%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%% % machine-readable Text of the mahaabhaarata % based on the poona critical edition % produced by muneo tokunaga % kyoto, japan % completed on november 14, 1991 % the first revised version(v1): september 16, 1994 % %%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%% ====================================================================== == The files in this directory are revised versions of the == == digital files produced by Professor Muneo Tokunaga, Kyoto == == University, and copyrighted by him. I am grateful to Professor == == Tokunaga for his agreement to this use of his original files == == and for permitting the revised versions to be made publicly == == available. == ====================================================================== == Dr J. D. Smith * jds10@cam.ac.uk == == http://bombay.oriental.cam.ac.uk/index.html == ====================================================================== %%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%% % ITRANS conversion questions to: Avinash Chopde %%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%% \documentstyle[11pt,multicol,itrans]{iarticle} #include=ijag.inc #endwordvowel=.h \portraitpage \parindent=0pt % no indents \let\usedvng=\normaldvng % \Largedvng \pagestyle{headings} \begin{document} #indian \centerline{\hugedvng .. mahaabhaarata..}##\setcounter{section}{6}## ##\begin{center}## \section{droNaparva.n} ##\end{center}## ##\begin{multicols}{2}\obeylines## \medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 1} j tamapratimasattvaujo balavIryaparAkramam . hata.n devavrata.n shrutvA pA~nchAlyena shikhaNDinA .. 1..\\ dhR^itarAShTrastadA rAjA shokavyAkula chetanaH . kimacheShTata viprarShe hate pitari vIryavAn .. 2..\\ tasya putro hi bhagavanbhIShmadroNamukhai rathaiH . parAjitya maheShvAsAnpANDavAnrAjyamichchhati .. 3..\\ tasminhate tu bhagavanketau sarvadhanuShmatA . yadacheShTata kauravyastanme brUhi dvijottama .. 4..\\ v nihataM pitara.n shrutvA dhR^itarAShTro janAdhipaH . lebhe na shAnti.n kauravyashchintAshokaparAyaNaH .. 5..\\ tasya chintayato duHkhamanishaM pArthivasya tat . AjagAma vishuddhAtmA punargAvalgaNistadA .. 6..\\ shibirAtsa~njayaM prAptaM nishi gAnAhvayaM puram . Ambikeyo mahArAja dhR^itarAShTro.anvapR^ichchhata .. 7..\\ shruvA bhIShmasya nidhanamaprahR^iShTamanA bhR^isham . putrANA.n jayamAkA~NkShanvilalApAturo yathA .. 8..\\ dhr sa.nsAdhya tu mahAtmAnaM bhIShmaM bhImaparAkramam . kimakArShuH para.n tAta kuravaH kAlachoditAH .. 9..\\ tasminvinihate shUre durAdharShe mahaujasi . kiM nu svitkuravo.akArShurnimagnAH shokasAgare .. 10..\\ tadudIrNaM mahatsainya.n trailokyasyApi sa~njaya . bhayamutpAdayettIvraM pANDavAnAM mahAtmanAm .. 11..\\ devavrate tu nihate kurUNAmR^iShabhe tadA . yadakArShurnR^ipatayastanmamAchakShva sa~njaya .. 12..\\ s shR^iNu rAjannekamanA vachanaM bruvato mama . yatte putrAstadAkArShurhate devavrate mR^idhe .. 13..\\ nihate tu tadA bhIShme rAjansatyaparAkrame . tAvakAH pANDaveyAshcha prAdhyAyanta pR^ithakpR^ithak .. 14..\\ vismitAshcha prahR^iShTAshcha kShatradharmaM nishAmya te . svadharmaM nindamAnAshcha praNipatya mahAtmane .. 15..\\ shayana.n kalpayAmAsurbhIShmAyAmita tejase . sopadhAnaM naravyAghra sharaiH saMnataparvabhiH .. 16..\\ vidhAya rakShAM bhIShmAya samAbhAShya parasparam . anumAnya cha gA~Ngeya.n kR^itvA chApi pradakShiNam .. 17..\\ krodhasa.nraktanayanAH samavekShya parasparam . punaryuddhAya nirjagmuH kShatriyAH kAlachoditAH .. 18..