%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%% % machine-readable Text of the mahaabhaarata % based on the poona critical edition % produced by muneo tokunaga % kyoto, japan % completed on november 14, 1991 % the first revised version(v1): september 16, 1994 % %%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%% ====================================================================== == The files in this directory are revised versions of the == == digital files produced by Professor Muneo Tokunaga, Kyoto == == University, and copyrighted by him. I am grateful to Professor == == Tokunaga for his agreement to this use of his original files == == and for permitting the revised versions to be made publicly == == available. == ====================================================================== == Dr J. D. Smith * jds10@cam.ac.uk == == http://bombay.oriental.cam.ac.uk/index.html == ====================================================================== %%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%% % ITRANS conversion questions to: Avinash Chopde %%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%% \documentstyle[11pt,multicol,itrans]{iarticle} #include=ijag.inc #endwordvowel=.h \portraitpage \parindent=0pt % no indents \let\usedvng=\normaldvng % \Largedvng \pagestyle{headings} \begin{document} #indian \centerline{\hugedvng .. mahaabhaarata..}##\setcounter{section}{0}## ##\begin{center}## \section{aadiparva.n} ##\end{center}## ##\begin{multicols}{2}\obeylines## \medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 1} nArAyaNaM namaskR^itya nara.n chaiva narottamam . devI.n sarasvatI.n chaiva tato jayamudIrayet .. ..\\ \noindent lomaharShaNaputra ugrashravAH sUtaH paurANiko naimiShAraNye shaunakasya kulapaterdvAdashavArShike satre 1 .. 1..\\ samAsInAnabhyagachchhadbrahmarShInsaMshitavratAn . vinayAvanato bhUtvA kadA chitsUtanandanaH .. 2..\\ tamAshramamanuprAptaM naimiShAraNyavAsinaH . chitrAH shrotu.n kathAstatra parivavrustapasvinaH .. 3..\\ abhivAdya munI.nstA.nstu sarvAneva kR^itA~njaliH . apR^ichchhatsa tapovR^iddhi.n sadbhishchaivAbhinanditaH .. 4..\\ atha teShUpaviShTeShu sarveShveva tapasviShu . nirdiShTamAsanaM bheje vinayAllomaharShaNiH .. 5..\\ sukhAsIna.n tatastaM tu vishrAntamupalakShya cha . athApR^ichchhadR^iShistatra kashchitprastAvayankathAH .. 6..\\ kR^ita Agamyate saute kva chAya.n vihR^itastvayA . kAlaH kamalapatrAkSha sha.nsaitatpR^ichchhato mama .. 7..\\ suuta janamejayasya rAjarSheH sarpasatre mahAtmanaH . samIpe pArthivendrasya samyakpArikShitasya cha .. 8..\\ kR^iShNadvaipAyana proktAH supuNyA vividhAH kathAH . kathitAshchApi vidhivadyA vaishampAyanena vai .. 9..\\ shrutvAha.n tA vichitrArthA mahAbhArata saMshritAH . bahUni samparikramya tIrthAnyAyatanAni cha .. 10..\\ samantapa~nchakaM nAma puNya.n dvijaniShevitam . gatavAnasmi ta.n desha.n yuddhaM yatrAbhavatpurA . pANDavAnA.n kurUNAM cha sarveShAM cha mahIkShitAm .. 11..\\ didR^ikShurAgatastasmAtsamIpaM bhavatAm iha . AyuShmantaH sarva eva brahmabhUtA hi me matAH .. 12..\\ asminyaGYe mahAbhAgAH sUryapAvaka varchasaH . kR^itAbhiShekAH shuchayaH kR^itajapyA hutAgnayaH . bhavanta Asate svasthA bravImi kimaha.n dvijAH .. 13..\\ purANasaMshritAH puNyAH kathA vA dharmasaMshritAH . itivR^ittaM narendrANAmR^iShINA.n cha mahAtmanAm .. 14..\\ rsayah dvaipAyanena yatproktaM purANaM paramarShiNA . surairbrahmarShibhishchaiva shrutvA yadabhipUjitam .. 15..\\ tasyAkhyAna variShThasya vichitrapadaparvaNaH . sUkShmArtha nyAyayuktasya vedArthairbhUShitasya cha .. 16..\\ bhAratasyetihAsasya puNyA.n granthArtha sa.nyutAm . sa.nskAropagatAM brAhmIM nAnAshAstropabR^i.nhitAm .. 17..\\ janamejayasya yA.n rAGYo vaishampAyana uktavAn . yathAvatsa R^iShistuShTyA satre dvaipAyanAGYayA .. 18..\\ vedaishchaturbhiH samitA.n vyAsasyAdbhuta karmaNaH . sa.nhitA.n shrotumichchhAmo dharmyAM pApabhayApahAm .. 19..\\ suuta AdyaM puruShamIshAnaM puruhUtaM puru ShTutam . R^itamekAkSharaM brahma vyaktAvyakta.n sanAtanam .. 20..\\ asachcha sachchaiva cha yadvishva.n sadasataH param . parAvarANA.n sraShTAraM purANaM paramavyayam .. 21..\\ ma~NgalyaM ma~Ngala.n viShNuM vareNyamanaghaM shuchim . namaskR^itya hR^iShIkesha.n charAcharaguru.n harim .. 22..\\ maharSheH pUjitasyeha sarvaloke mahAtmanaH . pravakShyAmi mata.n kR^itsna.n vyAsasyAmita tejasaH .. 23..\\ AchakhyuH kavayaH ke chitsampratyAchakShate pare . AkhyAsyanti tathaivAnye itihAsamimaM bhuvi .. 24..\\ ida.n tu triShu lokeShu mahajGYAnaM pratiShThitam . vistaraishcha samAsaishcha dhAryate yaddvijAtibhiH .. 25..\\ ala~NkR^ita.n shubhaiH shabdaiH samayairdivyamAnuShaiH . chhando vR^ittaishcha vividhairanvita.n viduShAM priyam .. 26..\\ niShprabhe.asminnirAloke sarvatastamasAvR^ite . bR^ihadaNDamabhUdekaM prajAnAM bIjamakShayam .. 27..\\ yugasyAdau nimitta.n tanmahaddivyaM prachakShate . yasmi.nstachchhrUyate satya.n jyotirbrahma sanAtanam .. 28..\\ adbhuta.n chApyachintyaM cha sarvatra samatAM gatam . avyakta.n kAraNa.n sUkShmaM yattatsadasadAtmakam .. 29..\\ yasmAtpitAmaho jaGYe prabhurekaH prajApatiH . brahmA suraguruH sthANurmanuH kaH parameShThyatha .. 30..\\ prAchetasastathA dakSho daShka putrAsh cha sapta ye . tataH prajAnAM patayaH prAbhavannekaviMshatiH .. 31..\\ puruShashchAprameyAtmA ya.n sarvamR^iShayo viduH . vishve devAstathAdityA vasavo.athAshvinAvapi .. 32..\\ yakShAH sAdhyAH pishAchAshcha guhyakAH pitarastathA . tataH prasUtA vidvA.nsaH shiShTA brahmarShayo.amalAH .. 33..\\ rAjarShayashcha bahavaH sarvaiH samuditA guNaiH . Apo dyauH pR^ithivI vAyurantarikSha.n dishastathA .. 34..\\ sa.nvatsarartavo mAsAH pakShAho rAtrayaH kramAt . yachchAnyadapi tatsarva.n sambhUtaM lokasAkShikam .. 35..\\ yadida.n dR^ishyate kiM chidbhUta.n sthAvaraja~Ngamam . punaH sa~NkShipyate sarva.n jagatprApte yugakShaye .. 36..\\ yathartAvR^ituli~NgAni nAnArUpANi paryaye . dR^ishyante tAni tAnyeva tathA bhAvA yugAdiShu .. 37..\\ evametadanAdyantaM bhUtasa.nhAra kArakam . anAdi nidhana.n loke chakraM samparivartate .. 38..\\ trayastriMshatsahasrANi trayastriMshachchhatAni cha . trayastriMshachcha devAnA.n sR^iShTiH sa~NkShepa lakShaNA .. 39..\\ divaH putro bR^ihadbhAnushchakShurAtmA vibhAvasuH . savitA cha R^ichIko.arko bhAnurAshA vaho raviH .. 40..\\ putrA vivasvataH sarve mahyasteShA.n tathAvaraH . deva bhrATtanayastasya tasmAtsubhrADiti smR^itaH .. 41..\\ subhrAjastu trayaH putrAH prajAvanto bahushrutAH . dasha jyotiH shatajyotiH sahasrajyotirAtmavAn .. 42..\\ dasha putrasahasrANi dasha jyotermahAtmanaH . tato dashaguNAshchAnye shatajyoterihAtmajAH .. 43..\\ bhUyastato dashaguNAH sahasrajyotiShaH sutAH . tebhyo.aya.n kuruvaMshashcha yadUnAM bharatasya cha .. 44..\\ yayAtIkShvAku vaMshashcha rAjarShINA.n cha sarvashaH . sambhUtA bahavo vaMshA bhUtasargAH savistarAH .. 45..\\ bhUtasthAnAni sarvANi rahasya.n vividha.n cha yat . veda yoga.n saviGYAna.n dharmo.arthaH kAma eva cha .. 46..\\ dharmakAmArtha shAstrANi shAstrANi vividhAni cha . lokayAtrA vidhAna.n cha sambhUtaM dR^iShTavAnR^iShiH .. 47..\\ itihAsAH savaiyAkhyA vividhAH shrutayo.api cha . iha sarvamanukrAntamukta.n granthasya lakShaNam .. 48..\\ vistIryaitanmahajGYAnamR^iShiH sa~NkShepamabravIt . iShTa.n hi viduShAM loke samAsa vyAsa dhAraNam .. 49..\\ manvAdi bhArata.n ke chidAstIkAdi tathApare . tathoparicharAdyanye viprAH samyagadhIyate .. 50..\\ vividha.n sa.nhitA GYAna.n dIpayanti manIShiNaH . vyAkhyAtu.n kushalAH ke chidgranthaM dhArayituM pare .. 51..\\ tapasA brahmacharyeNa vyasya veda.n sanAtanam . itihAsamima.n chakre puNya.n satyavatI sutaH .. 52..\\ parAsharAtmajo vidvAnbrahmarShiH saMshitavrataH . mAturniyogAddharmAtmA gA~Ngeyasya cha dhImataH .. 53..\\ kShetre vichitravIryasya kR^iShNadvaipAyanaH purA . trInagnIniva kauravyA~njanayAmAsa vIryavAn .. 54..\\ utpAdya dhR^itarAShTra.n cha pANDu.n vidurameva cha . jagAma tapase dhImAnpunarevAshramaM prati .. 55..\\ teShu jAteShu vR^iddheShu gateShu paramA.n gatim . abravIdbhArata.n loke mAnuShe.asminmahAnR^iShiH .. 56..\\ janamejayena pR^iShTaH sanbrAhmaNaishcha sahasrashaH . shashAsa shiShyamAsIna.n vaishampAyanamantike .. 57..\\ sa sadasyaiH sahAsInaH shrAvayAmAsa bhAratam . karmAntareShu yaGYasya chodyamAnaH punaH punaH .. 58..\\ vistara.n kuruvaMshasya gAndhAryA dharmashIlatAm . kShattuH praGYA.n dhR^itiM kuntyAH samyagdvaipAyano.abravIt .. 59..\\ vAsudevasya mAhAtmyaM pANDavAnA.n cha satyatAm . durvR^itta.n dhArtarAShTrANAmuktavAnbhagavAnR^iShiH .. 60..\\ chaturviMshatisAhasrI.n chakre bhArata sa.nhitAm . upAkhyAnairvinA tAvadbhArataM prochyate budhaiH .. 61..\\ tato.adhyardhashataM bhUyaH sa~NkShepa.n kR^itavAnR^iShiH . anukramaNimadhyAya.n vR^ittAntAnAM saparvaNAm .. 62..\\ ida.n dvaipAyanaH pUrvaM putramadhyApayachchhukam . tato.anyebhyo.anurUpebhyaH shiShyebhyaH pradadau prabhuH .. 63..\\ nArado.ashrAvayaddevAnasito devalaH pitR^In . gandharvayakSharakShA.nsi shrAvayAmAsa vai shukaH .. 64..\\ duryodhano manyumayo mahAdrumaH skandhaH karNaH shakunistasya shAkhAH . duHshAsanaH puShpaphale samR^iddhe mUla.n rAjA dhR^itarAShTro.amanIShI .. 65..\\ yudhiShThiro dharmamayo mahAdrumaH skandho.arjuno bhImaseno.asya shAkhAH . mAdrI sutau puShpaphale samR^iddhe mUla.n kR^iShNo brahma cha brAhmaNAsh cha .. 66..\\ pANDurjitvA bahUndeshAnyudhA vikramaNena cha . araNye mR^igayA shIlo nyavasatsajanastadA .. 67..\\ mR^igavyavAya nidhane kR^ichchhrAM prApa sa Apadam . janmaprabhR^iti pArthAnA.n tatrAchAra vidhikramaH .. 68..\\ mAtrorabhyupapattishcha dharmopaniShadaM prati . dharmasya vAyoH shakrasya devayoshcha tathAshvinoH .. 69..\\ tApasaiH saha sa.nvR^iddhA mAtR^ibhyAM parirakShitAH . medhyAraNyeShu puNyeShu mahatAmAshrameShu cha .. 70..\\ R^iShibhishcha tadAnItA dhArtarAShTrAnprati svayam . shishavashchAbhirUpAshcha jaTilA brahmachAriNaH .. 71..\\ putrAshcha bhrAtarashcheme shiShyAshcha suhR^idashcha vaH . pANDavA eta ityuktvA munayo.antarhitAstataH .. 72..\\ tA.nstairniveditAndR^iShTvA pANDavAnkauravAstadA . shiShTAshcha varNAH paurA ye te harShAchchukrushurbhR^isham .. 73..\\ AhuH ke chinna tasyaite tasyaita iti chApare . yadA chiramR^itaH pANDuH katha.n tasyeti chApare .. 74..\\ svAgata.n sarvathA diShTyA pANDoH pashyAma santatim . uchyatA.n svAgatamiti vAcho.ashrUyanta sarvashaH .. 75..\\ tasminnuparate shabde dishaH sarvA vinAdayan . antarhitAnAM bhUtAnAM nisvanastumulo.abhavat .. 76..\\ puShpavR^iShTi.n shubhA gandhAH sha~NkhadundubhinisvanAH . Asanpraveshe pArthAnA.n tadadbhutamivAbhavat .. 77..\\ tatprItyA chaiva sarveShAM paurANA.n harShasambhavaH . shabda AsInmahA.nstatra divaspR^ikkIrtivardhanaH .. 78..\\ te.apyadhItyAkhilAnvedA~nshAstrANi vividhAni cha . nyavasanpANDavAstatra pUjitA akutobhayAH .. 79..\\ yudhiShThirasya shauchena prItAH prakR^itayo.abhavan . dhR^ityA cha bhImasenasya vikrameNArjunasya cha .. 80..\\ gurushushrUShayA kuntyA yamayorvinayena cha . tutoSha lokaH sakalasteShA.n shauryaguNena cha .. 81..\\ samavAye tato rAGYA.n kanyAM bhartR^isvaya.nvarAm . prAptavAnarjunaH kR^iShNA.n kR^itvA karma suduShkaram .. 82..\\ tataH prabhR^iti loke.asminpUjyaH sarvadhanuShmatAm . Aditya iva duShprekShyaH samareShvapi chAbhavat .. 83..\\ sa sarvAnpArthivA~njitvA sarvAMshcha mahato gaNAn . AjahArArjuno rAGYe rAjasUyaM mahAkratum .. 84..\\ annavAndakShiNAvAMshcha sarvaiH samudito guNaiH . yudhiShThireNa samprApto rAjasUyo mahAkratuH .. 85..\\ sunayAdvAsudevasya bhImArjunabalena cha . ghAtayitvA jarAsandha.n chaidyaM cha balagarvitam .. 86..\\ duryodhanamupAgachchhannarhaNAni tatastataH . maNikA~nchanaratnAni gohastyashvadhanAni cha .. 87..\\ samR^iddhA.n tAM tathA dR^iShTvA pANDavAnAM tadA shriyam . IrShyA samutthaH sumahA.nstasya manyurajAyata .. 88..\\ vimAnapratimA.n chApi mayena sukR^itA.n sabhAm . pANDavAnAmupahR^itA.n sa dR^iShTvA paryatapyata .. 89..\\ yatrAvahasitashchAsItpraskandanniva sambhramAt . pratyakSha.n vAsudevasya bhImenAnabhijAtavat .. 90..\\ sa bhogAnvividhAnbhu~njanratnAni vividhAni cha . kathito dhR^itarAShTrasya vivarNo hariNaH kR^ishaH .. 91..\\ anvajAnAdato dyUta.n dhR^itarAShTraH sutapriyaH . tachchhrutvA vAsudevasya kopaH samabhavanmahAn .. 92..\\ nAtiprIti manAshchAsIdvivAdAMshchAnvamodata . dyUtAdInanayAnghorAnpravR^iddhAMshchApyupaikShata .. 93..\\ nirasya vidura.n droNaM bhIShma.n shAradvataM kR^ipam . vigrahe tumule tasminnahankShatraM parasparam .. 94..\\ jayatsu pANDuputreShu shrutvA sumahadapriyam . duryodhana mata.n GYAtvA karNasya shakunestathA . dhR^itarAShTrashchira.n dhyAtvA sa~njaya.n vAkyamabravIt .. 95..\\ shR^iNu sa~njaya me sarvaM na me.asUyitumarhasi . shrutavAnasi medhAvI buddhimAnprAGYasaMmataH .. 96..\\ na vigrahe mama matirna cha prIye kuru kShaye . na me visheShaH putreShu sveShu pANDusuteShu cha .. 97..\\ vR^iddhaM mAmabhyasUyanti putrA manyuparAyaNAH . aha.n tvachakShuH kArpaNyAtputra prItyA sahAmi tat . muhyanta.n chAnumuhyAmi duryodhanamachetanam .. 98..\\ rAjasUye shriya.n dR^iShTvA pANDavasya mahaujasaH . tachchAvahasanaM prApya sabhArohaNa darshane .. 99..\\ amarShitaH svaya.n jetumashaktaH pANDavAnraNe . nirutsAhashcha samprAptu.n shriyamakShatriyo yathA . gAndhArarAjasahitashchhadma dyUtamamantrayat .. 100..\\ tatra yadyadyathA GYAtaM mayA sa~njaya tachchhR^iNu . shrutvA hi mama vAkyAni buddhyA yuktAni tattvataH . tato GYAsyasi mA.n saute praGYA chakShuShamityuta .. 101..\\ yadAshrauSha.n dhanurAyamya chitraM viddha.n lakShyaM pAtitaM vai pR^ithivyAm . kR^iShNA.n hR^itAM pashyatAM sarvarAGYAM tadA nAsha.nse vijayAya sa~njaya .. 102..\\ yadAshrauSha.n dvArakAyA.n subhadrAM prasahyoDhAM mAdhavIm arjunena . indraprastha.n vR^iShNivIrau cha yAtau tadA nAsha.nse vijayAya sa~njaya .. 103..\\ yadAshrauSha.n devarAjaM pravR^iShTaM sharairdivyairvArita.n chArjunena . agni.n tathA tarpitaM khANDave cha tadA nAsha.nse vijayAya sa~njaya .. 104..\\ yadAshrauSha.n hR^itarAjyaM yudhiShThiraM parAjita.n saubalenAkShavatyAm . anvAgataM bhrAtR^ibhiraprameyais tadA nAsha.nse vijayAya sa~njaya .. 105..\\ yadAshrauSha.n draupadImashrukaNThIM sabhAM nItA.n duHkhitAmekavastrAm . rajasvalAM nAthavatImanAthavat tadA nAsha.nse vijayAya sa~njaya .. 106..\\ yadAshrauSha.n vividhAstAta cheShTA dharmAtmanAM prasthitAnA.n vanAya . jyeShThaprItyA klishyatAM pANDavAnAM tadA nAsha.nse vijayAya sa~njaya .. 107..\\ yadAshrauSha.n snAtakAnAM sahasrair anvAgata.n dharmarAja.n vanastham . bhikShAbhujAM brAhmaNAnAM mahAtmanAM tadA nAsha.nse vijayAya sa~njaya .. 108..\\ yadAshrauShamarjuno devadevaM kirAta rUpa.n tryambakaM toShya yuddhe . avApa tatpAshupataM mahAstraM tadA nAsha.nse vijayAya sa~njaya .. 109..\\ yadAshrauSha.n tridivasthaM dhana~njayaM shakrAtsAkShAddivyamastra.n yathAvat . adhIyAna.n sha.nsitaM satyasandhaM tadA nAsha.nse vijayAya sa~njaya .. 110..\\ yadAshrauSha.n vaishravaNena sArdhaM samAgataM bhImamanyAMshcha pArthAn . tasmindeshe mAnuShANAm agamye tadA nAsha.nse vijayAya sa~njaya .. 111..\\ yadAshrauSha.n ghoShayAtrA gatAnAM bandha.n gandharvairmokShaNaM chArjunena . sveShA.n sutAnA.n karNa buddhau ratAnAM tadA nAsha.nse vijayAya sa~njaya .. 112..\\ yadAshrauSha.n yakSharUpeNa dharmaM samAgata.n dharmarAjena sUta . prashnAnuktAnvibruvanta.n cha samyak tadA nAsha.nse vijayAya sa~njaya .. 113..\\ yadAshrauShaM mAmakAnA.n variShThAn dhana~njayenaika rathena bhagnAn . virATa rAShTre vasatA mahAtmanA tadA nAsha.nse vijayAya sa~njaya .. 114..\\ yadAshrauSha.n satkR^itAM matsyarAGYA sutA.n dattAmuttarAmarjunAya . tA.n chArjunaH pratyagR^ihNAtsutArthe tadA nAsha.nse vijayAya sa~njaya .. 115..\\ yadAshrauShaM nirjitasyAdhanasya pravrAjitasya svajanAtprachyutasya . akShauhiNIH sapta yudhiShThirasya tadA nAsha.nse vijayAya sa~njaya .. 116..\\ yadAshrauShaM naranArAyaNau tau kR^iShNArjunau vadato nAradasya . aha.n draShTA brahmaloke sadeti tadA nAsha.nse vijayAya sa~njaya .. 117..\\ yadAshrauShaM mAdhava.n vAsudevaM sarvAtmanA pANDavArthe niviShTam . yasyemA.n gA.n vikramamekamAhus tadA nAsha.nse vijayAya sa~njaya .. 118..