\\ tatastUryaninAdaishcha bherINA.n cha mahAsvanaiH . tAvakAnAmanIkAni pareShA.n chApi niryayuH .. 19..\\ vyAvR^itte.ahani rAjendra patite jAhnavIsute . amarShavashamApannAH kAlopahatachetasaH .. 20..\\ anAdR^itya vachaH pathya.n gA~Ngeyasya mahAtmanaH . niryayurbharatashreShThaH shastrANyAdAya sarvashaH .. 21..\\ mohAttava saputrasya vadhAchchhAntanavasya cha . kauravyA mR^ityusAdbhUtAH sahitAH sarvajArabhiH .. 22..\\ ajAvaya ivAgopA vane shvApada sa~Nkule . bhR^ishamudvignamanaso hInA devavratena te .. 23..\\ patite bharatashreShThe babhUva kuru vAhinI . dyaurivApeta nakShatrA hIna.n khamiva vAyunA .. 24..\\ vipannasasyeva mahI vAkchaivAsa.nskR^itA yathA . AsurIva yathA senA nigR^ihIte purA balau .. 25..\\ vidhaveva varArohA shuShkatoyeva nimnagA . vR^ikairiva vane ruddhA pR^iShatI hatayUthapA .. 26..\\ svAdharSha hatasi.nheva mahatI girikandarA . bhAratI bharatashreShTha patite jAhnavIsute .. 27..\\ viShvagvAtahatA rugNA naurivAsInmahArNave . balibhiH pANDavairvIrairlabdhalakShairbhR^ishArditA .. 28..\\ sA tadAsIdbhR^isha.n senA vyAkulAshvarathadvipA . viShaNNabhUyiShTha narA kR^ipaNA draShTumAbabhau .. 29..\\ tasyA.n trastA nR^ipatayaH sainikAshcha pR^ithagvidhAH . pAtAla iva majjanto hInA deva vatena te . karNa.n hi kuravo.asmArShuH sa hi devavratopamaH .. 30..\\ sarvashastrabhR^itA.n shreShThaM rochamAnamivAtithim . bandhumApadgatasyeva tamevopAgamanmanaH .. 31..\\ chukrushuH karNa karNeti tatra bhArata pArthivAH . rAdheya.n hitamasmAkaM sUtaputra.n tanutyajam .. 32..\\ sa hi nAyudhyata tadA dashAhAni mahAyashAH . sAmAtyabandhuH karNo vai tamAhvayata mAchiram .. 33..\\ bhIShmeNa hi mahAbAhuH sarvakShatrasya pashyataH . ratheShu gaNyamAneShu balavikrama shAliShu . sa~NkhyAto.ardharathaH karNo dviguNaH sannararShabhaH .. 34..\\ rathAtiratha sa~NkhAyA.n yo.agraNIH shUra saMmataH . pitR^ivittAmbudeveShAnapi yo yoddhumutsahet .. 35..\\ sa tu tenaiva kopena rAjangA~NgeyamuktavAn . tvayi jIvati kauravya nAha.n yotsye katha.n chana .. 36..\\ tvayA tu pANDaveyeShu nihateShu mahAmR^idhe . duryodhanamanuGYApya vana.n yAsyAmi kaurava .. 37..\\ pANDavairvA hate bhIShme tvayi svargamupeyuShi . hantAsmyekarathenaiva kR^itsnAnyAnmanyase rathAn .. 38..\\ evamuktvA mahArAja dashAhAni mahAyashAH . nAyudhyata tataH karNaH putrasya tava saMmate .. 39..\\ bhIShmaH samaravikrAntaH pANDaveyasya pArthiva . jaghAna samare yodhAnasa~NkhyeyaparAkramaH .. 40..\\ tasmi.nstu nihate shUre satyasandhe mahaujasi . tvatsutAH karNamasmArShustartukAmA iva plavam .. 41..\\ tAvakAstava putrAshcha sahitAH sarvarAjabhiH . kA karNa iti chAkrandankAlo.ayamiti chAbruvan .. 42..\\ jAmadagnyAbhyanuGYAtamastre durvAra pauruSham . agamanno manaHkarNaM bandhumAtyayikeShviva .. 43..\\ sa hi shakto raNe rAja.nstrAtumasmAnmahAbhayAt . tridashAniva govindaH satata.n sumahAbhayAt .. 44..\\ v tathA karNa.n yudhi vara.n kIrtayantaM punaH punaH . AshIviShavaduchchhvasya dhR^itarAShTro.abravIdidam .. 45..\\ yattadvaikartana.n karNamagamadvo manastadA . apyapashyata rAdheya.n sUtaputra.n tanutyajam .. 46..\\ api tanna mR^iShAkArShIdyudhi satyaparAkramaH . sambhrAntAnA.n tadArtAnAM trastAnAM trANamichchhatAm .. 47..\\ api tatpUrayA.n chakre dhanurdhara varo yudhi . yattadvinihate bhIShme kauravANAmapAvR^itam .. 48..\\ tatkhaNDaM pUrayAmAsa pareShAmAdadhadbhayam . kR^itavAnmama putrANA.n jayAshA.n saphalAm api .. 49..\\ \medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 2} s hataM bhIShmamAdhirathirviditvA bhinnAM nAvamivAtyagAdhe kurUNAm . sodaryavadvyasanAtsUtaputraH santArayiShya.nstava putrasya senAm .. 1..\\ shrutvA tu karNaH puruShendramachyutaM nipAtita.n shAntanavaM mahAratham . athopAyAttUrNamamitrakarshano dhanurdharANAM pravarastadA vR^iShaH .. 2..\\ hate tu bhIShme rathasattame parair nimajjatIM nAvamivArNave kurUn . piteva putrA.nstvarito.abhyayAttataH santArayiShya.nstava putrasya senAm .. 3..\\ karna yasmindhR^itirbuddhiparAkramaujo damaH satya.n vIra gaNAsh cha sarve . astrANi divyAnyatha saMnatirhrIr priyA cha vAganapAyIni bhIShme .. 4..\\ brahma dviShaghne satata.n kR^itaGYe sanAtana.n chandramasIva lakShma . sa chetprashAntaH paravIra hantA manye hatAneva hi sarvayodhAn .. 5..\\ neha dhruva.n kiM chana jAtu vidyate asmi.Nlloke karmaNo.anitya yogAt . sUryodaye ko hi vimuktasaMshayo bhAva.n kurvItAdya mahAvrate hate .. 6..\\ vasu prabhAve vasu vIryasambhave gate vasUneva vasundharAdhipe . vasUni putrAMshcha vasundharA.n tathA kurUMshcha shochadhvamimA.n cha vAhinIm .. 7..\\ s mahAprabhAve varade nipAtite lokashreShThe shAntanave mahaujasi . parAjiteShu bharateShu durmanAH karNo bhR^ishaM nyashvasadashruvartayan .. 8..\\ ida.n tu rAdheya vacho nishamya te sutAshcha rAja.nstava sainikAsh cha ha . paraspara.n chukrushurArtijaM bhR^ishaM tadAshru netrairmumuchurhi shabdavat .. 9..\\ pravartamAne tu punarmahAhave vigAhyamAnAsu chamUShu pArthivaiH . athAbravIddharSha kara.n vachastadA ratharShabhAnsarvamahAratharShabhaH .. 10..\\ k jagatyanitye satataM pradhAvati prachintayannasthiramadya lakShaye . bhavatsu tiShThatsviha pAtito raNe giriprakAshaH kurupu~NgavaH katham .. 11..\\ nipAtite shAntanave mahArathe divAkare bhUtalamAsthite yathA . na pArthivAH soDhumala.n dhana~njayaM giripravoDhAramivAnila.n drumAH .. 12..\\ hatapradhAna.n tvidamArtarUpaM parairhatotsAhamanAthamadya vai . mayA kurUNAM paripAlyamAhave bala.n yathA tena mahAtmanA tathA .. 13..\\ samAhita.n chAtmani bhAramIdR^ishaM jagattathAnityamida.n cha lakShaye . nipAtita.n chAhavashauNDamAhave kathaM nu kuryAmahamAhave bhayam .. 14..\\ aha.n tu tAnkuru vR^iShabhAnajihmagaiH praverayanyama sadana.n raNe charan . yashaH para.n jagati vibhAvya vartitA parairhato yudhi shayitAtha vA punaH .. 15..\\ yudhiShThiro dhR^itimatidharmatattvavAn vR^ikodaro gajashatatulyavikramaH . tathArjunastridashavarAtmajo yato na tadbala.n sujayamathAmarairapi .. 16..\\ yamau raNe yatra yamopamau bale sa sAtyakiryatra cha devakI sutaH . na tadbala.n kApuruSho.abhyupeyivAn nivartate mR^ityumukhAdivAsakR^it .. 17..\\ tapo.abhyudIrNa.n tapasaiva gamyate balaM balenApi tathA manasvibhiH . manashcha me shatrunivAraNe dhruvaM svarakShaNe chAchalavadvyavasthitam .. 18..\\ eva.n chaiShAM budhyamAnaH prabhAvaM gatvaivAha.n tA~njayAmyadya sUta . mitradroho marShaNIyo na me.ayaM bhagne sainye yaH sahAyaH sa mitram .. 19..\\ kartAsmyetatsatpuruShArya karma tyaktvA prANAnanuyAsyAmi bhIShmam . sarvAnsa~Nkhye shatrusa~NghAnhaniShye hatastairvA vIraloka.n gamiShye .. 20..\\ samprAkruShTe ruditastrI kumAre parAbhUte pauruShe dhArtarAShTre . mayA kR^ityamiti jAnAmi sUta tasmAchchhatrUndhArtarAShTrasya jeShye .. 21..\\ kurUnrakShanpANDuputrA~njighA.nsa.ns tyaktvA prANAngora rUpe raNe.asmin . sarvAnsa~Nkhye shatrusa~NghAnnihatya dAsyAmyaha.n dhArtarAShTrAya rAjyam .. 22..\\ nibadhyatAM me kavacha.n vichitraM haima.n shubhraM maNiratnAvabhAsi . shirastrANa.n chArkasamAnabhAsaM dhanuH sharAMshchApi viShAhi kalpAn .. 23..\\ upAsangAnShoDasha yojayantu dhanUMShi divyAni tathAharantu . asIMshcha shaktIshcha gadAshcha gurvIH sha~Nkha.n cha jAmbUnadachitrabhAsam .. 24..\\ etA.n raukmIM nAgakakShyA.n cha jaitrIM jaitra.n cha me dhvajamindIvarAbham . shlakShNairvastrairvipramR^ijyAnayasva chitrAM mAlA.n chAtra baddhvA sa jAlAm .. 