\\ yadAshrauSha.n karNaduryodhanAbhyAM buddhi.n kR^itAM nigrahe keshavasya . ta.n chAtmAnaM bahudhA darshayAnaM tadA nAsha.nse vijayAya sa~njaya .. 119..\\ yadAshrauSha.n vAsudeve prayAte rathasyaikAmagratastiShThamAnAm . ArtAM pR^ithA.n sAntvitA.n keshavena tadA nAsha.nse vijayAya sa~njaya .. 120..\\ yadAshrauShaM mantriNa.n vAsudevaM tathA bhIShma.n shAntanava.n cha teShAm . bhAradvAja.n chAshiSho.anubruvANaM tadA nAsha.nse vijayAya sa~njaya .. 121..\\ yadAshrauSha.n karNa uvAcha bhIShmaM nAha.n yotsye yudhyamAne tvayIti . hitvA senAmapachakrAma chaiva tadA nAsha.nse vijayAya sa~njaya .. 122..\\ yadAshrauSha.n vAsudevArjunau tau tathA dhanurgANDivamaprameyam . trINyugravIryANi samAgatAni tadA nAsha.nse vijayAya sa~njaya .. 123..\\ yadAshrauSha.n kashmalenAbhipanne rathopasthe sIdamAne.arjune vai . kR^iShNa.n lokAndarshayAnaM sharIre tadA nAsha.nse vijayAya sa~njaya .. 124..\\ yadAshrauShaM bhIShmamamitrakarshanaM nighnantamAjAvayuta.n rathAnAm . naiShA.n kashchidvadhyate dR^ishyarUpas tadA nAsha.nse vijayAya sa~njaya .. 125..\\ yadAshrauShaM bhIShmamatyantashUraM hataM pArthenAhaveShvapradhR^iShyam . shikhaNDinaM purataH sthApayitvA tadA nAsha.nse vijayAya sa~njaya .. 126..\\ yadAshrauSha.n sharatalpe shayAnaM vR^iddha.n vIraM sAdita.n chitrapu~NkhaiH . bhIShma.n kR^itvA somakAnalpasheShA.ns tadA nAsha.nse vijayAya sa~njaya .. 127..\\ yadAshrauSha.n shAntanave shayAne pAnIyArthe choditenArjunena . bhUmiM bhittvA tarpita.n tatra bhIShmaM tadA nAsha.nse vijayAya sa~njaya .. 128..\\ yadAshrauSha.n shukrasUryau cha yuktau kaunteyAnAmanulomau jayAya . nitya.n chAsmA~nshvApadA vyAbhaShantas tadA nAsha.nse vijayAya sa~njaya .. 129..\\ yadA droNo vividhAnastramArgAn vidarshayansamare chitrayodhI . na pANDavA~nshreShThatamAnnihanti tadA nAsha.nse vijayAya sa~njaya .. 130..\\ yadAshrauSha.n chAsmadIyAnmahArathAn vyavasthitAnarjunasyAntakAya . sa.nsaptakAnnihatAnarjunena tadA nAsha.nse vijayAya sa~njaya .. 131..\\ yadAshrauSha.n vyUhamabhedyamanyair bhAradvAjenAtta shastreNa guptam . bhittvA saubhadra.n vIramekaM praviShTaM tadA nAsha.nse vijayAya sa~njaya .. 132..\\ yadAbhimanyuM parivArya bAlaM sarve hatvA hR^iShTarUpA babhUvuH . mahArathAH pArthamashaknuvantas tadA nAsha.nse vijayAya sa~njaya .. 133..\\ yadAshrauShamabhimanyuM nihatya harShAnmUDhAnkroshato dhArtarAShTrAn . krodhaM mukta.n saindhave chArjunena tadA nAsha.nse vijayAya sa~njaya .. 134..\\ yadAshrauSha.n saindhavArthe pratiGYAM pratiGYAtA.n tadvadhAyArjunena . satyAM nistIrNA.n shatrumadhye cha tena tadA nAsha.nse vijayAya sa~njaya .. 135..\\ yadAshrauSha.n shrAntahaye dhana~njaye muktvA hayAnpAyayitvopavR^ittAn . punaryuktvA vAsudevaM prayAtaM tadA nAsha.nse vijayAya sa~njaya .. 136..\\ yadAshrauSha.n vAhaneShvAshvasatsu rathopasthe tiShThatA gANDivena . sarvAnyodhAnvAritAnarjunena tadA nAsha.nse vijayAya sa~njaya .. 137..\\ yadAshrauShaM nAgabalairdurutsahaM droNAnIka.n yuyudhAnaM pramathya . yAta.n vArShNeyaM yatra tau kR^iShNa pArthau tadA nAsha.nse vijayAya sa~njaya .. 138..\\ yadAshrauSha.n karNamAsAdya muktaM vadhAdbhIma.n kutsayitvA vachobhiH . dhanuShkoTyA tudya karNena vIraM tadA nAsha.nse vijayAya sa~njaya .. 139..\\ yadA droNaH kR^itavarmA kR^ipash cha karNo drauNirmadrarAjashcha shUraH . amarShayansaindhava.n vadhyamAnaM tadA nAsha.nse vijayAya sa~njaya .. 140..\\ yadAshrauSha.n devarAjena dattAM divyA.n shaktiM vya.nsitAM mAdhavena . ghaTotkache rAkShase ghorarUpe tadA nAsha.nse vijayAya sa~njaya .. 141..\\ yadAshrauSha.n karNa ghaTotkachAbhyAM yuddhe muktA.n sUtaputreNa shaktim . yayA vadhyaH samare savyasAchI tadA nAsha.nse vijayAya sa~njaya .. 142..\\ yadAshrauSha.n droNamAchAryamekaM dhR^iShTadyumnenAbhyatikramya dharmam . rathopasthe prAyagata.n vishastaM tadA nAsha.nse vijayAya sa~njaya .. 143..\\ yadAshrauSha.n drauNinA dvairathasthaM mAdrIputraM nakula.n lokamadhye . sama.n yuddhe pANDavaM yudhyamAnaM tadA nAsha.nse vijayAya sa~njaya .. 144..\\ yadA droNe nihate droNaputro nArAyaNa.n divyamastra.n vikurvan . naiShAmanta.n gatavAnpANDavAnAM tadA nAsha.nse vijayAya sa~njaya .. 145..\\ yadAshrauSha.n karNamatyantashUraM hataM pArthenAhaveShvapradhR^iShyam . tasminbhrAtR^INA.n vigrahe deva guhye tadA nAsha.nse vijayAya sa~njaya .. 146..\\ yadAshrauSha.n droNaputraM kR^ipaM cha duHshAsana.n kR^itavarmANamugram . yudhiShThira.n shUnyamadharShayantaM tadA nAsha.nse vijayAya sa~njaya .. 147..\\ yadAshrauShaM nihataM madrarAjaM raNe shUra.n dharmarAjena sUta . sadA sa~NgrAme spardhate yaH sa kR^iShNaM tadA nAsha.nse vijayAya sa~njaya .. 148..\\ yadAshrauSha.n kalahadyUtamUlaM mAyAbala.n saubalaM pANDavena . hata.n sa~NgrAme sahadevena pApaM tadA nAsha.nse vijayAya sa~njaya .. 149..\\ yadAshrauSha.n shrAntamekaM shayAnaM hrada.n gatvA stambhayitvA tadambhaH . duryodhana.n virathaM bhagnadarpaM tadA nAsha.nse vijayAya sa~njaya .. 150..\\ yadAshrauShaM pANDavA.nstiShThamAnAn ga~NgA hrade vAsudevena sArdham . amarShaNa.n dharShayataH sutaM me tadA nAsha.nse vijayAya sa~njaya .. 151..\\ yadAshrauSha.n vividhA.nstAta mArgAn gadAyuddhe maNDala.n sa~ncarantam . mithyA hata.n vAsudevasya buddhyA tadA nAsha.nse vijayAya sa~njaya .. 152..\\ yadAshrauSha.n droNaputrAdibhistair hatAnpA~nchAlAndraupadeyAMshcha suptAn . kR^itaM bIbhatsamaya shasya.n cha karma tadA nAsha.nse vijayAya sa~njaya .. 153..\\ yadAshrauShaM bhImasenAnuyAtena ashvatthAmnA paramAstraM prayuktam . kruddhenaiShIkamavadhIdyena garbhaM tadA nAsha.nse vijayAya sa~njaya .. 154..\\ yadAshrauShaM brahmashiro.arjunena muktaM svastItyastramastreNa shAntam . ashvatthAmnA maNiratna.n cha dattaM tadA nAsha.nse vijayAya sa~njaya .. 155..\\ yadAshrauSha.n droNaputreNa garbhe vairATyA vai pAtyamAne mahAstre . dvaipAyanaH keshavo droNaputraM paraspareNAbhishApaiH shashApa .. 156..\\ shochyA gAndhArI putrapautrairvihInA tathA vadhvaH pitR^ibhirbhrAtR^ibhish cha . kR^ita.n kAryaM duShkaraM pANDaveyaiH prApta.n rAjyamasapatnaM punastaiH .. 157..\\ kaShTa.n yuddhe dasha sheShAH shrutA me trayo.asmAkaM pANDavAnA.n cha sapta . dvyUnA viMshatirAhatAkShauhiNInAM tasminsa~NgrAme vigrahe kShatriyANAm .. 158..\\ tamasA tvabhyavastIrNo moha AvishatIva mAm . sa~nj~nAM nopalabhe sUta mano vihvalatIva me .. 159..\\ ityuktvA dhR^itarAShTro.atha vilapya bahuduHkhitaH . mUrchchhitaH punarAshvastaH sa~njaya.n vAkyamabravIt .. 160..\\ sa~njayaiva.n gate prANA.nstyaktumichchhAmi mAchiram . stoka.n hyapi na pashyAmi phala.n jIvitadhAraNe .. 161..\\ ta.n tathA vAdinaM dIna.n vilapantaM mahIpatim . gAvalgaNirida.n dhImAnmahArtha.n vAkyamabravIt .. 162..\\ shrutavAnasi vai rAGYo mahotsAhAnmahAbalAn . dvaipAyanasya vadato nAradasya cha dhImataH .. 163..\\ mahatsu rAjavaMsheShu guNaiH samuditeShu cha . jAtAndivyAstraviduShaH shakra pratimatejasaH .. 164..\\ dharmeNa pR^ithivI.n jitvA yaGYairiShTvApta dakShiNaiH . asmi.Nlloke yashaH prApya tataH kAlavasha.n gatAH .. 165..\\ vainyaM mahAratha.n vIraM sR^i~njaya.n jayatAM varam . suhotra.n ranti deva.n cha kakShIvantaM tathaushijam .. 166..\\ bAhlIka.n damana.n shaibyaM sharyAtimajitaM jitam . vishvAmitramamitraghnamambarIShaM mahAbalam .. 167..\\ maruttaM manumikShvAku.n gayaM bharatameva cha . rAma.n dAsharathiM chaiva shashabinduM bhagIratham .. 168..\\ yayAti.n shubhakarmANa.n devairyo yAjitaH svayam . chaityayUpA~NkitA bhUmiryasyeya.n savanAkarA .. 169..\\ iti rAGYA.n chaturviMshannAradena surarShiNA . putrashokAbhitaptAya purA shaibyAya kIrtitAH .. 170..\\ tebhyashchAnye gatAH pUrva.n rAjAno balavattarAH . mahArathA mahAtmAnaH sarvaiH samuditA guNaiH .. 171..\\ pUruH kururyaduH shUro viShvagashvo mahAdhR^itiH . anenA yuvanAshvashcha kakutstho vikramI raghuH .. 172..\\ vijitI vIti hotrashcha bhavaH shveto bR^ihadguruH . ushInaraH shatarathaH ka~Nko duliduho drumaH .. 173..\\ dambhodbhavaH paro venaH sagaraH sa~NkR^itirnimiH . ajeyaH parashuH puNDraH shambhurdevAvR^idho.anaghaH .. 174..\\ devAhvayaH supratimaH supratIko bR^ihadrathaH . mahotsAho vinItAtmA sukraturnaiShadho nalaH .. 175..\\ satyavrataH shAntabhayaH sumitraH subalaH prabhuH . jAnu ja~Ngho.anaraNyo.arkaH priya bhR^ityaH shubhavrataH .. 176..\\ balabandhurnirAmardaH ketushR^i~Ngo bR^ihadbalaH . dhR^iShTaketurbR^ihatketurdIptaketurnirAmayaH .. 177..\\ avikShitprabalo dhUrtaH kR^itabandhurdR^iDheShudhiH . mahApurANaH sambhAvyaH pratya~NgaH parahA shrutiH .. 178..\\ ete chAnye cha bahavaH shatasho.atha sahasrashaH . shrUyante.ayutashashchAnye sa~NkhyAtAshchApi padmashaH .. 179..\\ hitvA suvipulAnbhogAnbuddhimanto mahAbalAH . rAjAno nidhanaM prAptAstava putrairmahattamAH .. 180..\\ yeShA.n divyAni karmANi vikramastyAga eva cha . mAhAtmyamapi chAstikya.n satyatA shauchamArjavam .. 181..\\ vidvadbhiH kathyate loke purANaiH kavi sattamaiH . sarvarddhi guNasampannAste chApi nidhana.n gatAH .. 182..\\ tava putrA durAtmAnaH prataptAshchaiva manyunA . lubdhA durvR^itta bhUyiShThA na tA~nshochitumarhasi .. 183..\\ shrutavAnasi medhAvI buddhimAnprAGYasaMmataH . yeShA.n shAstrAnugA buddhirna te muhyanti bhArata .. 184..\\ nigrahAnugrahau chApi viditau te narAdhipa . nAtyantamevAnuvR^ittiH shrUyate putra rakShaNe .. 185..\\ bhavitavya.n tathA tachcha nAtaH shochitumarhasi . daivaM praGYA visheSheNa ko nivartitumarhati .. 186..\\ vidhAtR^ivihitaM mArgaM na kash chidativartate . kAlamUlamida.n sarvaM bhAvAbhAvau sukhAsukhe .. 187..\\ kAlaH pachati bhUtAni kAlaH sa.nharati prajAH . nirdahantaM prajAH kAla.n kAlaH shamayate punaH .. 188..\\ kAlo vikurute bhAvAnsarvA.Nlloke shubhAshubhAn . kAlaH sa~NkShipate sarvAH prajA visR^ijate punaH . kAlaH sarveShu bhUteShu charatyavidhR^itaH samaH .. 189..\\ atItAnAgatA bhAvA ye cha vartanti sAmpratam . tAnkAlanirmitAnbuddhvA na sa~nj~nA.n hAtumarhasi .. 190..\\ s atropaniShadaM puNyA.n kR^iShNadvaipAyano.abravIt . bhAratAdhyayanAtpuNyAdapi pAdamadhIyataH . shraddadhAnasya pUyante sarvapApAnyasheShataH .. 191..\\ devarShayo hyatra puNyA brahma rAjarShayastathA . kIrtyante shubhakarmANastathA yakShamahoragAH .. 192..\\ bhagavAnvAsudevashcha kIrtyate.atra sanAtanaH . sa hi satyamR^ita.n chaiva pavitraM puNyameva cha .. 193..\\ shAshvataM brahma parama.n dhruvaM jyotiH sanAtanam . yasya divyAni karmANi kathayanti manIShiNaH .. 194..\\ asatsatsadasachchaiva yasmAddevAtpravartate . santatishcha pravR^ittishcha janmamR^ityuH punarbhavaH .. 195..\\ adhyAtma.n shrUyate yachcha pa~ncha bhUtaguNAtmakam . avyaktAdi para.n yachcha sa eva parigIyate .. 196..\\ yattadyati varA yuktA dhyAnayogabalAnvitAH . pratibimbamivAdarshe pashyantyAtmanyavasthitam .. 197..\\ shraddadhAnaH sadodyuktaH satyadharmaparAyaNaH . AsevannimamadhyAyaM naraH pApAtpramuchyate .. 198..\\ anukramaNimadhyAyaM bhAratasyemamAditaH . AstikaH satata.n shR^iNvanna kR^ichchhreShvavasIdati .. 199..\\ ubhe sandhye japanki.n chitsadyo muchyeta kilbiShAt . anukramaNyA yAvatsyAdahnA rAtryA cha sa~ncitam .. 200..\\ bhAratasya vapurhyetatsatya.n chAmR^itameva cha . nava nIta.n yathA dadhno dvipadAM brAhmaNo yathA .. 201..\\ hradAnAmudadhiH shreShTho gaurvariShThA chatuShpadAm . yathaitAni variShThAni tathA bharatamuchyate .. 202..\\ yashchaina.n shrAvayechchhrAddhe brAhmaNAnpAdamantataH . akShayyamannapAna.n tatpitR^I.nstasyopatiShThati .. 203..\\ itihAsa purANAbhyA.n vedaM samupabR^i.nhayet . bibhetyalpashrutAdvedo mAmayaM pratariShyati .. 204..\\ kArShNa.n vedamimaM vidvA~nshrAvayitvArthamashnute . bhrUNa hatyA kR^ita.n chApi pApaM jahyAnna saMshayaH .. 205..\\ ya ima.n shuchiradhyAyaM paThetparvaNi parvaNi . adhItaM bhArata.n tena kR^itsna.n syAditi me matiH .. 206..\\ yashchema.n shR^iNuyAnnityamArShaM shraddhAsamanvitaH . sa dIrghamAyuH kIrti.n cha svargatiM chApnuyAnnaraH .. 207..\\ chatvAra ekato vedA bhArata.n chaikamekataH . samAgataiH surarShibhistulAmAropitaM purA . mahattve cha gurutve cha dhriyamANa.n tato.adhikam .. 208..\\ mahattvAdbhAravattvAchcha mahAbhAratamuchyate . niruktamasya yo veda sarvapApaiH pramuchyate .. 209..\\ tapo na kalko.adhyayanaM na kalkaH svAbhAviko veda vidhirna kalkaH . prasahya vittAharaNaM na kalkas tAnyeva bhAvopahatAni kalkaH .. 210..\\ \medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 2} rsayag samantapa~nchakamiti yadukta.n sUtanandana . etatsarva.n yathAnyAyaM shrotumichchhAmahe vayam .. 1..\\ s shushrUShA yadi vo viprA bruvatashcha kathAH shubhAH . samantapa~nchakAkhya.n cha shrotumarhatha sattamAH .. 2..\\ tretA dvAparayoH sandhau rAmaH shastrabhR^itA.n varaH . asakR^itpArthiva.n kShatraM jaghAnAmarSha choditaH .. 3..\\ sa sarva.n kShatramutsAdya svavIryeNAnala dyutiH . samantapa~nchake pa~ncha chakAra rudhirahradAn .. 4..\\ sa teShu rudhirAmbhaHsu hradeShu krodhamUrchchhitaH . pitR^InsantarpayAmAsa rudhireNeti naH shrutam .. 5..\\ atharchIkAdayo.abhyetya pitaro brAhmaNarShabham . ta.n kShamasveti siShidhustataH sa virarAma ha .. 6..\\ teShA.n samIpe yo desho hradAnAM rudhirAmbhasAm . samantapa~nchakamiti puNya.n tatparikIrtitam .. 7..\\ yena li~Ngena yo desho yuktaH samupalakShyate . tenaiva nAmnA ta.n desha.n vAchyamAhurmanIShiNaH .. 8..\\ antare chaiva samprApte kalidvAparayorabhUt . samantapa~nchake yuddha.n kurupANDavasenayoH .. 9..\\ tasminparamadharmiShThe deshe bhUdoShavarjite . aShTAdasha samAjagmurakShauhiNyo yuyutsayA .. 10..\\ evaM nAmAbhinirvR^itta.n tasya deshasya vai dvijAH . puNyashcha ramaNIyashcha sa desho vaH prakIrtitaH .. 11..\\ tadetatkathita.n sarvaM mayA vo munisattamAH . yathA deshaH sa vikhyAtastriShu lokeShu vishrutaH .. 12..\\ rsayag akShauhiNya iti prokta.n yattvayA sUtanandana . etadichchhAmahe shrotu.n sarvameva yathAtatham .. 13..\\ akShauhiNyAH parImANa.n rathAshvanaradantinAm . yathAvachchaiva no brUhi sarva.n hi vidita.n tava .. 14..\\ s eko ratho jagashchaiko narAH pa~ncha padAtayaH . trayashcha turagAstajGYaiH pattirityabhidhIyate .. 15..\\ patti.n tu triguNAmetAmAhuH senAmukhaM budhAH . trINi senAmukhAnyeko gulma ityabhidhIyate .. 16..\\ trayo gulmA gaNo nAma vAhinI tu gaNAstrayaH . smR^itAstisrastu vAhinyaH pR^itaneti vichakShaNaiH .. 17..\\ chamUstu pR^itanAstisrastisrashchamvastvanIkinI . anIkinI.n dashaguNAM prAhurakShauhiNIM budhAH .. 18..\\ akShauhiNyAH prasa~NkhyAna.n rathAnA.n dvijasattamAH . sa~NkhyA gaNita tattvaGYaiH sahasrANyekaviMshatiH .. 19..\\ shatAnyupari chaivAShTau tathA bhUyashcha saptatiH . gajAnA.n tu parImANametadevAtra nirdishet .. 20..\\ GYeya.n shatasahasra.n tu sahasrANi tathA nava . narANAmapi pa~nchAshachchhatAni trINi chAnaghAH .. 21..\\ pa~ncha ShaShTisahasrANi tathAshvAnA.n shatAni cha . dashottarANi ShaTprAhuryathAvadiha sa~NkhyayA .. 22..\\ etAmakShauhiNIM prAhuH sa~NkhyA tattvavido janAH . yA.n vaH kathitavAnasmi vistareNa dvijottamAH .. 23..\\ etayA sa~NkhyayA hyAsankurupANDavasenayoH . akShauhiNyo dvijashreShThAH piNDenAShTAdashaiva tAH .. 24..\\ sametAstatra vai deshe tatraiva nidhana.n gatAH . kauravAnkAraNa.n kR^itvA kAlenAdbhuta karmaNA .. 25..\\ ahAni yuyudhe bhIShmo dashaiva paramAstravit . ahAni pa~ncha droNastu rarakSha kuru vAhinIm .. 26..\\ ahanI yuyudhe dve tu karNaH parabalArdanaH . shalyo.ardhadivasa.n tvAsIdgadAyuddhamataH param .. 27..\\ tasyaiva tu dinasyAnte hArdikya drauNigautamAH . prasuptaM nishi vishvasta.n jaghnuryaudhiShThiraM balam .. 28..\\ yattu shaunaka satre tu bhAratAkhyAna vistaram . AkhyAsye tatra paulomamAkhyAna.n chAditaH param .. 29..\\ vichitrArthapadAkhyAnamanekasamayAnvitam . abhipannaM naraiH prAGYairvairAgyamiva mokShibhiH .. 30..\\ Atmeva veditavyeShu priyeShviva cha jIvitam . itihAsaH pradhAnArthaH shreShThaH sarvAgameShvayam .. 31..\\ itihAsottame hyasminnarpitA buddhiruttamA . kharavya~njanayoH kR^itsnA lokavedAshrayeva vAk .. 32..\\ asya praGYAbhipannasya vichitrapadaparvaNaH . bhAratasyetihAsasya shrUyatAM parva sa~NgrahaH .. 33..\\ parvAnukramaNI pUrva.n dvitIyaM parva sa~NgrahaH . pauShyaM paulomamAstIkamAdivaMshAvatAraNam .. 34..\\ tataH sambhava parvoktamadbhuta.n devanirmitam . dAho jatu gR^ihasyAtra haiDimbaM parva chochyate .. 35..