25..\\ ashvAnagryAnpANDurAbhraprakAshAn puShTAnsnAtAnmantrapUtAbhiradbhiH . taptairbhANDaiH kA~nchanairabhyupetA~n shIghrA~nshIghra.n sUtaputrAnayasva .. 26..\\ ratha.n chAgrya.n hemajAlAvanaddhaM ratraishchitra.n chandrasUryaprakAshaiH . dravyairyukta.n samprahAropapannair vAhairyukta.n tUrNamAvartayasva .. 27..\\ chitrANi chApAni cha vegavanti jyAshchottamAH sa.nhananopapannAH . tUrNAMshcha pUrNAnmahataH sharANAm Asajya gAtrAvaraNAni chaiva .. 28..\\ prAyAtrika.n chAnayatAshu sarvaM kanyAH pUrNa.n vIra kA.nsya.n cha haimam . AnIya mAlAmavabadhya chA~Nke pravAdayantvAshu jayAya bherIH .. 29..\\ prayAhi sUtAshu yataH kirITI vR^ikodaro dharmasuto yamau cha . tAnvA haniShyAmi sametya sa~Nkhye bhIShmAya vaiShyAmi hato dviShadbhiH .. 30..\\ yasminrAjA satyadhR^itiryudhiShThiraH samAsthito bhImasenArjunau cha . vAsudevaH sAtyakiH sR^i~njayAsh cha manye bala.n tadajayyaM mahIpaiH .. 31..\\ ta.n chenmR^ityuH sarvaharo.abhirakShet sadA pramattaH samare kirITinam . tathApi hantAsmi sametya sa~Nkhye yAsyAmi vA bhIShma pathA yamAya .. 32..\\ na tvevAhaM na gamiShyAmi teShAM madhye shUrANA.n tattathAhaM bravImi . mitra druho durbalabhaktayo ye pApAtmAno na mamaite sahAyAH .. 33..\\ s sa siddhimanta.n rathamuttama.n dR^iDhaM sa kUbara.n hemapariShkR^itaM shubham . patAkina.n vAtajavairhayottamair yukta.n samAsthAya yayau jayAya .. 34..\\ sampUjyamAnaH kurubhirmahAtmA ratharShabhaH pANDuravAjiyAtA . yayau tadAyodhanamugradhanvA yatrAvasAnaM bharatarShabhasya .. 35..\\ varUthinA mahatA sa dhvajena suvarNamuktA maNivajra shAlinA . sadashvayuktena rathena karNo meghasvanenArka ivAmitaujAH .. 36..\\ hutAshanAbhaH sa hutAshanaprabhe shubhaH shubhe vai svarathe dhanurdharaH . sthito rarAjAdhirathirmahArathaH svaya.n vimAne surarADiva sthitaH .. 37..\\ \medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 3} s sharatalpe mahAtmAna.n shayAnamamitaujasam . mahAvAtasamUhena samudramiva shoShitam .. 1..\\ divyairastrairmaheShvAsaM pAtita.n savyasAchinA . jayAshA.n tava putrANA.n sambhagnAM sharma varma cha .. 2..\\ apArANAmiva dvIpamagAdhe gAdhamichchhatAm . srotasA yAmuneneva sharaugheNa pariplutam .. 3..\\ mahAntamiva mainAkamasahyaM bhuvi pAtitam . nabhashchyutamivAdityaM patita.n dharaNItale .. 4..\\ shatakratorivAchintyaM purA vR^itreNa nirjayam . mohana.n sarvasainyasya yudhi bhIShmasya pAtanam .. 5..\\ kakuda.n sarvasainyAnAM lakShma sarvadhanuShmatAm . dhana~njaya sharavyAptaM pitara.n te mahAvratam .. 6..\\ ta.n vIrashayane vIraM shayAnaM puruSharShabham . bhIShmamAdhirathirdR^iShTvA bharatAnAm amadhyamam .. 7..\\ avatIrya rathAdarto bAShpavyAkulitAkSharam . abhivAdyA~njaliM baddhvA vandamAno.abhyabhAShata .. 8..\\ karNo.ahamasmi bhadra.n te adya mA vada bhArata . puNyayA kShemayA vAchA chakShuShA chAvalokaya .. 9..\\ na nUna.n sukR^itasyeha phala.n kashchitsamashnute . yatra dharmaparo vR^iddhaH shete bhuvi bhavAniha .. 10..\\ koshasa~njanane mantre vyUha praharaNeShu cha . nAthamanyaM na pashyAmi kurUNA.n kurusattama .. 11..\\ buddhyA vishuddhayA yukto yaH kurU.nstArayedbhayAt . yodhA.nstvamaplave hitvA pitR^iloka.n gamiShyasi .. 12..\\ adya prabhR^iti sa~NkruddhA vyAghrA iva mR^igakShayam . pANDavA bharatashreShTha kariShyanti kuru kShayam .. 13..\\ adya gANDIvaghoShasya vIryaGYAH savyasAchinaH . kuravaH santrasiShyanti vajrapANerivAsurAH .. 14..\\ adya gANDIvamuktAnAmashanInAmiva svanaH . trAsayiShyati sa~NgrAme kurUnanyAMshcha pArthivAn .. 15..\\ samiddho.agniryathA vIra mahAjvAlo drumAndahet . dhArtarAShTrAnpradhakShyanti tathA bANAH kirITinaH .. 16..\\ yena yena prasarato vAyvagnI sahitau vane . tena tena pradahato bhagavantau yadichchhataH .. 17..\\ yAdR^isho.agniH samiddho hi tAdR^ikpArtho na saMshayaH . yathA vAyurnaravyAghra tathA kR^iShNo na saMshayaH .. 18..\\ nadataH pA~nchajanyasya rasato gANDivasya cha . shrutvA sarvANi sainyAni trAsa.n yAsyanti bhArata .. 19..\\ kapidhvajasya chotpAte rathasyAmitra karshinaH . shabda.n soDhuM na shakShyanti tvAmR^ite vIrapArthivAH .. 20..\\ ko hyarjuna.n raNe yoddhu.n tvadanyaH pArthivo.arhati . yasya divyAni karmANi pravadanti manIShiNaH .. 21..\\ amAnuShashcha sa~NgrAmastryambakena cha dhImataH . tasmAchchaiva varaH prApto duShprApashchAkR^itAtmabhiH .. 22..\\ tamadyAhaM pANDava.n yuddhashauNDam amR^iShyamANo bhavatAnushiShTaH . AshIviSha.n dR^iShTihara.n sughoram iyAM puraskR^itya vadha.n jaya.n vA .. 23..\\ \medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 4} s tasya lAlapyataH shrutvA vR^iddhaH kurupitAmahaH . deshakAlochita.n vAkyamabravItprItimAnasaH .. 1..\\ samudra iva sundhUnA.n jyotiShAmiva bhAskaraH . satyasya cha yathA santo bIjAnAmiva chorvarA .. 2..\\ parjanya iva bhUtAnAM pratiShThA suhR^idAM bhava . bAndhavAstvAnujIvantu sahasrAkShamivAmarAH .. 3..\\ svabAhubalavIryeNa dhArtarAShTra priyaiShiNA . karNa rAjapura.n gatvA kAmpojA nihatAstvayA .. 4..\\ girivraja gatAshchApi nagnajitpramukhA nR^ipAH . ambaShThAshcha videhAshcha gAndhArAshcha jitAstvayA .. 5..\\ himavaddurga nilayAH kirAtA raNakarkashAH . duryodhanasya vashagAH kR^itAH karNa tvayA purA .. 6..\\ tatra tatra cha sa~NgrAme duryodhanahitaiShiNA . bahavashcha jitA vIrAstvayA karma mahaujasA .. 7..\\ yathA duryodhanastAta sa GYAtikulabAndhavaH . tathA tvamapi sarveShA.n kauravANAM gatirbhava .. 8..\\ shivenAbhivadAmi tvA.n gachchha yudhyasva shatrubhiH . anushAdhi kurUnsa~Nkhye dhatsva duryodnane jayam .. 9..\\ bhavAnpautra samo.asmAka.n yathA duryodhanastathA . tavApi dharmataH sarve yathA tasya vaya.n tathA .. 10..\\ yaunAtsambandhakAlloke vishiShTa.n sa~NgataM satAm . sadbhiH saha narashreShTha pravadanti manIShiNaH .. 11..\\ sa satyasa~Ngaro bhUtvA mamedamiti nishchitam . kurUNAM pAlaya bala.n yathA duryodhanastathA .. 12..\\ iti shrutvA vachaH so.atha charaNAvabhivAdya cha . yayau vaikartanaH karNastUrNamAyodhanaM prati .. 13..\\ so.abhivIkShya naraughANA.n sthAnamapratimaM mahat . vyUDhapraharaNoraska.n sainya.n tatsamabR^i.nhayat .. 14..\\ karNa.n dR^iShTvA maheShvAsa.n yuddhAya samavasthitam . kShveDitAsphoTita ravaiH si.nhanAda ravairapi . dhanuH shabdaishcha vividhaiH kuravaH samapUjayan .. 15..\\ \medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 5} s rathasthaM puruShavyAghra.n dR^iShTvA karNamavasthitam . hR^iShTo duryodhano rAjannida.n vachanamabravIt .. 1..\\ sa nAthamidamatyarthaM bhavatA pAlitaM balam . manye ki.n tu samartha.n yaddhitaM tatsampradhAryatAm .. 2..\\ k brUhi tatpuruShavyAghra tva.n hi prAGYatamo nR^ipa . yathA chArthapatiH kR^ityaM pashyate na tathetaraH .. 3..\\ te sma sarve tava vachaH shrotukAmA nareshvara . nAnyAyya.n hi bhavAnvAkyaM brUyAditi matirmama .. 4..\\ dur bhIShmaH senA praNetAsIdvayasA vikrameNa cha . shrutena cha susampannaH sarvairyodhaguNaistathA .. 5..\\ tenAtiyashasA karNa ghnatA shatrugaNAnmama . suyuddhena dashAhAni pAlitAH smo mahAtmanA .. 6..\\ tasminnasukara.n karmakR^itavatyAsthite divam . kaM nu senA praNetAraM manyase tadanantaram .. 7..\\ na R^ite nAyaka.n senA muhUrtamapi tiShThati . AhaveShvAhavashreShTha netR^ihIneva naurjale .. 8..\\ yathA hyakarNadhArA nau rathashchAsArathiryathA . dravedyatheShTa.n tadvatsyAdR^ite senApatiM balam .. 