\\ tato bakavadhaH parva parva chaitraratha.n tataH . tataH svaya.nvara.n devyAH pA~nchAlyAH parva chochyate .. 36..\\ kShatradharmeNa nirmitya tato vaivAhika.n smR^itam . vidurAgamanaM parva rAjyalambhastathaiva cha .. 37..\\ arjunasya vanevAsaH subhadrAharaNa.n tataH . subhadrAharaNAdUrdhva.n GYeyaM haraNahArikam .. 38..\\ tataH khANDava dAhAkhya.n tatraiva maya darshanam . sabhA parva tataH proktaM mantraparva tataH param .. 39..\\ jarAsandha vadhaH parva parva digvijayastathA . parva digvijayAdUrdhva.n rAjasUyikamuchyate .. 40..\\ tatashchArghAbhiharaNa.n shishupAla vadhastataH . dyUtaparva tataH proktamanudyUtamataH param .. 41..\\ tata AraNyakaM parva kirmIravadha eva cha . IshvarArjunayoryuddhaM parva kairAta sa~nj~nitam .. 42..\\ indralokAbhigamanaM parva GYeyamataH param . tIrthayAtrA tataH parva kururAjasya dhImataH .. 43..\\ jaTAsuravadhaH parva yakShayuddhamataH param . tathaivAjagaraM parva viGYeya.n tadanantaram .. 44..\\ mArkaNDeya samasyA cha parvokta.n tadanantaram . sa.nvAdashcha tataH parva draupadI satyabhAmayoH .. 45..\\ ghoShayAtrA tataH parva mR^igasvapnabhaya.n tataH . vrIhi drauNikamAkhyAna.n tato.anantaramuchyate .. 46..\\ draupadI haraNaM parva saindhavena vanAttataH . kuNDalAharaNaM parva tataH paramihochyate .. 47..\\ AraNeya.n tataH parva vairATaM tadanantaram . kIchakAnA.n vadhaH parva parva gograhaNa.n tataH .. 48..\\ abhimanyunA cha vairATyAH parva vaivAhika.n smR^itam . udyogaparva viGYeyamata UrdhvaM mahAdbhutam .. 49..\\ tataH sa~njaya yAnAkhyaM parva GYeyamataH param . prajAgara.n tataH parva dhR^itarAShTrasya chintayA .. 50..\\ parva sAnatsujAta.n cha guhyamadhyAtmadarshanam . yAnasandhistataH parva bhagavadyAnameva cha .. 51..\\ GYeya.n vivAda parvAtra karNasyApi mahAtmanaH . niryANaM parva cha tataH kurupANDavasenayoH .. 52..\\ rathAtiratha sa~NkhyA cha parvokta.n tadanantaram . ulUka dUtAgamanaM parvAmarSha vivardhanam .. 53..\\ ambopAkhyAnamapi cha parva GYeyamataH param . bhIShmAbhiShechanaM parva GYeyamadbhutakAraNam .. 54..\\ jambU khaNDa vinirmANaM parvokta.n tadanantaram . bhUmiparva tato GYeya.n dvIpavistara kIrtanam .. 55..\\ parvoktaM bhagavadgItA parva bhIsma vadhastataH . droNAbhiShekaH parvokta.n saMshaptaka vadhastataH .. 56..\\ abhimanyuvadhaH parva pratiGYA parva chochyate . jayadrathavadhaH parva ghaTotkacha vadhastataH .. 57..\\ tato droNa vadhaH parva viGYeya.n lomaharShaNam . mokSho nArAyaNAstrasya parvAnantaramuchyate .. 58..\\ karNa parva tato GYeya.n shalya parva tataH param . hrada praveshanaM parva gadAyuddhamataH param .. 59..\\ sArasvata.n tataH parva tIrthavaMshaguNAnvitam . ata Urdhva.n tu bIbhatsaM parva sauptikamuchyate .. 60..\\ aiShIkaM parva nirdiShTamata Urdhva.n sudAruNam . jalapradAnikaM parva strI parva cha tataH param .. 61..\\ shrAddhaparva tato GYeya.n kurUNAm aurdhvadehikam . AbhiShechanikaM parva dharmarAjasya dhImataH .. 62..\\ chArvAka nigrahaH parva rakShaso brahmarUpiNaH . pravibhAgo gR^ihANA.n cha parvoktaM tadanantaram .. 63..\\ shAnti parva tato yatra rAjadharmAnukIrtanam . Apaddharmashcha parvoktaM mokShadharmastataH param .. 64..\\ tataH parva pariGYeyamAnushAsanikaM param . svargArohaNikaM parva tato bhIShmasya dhImataH .. 65..\\ tata AshvamedhikaM parva sarvapApapraNAshanam . anugItA tataH parva GYeyamadhyAtmavAchakam .. 66..\\ parva chAshramavAsAkhyaM putradarshanameva cha . nAradAgamanaM parva tataH paramihochyate .. 67..\\ mausalaM parva cha tato ghora.n samanuvarNyate . mahAprasthAnikaM parva svargArohaNika.n tataH .. 68..\\ hari vaMshastataH parva purANa.n khila sa~nj~nitam . bhaviShyatparva chApyukta.n khileShvevAdbhutaM mahat .. 69..\\ etatparva shataM pUrNa.n vyAsenoktaM mahAtmanA . yathAvatsUtaputreNa lomaharShaNinA punaH .. 70..\\ kathitaM naimiShAraNye parvANyaShTAdashaiva tu . samAso bhAratasyAya.n tatroktaH parva sa~NgrahaH .. 71..\\ pauShye parvaNi mAhAtmyamutta~NkasyopavarNitam . paulome bhR^iguvaMshasya vistAraH parikIrtitaH .. 72..\\ AstIke sarvanAgAnA.n garuDasya cha sambhavaH . kShIrodamathana.n chaiva janmochchhaiH shravasastathA .. 73..\\ yajataH sarpasatreNa rAGYaH pArikShitasya cha . katheyamabhinirvR^ittA bhAratAnAM mahAtmanAm .. 74..\\ vividhAH sambhavA rAGYAmuktAH sambhava parvaNi . anyeShA.n chaiva viprANAmR^iSherdvaipAyanasya cha .. 75..\\ aMshAvataraNa.n chAtra devAnAM parikIrtitam . daityAnA.n dAnavAnAM cha yakShANAM cha mahaujasAm .. 76..\\ nAgAnAmatha sarpANA.n gandharvANAM patatriNAm . anyeShA.n chaiva bhUtAnA.n vividhAnAM samudbhavaH .. 77..\\ vasUnAM punarutpattirbhAgIrathyAM mahAtmanAm . shantanorveshmani punasteShA.n chArohaNaM divi .. 78..\\ tejo.aMshAnA.n cha sa~NghAtAdbhIShmasyApyatra sambhavaH . rAjyAnnivartana.n chaiva brahmacharya vrate sthitiH .. 79..\\ pratiGYA pAlana.n chaiva rakShA chitrA~Ngadasya cha . hate chitrA~Ngade chaiva rakShA bhrAturyavIyasaH .. 80..\\ vichitravIryasya tathA rAjye sampratipAdanam . dharmasya nR^iShu sambhUtiraNI mANDavya shApajA .. 81..\\ kR^iShNadvaipAyanAchchaiva prasUtirvaradAnajA . dhR^itarAShTrasya pANDoshcha pANDavAnA.n cha sambhavaH .. 82..\\ vAraNAvata yAtrA cha mantro duryodhanasya cha . vidurasya cha vAkyena suru~Ngopakrama kriyA .. 83..\\ pANDavAnA.n vane ghore hiDimbAyAshcha darshanam . ghaTotkachasya chotpattiratraiva parikIrtitA .. 84..\\ aGYAtacharyA pANDUnA.n vAso brAhmaNa veshmani . bakasya nidhana.n chaiva nAgarANAM cha vismayaH .. 85..\\ a~NgAraparNaM nirjitya ga~NgAkUle.arjunastadA . bhrAtR^ibhiH sahitaH sarvaiH pA~nchAlAnabhito yayau .. 86..\\ tApatyamatha vAsiShThamaurva.n chAkhyAnamuttamam . pa~nchendrANAmupAkhyAnamatraivAdbhutamuchyate .. 87..\\ pa~nchAnAmekapatnItve vimarsho drupadasya cha . draupadyA deva vihito vivAhashchApyamAnuShaH .. 88..\\ vidurasya cha samprAptirdarshana.n keshavasya cha . khANDava prasthavAsashcha tathA rAjyArdha shAsanam .. 89..\\ nAradasyAGYayA chaiva draupadyAH samayakriyA . sundopasundayostatra upAkhyAnaM prakIrtitam .. 90..\\ pArthasya vanavAsashcha ulUpyA pathi sa~NgamaH . puNyatIrthAnusa.nyAnaM babhru vAhana janma cha .. 91..\\ dvArakAyA.n subhadrA cha kAmayAnena kAminI . vAsudevasyAnumate prAptA chaiva kirITinA .. 92..\\ haraNa.n gR^ihya samprApte kR^iShNe devakinandane . samprAptishchakradhanuShoH khANDavasya cha dAhanam .. 93..\\ abhimanyoH subhadrAyA.n janma chottamatejasaH . mayasya mokSho jvalanAdbhuja~Ngasya cha mokShaNam . maharShermandapAlasya shAr~Ngya.n tanayasambhavaH .. 94..\\ ityetadAdhi parvoktaM prathamaM bahuvistaram . adhyAyAnA.n shate dve tu sa~NkhAte paramarShiNA . aShTAdashaiva chAdhyAyA vyAsenottama tejasA .. 95..\\ sapta shlokasahasrANi tathA nava shatAni cha . shlokAshcha chaturAshItirdR^iShTo grantho mahAtmanA .. 96..\\ dvitIya.n tu sabhA parva bahu vR^ittAntamuchyate . sabhA kriyA pANDavAnA.n ki~NkarANAM cha darshanam .. 97..\\ lokapAla sabhAkhyAnaM nAradAddeva darshanAt . rAjasUyasya chArambho jarAsandha vadhastathA .. 98..\\ girivraje niruddhAnA.n rAGYA.n kR^iShNena mokShaNam . rAjasUye.argha sa.nvAde shishupAla vadhastathA .. 99..\\ yaGYe vibhUti.n tAM dR^iShTvA duHkhAmarShAnvitasya cha . duryodhanasyAvahAso bhImena cha sabhA tale .. 100..\\ yatrAsya manyurudbhUto yena dyUtamakArayat . yatra dharmasuta.n dyUte shakuniH kitavo.ajayat .. 101..\\ yatra dyUtArNave magnAndraupadI naurivArNavAt . tArayAmAsa tA.nstIrNA~nGYAtvA duryodhano nR^ipaH . punareva tato dyUte samAhvayata pANDavAn .. 102..\\ etatsarva.n sabhA parva samAkhyAtaM mahAtmanA . adhyAyAH saptatirGYeyAstathA dvau chAtra sa~NkhyayA .. 103..\\ shlokAnA.n dve sahasre tu pa~ncha shlokashatAni cha . shlokAshchaikAdasha GYeyAH parvaNyasminprakIrtitAH .. 104..\\ ataH para.n tR^itIyaM tu GYeyamAraNyakaM mahat . paurAnugamana.n chaiva dharmaputrasya dhImataH .. 105..\\ vR^iShNInAmAgamo yatra pA~nchAlAnA.n cha sarvashaH . yatra saubhavadhAkhyAna.n kirmIravadha eva cha . astrahetorvivAsashcha pArthasyAmita tejasaH .. 106..\\ mahAdevena yuddha.n cha kirAta vapuShA saha . darshana.n lokapAlAnAM svargArohaNameva cha .. 107..\\ darshanaM bR^ihadashvasya maharSherbhAvitAtmanaH . yudhiShThirasya chArtasya vyasane paridevanam .. 108..\\ nalopAkhyAnamatraiva dharmiShTha.n karuNodayam . damayantyAH sthitiryatra nalasya vyasanAgame .. 109..\\ vanavAsa gatAnA.n cha pANDavAnAM mahAtmanAm . svarge pravR^ittirAkhyAtA lomashenArjunasya vai .. 110..\\ tIrthayAtrA tathaivAtra pANDavAnAM mahAtmanAm . jaTAsurasya tatraiva vadhaH samupavarNyate .. 111..\\ niyukto bhImasenashcha draupadyA gandhamAdane . yatra mandArapuShpArthaM nalinI.n tAmadharShayat .. 112..\\ yatrAsya sumahadyuddhamabhavatsaha rAkShasaiH . yakShaishchApi mahAvIryairmaNimatpramukhaistathA .. 113..\\ Agastyamapi chAkhyAna.n yatra vAtApi bhakShaNam . lopAmudrAbhigamanamapatyArthamR^iSherapi .. 114..\\ tataH shyenakapotIyamupAkhyAnamanantaram . indro.agniryatra dharmashcha ajiGYAsa~nshibiM nR^ipam .. 115..\\ R^ishya shR^i~Ngasya charita.n kaumAra brahmachAriNaH . jAmadagnyasya rAmasya charitaM bhUri tejasaH .. 116..\\ kArtavIrya vadho yatra haihayAnA.n cha varNyate . saukanyamapi chAkhyAna.n chyavano yatra bhArgavaH .. 117..\\ sharyAti yaGYe nAsatyau kR^itavAnsomapIthinau . tAbhyA.n cha yatra sa muniryauvanaM pratipAditaH .. 118..\\ jantUpAkhyAnamatraiva yatra putreNa somakaH . putrArthamayajadrAjA lebhe putrashata.n cha saH .. 119..\\ aShTAvakrIyamatraiva vivAde yatra bandinam . vijitya sAgaraM prAptaM pitara.n labdhavAnR^iShiH .. 120..\\ avApya divyAnyastrANi gurvarthe savyasAchinA . nivAtakavachairyuddha.n hiraNyapuravAsibhiH .. 121..\\ samAgamashcha pArthasya bhrAtR^ibhirgandhamAdane . ghoShayAtrA cha gandharvairyatra yuddha.n kirITinaH .. 122..\\ punarAgamana.n chaiva teShAM dvaitavana.n saraH . jayadrathenApahAro draupadyAshchAshramAntarAt .. 123..\\ yatrainamanvayAdbhImo vAyuvegasamo jave . mArkaNDeya samasyAyAmupAkhyAnAni bhAgashaH .. 124..\\ sandarshana.n cha kR^iShNasya sa.nvAdashchaiva satyayA . vrIhi drauNikamAkhyAnamaindradyumna.n tathaiva cha .. 125..\\ sAvitryauddAlakIya.n cha vainyopAkhyAnameva cha . rAmAyaNamupAkhyAnamatraiva bahuvistaram .. 126..\\ karNasya parimoSho.atra kuNDalAbhyAM purandarAt . AraNeyamupAkhyAna.n yatra dharmo.anvashAtsutam . jagmurlabdhavarA yatra pANDavAH pashchimA.n disham .. 127..\\ etadAraNyakaM parva tR^itIyaM parikIrtitam . atrAdhyAya shate dve tu sa~NkhyAte paramarShiNA . ekona saptatishchaiva tathAdhyAyAH prakIrtitAH .. 128..\\ ekAdasha sahasrANi shlokAnA.n ShaTshatAni cha . chatuHShaShTistathA shlokAH parvaitatparikIrtitam .. 129..\\ ataH paraM nibodheda.n vairATaM parva vistaram . virATanagara.n gatvA shmashAne vipulA.n shamIm . dR^iShTvA saMnidadhustatra pANDavA AyudhAnyuta .. 130..\\ yatra pravishya nagara.n chhadmabhirnyavasanta te . durAtmano vadho yatra kIchakasya vR^ikodarAt .. 131..\\ gograhe yatra pArthena nirjitAH kuravo yudhi . godhana.n cha virATasya mokShita.n yatra pANDavaiH .. 132..\\ virATenottarA dattA snuShA yatra kirITinaH . abhimanyu.n samuddishya saubhadramarighAtinam .. 133..\\ chaturthametadvipula.n vairATaM parva varNitam . atrApi parisa~NkhyAtamadhyAyAnAM mahAtmanA .. 134..\\ saptaShaShTiratho pUrNA shlokAgramapi me shR^iNu . shlokAnA.n dve sahasre tu shlokAH pa~nchAshadeva tu . parvaNyasminsamAkhyAtAH sa~NkhyayA paramarShiNA .. 135..\\ udyogaparva viGYeyaM pa~nchama.n shR^iNvataH param . upaplavye niviShTeShu pANDaveShu jigIShayA . duryodhano.arjunashchaiva vAsudevamupasthitau .. 136..\\ sAhAyyamasminsamare bhavAnnau kartumarhati . ityukte vachane kR^iShNo yatrovAcha mahAmatiH .. 137..\\ ayudhyamAnamAtmAnaM mantriNaM puruSharShabhau . akShauhiNI.n vA sainyasya kasya vA ki.n dadAmyaham .. 138..\\ vavre duryodhanaH sainyaM mandAtmA yatra durmatiH . ayudhyamAna.n sachivaM vavre kR^iShNa.n dhana~njayaH .. 139..\\ sa~njayaM preShayAmAsa shamArthaM pANDavAnprati . yatra dUtaM mahArAjo dhR^itarAShTraH pratApavAn .. 140..\\ shrutvA cha pANDavAnyatra vAsudeva purogamAn . prajAgaraH samprajaGYe dhR^itarAShTrasya chintayA .. 141..\\ viduro yatra vAkyAni vichitrANi hitAni cha . shrAvayAmAsa rAjAna.n dhR^itarAShTraM manIShiNam .. 142..\\ tathA sanatsujAtena yatrAdhyAtmamanuttamam . manastApAnvito rAjA shrAvitaH shokalAlasaH .. 143..\\ prabhAte rAjasamitau sa~njayo yatra chAbhibhoH . aikAtmya.n vAsudevasya proktavAnarjunasya cha .. 144..\\ yatra kR^iShNo dayApannaH sandhimichchhanmahAyashAH . svayamAgAchchhama.n kartuM nagaraM nAgasAhvayam .. 145..\\ pratyAkhyAna.n cha kR^iShNasya rAGYA duryodhanena vai . shamArtha.n yAchamAnasya pakShayorubhayorhitam .. 146..\\ karNaduryodhanAdInA.n duShTa.n viGYAya mantritam . yogeshvaratva.n kR^iShNena yatra rAjasu darshitam .. 147..\\ rathamAropya kR^iShNena yatra karNo.anumantritaH . upAyapUrva.n shauNDIryAtpratyAkhyAtashcha tena saH .. 148..\\ tatashchApyabhiniryAtrA rathAshvanaradantinAm . nagarAddhAstina purAdbalasa~NkhyAnameva cha .. 149..\\ yatra rAGYA ulUkasya preShaNaM pANDavAnprati . shvo bhAvini mahAyuddhe dUtyena krUra vAdinA . rathAtiratha sa~NkhyAnamambopAkhyAnameva cha .. 150..\\ etatsubahu vR^ittAntaM pa~nchamaM parva bhArate . udyogaparva nirdiShTa.n sandhivigrahasaMshritam .. 151..\\ adhyAyAH sa~NkhyayA tvatra ShaDashIti shata.n smR^itam . shlokAnA.n ShaTsahasrANi tAvantyeva shatAni cha .. 152..\\ shlokAshcha navatiH proktAstathaivAShTau mahAtmanA . vyAsenodAra matinA parvaNyasmi.nstapodhanAH .. 153..\\ ata Urdhva.n vichitrArthaM bhIShma parva prachakShate . jambU khaNDa vinirmANa.n yatroktaM sa~njayena ha .. 154..\\ yatra yuddhamabhUdghora.n dashAhAnyatidAruNam . yatra yaudhiShThira.n sainyaM viShAdamagamatparam .. 155..\\ kashmala.n yatra pArthasya vAsudevo mahAmatiH . mohajaM nAshayAmAsa hetubhirmokShadarshanaiH .. 156..\\ shikhaNDinaM puraskR^itya yatra pArtho mahAdhanuH . vinighnannishitairbANai rathAdbhIShmamapAtayat .. 157..\\ ShaShThametanmahAparva bhArate parikIrtitam . adhyAyAnA.n shataM proktaM sapta dasha tathApare .. 158..\\ pa~ncha shlokasahasrANi sa~NkhyayAShTau shatAni cha . shlokAshcha chaturAshItiH parvaNyasminprakIrtitAH . vyAsena vedaviduShA sa~NkhyAtA bhIShma parvaNi .. 159..\\ droNa parva tatashchitraM bahu vR^ittAntamuchyate . yatra saMshaptakAH pArthamapaninyU raNAjirAt .. 160..\\ bhagadatto mahArAjo yatra shakrasamo yudhi . supratIkena nAgena saha shastaH kirITinA .. 161..\\ yatrAbhimanyuM bahavo jaghnurlokamahArathAH . jayadrathamukhA bAla.n shUramaprAptayauvanam .. 162..\\ hate.abhimanyau kruddhena yatra pArthena sa.nyuge . akShauhiNIH sapta hatvA hato rAjA jayadrathaH . saMshaptakAvasheSha.n cha kR^itaM niHsheShamAhave .. 163..\\ alambusaH shrutAyushcha jalasandhashcha vIryavAn . saumadattirvirATashcha drupadashcha mahArathaH . ghaTotkachAdayashchAnye nihatA droNa parvaNi .. 164..\\ ashvatthAmApi chAtraiva droNe yudhi nipAtite . astraM prAdushchakArograM nArAyaNamamarShitaH .. 165..\\ saptamaM bhArate parva mahadetadudAhR^itam . atra te pR^ithivIpAlAH prAyasho nidhana.n gatAH . droNa parvaNi ye shUrA nirdiShTAH puruSharShabhAH .. 166..\\ adhyAyAnA.n shataM proktamadhyAyAH saptatistathA . aShTau shlokasahasrANi tathA nava shatAni cha .. 167..\\ shlokA nava tathaivAtra sa~NkhyAtAstattvadarshinA . pArAsharyeNa muninA sa~ncintya droNa parvaNi .. 168..\\ ataH para.n karNa parva prochyate paramAdbhutam . sArathye viniyogashcha madrarAjasya dhImataH . AkhyAta.n yatra paurANa.n tripurasya nipAtanam .. 169..\\ prayANe paruShashchAtra sa.nvAdaH karNa shalyayoH . ha.nsakAkIyamAkhyAnamatraivAkShepa sa.nhitam .. 170..\\ anyonyaM prati cha krodho yudhiShThira kirITinoH . dvairathe yatra pArthena hataH karNo mahArathaH .. 171..\\ aShTamaM parva nirdiShTametadbhArata chintakaiH . ekona saptatiH proktA adhyAyAH karNa parvaNi . chatvAryeva sahasrANi nava shlokashatAni cha .. 172..\\ ataH para.n vichitrArthaM shakya parva prakIrtitam . hatapravIre sainye tu netA madreshvaro.abhavat .. 173..\\ vR^ittAni rathayuddhAni kIrtyante yatra bhAgashaH . vinAshaH kurumukhyAnA.n shalya parvaNi kIrtyate .. 174..\\ shalyasya nidhana.n chAtra dharmarAjAnmahArathAt . gadAyuddha.n tu tumulamatraiva parikIrtitam . sarasvatyAshcha tIrthAnAM puNyatA parikIrtitA .. 175..\\ navamaM parva nirdiShTametadadbhutamarthavat . ekona ShaShTiradhyAyAstatra sa~NkhyA vishAradaiH .. 176..\\ sa~NkhyAtA bahu vR^ittAntAH shlokAgra.n chAtra shasyate . trINi shlokasahasrANi dve shate viMshatistathA . muninA sampraNItAni kauravANA.n yasho bhR^itAm .. 177..\\ ataH paraM pravakShyAmi sauptikaM parva dAruNam . bhagnoru.n yatra rAjAna.n duryodhanamamarShaNam .. 178..\\ vyapayAteShu pArtheShu trayaste.abhyAyayU rathAH . kR^itavarmA kR^ipo drauNiH sAyAhne rudhirokShitAH .. 179..\\ pratijaGYe dR^iDhakrodho drauNiryatra mahArathaH . ahatvA sarvapA~nchAlAndhR^iShTadyumnapurogamAn . pANDavAMshcha sahAmAtyAnna vimokShyAmi daMshanam .. 180..\\ prasuptAnnishi vishvastAnyatra te puruSharShabhAH . pA~nchAlAnsaparIvArA~njaghnurdrauNipurogamAH .. 181..\\ yatrAmuchyanta pArthAste pa~ncha kR^iShNa balAshrayAt . sAtyakishcha maheShvAsaH sheShAshcha nidhana.n gatAH .. 182..\\ draupadI putrashokArtA pitR^ibhrAtR^ivadhArditA . kR^itAnashana sa~NkalpA yatra bhartR^InupAvishat .. 183..\\ draupadI vachanAdyatra bhImo bhImaparAkramaH . anvadhAvata sa~Nkruddho bharadvAja.n guroH sutam .. 184..\\ bhImasena bhayAdyatra daivenAbhiprachoditaH . apANDavAyeti ruShA drauNirastramavAsR^ijat .. 185..\\ maivamityabravItkR^iShNaH shamaya.nstasya tadvachaH . yatrAstramastreNa cha tachchhamayAmAsa phAlgunaH .. 186..\\ drauNidvaipAyanAdInA.n shApAshchAnyonya kAritAH . toyakarmaNi sarveShA.n rAGYAmudakadAnike .. 187..\\ gUDhotpannasya chAkhyAna.n karNasya pR^ithayAtmanaH . sutasyaitadiha prokta.n dashamaM parva sauptikam .. 188..\\ aShTAdashAsminnadhyAyAH parvaNyuktA mahAtmanA . shlokAgramatra kathita.n shatAnyaShTau tathaiva cha .. 189..\\ shlokAshcha saptatiH proktA yathAvadabhisa~NkhyayA . sauptikaiShIka sambandhe parvaNyamitabuddhinA .. 190..\\ ata UrdhvamidaM prAhuH strI parva karuNodayam . vilApo vIra patnInA.n yatrAtikaruNaH smR^itaH . krodhAveshaH prasAdashcha gAndhArI dhR^itarAShTrayoH .. 191..\\ yatra tAnkShatriyA~nshUrAndiShTAntAnanivartinaH . putrAnbhrAtR^InpitR^IMshchaiva dadR^ishurnihatAnraNe .. 192..\\ yatra rAjA mahAprAGYaH sarvadharmabhR^itA.n varaH . rAGYA.n tAni sharIrANi dAhayAmAsa shAstrataH .. 193..\\ etadekAdashaM proktaM parvAtikaruNaM mahat . sapta viMshatiradhyAyAH parvaNyasminnudAhR^itAH .. 194..\\ shlokAH saptashata.n chAtra pa~ncha saptatiruchyate . sa~NkhayA bhAratAkhyAna.n kartrA hyatra mahAtmanA . praNIta.n sajjana mano vaiklavyAshru pravartakam .. 195..\\ ataH para.n shAnti parva dvAdashaM buddhivardhanam . yatra nirvedamApanno dharmarAjo yudhiShThiraH . ghAtayitvA pitR^InbhrAtR^InputrAnsambandhibAndhavAn .. 196..\\ shAnti parvaNi dharmAshcha vyAkhyAtAH sharatalpikAH . rAjabhirveditavyA ye samya~NnayabubhutsubhiH .. 197..\\ ApaddharmAshcha tatraiva kAlahetu pradarshakAH . yAnbuddhvA puruShaH samyaksarvaGYatvamavApnuyAt . mokShadharmAshcha kathitA vichitrA bahuvistarAH .. 198..\\ dvAdashaM parva nirdiShTametatprAGYajanapriyam . parvaNyatra pariGYeyamadhyAyAnA.n shatatrayam . triMshachchaiva tathAdhyAyA nava chaiva tapodhanAH .. 199..\\ shlokAnA.n tu sahasrANi kIrtitAni chaturdasha . pa~ncha chaiva shatAnyAhuH pa~nchaviMshatisa~NkhyayA .. 200..\\ ata Urdhva.n tu viGYeyamAnushAsanamuttamam . yatra prakR^itimApannaH shrutvA dharmavinishchayam . bhIShmAdbhAgIrathI putrAtkururAjo yudhiShThiraH .. 201..\\ vyavahAro.atra kArtsnyena dharmArthIyo nidarshitaH . vividhAnA.n cha dAnAnAM phalayogAH pR^ithagvidhAH .. 202..\\ tathA pAtravisheShAshcha dAnAnA.n cha paro vidhiH . AchAra vidhiyogashcha satyasya cha parA gatiH .. 203..\\ etatsubahu vR^ittAntamuttama.n chAnushAsanam . bhIShmasyAtraiva samprAptiH svargasya parikIrtitA .. 204..\\ etattrayodashaM parva dharmanishchaya kArakam . adhyAyAnA.n shata.n chAtra ShaTchatvAriMshadeva cha . shlokAnA.n tu sahasrANi ShaTsaptaiva shatAni cha .. 205..\\ tata AshvamedhikaM nAma parva prokta.n chaturdasham . tatsa.nvartamaruttIya.n yatrAkhyAnamanuttamam .. 206..\\ suvarNakoshasamprAptirjanma choktaM parikShitaH . dagdhasyAstrAgninA pUrva.n kR^iShNAtsa~njIvanaM punaH .. 207..\\ charyAyA.n hayamutsR^iShTaM pANDavasyAnugachchhataH . tatra tatra cha yuddhAni rAjaputrairamarShaNaiH .. 208..\\ chitrA~NgadAyAH putreNa putrikAyA dhana~njayaH . sa~NgrAme babhru vAhena saMshaya.n chAtra darshitaH . ashvamedhe mahAyaGYe nakulAkhyAnameva cha .. 209..\\ ityAshvamedhikaM parva proktametanmahAdbhutam . atrAdhyAya shata.n triMshattrayo.adhyAyAshcha shabditAH .. 210..\\ trINi shlokasahasrANi tAvantyeva shatAni cha . viMshatishcha tathA shlokAH sa~NkhyAtAstattvadarshinA .. 211..\\ tata AshramavAsAkyaM parva pa~nchadasha.n smR^itam . yatra rAjyaM parityajya gAndhArI sahito nR^ipaH . dhR^itarAShTrAshramapada.n vidurashcha jagAma ha .. 212..\\ ya.n dR^iShTvA prasthita.n sAdhvI pR^ithApyanuyayau tadA . putrarAjyaM parityajya gurushushrUShaNe ratA .. 213..\\ yatra rAjA hatAnputrAnpautrAnanyAMshcha pArthivAn . lokAntara gatAnvIrAnapashyatpunarAgatAn .. 214..\\ R^iSheH prasAdAtkR^iShNasya dR^iShTvAshcharyamanuttamam . tyaktvA shoka.n sadArashcha siddhiM paramikA.n gataH .. 215..\\ yatra dharma.n samAshritya viduraH sugati.n gataH . sa~njayashcha mahAmAtro vidvAngAvalgaNirvashI .. 216..\\ dadarsha nArada.n yatra dharmarAjo yudhiShThiraH . nAradAchchaiva shushrAva vR^iShNInA.n kadanaM mahat .. 217..\\ etadAshramavAsAkhyaM pUrvokta.n sumahAdbhutam . dvichatvAriMshadadhyAyAH parvaitadabhisa~NkhyayA .. 218..\\ sahasrameka.n shlokAnAM pa~ncha shlokashatAni cha . ShaDeva cha tathA shlokAH sa~NkhyAtAstattvadarshinA .. 219..\\ ataH paraM nibodhedaM mausalaM parva dAruNam . yatra te puruShavyAghrAH shastrasparsha sahA yudhi . brahmadaNDaviniShpiShTAH samIpe lavaNAmbhasaH .. 220..\\ ApAne pAnagalitA daivenAbhiprachoditAH . erakA rUpibhirvajrairnijaghnuritaretaram .. 221..\\ yatra sarvakShaya.n kR^itvA tAvubhau rAma keshavau . nAtichakramatuH kAlaM prApta.n sarvaharaM samam .. 222..\\ yatrArjuno dvAravatImetya vR^iShNivinAkR^itAm . dR^iShTvA viShAdamagamatparA.n chArtiM nararShabhaH .. 223..\\ sa satkR^itya yadushreShThaM mAtula.n shaurimAtmanaH . dadarsha yaduvIrANAmApane vaishasaM mahat .. 224..\\ sharIra.n vAsudevasya rAmasya cha mahAtmanaH . sa.nskAra.n lambhayAmAsa vR^iShNInA.n cha pradhAnataH .. 225..\\ sa vR^iddhabAlamAdAya dvAravatyAstato janam . dadarshApadi kaShTAyA.n gANDIvasya parAbhavam .. 226..\\ sarveShA.n chaiva divyAnAmastrANAmaprasannatAm . nAsha.n vR^iShNikalatrANAM prabhAvAnAmanityatAm .. 227..\\ dR^iShTvA nivedamApanno vyAsa vAkyaprachoditaH . dharmarAja.n samAsAdya saMnyAsaM samarochayat .. 228..\\ ityetanmausalaM parva ShoDashaM parikIrtitam . adhyAyAShTau samAkhyAtAH shlokAnA.n cha shatatrayam .. 229..\\ mahAprasthAnika.n tasmAdUrdhva.n sapta dashaM smR^itam . yatra rAjyaM parityajya pANDavAH puruSharShabhAH . draupadyA sahitA devyA siddhiM paramikA.n gatAH .. 230..\\ atrAdhyAyAstrayaH proktAH shlokAnA.n cha shataM tathA . viMshatishcha tathA shlokAH sa~NkhyAtAstattvadarshinA .. 231..\\ svargaparva tato GYeya.n divya.n yattadamAnuSham . adhyAyAH pa~ncha sa~NkhyAtA parvaitadabhisa~NkhyayA . shlokAnA.n dve shate chaiva prasa~NkhyAte tapodhanAH .. 232..\\ aShTAdashaivametAni parvANyuktAnyasheShataH . khileShu harivaMshashcha bhaviShyachcha prakIrtitam .. 233..\\ etadakhilamAkhyAtaM bhArataM parva sa~NgrahAt . aShTAdasha samAjagmurakShauhiNyo yuyutsayA . tanmahaddAruNa.n yuddhamahAnyaShTAdashAbhavat .. 234..\\ yo vidyAchchaturo vedAnsA~NgopaniShadAndvijaH . na chAkhyAnamida.n vidyAnnaiva sa syAdvichakShaNaH .. 235..\\ shrutvA tvidamupAkhyAna.n shrAvyamanyanna rochate . puMH kokilaruta.n shrutvA rUkShA dhvA~NkShasya vAgiva .. 236..\\ itihAsottamAdasmAjjAyante kavi buddhayaH . pa~nchabhya iva bhUtebhyo lokasa.nvidhayastrayaH .. 237..\\ asyAkhyAnasya viShaye purANa.n vartate dvijAH . antarikShasya viShaye prajA iva chaturvidhAH .. 238..\\ kriyA guNAnA.n sarveShAmidamAkhyAnamAshrayaH . indriyANA.n samastAnA.n chitrA iva manaH kriyAH .. 239..\\ anAshrityaitadAkhyAna.n kathA bhuvi na vidyate . AhAramanapAshritya sharIrasyeva dhAraNam .. 240..\\ ida.n sarvaiH kavi varairAkhyAnamupajIvyate . udayaprepsubhirbhR^ityairabhijAta iveshvaraH .. 241..\\ dvaipAyanauShTha puTaniHsR^itamaprameyaM puNyaM pavitramatha pApahara.n shiva.n cha . yo bhArata.n samadhigachchhati vAchyamAnaM ki.n tasya puShkara jalairabhiShechanena .. 242..\\ AkhyAna.n tadidamanuttamaM mahArthaM vinyastaM mahadiha parva sa~NgraheNa . shrutvAdau bhavati nR^iNA.n sukhAvagAhaM vistIrNa.n lavaNajalaM yathA plavena .. 243..\\ \medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 3} suuta \noindent janamejayaH pArikShitaH saha bhrAtR^ibhiH kurukShetre dIrghasattramupAste 1 tasya bhrAtarastrayaH shrutasenograseno bhImasena iti 2 .. 1.. teShu tatsatramupAsIneShu tatra shvAbhyAgachchhatsArameyaH 1 sajanamejayasya bhrAtR^ibhirabhihato rorUyamANo mAtuH samIpamupAgachchhat 2 .. 2.. taM mAtA rorUyamANamuvAcha 1 ki.n rodiShi 2 kenAsyabhihata iti 3 .. 3.. sa evamukto mAtaraM pratyuvAcha 1 janamejayasya bhrAtR^ibhirabhihato.asmIti 2 .. 4.. taM mAtA pratyuvAcha 1 vyakta.n tvayA tatrAparAddha.n yenAsyabhihata iti 2 .. 5.. sa tAM punaruvAcha 1 nAparAdhyAmi ki.n chit 2 nAvekShe havIMShi nAvaliha iti 3 .. 6.. tachchhrutvA tasya mAtA saramA putrashokArtA tatsatramupAgachchhadyatra sajanamejayaH saha bhrAtR^ibhirdIrghasatramupAste 1 .. 7.. sa tayA kruddhayA tatroktaH 1 ayaM me putro na ki.n chidaparAdhyati 2 kimarthamabhihata iti 3 yasmAchchAyamabhihato.anapakArI tasmAdadR^iShTa.n tvAM bhayamAgamiShyatIti 4 .. 8.. sajanamejaya evamukto deva shunyA saramayA dR^iDha.n sambhrAnto viShaNNashchAsIt 1 .. 9.. sa tasminsatre samApte hAstinapuraM pratyetya purohitamanurUpamanvichchhamAnaH para.n yatnamakarodyo me pApakR^ityAM shamayediti 1 .. 10.. sa kadA chinmR^igayA.n yAtaH pArikShito janamejayaH kasmiMshchitsvaviShayoddeshe Ashramamapashyat 1 .. 11.. tatra kashchidR^iShirAsA.n chakre shrutashravA nAma 1 tasyAbhimataH putra Aste somashravA nAma 2 .. 12.. tasya taM putramabhigamya janamejayaH pArikShitaH paurohityAya vavre 1 .. 13.. sa namaskR^itya tamR^iShimuvAcha 1 bhagavannaya.n tava putro mama purohito.astviti 2 .. 14.. sa evamuktaH pratyuvAcha 1 bho janamejaya putro.ayaM mama sarpyA.n jAtaH 2 mahAtapasvI svAdhyAyasampanno mattapo vIryasambhR^ito machchhukraM pItavatyAstasyAH kukShau sa.nvR^iddhaH 3 samartho.ayaM bhavataH sarvAH pApakR^ityAH shamayitumantareNa mahAdeva kR^ityAm 4 asya tvekamupAMshu vratam 5 yadena.n kashchidbrAhmaNaH kaM chidarthamabhiyAchettaM tasmai dadyAdayam 6 yadyetadutsahase tato nayasvainamiti 7 .. 15.. tenaivamutko janamejayastaM pratyuvAcha 1 bhagava.nstathA bhaviShyatIti 2 .. 16.. sa taM purohitamupAdAyopAvR^itto bhrAtR^InuvAcha 1 mayAya.n vR^ita upAdhyAyaH 2 yadayaM brUyAttatkAryamavichArayadbhiriti 3 .. 17.. tenaivamuktA bhrAtarastasya tathA chakruH 1 sa tathA bhrAtR^Insandishya takShashilAM pratyabhipratasthe 2 ta.n cha desha.n vashe sthApayAmAsa 3 .. 18.. etasminnantare kashchidR^iShirdhaumyo nAmAyodaH 1 .. 19.. sa eka.n shiShyamAruNiM pA~nchAlyaM preShayAmAsa 1 gachchha kedArakhaNDaM badhAneti 2 .. 20.. sa upAdhyAyena sandiShTa AruNiH pA~nchAlyastatra gatvA tatkedArakhaNDaM baddhuM nAshaknot 1 .. 21.. sa klishyamAno.apashyadupAyam 1 bhavatveva.n kariShyAmIti 2 .. 22.. sa tatra sa.nvivesha kedArakhaNDe 1 shayAne tasmi.nstadudaka.n tasthau 2 .. 23.. tataH kadA chidupAdhyAya Ayodo dhaumyaH shiShyAnapR^ichchhat 1 kva AruNiH pA~nchAlyo gata iti 2 .. 24.. te pratyUchuH 1 bhagavataiva preShito gachchha kedArakhaNDaM badhAneti 2 .. 25.. sa evamuktastA~nshiShyAnpratyuvAcha 1 tasmAtsarve tatra gachchhAmo yatra sa iti 2 .. 26.. sa tatra gatvA tasyAhvAnAya shabda.n chakAra 1 bho AruNe pA~nchAlya kvAsi 2 vatsaihIti 3 .. 27.. sa tachchhrutvA AruNirupAdhyAya vAkya.n tasmAtkedArakhaNDAtsahasotthAya tamupAdhyAyamupatasthe 1 provAcha chainam 2 ayamasmyatra kedArakhaNDe niHsaramANamudakamavAraNIya.n sa.nroddhuM sa.nviShTo bhagavachchhabdaM shrutvaiva sahasA vidArya kedArakhaNDaM bhagavantamupasthitaH 3 tadabhivAdaye bhagavantam 4 AGYApayatu bhavAn 5 ki.n karavANIti 6 .. 28.. tamupAdhyAyo.abravIt 1 yasmAdbhavAnkedArakhaNDamavadAryotthitastasmAdbhavAnuddAlaka eva nAmnA bhaviShyatIti 2 .. 29.. sa upAdhyAyenAnugR^ihItaH 1 yasmAttvayA madvacho.anuShThita.n tasmAchchhreyo.avApsyasIti 2 sarve cha te vedAH pratibhAsyanti sarvANi cha dharmashAstrANIti 3 .. 30.. sa evamukta upAdhyAyeneShTa.n deshaM jagAma 1 .. 31.. athAparaH shiShyastasyaivAyodasya daumyasyopamanyurnAma 1 .. 32.. tamupAdhyAyaH preShayAmAsa 1 vatsopamanyo gA rakShasveti 2 .. 33.. sa upAdhyAya vachanAdarakShadgAH 1 sa chAhani gA rakShitvA divasakShaye.abhyAgamyopAdhyAyasyAgrataH sthitvA namash chakre 2 .. 34.. tamupAdhyAyaH pIvAnamapashyat 1 uvAcha chainam 2 vatsopamanyo kena vR^itti.n kalpayasi 3 pIvAnasi dR^iDhamiti 4 .. 35.. sa upAdhyAyaM pratyuvAcha 1 bhaikSheNa vR^itti.n kalpayAmIti 2 .. 36.. tamupAdhyAyaH pratyuvAcha 1 mamAnivedya bhaikShaM nopayoktavyamiti 2 .. 37.. sa tathetyuktvA punararakShadgAH 1 rakShitvA chAgamya tathaivopAdhyAyasyAgrataH sthitvA namash chakre 2 .. 38.. tamupAdhyAyastathApi pIvAnameva dR^iShTvovAcha 1 vatsopamanyo sarvamasheShataste bhaikSha.n gR^ihNAmi 2 kenedAnI.n vR^itti.n kalpayasIti 3 .. 39.. sa evamukta upAdhyAyena pratyuvAcha 1 bhagavate nivedya pUrvamapara.n charAmi 2 tena vR^itti.n kalpayAmIti 3 .. 40.. tamupAdhyAyaH pratyuvAcha 1 naiShA nyAyyA guruvR^ittiH 2 anyeShAmapi vR^ittyuparodha.n karoShyeva.n vartamAnaH 3 lubdho.asIti 4 .. 41.. sa tathetyuktvA gA arakShat 1 rakShitvA cha punarupAdhyAya gR^ihamAgamyopAdhyAyasyAgrataH sthitvA namash chakre 2 .. 42.. tamupAdhyAyastathApi pIvAnameva dR^iShTvA punaruvAcha 1 aha.n te sarvaM bhaikShaM gR^ihNAmi na chAnyachcharasi 2 pIvAnasi 3 kena vR^itti.n kalpayasIti 4 .. 43.. sa upAdhyAyaM pratyuvAcha 1 bho etAsA.n gavAM payasA vR^ittiM kalpayAmIti 2 .. 44.. tamupAdhyAyaH pratyuvAcha 1 naitannyAyyaM paya upayoktuM bhavato mayAnanuGYAtamiti 2 .. 45.. sa tatheti pratiGYAya gA rakShitvA punarupAdhyAya gR^ihAnetya puroragrataH sthitvA namash chakre 1 .. 46.. tamupAdhyAyaH pIvAnamevApashyat 1 uvAcha chainam 2 bhaikShaM nAshnAsi na chAnyachcharasi 3 payo na pibasi 4 pIvAnasi 5 kena vR^itti.n kalpayasIti 6 .. 47.. sa evamukta upAdhyAyaM pratyuvAcha 1 bhoH phenaM pibAmi yamime vatsA mAtR^INA.n stanaM pibanta udgirantIti 2 .. 48.. tamupAdhyAyaH pratyuvAcha 1 ete tvadanukampayA guNavanto vatsAH prabhUtataraM phenamudgiranti 2 tadevamapi vatsAnA.n vR^ittyuparodha.n karoShyevaM vartamAnaH 3 phenamapi bhavAnna pAtumarhatIti 4 .. 49.. sa tatheti pratiGYAya nirAhArastA gA arakShat 1 tathA pratiShiddho bhaikShaM nAshnAti na chAnyachcharati 2 payo na pibati 3 phenaM nopayu~Nkte 4 .. 50.. sa kadA chidaraNye kShudhArto.arkapatrANyabhakShayat 1 .. 51.. sa tairarkapatrairbhakShitaiH kShAra kaTUShNa vipAkibhishchakShuShyupahato.andho.abhavat 1 so.andho.api cha~NkramyamANaH kUpe.apatat 2 .. 52.. atha tasminnanAgachchhatyupAdhyAyaH shiShyAnavochat 1 mayopamanyuH sarvataH pratiShiddhaH 2 sa niyata.n kupitaH 3 tato nAgachchhati chiragatash cheti 4 .. 53.. sa evamuktvA gatvAraNyamupamanyorAhvAna.n chakre 1 bho upamanyo kvAsi 2 vatsaihIti 3 .. 54.. sa tadAhvAnamupAdhyAyAchchhrutvA pratyuvAchochchaiH 1 ayamasmi bho upAdhyAya kUpe patita iti 2 .. 55.. tamupAdhyAyaH pratyuvAcha 1 kathamasi kUpe patita iti 2 .. 56.. sa taM pratyuvAcha 1 arkapatrANi bhakShayitvAndhI bhUto.asmi 2 ataH kUpe patita iti 3 .. 57.. tamupAdhyAyaH pratyuvAcha 1 ashvinau stuhi 2 tau tvA.n chakShuShmantaM kariShyato deva bhiShajAviti 3 .. 58.. sa evamukta upAdhyAyena stotuM prachakrame devAvashvinau vAgbhirR^igbhiH 1 .. 59..\\ prapUrvagau pUrvajau chitrabhAnU girA vA sha.nsAmi tapanAvanantau . divyau suparNau virajau vimAnAv adhikShiyantau bhuvanAni vishvA .. 60..\\ hiraNmayau shakunI sAmparAyau nAsatya dasrau sunasau vaijayantau . shukra.n vayantau tarasA suvemAv abhi vyayantAvasita.n vivasvat .. 