9..\\ sa bhavAnvIkShya sarveShu mAmakeShu mahAtmasu . pashya senApati.n yuktamanu shAntanavAdiha .. 10..\\ ya.n hi senA praNetAraM bhavAnvakShyati sa.nyuge . ta.n vayaM sahitAH sarve prakariShyAma mAriSha .. 11..\\ k sarva eva mahAtmAna ime puruShasattamAH . senApatitvamarhanti nAtra kAryA vichAraNA .. 12..\\ kulasa.nhanana GYAnairbalavikrama buddhibhiH . yuktAH kR^itaGYA hrImanta AhaveShvanivartinaH .. 13..\\ yugapanna tu te shakyAH kartu.n sarve puraHsarAH . eka evAtra kartavya.n yasminvaishekikA guNAH .. 14..\\ anyonyasparthinA.n teShA.n yadyekaM satkariShyasi . sheShA vimanaso vyaktaM na yotsyante hi bhArata .. 15..\\ aya.n tu sarvayodhAnAmAchAryaH sthaviro guruH . yuktaH senApatiH kartu.n droNaH shastrabhR^itA.n varaH .. 16..\\ ko hi tiShThati durdharShe droNe brahmaviduttame . senApatiH syAdanyo.asmAchchhukrA~Ngirasa darshanAt .. 17..\\ na cha sa hyasti te yodhaH sarvarAjasu bhArata . yo droNa.n samare yAntaM nAnuyAsyati sa.nyuge .. 18..\\ eSha senA praNetR^INAmeSha shastrabhR^itAm api . eSha buddhimatA.n chaiva shreShTho rAjangurush cha te .. 19..\\ eva.n duryodhanAchAryamAshu senApatiM kuru . jigIShanto.asurAnsa~Nkhye kArttikeyamivAmarAH .. 20..\\ s karNasya vachana.n shrutvA rAjA duryodhanastadA . senA madhyagata.n droNamida.n vachanamabravIt .. 21..\\ varNashraiShThyAtkulotpattyA shrutena vayasA dhiyA . vIryAddAkShyAdadhR^iShyatvAdarthaGYAnAnnayAjjayAt .. 22..\\ tapasA cha kR^itaGYatvAdvR^iddhaH sarvaguNairapi . yukto bhavatsamo goptA rAGYAm anyo na vidyate .. 23..\\ sa bhavAnpAtu naH sarvAnvibudhAniva vAsavaH . bhavannetrAH parA~njetumichchhAmo dvijasattama .. 24..\\ rudrANAmiva kApAlI vasUnAmiva pAvakaH . kubera iva yakShANAM marutAmiva vAsavaH .. 25..\\ vaShiShTha iva viprANA.n tejasAmiva bhAskaraH . pitR^INAmiva dharmo.atha AdityAnAmivAmburAT .. 26..\\ nakShatrANAmiva shashI dijitAnAmivoshanaH . shreShThaH senA praNetR^INA.n sa naH senApatirbhava .. 27..\\ akShauhiNyo dashaikA cha vashagAH santu te.anagha . tAbhiH shatrUnprativyUhya jahIndro dAnavAniva .. 28..\\ prayAtu no bhavAnagre devAnAmiva pAvakiH . anuyAsyAmahe tvAjau saurabheyA ivarShabham .. 29..\\ ugradhanvA maheShvAso divya.n visphArayandhanuH . agre bhavanta.n dR^iShTvA no nArjuhaH prasahiShyate .. 30..\\ dhruva.n yudhiShThiraM sa~Nkhye sAnubandhaM sa bAndhavam . jeShyAmi puruShavyAghra bhavAnsenApatiryadi .. 31..\\ evamukte tato droNe jayetyUchurnarAdhipAH . si.nhanAdena mahatA harShayantastavAtmajam .. 32..\\ sainikAshcha mudA yuktA vardhayanti dvijottamam . duryodhanaM puraskR^itya prArthayanto mahadyashaH .. 33..\\ drn veda.n ShaDa~NgaM vedAhamarthavidyA.n cha mAnavIm . traiyyambakamatheShvastramastrANi vividhAni cha .. 34..\\ ye chApyuktA mayi guNA bhavadbhirjayakA~NkShibhiH . chikIrShurtAnaha.n satyAnyodhayiShyAmi pANDavAn .. 35..\\ s sa evamabhyanuGYAtashchakre senApati.n tataH . droNa.n tava suto rAjanvidhidR^iShTtena karmaNA .. 36..\\ athAbhiShiShichurdroNa.n duryodhanamukhA nR^ipAH . senApatye yathA skandaM purA shakra mukhAH surAH .. 37..\\ tato vAditraghoSheNa saha pu.nsAM mahAsvanaiH . prAdurAsItkR^ite droNe harShaH senApatau tadA .. 38..\\ tataH puNyAhaghoSheNa svasti vAdasvanena cha . sa.nstavairgItashabdaishcha sUtamAgadhabandinAm .. 39..\\ jayashabdairdvijAgryANA.n subhagAnartitairtathA . satkR^itya vidhivaddroNa.n jitAnmanyanta pANDavAn .. 40..\\ \medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 6} s senApatya.n tu samprApya bhAradvAjo mahArathaH . yuyutsurvyUhya sainyAni prAyAttava sutaiH saha .. 1..