61..\\ grastA.n suparNasya balena vartikAm amu~nchatAmashvinau saubhagAya . tAvatsuvR^ittAvanamanta mAyayA sattamA gA aruNA udAvahan .. 62..\\ ShaShTishcha gAvastrishatAsh cha dhenava eka.n vatsaM suvate ta.n duhanti . nAnA goShThA vihitA ekadohanAs tAvashvinau duhato gharmamukthyam .. 63..\\ ekAM nAbhi.n saptashatA arAH shritAH pradhiShvanyA viMshatirarpitA arAH . anemi chakraM parivartate.ajaraM mAyAshvinau samanakti charShaNI .. 64..\\ eka.n chakra.n vartate dvAdashAraM pradhi ShaNNAbhimekAkShamamR^itasya dhAraNam . yasmindevA adhi vishve viShaktAs tAvashvinau mu~nchato mA viShIdatam .. 65..\\ ashvinAvindramamR^ita.n vR^ittabhUyau tirodhattAmashvinau dAsapatnI . bhittvA girimashvinau gAmudAcharantau tadvR^iShTamahnA prathitA valasya .. 66..\\ yuvA.n disho janayatho dashAgre samAnaM mUrdhni rathayA viyanti . tAsA.n yAtamR^iShayo.anuprayAnti devA manuShyAH kShitimAcharanti .. 67..\\ yuvA.n varNAnvikurutho vishvarUpA.ns te.adhikShiyanti bhuvanAni vishvA . te bhAnavo.apyanusR^itAsh charanti devA manuShyAH kShitimAcharanti .. 68..\\ tau nAsatyAvashvinAvAmahe vAM sraja.n cha yAM bibhR^ithaH puShkarasya . tau nAsatyAvamR^itAvR^itAvR^idhAv R^ite devAstatprapadena sUte .. 69..\\ mukhena garbha.n labhatAM yuvAnau gatAsuretatprapadena sUte . sadyo jAto mAtaramatti garbhastAv ashvinau mu~nchatho jIvase gAH .. 70..\\ \noindent eva.n tenAbhiShTutAvashvinAvAjagmatuH 1 Ahatush chainam 2 prItau svaH 3 eSha te.apUpaH 4 ashAnainamiti 5 .. 71.. sa evamutaH pratyuvAcha 1 nAnR^itamUchaturbhavantau 2 na tvahametamapUpamupayoktumutsahe anivedya gurava iti 3 .. 72.. tatastamashvinAvUchatuH 1 AvAbhyAM purastAdbhavata upAdhyAyenaivamevAbhiShTutAbhyAmapUpaH prItAbhyA.n dattaH 2 upayuktashcha sa tenAnivedya gurave 3 tvamapi tathaiva kuruShva yathA kR^itamupAdhyAyeneti 4 .. 73.. sa evamuktaH punareva pratyuvAchaitau 1 pratyanunaye bhavantAvashvinau 2 notsahe.ahamanivedyopAdhyAyAyopayoktumiti 3 .. 74.. tamashvinAvAhatuH 1 prItau svastavAnayA guruvR^ittyA 2 upAdhyAyasya te kArShNAyasA dantAH 3 bhavato hiraNmayA bhaviShyanti 4 chakShuShmAMshcha bhaviShyasi 5 shreyashchAvApsyasIti 6 .. 75.. sa evamukto.ashvibhyA.n labdhachakShurupAdhyAya sakAshamAgamyopAdhyAyamabhivAdyAchachakShe 1 sa chAsya prItimAnabhUt 2 .. 76.. Aha chainam 1 yathAshvinAvAhatustathA tva.n shreyo.avApsyasIti 2 sarve cha te vedAH pratibhAsyantIti 3 .. 77.. eShA tasyApi parIkShopamanyoH 1 .. 78.. athAparaH shiShyastasyaivAyodasya dhaumyasya vedo nAma 1 .. 79.. tamupAdhyAyaH sandidesha 1 vatsa veda ihAsyatAm 2 bhavatA madgR^ihe ka.n chitkAla.n shushrUShamANena bhavitavyam 3 shreyaste bhaviShyatIti 4 .. 80.. sa tathetyuktvA guru kule dIrghakAla.n gurushushrUShaNaparo.avasat 1 gauriva nitya.n guruShu dhUrShu niyujyamAnaH shItoShNakShuttR^iShNA duHkhasahaH sarvatrApratikUlaH 2 .. 81.. tasya mahatA kAlena guruH paritoSha.n jagAma 1 tatparitoShAchcha shreyaH sarvaGYatA.n chAvApa 2 eShA tasyApi parIkShA vedasya 3 .. 82.. sa upAdhyAyenAnuGYAtaH samAvR^ittastasmAdguru kulavAsAdgR^ihAshramaM pratyapadyata 1 tasyApi svagR^ihe vasatastrayaH shiShyA babhUvuH 2 .. 83.. sa shiShyAnna ki.n chiduvAcha 1 karma vA kriyatA.n gurushushrUShA veti 2 duHkhAbhiGYo hi guru kulavAsasya shiShyAnparikleshena yojayituM neyeSha 3 .. 84.. atha kasya chitkAlasya vedaM brAhmaNa.n janamejayaH pauShyashcha kShatriyAvupetyopAdhyAya.n varayAM chakratuH 1 .. 85.. sa kadA chidyAjya kAryeNAbhiprasthita utta~NkaM nAma shiShyaM niyojayAmAsa 1 bho utta~Nka yatki.n chidasmadgR^ihe parihIyate yadichchhAmyahamaparihINaM bhavatA kriyamANamiti 2 .. 86.. sa evaM pratisamAdishyotta~Nka.n vedaH pravAsa.n jagAma 1 .. 87.. athotta~Nko gurushushrUShurguru niyogamanutiShThamAnastatra guru kule vasati sma 1 .. 88.. sa vasa.nstatropAdhyAya strIbhiH sahitAbhirAhUyoktaH 1 upAdhyAyinI te R^itumatI 2 upAdhyAyashcha proShitaH 3 asyA yathAyamR^iturvandhyo na bhavati tathA kriyatAm 4 etadviShIdatIti 5 .. 89.. sa evamuktastAH striyaH pratyuvAcha 1 na mayA strINA.n vachanAdidamakArya.n kAryam 2 na hyahamupAdhyAyena sandiShTaH 3 akAryamapi tvayA kAryamiti 4 .. 90.. tasya punarupAdhyAyaH kAlAntareNa gR^ihAnupajagAma tasmAtpravAsAt 1 sa tadvR^itta.n tasyAsheShamupalabhya prItimAnabhUt 2 .. 91.. uvAcha chainam 1 vatsotta~Nka ki.n te priyaM karavANIti 2 dharmato hi shushrUShito.asmi bhavatA 3 tena prItiH paraspareNa nau sa.nvR^iddhA 4 tadanujAne bhavantam 5 sarvAmeva siddhiM prApsyasi 6 gamyatAm iti 7 .. 92.. sa evamuktaH pratyuvAcha 1 ki.n te priyaM karavANIti 2 eva.n hyAhuH 3 .. 93.. yashchAdharmeNa vibrUyAdyashchAdharmeNa pR^ichchhati 1 .. 94.. tayoranyataraH praiti vidveSha.n chAdhigachchhati 1 so.ahamanuGYAto bhavatA ichchhAmIShTa.n te gurvarthamupahartumiti 2 .. 95.. tenaivamukta upAdhyAyaH pratyuvAcha 1 vatsotta~Nka uShyatA.n tAvaditi 2 .. 96.. sa kadA chittamupAdhyAyamAhotta~NkaH 1 AGYApayatu bhavAn 2 ki.n te priyamupaharAmi gurvarthamiti 3 .. 97.. tamupAdhyAyaH pratyuvAcha 1 vatsotta~Nka bahusho mA.n chodayasi gurvarthamupahareyamiti 2 tadgachchha 3 enAM pravishyopAdhyAyanIM pR^ichchha kimupaharAmIti 4 eShA yadbravIti tadupaharasveti 5 .. 98.. sa evamuktopAdhyAyenopAdhyAyinImapR^ichchhat 1 bhavatyupAdhyAyenAsmyanuGYAto gR^iha.n gantum 2 tadichchhAmIShTa.n te gurvarthamupahR^ityAnR^iNo gantum 3 tadAGYApayatu bhavatI 4 kimupaharAmi gurvarthamiti 5 .. 99.. saivamuktopAdhyAyinyutta~NkaM pratyuvAcha 1 gachchha pauShya.n rAjAnam 2 bhikShasva tasya kShatriyayA pinaddhe kuNDale 3 te Anayasva 4 itashchaturthe.ahani puNyakaM bhavitA 5 tAbhyAmAbaddhAbhyAM brAhmaNAnpariveShTumichchhAmi 6 shobhamAnA yathA tAbhyA.n kuNDalAbhyAM tasminnahani sampAdayasva 7 shreyo hi te syAtkShaNa.n kurvata iti 8 .. 100.. sa evamukta upAdhyAyinyA prAtiShThatotta~NkaH 1 sa pathi gachchhannapashyadR^iShabhamatipramANa.n tamadhirUDhaM cha puruShamatipramANameva 2 .. 101.. sa puruSha utta~NkamabhyabhAShata 1 utta~NkaitatpurIShamasya R^iShabhasya bhakShasveti 2 .. 102.. sa evamukto naichchhati 1 .. 103.. tamAha puruSho bhUyaH 1 bhakShayasvotta~Nka 2 mA vichAraya 3 upAdhyAyenApi te bhakShitaM pUrvamiti 4 .. 104.. sa evamukto bADhamityuktvA tadA tadR^iShabhasya purIShaM mUtra.n cha bhakShayitvotta~NkaH pratasthe yatra sa kShatriyaH pauShyaH 1 .. 105.. tamupetyApashyadutta~Nka AsInam 1 sa tamupetyAshIrbhirabhinandyovAcha 2 arthI bhavantamupagato.asmIti 3 .. 106.. sa enamabhivAdyovAcha 1 bhagavanpauShyaH khalvaham 2 ki.n karavANIti 3 .. 107.. tamuvAchotta~NkaH 1 gurvarthe kuNDalAbhyAmarthyAgato.asmIti ye te kShatriyayA pinaddhe kuNDale te bhavAndAtumarhatIti 2 .. 108.. taM pauShyaH pratyuvAcha 1 pravishyAntaHpura.n kShatriyA yAchyatAm iti 2 .. 109.. sa tenaivamuktaH pravishyAntaHpura.n kShatriyAM nApashyat 1 .. 110.. sa pauShyaM punaruvAcha 1 na yuktaM bhavatA vayamanR^itenopacharitum 2 na hi te kShatriyAntaHpure saMnihitA 3 nainAM pashyAmIti 4 .. 111.. sa evamuktaH pauShyastaM pratyuvAcha 1 samprati bhavAnuchchhiShTaH 2 smara tAvat 3 na hi sA kShatriyA uchchhiShTenAshuchinA vA shakyA draShTum 4 pativratAtvAdeShA nAshucherdarshanamupaitIti 5 .. 112.. athaivamukta utta~NkaH smR^itvovAcha 1 asti khalu mayochchhiShTenopaspR^iShTa.n shIghra.n gachchhatA cheti 2 .. 113.. taM pauShyaH pratyuvAcha 1 etattadeva.n hi 2 na gachchhatopaspR^iShTaM bhavati na sthiteneti 3 .. 114.. athotta~NkastathetyuktvA prA~Nmukha upavishya suprakShAlita pANipAdavadano.ashabdAbhirhR^idaya~NgamAbhiradbhirupaspR^ishya triH pItvA dviH pramR^ijya khAnyadbhirupaspR^ishyAntaHpuraM pravishya tA.n kShatriyAmapashyat 1 .. 115.. sA cha dR^iShTvaivotta~NkamabhyutthAyAbhivAdyovAcha 1 svAgata.n te bhagavan 2 AGYApaya ki.n karavANIti 3 .. 116.. sa tAmuvAcha 1 ete kuNDale gurvarthaM me bhikShite dAtumarhasIti 2 .. 117.. sA prItA tena tasya sadbhAvena pAtramayamanatikramaNIyashcheti matvA te kuNDale avamuchyAsmai prAyachchhat 1 .. 118.. Aha chainam 1 ete kuNDale takShako nAgarAjaH prArthayati 2 apramatto netumarhasIti 3 .. 119.. sa evamuktastA.n kShatriyAM pratyuvAcha 1 bhavati sunirvR^ittA bhava 2 na mA.n shaktastakShako nAgarAjo dharShayitumiti 3 .. 120.. sa evamuktvA tA.n kShatriyAmAmantrya pauShya sakAshamAgachchhat 1 .. 121.. sa ta.n dR^iShTvovAcha 1 bhoH pauShya prIto.asmIti 2 .. 122.. taM pauShyaH pratyuvAcha 1 bhagavaMshchirasya pAtramAsAdyate 2 bhavAMshcha guNavAnatithiH 3 tatkariye shrAddham 4 kShaNaH kriyatAm iti 5 .. 123.. tamutta~NkaH pratyuvAcha 1 kR^itakShaNa evAsmi 2 shIghramichchhAmi yathopapannamannamupahR^itaM bhavateti 3 .. 124.. sa tathetyuktvA yathopapannenAnnenainaM bhojayAmAsa 1 .. 125.. athotta~NkaH shItamanna.n sakesha.n dR^iShTvAshuchyetaditi matvA pauShyamuvAcha 1 yasmAnme ashuchyanna.n dadAsi tasmadandho bhaviShyasIti 2 .. 126.. taM pauShyaH pratyuvAcha 1 yasmAttvamapyaduShTamanna.n dUShayasi tasmAdanapatyo bhaviShyasIti 2 .. 127.. so.atha pauShyastasyAshuchi bhAvamannasyAgamayAmAsa 1 .. 128.. atha tadannaM muktakeshyA striyopahR^ita.n sakeshamashuchi matvotta~NkaM prasAdayAmAsa 1 bhagavannaGYAnAdetadanna.n sakeshamupahR^itaM shIta.n cha 2 tatkShAmaye bhavantam 3 na bhaveyamandha iti 4 .. 129.. tamutta~NkaH pratyuvAcha 1 na mR^iShA bravImi 2 bhUtvA tvamandho nachirAdanandho bhaviShyasIti 3 mamApi shApo na bhavedbhavatA datta iti 4 .. 130.. taM pauShyaH pratyuvAcha 1 nAha.n shaktaH shApaM pratyAdAtum 2 na hi me manyuradyApyupashama.n gachchhati 3 ki.n chaitadbhavatA na GYAyate yathA 4 .. 131..\\ nAvanIta.n hR^idayaM brAhmaNasya vAchi kShuro nihitastIkShNadhAraH . viparItametadubhaya.n kShatriyasya vAnnAvanItI hR^idaya.n tIkShNadhAram .. 132..\\ \noindent iti 1 tadeva~Ngate na shakto.aha.n tIkShNahR^idayatvAtta.n shApamanyathA kartum 2 gamyatAm iti 3 .. 133.. tamutta~NkaH pratyuvAcha 1 bhavatAhamannasyAshuchi bhAvamAgamayya pratyanunItaH 2 prAkcha te.abhihitam 3 yasmAdaduShTamanna.n dUShayasi tasmAdanapatyo bhaviShyasIti 4 duShTe chAnne naiSha mama shApo bhaviShyatIti 5 .. 134.. sAdhayAmastAvadityuktvA prAtiShThatotta~Nkaste kuNDale gR^ihItvA 1 .. 135.. so.apashyatpathi nagna.n shramaNamAgachchhantaM muhurmuhurdR^ishyamAnamadR^ishyamAna.n cha 1 athotta~Nkaste kuNDale bhUmau nikShipyodakArthaM prachakrame 2 .. 136.. etasminnantare sa shramaNastvaramANa upasR^itya te kuNDale gR^ihItvA prAdravat 1 tamutta~Nko.abhisR^itya jagrAha 2 sa tadrUpa.n vihAya takShaka rUpa.n kR^itvA sahasA dharaNyAM vivR^itaM mahAbilaM vivesha 3 .. 137.. pravishya cha nAgaloka.n svabhavanamagachchhat 1 tamutta~Nko.anvAvivesha tenaiva bilena 2 pravishya cha nAgAnastuvadebhiH shlokaiH 3 .. 138..\\ ya airAvata rAjAnaH sarpAH samitishobhanAH . varShanta iva jImUtAH savidyutpavaneritAH .. 139..\\ surUpAshcha virUpAshcha tathA kalmAShakuNDalAH . AdityavannAkapR^iShThe rejurairAvatodbhavAH .. 140..\\ bahUni nAgavartmAni ga~NgAyAstIra uttare . ichchhetko.arkAMshu senAyA.n chartumairAvata.n vinA .. 141..\\ shatAnyashItiraShTau cha sahasrANi cha viMshatiH . sarpANAM pragrahA yAnti dhR^itarAShTro yadejati .. 142..\\ ye chainamupasarpanti ye cha dUraM para.n gatAH . ahamairAvata jyeShThabhrAtR^ibhyo.akaravaM namaH .. 143..\\ yasya vAsaH kurukShetre khANDave chAbhavatsadA . ta.n kAdraveyamastauShaM kuNDalArthAya takShakam .. 144..\\ takShakashchAshvasenashcha nitya.n sahacharAvubhau . kurukShetre nivasatAM nadImikShumatIm anu .. 145..\\ jaghanyajastakShakasya shrutaseneti yaH shrutaH . avasadyo mahaddyumni prArthayannAgamukhyatAm . karavANi sadA chAhaM namastasmai mahAtmane .. 146..\\ \noindent eva.n stuvannapi nAgAnyadA te kuNDale nAlabhadathApashyatstriyau tantre adhiropya paTaM vayantyau 1 .. 147.. tasmiMshcha tantre kR^iShNAH sitAshcha tantavaH 1 chakra.n chApashyatShaDbhiH kumAraiH parivartyamAnam 2 puruSha.n chApashyaddarshanIyam 3 .. 148.. sa tAnsarvAstuShTAvaibhirmantravAdashlokaiH 1 .. 149..\\ trINyarpitAnyatra shatAni madhye ShaShTishcha nitya.n charati dhruve.asmin . chakre chaturviMshatiparva yoge ShaD yatkumArAH parivartayanti .. 150..\\ tantra.n cheda.n vishvarUpaM yuvatyau vayatastantUnsatata.n vartayantyau . kR^iShNAnsitAMsh chaiva vivartayantyau bhUtAnyajasraM bhuvanAni chaiva .. 151..\\ vajrasya bhartA bhuvanasya goptA vR^itrasya hantA namuchernihantA . kR^iShNe vasAno vasane mahAtmA satyAnR^ite yo vivinakti loke .. 152..\\ yo vAjina.n garbhamapAM purANaM vaishvAnara.n vAhanamabhyupetaH . namaH sadAsmai jagadIshvarAya lokatrayeshAya purandarAya .. 153..\\ \noindent tataH sa enaM puruShaH prAha 1 prIto.asmi te.ahamanena stotreNa 2 ki.n te priyaM karavANIti 3 .. 154.. sa tamuvAcha 1 nAgA me vashamIyuriti 2 .. 155.. sa enaM puruShaH punaruvAcha 1 etamashvamapAne dhamasveti 2 .. 156.. sa tamashvamapAne.adhamat 1 athAshvAddhamyamAnAtsarvasrotobhyaH sadhUmA archiSho.agnerniShpetuH 2 .. 157.. tAbhirnAgaloko dhUpitaH 1 .. 158.. atha sasambhramastakShako.agnitejo bhayaviShaNNaste kuNDale gR^ihItvA sahasA svabhavanAnniShkramyotta~NkamuvAcha 1 ete kuNDale pratigR^ihNAtu bhavAniti 2 .. 159.. sa te pratijagrAhotta~NkaH 1 kuNDale pratigR^ihyAchintayat 2 adya tatpuNyakamupAdhyAyinyAH 3 dUra.n chAhamabhyAgataH 4 kathaM nu khalu sambhAvayeyamiti 5 .. 160.. tata ena.n chintayAnameva sa puruSha uvAcha 1 utta~Nka enamashvamadhiroha 2 eSha tvA.n kShaNAdevopAdhyAya kulaM prApayiShyatIti 3 .. 161.. sa tathetyuktvA tamashvamadhiruhya pratyAjagAmopAdhyAya kulam 1 upAdhyAyinI cha snAtA keshAnAvapayantyupaviShTotta~Nko nAgachchhatIti shApAyAsya mano dadhe 2 .. 162.. athotta~NkaH pravishyopAdhyAyinImabhyavAdayat 1 te chAsyai kuNDale prAyachchhat 2 .. 163.. sA chainaM pratyuvAcha 1 utta~Nka deshe kAle.abhyAgataH 2 svAgata.n te vatsa 3 manAgasi mayA na shaptaH 4 shreyastavopasthitam 5 siddhamApnuhIti 6 .. 164.. athotta~Nka upAdhyAyamabhyavAdayat 1 tamupAdhyAyaH pratyuvAcha 2 vatsotta~Nka svAgata.n te 3 ki.n chiraM kR^itamiti 4 .. 165.. tamutta~Nka upAdhyAyaM pratyuvAcha 1 bhostakShakeNa nAgarAjena vighnaH kR^ito.asminkarmaNi 2 tenAsmi nAgalokaM nItaH 3 .. 166.. tatra cha mayA dR^iShTe striyau tantre.adhiropya paTa.n vayantyau 1 tasmiMshcha tantre kR^iShNAH sitAshcha tantavaH 2 ki.n tat 3 .. 167.. tatra cha mayA chakra.n dR^iShTaM dvAdashAram 1 ShaTchaina.n kumArAH parivartayanti 2 tadapi kim 3 .. 168.. puruShashchApi mayA dR^iShTaH 1 sa punaH kaH 2 .. 169.. ashvashchAtipramANa yuktaH 1 sa chApi kaH 2 .. 170.. pathi gachchhatA mayarShabho dR^iShTaH 1 ta.n cha puruSho.adhirUDhaH 2 tenAsmi sopachAramuktaH 3 utta~NkAsyarShabhasya purIShaM bhakShaya 4 upAdhyAyenApi te bhakShitamiti 5 tatastadvachanAnmayA tadR^iShabhasya purIShamupayuktam 6 tadichchhAmi bhavatopadiShTa.n kiM taditi 7 .. 171.. tenaivamukta upAdhyAyaH pratyuvAcha 1 ye te striyau dhAtA vidhAtA cha 2 ye cha te kR^iShNAH sitAshcha tantavaste rAtryahanI 3 .. 172.. yadapi tachchakra.n dvAdashAra.n ShaTkumArAH parivartayanti te R^itavaH ShaTsa.nvatsarash chakram 1 yaH puruShaH sa parjanyaH 2 yo.ashvaH so.agniH 3 .. 173.. ya R^iShabhastvayA pathi gachchhatA dR^iShTaH sa airAvato nAgarAjaH 1 yashchainamadhirUDhaH sendraH 2 yadapi te purIShaM bhakShita.n tasya R^iShabhasya tadamR^itam 3 .. 174.. tena khalvasi na vyApannastasminnAgabhavane 1 sa chApi mama sakhA indraH 2 .. 175.. tadanugrahAtkuNDale gR^ihItvA punarabhyAgato.asi 1 tatsaumya gamyatAm 2 anujAne bhavantam 3 shreyo.avApsyasIti 4 .. 176.. sa upAdhyAyenAnuGYAta utta~NkaH kruddhastakShakasya pratichikIrShamANo hAstinapuraM pratasthe 1 .. 177..\\ sa hAstinapuraM prApya nachirAddvijasattamaH . samAgachchhata rAjAnamutta~Nko janamejayam .. 178..\\ purA takShashilAtastaM nivR^ittamaparAjitam . samyagvijayina.n dR^iShTvA samantAnmantribhirvR^itam .. 179..\\ tasmai jayAshiShaH pUrva.n yathAnyAyaM prayujya saH . uvAchaina.n vachaH kAle shabdasampannayA girA .. 180..\\ anyasminkaraNIye tva.n kArye pArthiva sattama . bAlyAdivAnyadeva tva.n kuruShe nR^ipasattama .. 181..\\ evamuktastu vipreNa sa rAjA pratyuvAcha ha . janamejayaH prasannAtmA samyaksampUjya taM munim .. 182..\\ AsAM prajAnAM paripAlanena sva.n kShatradharmaM paripAlayAmi . prabrUhi vA ki.n kriyatAM dvijendra shushrUShurasmyadya vachastvadIyam .. 183..\\ sa evamuktastu nR^ipottamena dvijottamaH puNyakR^itA.n variShThaH . uvAcha rAjAnamadInasattvaM svameva kAryaM nR^ipatesh cha yattat .. 184..\\ takShakeNa narendrendra yena te hi.nsitaH pitA . tasmai pratikuruShva tvaM pannagAya durAtmane .. 185..\\ kAryakAla.n cha manye.aha.n vidhidR^iShTasya karmaNaH . tadgachchhApachiti.n rAjanpitustasya mahAtmanaH .. 186..\\ tena hyanaparAdhI sa daShTo duShTAntarAtmanA . pa~nchatvamagamadrAjA varjAhata iva drumaH .. 187..\\ baladarpa samutsiktastakShakaH pannagAdhamaH . akArya.n kR^itavAnpApo yo.adashatpitaraM tava .. 188..\\ rAjarShirvaMshagoptAramamara pratimaM nR^ipam . jaghAna kAshyapa.n chaiva nyavartayata pApakR^it .. 189..\\ dagdhumarhasi taM pApa.n jvalite havyavAhane . sarvasatre mahArAja tvayi taddhi vidhIyate .. 190..\\ evaM pitushchApachiti.n gatavA.nstvaM bhaviShyasi . mama priya.n cha sumahatkR^ita.n rAjanbhaviShyati .. 191..\\ karmaNaH pR^ithivIpAla mama yena durAtmanA . vighnaH kR^ito mahArAja gurvartha.n charato.anagha .. 192..\\ etachchhrutvA tu nR^ipatistakShakasya chukopa ha . utta~Nka vAkyahaviShA dIpto.agnirhaviShA yathA .. 193..\\ apR^ichchhachcha tadA rAjA mantriNaH svAnsuduHkhitaH . utta~Nkasyaiva sAMnidhye pituH svargagatiM prati .. 194..\\ tadaiva hi sa rAjendro duHkhashokApluto.abhavat . yadaiva pitara.n vR^ittamutta~NkAdashR^iNottadA .. 195..\\ \medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 4} \noindent lomaharShaNa putra ugrashravAH sUtaH paurANiko naimiShAraNye shaunakasya kulapaterdvAdasha vArShike satre R^iShInabhyAgatAnupatasthe 1 .. 1.. paurANikaH purANe kR^itashramaH sa tAnkR^itA~njaliruvAcha 1 kiM bhavantaH shrotumichchhanti 2 kimahaM bruvANIti 3 .. 2.. tamR^iShaya UchuH 1 parama.n lomaharShaNe prakShyAmastvAM vakShyasi cha naH shushrUShatA.n kathA yogam 2 tadbhagavA.nstu tAvachchhaunako.agnisharaNamadhyAste 3 .. 3..\\ yo.asau divyAH kathA veda devatAsurasa~NkathAH . manuShyoragagandharvakathA veda sa sarvashaH .. 4..\\ sa chApyasminmakhe saute vidvAnkulapatirdvijaH . dakSho dhR^itavrato dhImA~nshAstre chAraNyake guruH .. 5..\\ satyavAdI shama parastapasvI niyatavrataH . sarveShAmeva no mAnyaH sa tAvatpratipAlyatAm .. 6..\\ tasminnadhyAsati gurAvAsanaM paramArchitam . tato vakShyasi yattvA.n sa prakShyati dvijasattamaH .. 7..\\ suuta evamastu gurau tasminnupaviShTe mahAtmani . tena pR^iShTaH kathAH puNyA vakShyAmi vividhAshrayAH .. 8..\\ so.atha viprarShabhaH kArya.n kR^itvA sarva.n yathAkramam . devAnvAgbhiH pitR^InadbhistarpayitvAjagAma ha .. 9..\\ yatra brahmarShayaH siddhAsta AsInA yatavratAH . yaGYAyatanamAshritya sUtaputra puraHsarAH .. 10..\\ R^itvikShvatha sadasyeShu sa vai gR^ihapatistataH . upaviShTeShUpaviShTaH shaunako.athAbravIdidam .. 11..\\ \medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 5} zaunaka purANamakhila.n tAta pitA te.adhItavAnpurA . kachchittvamapi tatsarvamadhIShe lomaharShaNe .. 1..\\ purANe hi kathA divyA AdivaMshAshcha dhImatAm . kathyante tAH purAsmAbhiH shrutAH pUrvaM pitustava .. 2..\\ tatra vaMshamahaM pUrva.n shrotumichchhAmi bhArgavam . kathayasva kathAmetA.n kalyAH sma shravaNe tava .. 3..\\ s yadadhItaM purA samyagdvijashreShTha mahAtmabhiH . vaishampAyana viprAdyaistaishchApi kathitaM purA .. 4..\\ yadadhIta.n cha pitrA me samyakchaiva tato mayA . tattAvachchhR^iNu yo devaiH sendraiH sAgnimarudgaNaiH . pUjitaH pravaro vaMsho bhR^igUNAM bhR^igunandana .. 5..\\ ima.n vaMshamahaM brahmanbhArgava.n te mahAmune . nigadAmi kathA yuktaM purANAshraya sa.nyutam .. 6..\\ bhR^igoH sudayitaH putrashchyavano nAma bhArgavaH . chyavanasyApi dAyAdaH pramatirnAma dhArmikaH . pramaterapyabhUtputro ghR^itAchyA.n rururityuta .. 7..\\ rurorapi suto jaGYe shunako vedapAragaH . pramadvarAyA.n dharmAtmA tava pUrvapitAmahAt .. 8..\\ tapasvI cha yashasvI cha shrutavAnbrahmavittamaH . dharmiShThaH satyavAdI cha niyato niyatendriyaH .. 9..\\ z sUtaputra yathA tasya bhArgavasya mahAtmanaH . chyavanatvaM parikhyAta.n tanmamAchakShva pR^ichchhataH .. 10..\\ s bhR^igoH sudayitA bhAryA pulometyabhivishrutA . tasyA.n garbhaH samabhavadbhR^igorvIryasamudbhavaH .. 11..\\ tasmingarbhe sambhR^ite.atha pulomAyAM bhR^igUdvaha . samaye samashIlinyA.n dharmapatnyA.n yashasvinaH .. 12..\\ abhiShekAya niShkrAnte bhR^igau dharmabhR^itA.n vare . Ashrama.n tasya rakSho.atha pulomAbhyAjagAma ha .. 13..\\ taM pravishyAshrama.n dR^iShTvA bhR^igorbhAryAmaninditAm . hR^ichchhayena samAviShTo vichetAH samapadyata .. 14..\\ abhyAgata.n tu tadrakShaH pulomA chArudarshanA . nyamantrayata vanyena phalamUlAdinA tadA .. 15..\\ tA.n tu rakShastato brahmanhR^ichchhayenAbhipIDitam . dR^iShTvA hR^iShTamabhUttatra jihIrShustAmaninditAm .. 16..\\ athAgnisharaNe.apashyajjvalita.n jAtavedasam . tamapR^ichchhattato rakShaH pAvaka.n jvalitaM tadA .. 17..\\ sha.nsa me kasya bhAryeyamagne pR^iShTa R^itena vai . satyastvamasi satyaM me vada pAvakapR^ichchhate .. 18..\\ mayA hIyaM pUrvavR^itA bhAryArthe varavarNinI . pashchAttvimAM pitA prAdAdbhR^igave.anR^itakAriNe .. 19..\\ seya.n yadi varArohA bhR^igorbhAryA rahogatA . tathA satya.n samAkhyAhi jihIrShAmyAshramAdimAm .. 20..\\ manyurhi hR^idayaM me.adya pradahanniva tiShThati . matpurva bhAryA.n yadimAM bhR^iguH prApa sumadhyamAm .. 21..\\ tadrakSha evamAmantrya jvalita.n jAtavedasam . sha~NkamAno bhR^igorbhAryAM punaH punarapR^ichchhata .. 22..\\ tvamagne sarvabhUtAnAmantashcharasi nityadA . sAkShivatpuNyapApeShu satyaM brUhi kave vachaH .. 23..\\ matpUrvabhAryApahR^itA bhR^iguNAnR^ita kAriNA . seya.n yadi tathA me tvaM satyamAkhyAtumarhasi .. 24..\\ shrutvA tvatto bhR^igorbhAryA.n hariShyAmyahamAshramAt . jAtavedaH pashyataste vada satyA.n giraM mama .. 25..\\ tasya tadvachana.n shrutvA saptArchirduHkhito bhR^isham . bhIto.anR^itAchcha shApAchcha bhR^igorityabravIchchhanaiH .. 26..\\ \medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 6} s agneratha vachaH shrutvA tadrakShaH prajahAra tAm . brahmanvarAharUpeNa manomArutara.nhasA .. 1..\\ tataH sa garbho nivasankukShau bhR^igukulodvaha . roShAnmAtushchyutaH kukShesh chyavanastena so.abhavat .. 2..\\ ta.n dR^iShTvA mAturudarAchchyutamAdityavarchasam . tadrakSho bhasmasAdbhUtaM papAta parimuchya tAm .. 3..\\ sA tamAdAya sushroNI sasAra bhR^igunandanam . chyavanaM bhArgavaM brahmanpulomA duHkhamUrchchhitA .. 4..\\ tA.n dadarsha svayaM brahmA sarvalokapitAmahaH . rudatIM bAShpapUrNAkShIM bhR^igorbhAryAmaninditAm . sAntvayAmAsa bhagavAnvadhUM brahmA pitAmahaH .. 5..\\ ashrubindUdbhavA tasyAH prAvartata mahAnadI . anuvartatI sR^iti.n tasyA bhR^igoH patnyA yashasvinaH .. 6..\\ tasyA mArga.n sR^itavatI.n dR^iShTvA tu saritaM tadA . nAma tasyAstadA nadyAshchakre lokapitAmahaH . vadhU sareti bhagavAMshchyavanasyAshramaM prati .. 7..\\ sa eva.n chyavano jaGYe bhR^igoH putraH pratApavAn . ta.n dadarsha pitA tatra chyavanaM tAM cha bhAminIm .. 8..\\ sa pulomA.n tato bhAryAM paprachchha kupito bhR^iguH . kenAsi rakShase tasmai kathiteha jihIrShave . na hi tvA.n veda tadrakSho madbhAryA.n chAruhAsinIm .. 9..\\ tattvamAkhyAhi ta.n hyadya shaptumichchhAmyahaM ruShA . bibheti ko na shApAnme kasya chAya.n vyatikramaH .. 10..\\ p agninA bhagavA.nstasmai rakShase.ahaM niveditA . tato mAmanayadrakShaH kroshantI.n kurarIm iva .. 11..\\ sAha.n tava sutasyAsya tejasA parimokShitA . bhasmIbhUta.n cha tadrakSho mAmutsR^ijya papAta vai .. 12..\\ suuta iti shrutvA pulomAyA bhR^iguH paramamanyumAn . shashApAgnimabhikruddhaH sarvabhakSho bhaviShyasi .. 13..\\ \medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 7} suuta shaptastu bhR^iguNA vahniH kruddho vAkyamathAbravIt . kimida.n sAhasaM brahmankR^itavAnasi sAmpratam .. 1..\\ dharme prayatamAnasya satya.n cha vadataH samam . pR^iShTo yadabruva.n satyaM vyabhichAro.atra ko mama .. 2..\\ pR^iShTo hi sAkShI yaH sAkShya.n jAnamAno.anyathA vadet . sa pUrvAnAtmanaH sapta kule hanyAttathA parAn .. 3..\\ yashcha kAryArthatattvaGYo jAnamAno na bhAShate . so.api tenaiva pApena lipyate nAtra saMshayaH .. 4..\\ shakto.ahamapi shaptu.n tvAM mAnyAstu brAhmaNA mama . jAnato.api cha te vyakta.n kathayiShye nibodha tat .. 5..\\ yogena bahudhAtmAna.n kR^itvA tiShThAmi mUrtiShu . agnihotreShu satreShu kriyAsvatha makheShu cha .. 6..\\ vedoktena vidhAnena mayi yaddhUyate haviH . devatAH pitarashchaiva tena tR^iptA bhavanti vai .. 7..\\ Apo devagaNAH sarve ApaH pitR^igaNAstathA . darshashcha paurNamAsashcha devAnAM pitR^ibhiH saha .. 8..\\ devatAH pitarastasmAtpitarashchApi devatAH . ekIbhUtAshcha pUjyante pR^ithaktvena cha parvasu .. 9..\\ devatAH pitarashchaiva juhvate mayi yatsadA . tridashAnAM pitR^INA.n cha mukhamevamaha.n smR^itaH .. 10..\\ amAvAsyA.n cha pitaraH paurNamAsyAM cha devatAH . manmukhenaiva hUyante bhu~njate cha huta.n haviH . sarvabhakShaH katha.n teShAM bhaviShyAmi mukhaM tvaham .. 11..\\ chintayitvA tato vahnishchakre sa.nhAramAtmanaH . dvijAnAmagnihotreShu yaGYasatra kriyAsu cha .. 12..\\ niro.n kAravaShaTkArAH svadhA svAhA vivarjitAH . vinA~NginA prajAH sarvAstata AsansuduHkhitAH .. 13..\\ atharShayaH samudvignA devAngatvAbruvanvachaH . agninAshAtkriyA bhraMshAdbhrAntA lokAstrayo.anaghAH . vidhadhvamatra yatkAryaM na syAtkAlAtyayo yathA .. 14..\\ atharShayashcha devAshcha brAhmaNamupagamya tu . agnerAvedaya~nshApa.n kriyA sa.nhArameva cha .. 15..\\ bhR^iguNA vai mahAbhAga shapto.agniH kAraNAntare . katha.n deva mukho bhUtvA yaGYabhAgAgra bhuktathA . hutabhuksarvalokeShu sarvabhakShatvameShyati .. 16..\\ shrutvA tu tadvachasteShAmagnimAhUya lokakR^it . uvAcha vachana.n shlakShNaM bhUtabhAvanamavyayam .. 17..\\ lokAnAmiha sarveShA.n tvaM kartA chAnta eva cha . tva.n dhArayasi lokA.nstrInkriyANAM cha pravartakaH . sa tathA kuru lokesha nochchhidyerankriyA yathA .. 18..\\ kasmAdeva.n vimUDhastvamIshvaraH sanhutAshanaH . tvaM pavitra.n yadA loke sarvabhUtagatash cha ha .. 19..\\ na tva.n sarvasharIreNa sarvabhakShatvameShyasi . upAdAne.archiSho yAste sarva.n dhakShyanti tAH shikhin .. 20..\\ yathA sUryAMshubhiH spR^iShTa.n sarvaM shuchi vibhAvyate . tathA tvadarchirnirdagdha.n sarvaM shuchi bhaviShyati .. 21..\\ tadagne tvaM mahattejaH svaprabhAvAdvinirgatam . svatejasaiva ta.n shApa.n kuru satyamR^iShervibho . devAnA.n chAtmano bhAgaM gR^ihANa tvaM mukhe hutam .. 22..\\ evamastviti ta.n vahniH pratyuvAcha pitAmaham . jagAma shAsana.n kartuM devasya parameShThinaH .. 23..\\ devarShayashcha muditAstato jagmauryathAgatam . R^iShayashcha yathApUrva.n kriyAH sarvAH prachakrire .. 24..\\ divi devA mumudire bhUtasa~NghAshcha laukikAH . agnishcha paramAM prItimavApa hatakalmaShaH .. 25..\\ evameSha purAvR^itta itihAso.agnishApajaH . pulomasya vinAshashcha chyavanasya cha sambhavaH .. 26..\\ \medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 8} s sa chApi chyavano brahmanbhArgavo.ajanayatsutam . sukanyAyAM mahAtmAnaM pramati.n dIptatejasam .. 1..\\ pramatistu ruruM nAma ghR^itAchyA.n samajIjanat . ruruH pramadvarAyA.n tu shunaka.n samajIjanat .. 2..\\ tasya brahmanruroH sarva.n charitaM bhUri tejasaH . vistareNa pravakShyAmi tachchhR^iNu tvamasheShataH .. 3..\\ R^iShirAsInmahAnpUrva.n tapo vidyA samanvitaH . sthUlakesha iti khyAtaH sarvabhUtahite rataH .. 4..\\ etasminneva kAle tu menakAyAM prajaGYivAn . gandharvarAjo viprarShe vishvAvasuriti shrutaH .. 5..\\ athApsarA menakA sA ta.n garbhaM bhR^igunandana . utsasarja yathAkAla.n sthUlakeshAshramaM prati .. 6..\\ utsR^ijya chaiva ta.n garbhaM nadyAstIre jagAma ha . kanyAmamara garbhAbhA.n jvalantImiva cha shriyA .. 7..\\ tA.n dadarsha samutsR^iShTAM nadItIre mahAnR^iShiH . sthUlakeshaH sa tejasvI vijane bandhuvarjitAm .. 8..\\ sa tA.n dR^iShTvA tadA kanyA.n sthUlakesho dvijottamaH . jagrAhAtha munishreShThaH kR^ipAviShTaH pupoSha cha . vavR^idhe sA varArohA tasyAshramapade shubhA .. 9..\\ pramadAbhyo varA sA tu sarvarUpaguNAnvitA . tataH pramadvaretyasyA nAma chakre mahAnR^iShiH .. 10..\\ tAmAshramapade tasya rururdR^iShTvA pramadvarAm . babhUva kila dharmAtmA madanAnugatAtmavAn .. 11..\\ pitara.n sakhibhiH so.atha vAchayAmAsa bhArgavaH . pramatishchAbhyayAchchhrutvA sthUlakesha.n yashasvinam .. 12..\\ tataH prAdAtpitA kanyA.n rurave tAM pramadvarAm . vivAha.n sthApayitvAgre nakShatre bhagadaivate .. 13..\\ tataH kati payAhasya vivAhe samupasthite . sakhIbhiH krIDatI sArdha.n sA kanyA varavarNinI .. 14..\\ nApashyata prasupta.n vai bhujaga.n tiryagAyatam . padA chaina.n samAkrAmanmumUrShuH kAlachoditA .. 15..\\ sa tasyAH sampramattAyAshchoditaH kAladharmaNA . viShopaliptAndashanAnbhR^ishama~Nge nyapAtayat .. 16..\\ sA daShTA sahasA bhUmau patitA gatachetanA . vyasuraprekShaNIyApi prekShaNIyatamAkR^itiH .. 17..\\ prasuptevAbhavachchApi bhuvi sarpaviShArditA . bhUyo manoharatarA babhUva tanumadhyamA .. 18..\\ dadarsha tAM pitA chaiva te chaivAnye tapasvinaH . vicheShTamAnAM patitAM bhUtale padmavarchasam .. 19..\\ tataH sarve dvija varAH samAjagmuH kR^ipAnvitAH . svastyAtreyo mahAjAnuH kushikaH sha~NkhamekhalaH .. 20..\\ bhAradvAjaH kauNakutsa ArShTiSheNo.atha gautamaH . pramatiH saha putreNa tathAnye vanavAsinaH .. 21..\\ tA.n te kanyA.n vyasuM dR^iShTvA bhujagasya viShArditAm . ruruduH kR^ipayAviShTA rurustvArto bahiryayau .. 22..\\ \medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 9} suuta teShu tatropaviShTeShu brAhmaNeShu samantataH . rurushchukrosha gahana.n vana.n gatvA suduHkhitaH .. 1..\\ shokenAbhihataH so.atha vilapankaruNaM bahu . abravIdvachana.n shochanpriyA.n chintya pramadvarAm .. 2..\\ shete sA bhuvi tanva~NgI mama shokavivardhinI . bAndhavAnA.n cha sarveShAM kiM nu duHkhamataH param .. 3..\\ yadi datta.n tapastaptaM guravo vA mayA yadi . samyagArAdhitAstena sa~njIvatu mama priyA .. 4..\\ yathA janmaprabhR^iti vai yatAtmAha.n dhR^itavrataH . pramadvarA tathAdyaiva samuttiShThatu bhAminI .. 5..\\ devaduuta abhidhatse ha yadvAchA ruro duHkhena tanmR^iShA . na tu martyasya dharmAtmannAyurasti gatAyuShaH .. 6..\\ gatAyureShA kR^ipaNA gandharvApsarasoH sutA . tasmAchchhoke manastAta mA kR^ithAstva.n kathaM chana .. 7..\\ upAyashchAtra vihitaH pUrva.n devairmahAtmabhiH . ta.n yadIchchhasi kartu.n tvaM prApsyasImAM pramadvarAm .. 8..\\ r ka upAyaH kR^ito devairbrUhi tattvena khechara . kariShye ta.n tathA shrutvA trAtumarhati mAM bhavAn .. 9..\\ d AyuSho.ardhaM prayachchhasva kanyAyai bhR^igunandana . evamutthAsyati ruro tava bhAryA pramadvarA .. 10..\\ r AyuSho.ardhaM prayachchhAmi kanyAyai khecharottama . shR^i~NgArarUpAbharaNA uttiShThatu mama priyA .. 11..\\ s tato gandharvarAjashcha devadUtash cha sattamau . dharmarAjamupetyeda.n vachanaM pratyabhAShatAm .. 12..\\ dharmarAjAyuSho.ardhena rurorbhAryA pramadvarA . samuttiShThatu kalyANI mR^itaiva yadi manyase .. 13..\\ dh pramadvarA rurorbhAryA devadUta yadIchchhasi . uttiShThatvAyuSho.ardhena ruroreva samanvitA .. 14..\\ s evamukte tataH kanyA sodatiShThatpramadvarA . rurostasyAyuSho.ardhena supteva varavarNinI .. 15..\\ etaddR^iShTaM bhaviShye hi ruroruttamatejasaH . AyuSho.atipravR^iddhasya bhAryArthe.ardha.n hrasatviti .. 16..\\ tata iShTe.ahani tayoH pitarau chakraturmudA . vivAha.n tau cha remAte parasparahitaiShiNau .. 17..\\ sa labdhvA durlabhAM bhAryAM padmaki~njalka saprabhAm . vrata.n chakre vinAshAya jihmagAnAM dhR^itavrataH .. 18..\\ sa dR^iShTvA jihmagAnsarvA.nstIvrakopasamanvitaH . abhihanti yathAsanna.n gR^ihya praharaNa.n sadA .. 19..\\ sa kadA chidvana.n vipro rururabhyAgamanmahat . shayAna.n tatra chApashyaDDuNDubha.n vayasAnvitam .. 20..\\ tata udyamya daNDa.n sa kAladaNDopama.n tadA . abhyaghnadruShito viprastamuvAchAtha DuNDubhaH .. 21..\\ nAparAdhyAmi te ki.n chidahamadya tapodhana . sa.nrambhAttatkimarthaM mAmabhiha.nsi ruShAnvitaH .. 22..\\ \medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 10} r mama prANasamA bhAryA daShTAsIdbhujagena ha . tatra me samayo ghora Atmanoraga vai kR^itaH .. 1..\\ hanyA.n sadaiva bhujagaM yaM yaM pashyeyamityuta . tato.aha.n tvAM jighA.nsAmi jIvitena vimokShyase .. 