\\ saindhavashcha kali~Ngashcha vikarNashcha tavAtmajaH . dakShiNaM parshvamasthAya samatiShThanta daMshitAH .. 2..\\ prapakShaH shakunisteShAM pravarairhayasAdibhiH . yayau gAndhArakaiH sArdha.n vimalaprAsayodhibhiH .. 3..\\ kR^ipashcha kR^itavarmA cha chitraseno viviMshatiH . duHshAsana mukhA yattAH savyaM pArshvamapAlayan .. 4..\\ teShAM prapakShAH kAmbojAH sudakShiNa puraHsarAH . yayurashvairmahAvegaiH shakAshcha yavanaiH saha .. 5..\\ madrAstrigartAH sAmbaShThAH pratIchyochIdyavAsinaH . shibayaH shUrasenAshcha shUdrAshcha maladaiH saha .. 6..\\ sauvIrAH kitavAH prAchyA dAkShiNAtyAshcha sarvashaH . tavAtmajaM puraskR^itya sUtaputrasya pR^iShThataH .. 7..\\ harShayansarvasainyAni baleShu balamAdadhat . yayau vaikartanaH karNaH pramukhe sarvadhanvinAm .. 8..\\ tasya dIpto mahAkAyaH svAnyanIkAni harShayan . hastikakShyA mahAketurbabhau sUryasamadyutiH .. 9..\\ na bhIShma vyasana.n kashchiddR^iShTvA karNamamanyata . vishokAshchAbhavansarve rAjAnaH kurubhiH saha .. 10..\\ hR^iShTAshcha bahavo yodhAstatrAjalpanta sa~NgatAH . na hi karNa.n raNe dR^iShTvA yudhi sthAsyanti pANDavAH .. 11..\\ karNo hi samare shakto jetu.n devAnsa vAsavAn . kimu pANDusutAnyuddhe hInavIryaparAkramAn .. 12..\\ bhIShmeNa tu raNe pArthAH pAlitA bAhushAlinA . tA.nstu karNaH sharaistIkShNairnAshayiShyatyasaMshayam .. 13..\\ evaM bruvantaste.anyonya.n hR^iShTarUpA vishAM pate . rAdheyaM pUjayantashcha prasha.nsantashcha niryayuH .. 14..\\ asmAka.n shakaTavyUho droNena vihito.abhavat . pareShA.n krau~ncha evAsIdvyUho rAjanmahAtmanAm . prIyamANena vihito dharmarAjena bhArata .. 15..\\ vyUha pramukhatasteShA.n tasthatuH puruSharShabhau . vAnaradhvajamuchchhritya viShvaksenadhana~njayau .. 16..\\ kakuda.n sarvasainyAnAM lakShma sarvadhanuShmatAm . AdityapathagaH ketuH pArthasyAmita tejasaH .. 17..\\ dIpayAmAsa tatsainyaM pANDavasya mahAtmanaH . yathA prajvalitaH sUryo yugAnte vai vasundharAm .. 18..\\ asyatAmarjunaH shreShTho gANDIva.n dhanuShA.n varam . vAsudevashcha bhUtAnA.n chakrANAM cha sudarshanam .. 19..\\ chatvAryetAni tejA.nsi vaha~nshvetahayo rathaH . pareShAmagratastasthau kAlachakramivodyatam .. 20..\\ evametau mahAtmAnau balasenAgragAvubhau . tAvakAnAM mukha.n karNaH pareShAM cha dhana~njayaH .. 21..\\ tato jAtAbhisa.nrambhau parasparavadhaiShiNau . avekShetA.n tadAnyonya.n samare karNa pANDavau .. 22..\\ tataH prayAte sahasA bhAdarvAje mahArathe . antarnAdena ghoreNa vasudhAsamakampata .. 23..\\ tatastumulamAkAshamAvR^iNotsa divAkaram . vAtoddhUta.n rajastIvra.n kausheyanikaropamam .. 24..\\ anabhre pravavarSha dyaurmA.nsAsthi rudhirANyuta . gR^idhrAH shyenA baDAH ka~NkA vAyasAshcha sahasrashaH . uparyupari senA.n te tadA paryapatannR^ipaH .. 25..\\ gomAyavashcha prAkroshanbhayadAndAruNAnravAn . akArShurapasavya.n cha bahushaH pR^itanAM tava . chikhAdiShanto mA.nsAni pipAsantashcha shoNitam .. 26..\\ apataddIpyamAnA cha sa nirghAtA sa kampanA . ujlA jvalantI sa~NgrAme puchchhenAvR^itya sarvashaH .. 27..\\ pariveSho mahAMshchApi sa vidyutstanayitnumAn . bhAskarasyAbhavadrAjanprayAte vAhinIpatau .. 28..\\ ete chAnye cha bahavaH prAdurAsansudAruNAH . utpAtA yudhi vIrANA.n jIvitakShayakArakAH .. 29..\\ tataH pravavR^ite yuddhaM parasparavadhaiShiNAm . kurupANDavasainyAnA.n shabdenAnAdayajjagat .. 30..\\ te tvanyonya.n susa.nrabdhAH pANDavAH kauravaiH saha . pratyaghnannishitairbANairjaya gR^iddhAH prahAriNaH .. 31..\\ sa pANDavAnAM mahatIM maheShvAso mahAdyutiH . vegenAbhyadravatsenA.n kira~nsharashataiH shitaiH .. 32..\\ droNamabhyudyata.n dR^iShTvA pANDavAH saha sR^i~njayaiH . pratyagR^ihNa.nstadA rAja~nsharavarShaiH pR^ithakpR^ithak .. 