2..\\ du anye te bhujagA vipra ye dashantIha mAnavAn . DuNDubhAnahi gandhena na tva.n hi.nsitumarhasi .. 3..\\ ekAnarthAnpR^ithagarthAnekaduHkhAnpR^ithaksukhAn . DuNDubhAndharmavidbhUtvA na tva.n hi.nsitumarhasi .. 4..\\ suuta iti shrutvA vachastasya bhujagasya rurustadA . nAvadIdbhayasa.nvigna R^iShiM matvAtha DuNDubham .. 5..\\ uvAcha chainaM bhagavAnruruH saMshamayanniva . kAmayA bhujaga brUhi ko.asImA.n vikriyA.n gataH .. 6..\\ du ahaM purA ruro nAmnA R^iShirAsa.n sahasrapAt . so.aha.n shApena viprasya bhujagatvamupAgataH .. 7..\\ ru kimartha.n shaptavAnkruddho dvijastvAM bhujagottama . kiyanta.n chaiva kAlaM te vapuretadbhaviShyati .. 8..\\ \medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 11} du sakhA babhUva me pUrva.n khagamo nAma vai dvijaH . bhR^isha.n saMshitavAktAta tapobalasamanvitaH .. 1..\\ sa mayA krIDatA bAlye kR^itvA tArNamathoragam . agnihotre prasaktaH sanbhIShitaH pramumoha vai .. 2..\\ labdhvA cha sa punaH sa~nj~nAM mAmuvAcha tapodhanaH . nirdahanniva kopena satyavAksaMshitavrataH .. 3..\\ yathA vIryastvayA sarpaH kR^ito.ayaM madvibhIShayA . tathA vIryo bhuja~NgastvaM mama kopAdbhaviShyasi .. 4..\\ tasyAha.n tapaso vIryaM jAnamAnastapodhana . bhR^ishamudvignahR^idayastamavocha.n vanaukasam .. 5..\\ prayataH sambhramAchchaiva prA~njaliH praNataH sthitaH . sakheti hasateda.n te narmArtha.n vai kR^itaM mayA .. 6..\\ kShantumarhasi me brahma~nshApo.aya.n vinivartyatAm . so.atha mAmabravIddR^iShTvA bhR^ishamudvignachetasam .. 7..\\ muhuruShNa.n viniHshvasya susambhrAntastapodhanaH . nAnR^ita.n vai mayA proktaM bhaviteda.n kathaM chana .. 8..\\ yattu vakShyAmi te vAkya.n shR^iNu tanme dhR^itavrata . shrutvA cha hR^idi te vAkyamidamastu tapodhana .. 9..\\ utpatsyati rururnAma pramaterAtmajaH shuchiH . ta.n dR^iShTvA shApamokShaste bhavitA nachirAdiva .. 10..\\ sa tva.n rururiti khyAtaH pramaterAtmajaH shuchiH . svarUpaM pratilabhyAhamadya vakShyAmi te hitam .. 11..\\ ahi.nsA paramo dharmaH sarvaprANabhR^itA.n smR^itaH . tasmAtprANabhR^itaH sarvAnna hi.nsyAdbrAhmaNaH kva chit .. 12..\\ brAhmaNaH saumya eveha jAyateti parA shrutiH . vedavedA~NgavittAta sarvabhUtAbhaya pradaH .. 13..\\ ahi.nsA satyavachana.n kShamA cheti vinishchitam . brAhmaNasya paro dharmo vedAnA.n dharaNAdapi .. 14..\\ kShatriyasya tu yo dharmaH sa neheShyati vai tava . daNDadhAraNamugratvaM prajAnAM paripAlanam .. 15..\\ tadida.n kShatriyasyAsItkarma vai shR^iNu me ruro . janamejayasya dharmAtmansarpANA.n hi.nsanaM purA .. 16..\\ paritrANa.n cha bhItAnA.n sarpANAM brAhmaNAdapi . tapo vIryabalopetAdvedavedA~NgapAragAt . AstIkAddvijamukhyAdvai sarpasattre dvijottama .. 17..\\ \medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 12} ru katha.n hi.nsitavAnsarpAnkShatriyo janamejayaH . sarpA vA hi.nsitAstAta kimartha.n dvijasattama .. 1..\\ kimarthaM mokShitAshchaiva pannagAstena sha.nsa me . AstIkena tadAchakShva shrotumichchhAmyasheShataH .. 2..\\ rsi shroShyasi tva.n ruro sarvamAstIka charitaM mahat . brAhmaNAnA.n kathayatAmityuktvAntaradhIyata .. 3..\\ s rurushchApi vana.n sarvaM paryadhAvatsamantataH . tamR^iShi.n draShTumanvichchhansaMshrAnto nyapatadbhuvi .. 4..\\ labdhasa~nj~no rurushchAyAttachchAchakhyau pitustadA . pitA chAsya tadAkhyAnaM pR^iShTaH sarvaM nyavedayat .. 5..\\ \medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 13} kimartha.n rAjashArdUla sa rAjA janamejayaH . sarpasatreNa sarpANA.n gato.antaM tadvadasva me .. 1..\\ AstIkashcha dvijashreShThaH kimartha.n japatA.n varaH . mokShayAmAsa bhujagAndIptAttasmAddhutAshanAt .. 2..\\ kasya putraH sa rAjAsItsarpasatra.n ya Aharat . sa cha dvijAtipravaraH kasya putro vadasva me .. 3..\\ s mahadAkhyAnamAstIka.n yatraitatprochyate dvija . sarvametadasheSheNa shR^iNu me vadatA.n vara .. 4..\\ z shrotumichchhAmyasheSheNa kathAmetAM manoramAm . AstIkasya purANasya brAhmaNasya yashasvinaH .. 5..\\ s itihAsamima.n vR^iddhAH purANaM parichakShate . kR^iShNadvaipAyana proktaM naimiShAraNyavAsinaH .. 6..\\ pUrvaM prachoditaH sUtaH pitA me lomaharShaNaH . shiShyo vyAsasya medhAvI brAhmaNairidamuktavAn .. 7..\\ tasmAdahamupashrutya pravakShyAmi yathAtatham . idamAstIkamAkhyAna.n tubhya.n shaunaka pR^ichchhate .. 8..\\ AstIkasya pitA hyAsItprajApatisamaH prabhuH . brahma chArI yatAhArastapasyugre rataH sadA .. 9..\\ jaratkAruriti khyAta UrdhvaretA mahAnR^iShiH . yAyAvarANA.n dharmaGYaH pravaraH saMshitavrataH .. 10..\\ aTamAnaH kadA chitsa svAndadarsha pitAmahAn . lambamAnAnmahAgarte pAdairUrdhvairadhomukhAn .. 11..\\ tAnabravItsa dR^iShTvaiva jaratkAruH pitAmahAn . ke bhavanto.avalambante garte.asminvA adhomukhAH .. 12..\\ vIraNastambake lagnAH sarvataH paribhakShite . mUShakena nigUDhena garte.asminnityavAsinA .. 13..\\ pitarah yAyAvarA nAma vayamR^iShayaH saMshitavratAH . santAnaprakShayAdbrahmannadho gachchhAma medinIm .. 14..\\ asmAka.n santatistveko jaratkAruriti shrutaH . mandabhAgyo.alpabhAgyAnA.n tapa eva samAsthitaH .. 15..\\ na saputrA~njanayitu.n dArAnmUDhashchikIrShati . tena lambAmahe garte santAnaprakShayAdiha .. 16..\\ anAthAstena nAthena yathA duShkR^itinastathA . kastvaM bandhurivAsmAkamanushochasi sattama .. 17..\\ GYAtumichchhAmahe brahmanko bhavAniha dhiShThitaH . kimartha.n chaiva naH shochyAnanukampitumarhasi .. 18..\\ j mama pUrve bhavanto vai pitaraH sapitAmahAH . brUta ki.n karavANyadya jaratkAruraha.n svayam .. 19..\\ p yatasva yatnavA.nstAta santAnAya kulasya naH . Atmano.arthe.asmadarthe cha dharma ityeva chAbhibho .. 20..\\ na hi dharmaphalaistAta na tapobhiH susa~ncitaiH . tA.n gatiM prApnuvantIha putriNo yA.n vrajanti ha .. 21..\\ taddAragrahaNe yatna.n santatyA.n cha manaH kuru . putrakAsmanniyogAttvametannaH parama.n hitam .. 22..\\ j na dArAnvai kariShyAmi sadA me bhAvitaM manaH . bhavatA.n tu hitArthAya kariShye dArasa~Ngraham .. 23..\\ samayena cha kartAhamanena vidhipUrvakam . tathA yadyupalapsyAmi kariShye nAnyathA tvaham .. 24..\\ sanAmnI yA bhavitrI me ditsitA chaiva bandhubhiH . bhaikShavattAmaha.n kanyAmupaya.nsye vidhAnataH .. 25..\\ daridrAya hi me bhAryA.n ko dAsyati visheShataH . pratigrahIShye bhikShA.n tu yadi kashchitpradAsyati .. 26..\\ eva.n dArakriyA hetoH prayatiShye pitAmahAH . anena vidhinA shashvanna kariShye.ahamanyathA .. 27..\\ tatra chotpatsyate janturbhavatA.n tAraNAya vai . shAshvata.n sthAnamAsAdya modantAM pitaro mama .. 28..\\ s tato niveshAya tadA sa vipraH saMshitavrataH . mahI.n chachAra dArArthI na cha dArAnavindata .. 29..\\ sa kadA chidvana.n gatvA vipraH pitR^ivachaH smaran . chukrosha kanyA bhikShArthI tisro vAchaH shanairiva .. 30..\\ ta.n vAsukiH pratyagR^ihNAdudyamya bhaginI.n tadA . na sa tAM pratijagrAha na sanAmnIti chintayan .. 31..\\ sanAmnImudyatAM bhAryA.n gR^ihNIyAm iti tasya hi . mano niviShTamabhavajjaratkArormahAtmanaH .. 32..\\ tamuvAcha mahAprAGYo jaratkArurmahAtapAH . kiMnAmnI bhaginIya.n te brUhi satyaM bhuja~Ngama .. 33..\\ vaa jaratkAro jaratkAruH svaseyamanujA mama . tvadartha.n rakShitA pUrvaM pratIchchhemA.n dvijottama .. 34..\\ s mAtrA hi bhujagAH shaptAH pUrvaM brahma vidA.n vara . janamejayasya vo yaGYe dhakShyatyanilasArathiH .. 35..\\ tasya shApasya shAntyarthaM pradadau pannagottamaH . svasAramR^iShaye tasmai suvratAya tapasvine .. 36..\\ sa cha tAM pratijagrAha vidhidR^iShTena karmaNA . AstIko nAma putrashcha tasyA.n jaGYe mahAtmanaH .. 37..\\ tapasvI cha mahAtmA cha vedavedA~NgapAragaH . samaH sarvasya lokasya pitR^imAtR^ibhayApahaH .. 38..\\ atha kAlasya mahataH pANDaveyo narAdhipaH . AjahAra mahAyaGYa.n sarpasatramiti shrutiH .. 39..\\ tasminpravR^itte satre tu sarpANAmantakAya vai . mochayAmAsa ta.n shApamAstIkaH sumahAyashAH .. 40..\\ nAgAMshcha mAtulAMshchaiva tathA chAnyAnsa bAndhavAn . pitR^IMshcha tArayAmAsa santatyA tapasA tathA . vrataishcha vividhairbrahma svAdhyAyaishchAnR^iNo.abhavat .. 41..\\ devAMshcha tarpayAmAsa yaGYairvividhadakShiNaiH . R^iShIMshcha brahmacharyeNa santatyA cha pitAmahAn .. 42..\\ apahR^itya guruM bhAraM pitR^INA.n saMshitavrataH . jaratkArurgataH svarga.n sahitaH svaiH pitAmahaiH .. 43..\\ AstIka.n cha sutaM prApya dharmaM chAnuttamaM muniH . jaratkAruH sumahatA kAlena svargamIyivAn .. 44..\\ etadAkhyAnamAstIka.n yathAvatkIrtitaM mayA . prabrUhi bhR^igushArdUla kiM bhUyaH kathyatAm iti .. 45..\\ \medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 14} zaunaka saute kathaya tAmetA.n vistareNa kathAM punaH . AstIkasya kaveH sAdhoH shushrUShA paramA hi naH .. 1..\\ madhura.n kathyate saumya shlakShNAkShara padaM tvayA . prIyAmahe bhR^isha.n tAta pitevedaM prabhAShase .. 2..\\ asmachchhushrUShaNe nityaM pitA hi niratastava . AchaShTaitadyathAkhyAnaM pitA te tva.n tathA vada .. 3..\\ s AyusyamidamAkhyAnamAstIka.n kathayAmi te . yathA shruta.n kathayataH sakAshAdvai piturmayA .. 4..\\ purA devayuge brahmanprajApatisute shubhe . AstAM bhaginyau rUpeNa samupete.adbhute.anaghe .. 5..\\ te bhArye kashyapasyAstA.n kadrUshcha vinatA cha ha . prAdAttAbhyA.n varaM prItaH prajApatisamaH patiH . kashyapo dharmapatnIbhyAM mudA paramayA yutaH .. 6..\\ varAtisarva.n shrutvaiva kashyapAduttama.n cha te . harShAdapratimAM prItiM prApatuH sma varastriyau .. 7..\\ vavre kadrUH sutAnnAgAnsahasra.n tulyatejasaH . dvau putrau vinatA vavre kadrU putrAdhikau bale . ojasA tejasA chaiva vikrameNAdhikau sutau .. 8..\\ tasyai bhartA varaM prAdAdadhyarthaM putramIpsitam . evamastviti ta.n chAha kashyapa.n vinatA tadA .. 9..\\ kR^itakR^ityA tu vinatA labdhvA vIryAdhikau sutau . kadrUshcha labdhvA putrANA.n sahasra.n tulyatejasAm .. 10..\\ dhAryau prayatnato garbhAvityuktvA sa mahAtapAH . te bhArye varasa.nhR^iShTe kashyapo vanamAvishat .. 11..\\ kAlena mahatA kadrUraNDAnA.n dashatIrdasha . janayAmAsa viprendra dve aNDe vinatA tadA .. 12..\\ tayoraNDAni nidadhuH prahR^iShTAH parichArikAH . sopasvedeShu bhANDeShu pa~nchavarShashatAni cha .. 13..\\ tataH pa~nchashate kAle kadrU putrA niviHsR^itAH . aNDAbhyA.n vinatAyAstu mithunaM na vyadR^ishyata .. 14..\\ tataH putrArthiNI devI vrIDitA sA tapasvinI . aNDaM bibheda vinatA tatra putramadR^ikShata .. 15..\\ pUrvArdha kAyasampannamitareNAprakAshatA . saputro roShasampannaH shashApainAmiti shrutiH .. 16..\\ yo.ahameva.n kR^ito mAtastvayA lobhaparItayA . sharIreNAsamagro.adya tasmAddAsI bhaviShyasi .. 17..\\ pa~nchavarShashatAnyasyA yayA vispardhase saha . eSha cha tvA.n suto mAtardAsyatvAnmokShayiShyati .. 18..\\ yadyenamapi mAtastvaM mAmivANDa vibhedanAt . na kariShyasyadeha.n vA vya~NgaM vApi tapasvinam .. 19..\\ pratipAlayitavyaste janma kAlo.asya dhIrayA . vishiShTa balamIpsantyA pa~nchavarShashatAtparaH .. 20..\\ eva.n shaptvA tataH putro vinatAmantarikShagaH . aruNo dR^iShyate brahmanprabhAtasamaye sadA .. 21..\\ garuDo.api yathAkAla.n jaGYe pannagasUdanaH . sa jAtamAtro vinatAM parityajya khamAvishat .. 22..\\ AdAsyannAtmano bhojyamanna.n vihitamasya yat . vidhAtrA bhR^igushArdUla kShudhitasya bubhukShataH .. 23..\\ \medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 15} s etasminneva kAle tu bhaginyau te tapodhana . apashyatA.n samAyAntamuchchaiHshravasamantikAt .. 1..\\ ya.n taM devagaNAH sarve hR^iShTarUpA apUjayan . mathyamAne.amR^ite jAtamashvaratnamanuttamam .. 2..\\ mahaughabalamashvAnAmuttama.n javatA.n varam . shrImantamajara.n divya.n sarvalakShaNalakShitam .. 3..\\ z katha.n tadamR^itaM devairmathitaM kva cha sha.nsa me . yatra jaGYe mahAvIryaH so.ashvarAjo mahAdyutiH .. 4..\\ s jvalantamachalaM meru.n tejorAshimanuttamam . AkShipantaM prabhAM bhAnoH svashR^i~NgaiH kA~nchanojjvalaiH .. 5..\\ kA~nchanAbharaNa.n chitraM devagandharvasevitam . aprameyamanAdhR^iShyamadharmabahulairjanaiH .. 6..\\ vyAlairAcharita.n ghorairdivyauShadhividIpitam . nAkamAvR^itya tiShThantamuchchhrayeNa mahAgirim .. 7..\\ agamyaM manasApyanyairnadI vR^ikShasamanvitam . nAnA patagasa~Nghaishcha nAdita.n sumanoharaiH .. 8..\\ tasya pR^iShThamupAruhya bahuratnAchita.n shubham . ananta kalpamudviddha.n surAH sarve mahaujasaH .. 9..\\ te mantrayitumArabdhAstatrAsInA divaukasaH . amR^itArthe samAgamya tapo niyamasa.nsthitAH .. 10..\\ tatra nArAyaNo devo brAhmaNamidamabravIt . chintayatsu sureShvevaM mantrayatsu cha sarvashaH .. 11..\\ devairasurasa~Nghaishcha mathyatA.n kalashodadhiH . bhaviShyatyamR^ita.n tatra mathyamAne mahodadhau .. 12..\\ sarvauShadhIH samAvApya sarvaratnAni chaiva hi . manthadhvamudadhi.n devA vetsyadhvamamR^itaM tataH .. 13..\\ \medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 16} s tato.abhrashikharAkArairgirishR^i~Ngairala~NkR^itam . mandaraM parvata vara.n latA jAlasamAvR^itam .. 1..\\ nAnAvihagasa~NghuShTaM nAnA daMShTri samAkulam . kiMnarairapsarobhish cha devairapi cha sevitam .. 2..\\ ekAdasha sahasrANi yojanAnA.n samuchchhritam . adho bhUmeH sahasreShu tAvatsveva pratiShThitam .. 3..\\ tamuddhartuM na shaktA vai sarve devagaNAstadA . viShNumAsInamabhyetya brahmANa.n chedamabruvan .. 4..\\ bhavantAvatra kurutAM buddhiM naiHshreyasIM parAm . mandaroddharaNe yatnaH kriyatA.n cha hitAya naH .. 5..\\ tatheti chAbravIdviShNurbrahmaNA saha bhArgava . tato.anantaH samutthAya brahmaNA parichoditaH . nArAyaNena chApyuktastasminkarmaNi vIryavAn .. 6..\\ atha parvatarAjAna.n tamananto mahAbalaH . ujjahAra balAdbrahmansavana.n savanaukasam .. 7..\\ tatastena surAH sArdha.n samudramupatasthire . tamUchuramR^itArthAya nirmathiShyAmahe jalam .. 8..\\ apAM patirathovAcha mamApyaMsho bhavettataH . soDhAsmi vipulaM mardaM mandarabhramaNAditi .. 9..\\ Uchushcha kUrmarAjAnamakUpAra.n surAsurAH . gireradhiShThAnamasya bhavAnbhavitumarhati .. 10..\\ kUrmeNa tu tathetyuktvA pR^iShThamasya samarpitam . tasya shailasya chAgra.n vai yantreNendro.abhyapIDayat .. 11..\\ manthAnaM mandara.n kR^itvA tathA netraM cha vAsukim . devA mathitumArabdhAH samudraM nidhimambhasAm . amR^itArthinastato brahmansahitA daityadAnavAH .. 12..\\ ekamantamupAshliShTA nAgarAGYo mahAsurAH . vibudhAH sahitAH sarve yataH puchchha.n tataH sthitAH .. 13..\\ ananto bhagavAndevo yato nArAyaNastataH . shira udyamya nAgasya punaH punaravAkShipat .. 14..\\ vAsukeratha nAgasya sahasAkShipyataH suraiH . sadhUmAH sArchiSho vAtA niShpeturasakR^inmukhAt .. 15..\\ te dhUmasa~NghAH sambhUtA meghasa~NghAH savidyutaH . abhyavarShansuragaNA~nshramasantApa karshitAn .. 16..\\ tasmAchcha girikUTAgrAtprachyutAH puShpavR^iShTayaH . surAsuragaNAnmAlyaiH sarvataH samavAkiran .. 17..\\ babhUvAtra mahAghoSho mahAmegharavopamaH . udadhermathyamAnasya mandareNa surAsuraiH .. 18..\\ tatra nAnA jalacharA viniShpiShTA mahAdriNA . vilaya.n samupAjagmuH shatasho lavaNAmbhasi .. 19..\\ vAruNAni cha bhUtAni vividhAni mahIdharaH . pAtAlatalavAsIni vilaya.n samupAnayat .. 20..\\ tasmiMshcha bhrAmyamANe.adrau sa~NghR^iShyantaH parasparam . nyapatanpatagopetAH parvatAgrAnmahAdrumAH .. 21..\\ teShA.n sa~NgharShajashchAgnirarchirbhiH prajvalanmuhuH . vidyudbhiriva nIlAbhramAvR^iNonmandara.n girim .. 22..\\ dadAha ku~njarAMshchaiva si.nhAMshchaiva viniHsR^itAn . vigatAsUni sarvANi sattvAni vividhAni cha .. 23..\\ tamagnimamara shreShThaH pradahanta.n tatastataH . vAriNA meghajenendraH shamayAmAsa sarvataH .. 24..\\ tato nAnAvidhAstatra susruvuH sAgarAmbhasi . mahAdrumANAM niryAsA bahavashchauShadhI rasAH .. 25..\\ teShAmamR^itavIryANA.n rasAnAM payasaiva cha . amaratva.n surA jagmuH kA~nchanasya cha niHsravAt .. 26..\\ atha tasya samudrasya tajjAtamudakaM payaH . rasottamairvimishra.n cha tataH kShIrAdabhUdghR^itam .. 27..\\ tato brahmANamAsIna.n devA varadamabruvan . shrAntAH sma subhR^ishaM brahmannodbhavatyamR^ita.n cha tat .. 28..\\ R^ite nArAyaNa.n devaM daityA nAgottamAstathA . chirArabdhamida.n chApi sAgarasyApi manthanam .. 29..\\ tato nArAyaNa.n devaM brahmA vachanamabravIt . vidhatsvaiShAM bala.n viShNo bhavAnatra parAyaNam .. 30..\\ visnu bala.n dadAmi sarveShAM karmaitadye samAsthitAH . kShobhyatA.n kalashaH sarvairmandaraH parivartyatAm .. 31..\\ suuta nArAyaNa vachaH shrutvA balinaste mahodadheH . tatpayaH sahitA bhUyashchakrire bhR^ishamAkulam .. 32..\\ tataH shatasahasrAMshuH samAna iva sAgarAt . prasannabhAH samutpannaH somaH shItAMshurujjvalaH .. 33..\\ shrIranantaramutpannA ghR^itAtpANDuravAsinI . surA devI samutpannA turagaH pANDurastathA .. 34..\\ kaustubhashcha maNirdivya utpanno.amR^itasambhavaH . marIchivikachaH shrImAnnArAyaNa urogataH .. 35..\\ shrIH surA chaiva somashcha turagashcha manojavaH . yato devAstato jagmurAdityapathamAshritAH .. 36..\\ dhanvantaristato devo vapuShmAnudatiShThata . shveta.n kamaNDaluM bibhradamR^ita.n yatra tiShThati .. 37..\\ etadatyadbhuta.n dR^iShTvA dAnavAnA.n samutthitaH . amR^itArthe mahAnnAdo mamedamiti jalpatAm .. 38..\\ tato nArAyaNo mAyAmAsthito mohinIM prabhuH . strI rUpamadbhuta.n kR^itvA dAnavAnabhisaMshritaH .. 39..\\ tatastadamR^ita.n tasyai daduste mUDhachetasaH . striyai dAnava daiteyAH sarve tadgatamAnasAH .. 40..\\ \medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 17} s athAvaraNa mukhyAni nAnApraharaNAni cha . pragR^ihyAbhyadravandevAnsahitA daityadAnavAH .. 1..\\ tatastadamR^ita.n devo viShNurAdAya vIryavAn . jahAra dAnavendrebhyo nareNa sahitaH prabhuH .. 2..\\ tato devagaNAH sarve papustadamR^ita.n tadA . viShNoH sakAshAtsamprApya sambhrame tumule sati .. 3..\\ tataH pibatsu tatkAla.n deveShvamR^itamIpsitam . rAhurvibudharUpeNa dAnavaH prApibattadA .. 4..\\ tasya kaNThamanuprApte dAnavasyAmR^ite tadA . AkhyAta.n chandrasUryAbhyA.n surANAM hitakAmyayA .. 5..\\ tato bhagavatA tasya shirashchhinnamala~NkR^itam . chakrAyudhena chakreNa pibato.amR^itamojasA .. 6..\\ tachchhailashR^i~Ngapratima.n dAnavasya shiromahat . chakreNotkR^ittamapatachchAlayadvasudhAtalam .. 7..\\ tato vairavinirbandhaH kR^ito rAhumukhena vai . shAshvatashchandrasUryAbhyA.n grasatyadyApi chaiva tau .. 8..\\ vihAya bhagavAMshchApi strI rUpamatula.n hariH . nAnApraharaNairbhImairdAnavAnsamakampayat .. 9..\\ tataH pravR^ittaH sa~NgrAmaH samIpe lavaNAmbhasaH . surANAmasurANA.n cha sarvaghorataro mahAn .. 10..\\ prAsAH suvipulAstIkShNA nyapatanta sahasrashaH . tomarAshcha sutIkShNAgrAH shastrANi vividhAni cha .. 11..\\ tato.asurAshchakrabhinnA vamanto rudhiraM bahu . asi shaktigadA rugNA nipeturdharaNItale .. 12..\\ chhinnAni paTTishaishchApi shirA.nsi yudhi dAruNe . taptakA~nchanajAlAni nipeturanisha.n tadA .. 13..\\ rudhireNAvaliptA~NgA nihatAshcha mahAsurAH . adrINAmiva kUTAni dhAturaktAni sherate .. 14..\\ hAhAkAraH samabhavattatra tatra sahasrashaH . anyonya.n chhindatA.n shastrairAditye lohitAyati .. 15..\\ parighaishchAyasaiH pItaiH saMnikarShe cha muShTibhiH . nighnatA.n samare.anyonyaM shabdo divamivAspR^ishat .. 16..\\ chhindhi bhindhi pradhAvadhvaM pAtayAbhisareti cha . vyashrUyanta mahAghorAH shabdAstatra samantataH .. 17..\\ eva.n sutumule yuddhe vartamAne bhayAvahe . naranArAyaNau devau samAjagmaturAhavam .. 18..\\ tatra divya.n dhanurdR^iShTvA narasya bhagavAnapi . chintayAmAsa vai chakra.n viShNurdAnava sUdanam .. 19..\\ tato.ambarAchchintita mAtramAgataM mahAprabha.n chakramamitratApanam . vibhAvasostulyamakuNThamaNDalaM sudarshanaM bhImamajayyamuttamam .. 20..\\ tadAgata.n jvalitahutAshanaprabhaM bhaya~Nkara.n karikarabAhurachyutaH . mumocha vai chapalamudagravegavan mahAprabhaM paranagarAvadAraNam .. 21..\\ tadantakajvalanasamAnavarchasaM punaH punarnyapatata vegavattadA . vidArayadditidanujAnsahasrashaH kareritaM puruShavareNa sa.nyuge .. 22..\\ dahatkva chijjvalana ivAvalelihat prasahya tAnasuragaNAnnyakR^intata . praverita.n viyati muhuH kShitau tadA papau raNe rudhiramatho pishAchavat .. 23..\\ athAsurA giribhiradInachetaso muhurmuhuH suragaNamardaya.nstadA . mahAbalA vigalitameghavarchasaH sahasrasho gaganamabhiprapadya ha .. 24..\\ athAmbarAdbhayajananAH prapedire sapAdapA bahuvidha megharUpiNaH . mahAdrayaH pravigalitAgra sAnavaH paraspara.n drutamabhihatya sasvanAH .. 25..\\ tato mahI pravichalitA sakAnanA mahAdripAtAbhihatA samantataH . parasparaM bhR^ishamabhigarjatAM muhU raNAjire bhR^ishamabhisampravartite .. 26..\\ narastato varakanakAgra bhUShaNair maheShubhirgaganapatha.n samAvR^iNot . vidArayangirishikharANi patribhir mahAbhaye.asura gaNavigrahe tadA .. 27..\\ tato mahI.n lavaNajala.n cha sAgaraM mahAsurAH pravivishurarditAH suraiH . viyadgata.n jvalitahutAshanaprabhaM sudarshanaM parikupitaM nishAmya cha .. 28..\\ tataH surairvijayamavApya mandaraH svameva desha.n gamitaH supUjitaH . vinAdya kha.n divamapi chaiva sarvashas tato gatAH saliladharA yathAgatam .. 29..\\ tato.amR^ita.n sunihitameva chakrire surAH parAM mudamabhigamya puShkalAm . dadau cha taM nidhimamR^itasya rakShituM kirITine balabhidathAmaraiH saha .. 30..\\ \medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 18} suu etatte sarvamAkhyAtamamR^itaM mathita.n yathA . yatra so.ashvaH samutpannaH shrImAnatulavikramaH .. 1..\\ yaM nishAmya tadA kadrUrvinatAmidamabravIt . uchchaiHshravA nu ki.n varNo bhadre jAnIhi mAchiram .. 2..\\ vi shveta evAshvarAjo.aya.n ki.n vA tvaM manyase shubhe . brUhi varNa.n tvamapyasya tato.atra vipaNAvahe .. 3..\\ ka kR^iShNa vAlamahaM manye hayamena.n shuchismite . ehi sArdhaM mayA dIvya dAsI bhAvAya bhAmini .. 4..\\ suu eva.n te samayaM kR^itvA dAsI bhAvAya vai mithaH . jagmatuH svagR^ihAneva shvo drakShyAva iti sma ha .. 5..\\ tataH putrasahasra.n tu kadrUrjihmaM chikIrShatI . AGYApayAmAsa tadA vAlA bhUtvA~njana prabhAH .. 6..\\ Avishadhva.n haya.n kShipraM dAsI na syAmahaM yathA . tadvAkyaM nAnvapadyanta tA~nshashApa bhuja~NgamAn .. 7..\\ sarpasatre vartamAne pAvako vaH pradhakShyati . janamejayasya rAjarSheH pANDaveyasya dhImataH .. 8..\\ shApamena.n tu shushrAva svayameva pitAmahaH . atikrUra.n samuddiShTa.n kadrvA daivAdatIva hi .. 9..\\ sArdha.n devagaNaiH sarvairvAchaM tAm anvamodata . bahutvaM prekShya sarpANAM prajAnA.n hitakAmyayA .. 10..\\ tigmavIryaviShA hyete danda shUkA mahAbalAH . teShA.n tIkShNaviShatvAddhi prajAnAM cha hitAya vai . prAdAdviShahaNI.n vidyA.n kAshyapAya mahAtmane .. 11..\\ \medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 19} suu tato rajanyA.n vyuShTAyAM prabhAta udite ravau . kadrUshcha vinatA chaiva bhaginyau te tapodhana .. 1..\\ amarShite susa.nrabdhe dAsye kR^itapaNe tadA . jagmatusturaga.n draShTumuchchhaiH shravasamantikAt .. 2..\\ dadR^ishAte tadA tatra samudraM nidhimambhasAm . timi~NgilajhaShAkIrNaM makarairAvR^ita.n tathA .. 3..\\ sattvaishcha bahusAhasrairnAnArUpaiH samAvR^itam . ugrairnityamanAdhR^iShya.n kUrmagrAhasamAkulam .. 4..\\ Akara.n sarvaratnAnAmAlayaM varuNasya cha . nAgAnAmAlaya.n ramyamuttamaM saritAM patim .. 5..\\ pAtAlajvalanAvAsamasurANA.n cha bandhanam . bhaya~Nkara.n cha sattvAnAM payasAM nidhimarNavam .. 6..\\ shubha.n divyamamartyAnAmamR^itasyAkaraM param . aprameyamachintya.n cha supuNya jalamadbhutam .. 7..\\ ghora.n jalacharArAva raudraM bhairavanisvanam . gambhIrAvarta kalila.n sarvabhUtabhaya~Nkaram .. 8..\\ velAdolAnila chala.n kShobhodvega samutthitam . vIchIhastaiH prachalitairnR^ityantamiva sarvashaH .. 9..\\ chandra vR^iddhikShayavashAdudvR^ittormi durAsadam . pA~nchajanyasya janana.n ratnAkaramanuttamam .. 10..\\ gA.n vindatA bhagavatA govindenAmitaujasA . varAharUpiNA chAntarvikShobhita jalAvilam .. 11..\\ brahmarShiNA cha tapatA varShANA.n shatamatriNA . anAsAdita gAdha.n cha pAtAlatalamavyayam .. 12..\\ adhyAtmayoganidrA.n cha padmanAbhasya sevataH . yugAdi kAlashayana.n viShNoramitatejasaH .. 13..\\ vaDavAmukhadIptAgnestoyahavyaprada.n shubham . agAdha pAra.n vistIrNamaprameyaM saritpatim .. 14..\\ mahAnadIbhirbahvIbhiH spardhayeva sahasrashaH . abhisAryamANamanisha.n dadR^ishAte mahArNavam .. 15..\\ gambhIra.n timimakarogra sa~NkulaM taM garjanta.n jalachara rAva raudranAdaiH . vistIrNa.n dadR^ishaturambaraprakAshaM te.agAdhaM nidhimurumambhasAm anantam .. 16..\\ ityeva.n jhaShamakarormi sa~NkulaM taM gambhIra.n vikasitamambaraprakAsham . pAtAlajvalanashikhA vidIpita.n taM pashyantyau drutamabhipetatustadAnIm .. 17..\\ \medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 20} suu ta.n samudramatikramya kadrUrvinatayA saha . nyapatatturagAbhyAshe nachirAdiva shIghragA .. 1..\\ nishAmya cha bahUnvAlAnkR^iShNAnpuchchha.n samAshritAn . vinatA.n viShaNNavadanA.n kadrUrdAsye nyayojayat .. 2..\\ tataH sA vinatA tasminpaNitena parAjitA . abhavadduHkhasantaptA dAsI bhAva.n samAsthitA .. 3..\\ etasminnantare chaiva garuDaH kAla Agate . vinA mAtrA mahAtejA vidAryANDamajAyata .. 4..\\ agnirAshirivodbhAsansamiddho.ati bhaya~NkaraH . pravR^iddhaH sahasA pakShI mahAkAyo nabhogataH .. 5..\\ ta.n dR^iShTvA sharaNaM jagmuH prajAH sarvA vibhAvasum . praNipatyAbruvaMshchainamAsIna.n vishvarUpiNam .. 6..\\ agne mA tvaM pravardhiShThAH kachchinno na didhakShasi . asau hi rAshiH sumahAnsamiddhastava sarpati .. 7..\\ aa naitadeva.n yathA yUyaM manyadhvamasurArdanAH . garuDo balavAneSha mama tulyaH svatejasA .. 8..\\ suu evamuktAstago gatvA garuDa.n vAgbhirastuvan . adUrAdabhyupetyaina.n devAH sarShigaNAstadA .. 9..\\ tvamR^iShistvaM mahAbhAgastva.n devaH patageshvaraH . tvaM prabhustapana prakhyastvaM nastrANamanuttamam .. 10..\\ balormimAnsAdhuradInasattvaH samR^iddhimAnduShprasahastvameva . tapaH shruta.n sarvamahIna kIrte anAgata.n chopagataM cha sarvam .. 11..\\ tvamuttamaH sarvamida.n charAcharaM gabhastibhirbhAnurivAvabhAsase . samAkShipanbhAnumataH prabhAM muhus tvamantakaH sarvamida.n dhruvAdhruvam .. 12..\\ divAkaraH parikupito yathA dahet prajAstathA dahasi hutAshanaprabha . bhaya~NkaraH pralaya ivAgnirutthito vinAshayanyugaparivartanAnta kR^it .. 13..\\ svageshvara.n sharaNamupasthitA vayaM mahaujasa.n vitimiramabhragocharam . mahAbala.n garuDamupetya khecharaM parAvara.n varadamajayya vikramam .. 14..\\ eva.n stutaH suparNastu devaiH sarShigaNaistadA . tejasaH pratisa.nhAramAtmanaH sa chakAra ha .. 15..\\ \medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 21} suu tataH kAmagamaH pakShI mahAvIryo mahAbalaH . mAturantikamAgachchhatpara.n tIraM mahodadheH .. 1..\\ yatra sA vinatA tasminpaNitena parAjitA . atIva duHkhasantaptA dAsI bhAvamupAgatA .. 2..\\ tataH kadA chidvinatAM pravaNAM putra saMnidhau . kAla AhUya vachana.n kadrUridamabhAShata .. 3..\\ nAgAnAmAlayaM bhadre suramya.n ramaNIyakam . samudrakukShAvekAnte tatra mA.n vinate vaha .. 4..\\ tataH suparNamAtA tAmavahatsarpamAtaram . pannagAngaruDashchApi mAturvachanachoditaH .. 5..\\ sa sUryasyAbhito yAti vainateyo viha~NgamaH . sUryarashmi parItAshcha mUrchchhitAH pannagAbhavan . tadavasthAnsutAndR^iShTvA kadrUH shakramathAstuvat .. 6..\\ namaste devadevesha namaste balasUdana . namuchighna namaste.astu sahasrAkSha shachIpate .. 7..\\ sarpANA.n sUryataptAnAM vAriNA tvaM plavo bhava . tvameva parama.n trANamasmAkamamarottama .. 8..\\ Isho hyasi payaH sraShTu.n tvamanalpaM purandara . tvameva meghastva.n vAyustvamagnirvaidyuto.ambare .. 9..\\ tvamabhraghanavikSheptA tvAmevAhurpunarghanam . tva.n vajramatula.n ghoraM ghoShavA.nstvaM balAhakaH .. 10..\\ sraShTA tvameva lokAnA.n sa.nhartA chAparAjitaH . tva.n jyotiH sarvabhUtAnAM tvamAdityo vibhAvasuH .. 11..\\ tvaM mahadbhUtamAshcharya.n tva.n rAjA tvaM surottamaH . tva.n viShNustvaM sahasrAkShastva.n devastvaM parAyaNam .. 12..\\ tva.n sarvamamR^ita.n deva tvaM somaH paramArchitaH . tvaM muhUrtastithishcha tva.n lavastvaM vai punaH kShaNa .. 13..\\ shuklastvaM bahulashchaiva kalA kAShThA truTistathA . sa.nvatsararShavo mAsA rajanyashcha dinAni cha .. 14..\\ tvamuttamA sagiri vanA vasundharA sabhAskara.n vitimiramambara.n tathA . mahodadhiH satimi timi~NgilastathA mahormimAnbahu makaro jhaShAlayaH .. 15..\\ mahadyashastvamiti sadAbhipUjyase manIShibhirmuditamanA maharShibhiH . abhiShTutaH pibasi cha somamadhvare vaShaTkR^itAnyapi cha havIMShi bhUtaye .. 16..\\ tva.n vipraiH satatamihejyase phalArthaM vedA~NgeShvatulabalaugha gIyase cha . tvaddhetoryajana parAyaNA dvijendrA vedA~NgAnyabhigamayanti sarvavedaiH .. 17..\\ \medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 22} suu eva.n stutastadA kadrvA bhagavAnharivAhanaH . nIlajImUtasa~NghAtairvyoma sarva.n samAvR^iNot .. 1..\\ te meghA mumuchustoyaM prabhUta.n vidyudujjvalAH . parasparamivAtyartha.n garjantaH satataM divi .. 2..\\ sa~NghAtitamivAkAsha.n jaladaiH sumahAdbhutaiH . sR^ijadbhiratula.n toyamajasra.n sumahAravaiH .. 3..\\ sampranR^ittamivAkAsha.n dhArormibhiranekashaH . meghastanita nirghoShamambara.n samapadyata .. 4..\\ nAgAnAmuttamo harshastadA varShati vAsave . ApUryata mahI chApi salilena samantataH .. 5..\\ \medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 23} suu suparNenohyamAnAste jagmusta.n deshamAshu vai . sAgarAmbuparikShiptaM pakShisa~Ngha ninAditam .. 1..\\ vichitraphalapuShpAbhirvanarAjibhirAvR^itam . bhavanairAvR^ita.n ramyaistathA padmAkarairapi .. 2..\\ prasannasalilaishchApi hradaishchitrairvibhUShitam . divyagandhavahaiH puNyairmArutairupavIjitam .. 3..\\ upajighradbhirAkAsha.n vR^ikShairmalayajairapi . shobhitaM puShpavarShANi mu~nchadbhirmArutoddhutaiH .. 4..\\ kiradbhiriva tatrasthAnnAgAnpuShpAmbuvR^iShTibhiH . manaH sa.nharShaNaM puNya.n gandharvApsarasAM priyam . nAnApakShiruta.n ramya.n kadrU putra praharShaNam .. 5..\\ tatte vana.n samAsAdya vijahruH pannagA mudA . abruvaMshcha mahAvIrya.n suparNaM patagottamam .. 6..\\ vahAsmAnapara.n dvIpa.n suramyaM vipulodakam . tva.n hi deshAnbahUnramyAnpatanpashyasi khechara .. 7..\\ sa vichintyAbravItpakShI mAtara.n vinatA.n tadA . ki.n kAraNaM mayA mAtaH kartavya.n sarpabhAShitam .. 8..\\ vi dAsI bhUtAsmyanAryAyA bhaginyAH patagottama . paNa.n vitathamAsthAya sarpairupadhinA kR^itam .. 9..\\ suu tasmi.nstu kathite mAtrA kAraNe gagane charaH . uvAcha vachana.n sarpA.nstena duHkhena duHkhitaH .. 10..\\ kimAhR^itya viditvA vA ki.n vA kR^itveha pauruSham . dAsyAdvo vipramuchyeya.n satyaM sha.nsata lelihAH .. 11..\\ shrutvA tamabruvansarpA AharAmR^itamojasA . tato dAsyAdvipramokSho bhavitA tava khechara .. 12..\\ \medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 24} suu ityukto garuDaH sarpairtato mAtaramabravIt . gachchhAmyamR^itamAhartuM bhakShyamichchhAmi veditum .. 1..\\ vi samudrakukShAvekAnte niShAdAlayamuttamam . sahasrANAmanekAnA.n tAnbhuktvAmR^itamAnaya .. 2..\\ na tu te brAhmaNa.n hantu.n kAryA buddhiH kadA chana . avadhyasarvabhUtAnAM brAhmaNo hyanalopamaH .. 3..\\ agnirarko viSha.n shastraM vipro bhavati kopitaH . bhUtAnAmagrabhugvipro varNashreShThaH pitA guruH .. 4..\\ ga yathAhamabhijAnIyAM brAhmaNa.n lakShaNaiH shubhaiH . tanme kAraNato mAtaH pR^ichchhato vaktumarhasi .. 5..\\ vi yaste kaNThamanuprApto nigIrNaM baDisha.n yathA . daheda~NgAravatputra ta.n vidyAdbAhmaNarShabham .. 6..\\ suu provAcha chaina.n vinatA putrahArdAdidaM vachaH . jAnantyapyatula.n vIryamAshIrvAdasamanvitam .. 7..\\ pakShau te mArutaH pAtu chandraH pR^iShTha.n tu putraka . shirastu pAtu te vahnirbhAskaraH sarvameva tu .. 8..\\ aha.n cha te sadA putra shAnti svasti parAyaNA . ariShTa.n vraja panthAnaM vatsa kAryArthasiddhaye .. 9..\\ tataH sa mAturvachanaM nishamya vitatya pakShau nabha utpapAta . tato niShAdAnbalavAnupAgamad bubhukShitaH kAla ivAntako mahAn .. 10..\\ sa tAnniShAdAnupasa.nhara.nstadA rajaH samuddhUya nabhaHspR^ishaM mahat . samudrakukShau cha vishoShayanpayaH samIpagAnbhUmidharAnvichAlayan .. 11..\\ tataH sachakre mahadAnana.n tadA niShAdamArgaM pratirudhya pakShirAT . tato niShAdAstvaritAH pravavrajur yato mukha.n tasya bhuja~NgabhojitaH .. 12..\\ tadAnana.n vivR^itamatipramANavat samabhyayurgaganamivArditAH khagAH . sahasrashaH pavanarajo.abhramohitA mahAnila prachalita pAdape vane .. 13..\\ tataH khago vadanamamitratApanaH samAharatparichapalo mahAbalaH . niShUdayanbahuvidha matsyabhakShiNo bubhukShito gaganachareshvarastadA .. 14..\\ \medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 25} suu tasya kaNThamanuprApto brAhmaNaH saha bhAryayA . dahandIpta ivA~NgArastamuvAchAntarikShagaH .. 1..\\ dvijottama vinirgachchha tUrNamAsyAdapAvR^itAn . na hi me brAhmaNo vadhyaH pApeShvapi rataH sadA .. 2..\\ br