33..\\ sa~NkShobhyamANA droNena bhidyamAnA mahAchamUH . vyashIryata sapA~nchAlA vAteneva balAhakAH .. 34..\\ bahUnIha vikurvANo divyAnyastrANi sa.nyuge . apIDayatkShaNenaiva droNaH pANDava sR^i~njayAn .. 35..\\ te vadhyamAnA droNena vAsaveneva dAnavAH . pA~nchAlAH samakampanta dhR^iShTadyumnapurogamAH .. 36..\\ tato divyAstravichchhUro yAGYasenirmahArathaH . abhinachchharavarSheNa droNAnIkamanekadhA .. 37..\\ droNasya sharavarShaistu sharavarShANi bhAgashaH . saMnivArya tataH senA.n kurUnapyavadhIdbalI .. 38..\\ sa.nhR^itya tu tato droNaH samavasthApya chAhave . svamanIkaM mahAbAhuH pArShata.n samupAdravat .. 39..\\ sa bANavarSha.n sumahadasR^ijatpArShataM prati . maghavAnsamabhikruddhaH sahasA dAnaveShviva .. 40..\\ te kampyamAnA droNena bANaiH pANDava sR^i~njayAH . punaH punarabhajyanta si.nhenevetare mR^igAH .. 41..\\ atha paryapataddroNaH pANDavAnAM balaM balI . alAtachakravadrAja.nstadadbhutamivAbhavat .. 42..\\ khachara nagarakalpa.n kalpita.n shAstradR^iShTyA chaladanilapatAka.n hrAdinaM valgitAshvam . sphaTikavimalaketu.n tApana.n shAtravANAM rathavaramadhirUDhaH sa~njahArAri senAm .. 43..\\ \medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 7} s tathA droNamabhighnanta.n sa shvasUta rathadvipAn . vyathitAH pANDavA dR^iShTvA na chainaM paryavArayan .. 1..\\ tato yudhiShThiro rAjA dhR^iShTadyumna dhana~njayau . abravItsarvato yattaiH kumbhayonirnivAryatAm .. 2..\\ tatrainamarjunashchaiva pArShatashcha sahAnugaH . paryagR^ihNa.nstataH sarve samAyAntaM mahArathAH .. 3..\\ kekayA bhimasenashcha saubhadro.atha ghaTotkachaH . yudhiShThiro yamau matsyA drupadasyAtmajAstathA .. 4..\\ draupadeyAshcha sa.nhR^iShTA dhR^iShTaketuH sa sAtyakiH . chekitAnashcha sa~Nkruddho yuyutsushcha mahArathaH .. 5..\\ ye chAnye pArthivA rAjanpANDavasyAnuyAyinaH . kulavIryAnurUpANi chakruH karmANyanekashaH .. 6..\\ sa~NgR^ihyamANA.n tAM dR^iShTvA pANDavairvAhinI.n raNe . vyAvR^itya chakShuShI kopAdbhAradvAjo.anvavaikShata .. 7..\\ sa tIvra.n kopamAsthAya rathe samaradurmadaH . vyadhamatpANDavAnIkamabhrANIva sadAgatiH .. 8..\\ rathAnashvAnnarAnnAgAnabhidhAva.nstatastataH . chachAronmattavaddroNo vR^iddho.api taruNo yathA .. 9..\\ tasya shoNitadigdhA~NgAH shoNAste vAtara.nhasaH . AjAneyA hayA rAjannavibhrAntAH shriya.n dadhuH .. 10..\\ tamantakamiva kruddhamApatanta.n yatavratam . dR^iShTvA samprAdravanyodhAH pANDavasya tatastataH .. 11..\\ teShAM pradravatAM bhImaH punarAvartatAm api . vIkShatA.n tiShThatAM chAsIchchhabdaH paramadAruNaH .. 12..\\ shUrANA.n harShajanano bhIrUNAM bhayavardhanaH . dyAvApR^ithivyorvivaraM pUrayAmAsa sarvataH .. 13..\\ tataH punarapi droNo nAma vishrAvayanyudhi . akarodraudramAtmAna.n kira~nsharashataiH parAn .. 14..\\ sa tathA tAnyanIkAni pANDaveyasya dhImataH . kAlavannyavadhIddroNo yuveva sthaviro balI .. 15..\\ utkR^itya cha shirA.nsyugro bAhUnapi subhUShaNAn . kR^itvA shUnyAnrathopasthAnudakroshanmahArathaH .. 16..\\ tasya harShapraNAdena bANavegena chAbhibho . prAkampanta raNe yodhA gAvaH shItArditA iva .. 17..\\ droNasya rathaghoSheNa maurvI niShpeShaNena cha . dhanuH shabdena chAkAshe shabdaH samabhavanmahAn .. 18..\\ athAsya bahusho bANA nishcharantaH sahasrashaH . vyApya sarvA dishaH peturgajAshvarathapattiShu .. 19..\\ ta.n kArmukamahAvegamastrajvalita pAvakam . droNamAdAsayA.n chakruH pA~nchAlAH pANDavaiH saha .. 20..\\ tAnvai sa rathahastyashvAnprAhiNodyamasAdanam . droNo.achireNAkarochcha mahI.n shoNitakardamAm .. 21..\\ tanvatA paramAstrANi sharAnsatatamasyatA . droNena vihita.n dikShu bANajAlamadR^ishyata .. 22..\\ padAtiShu rathAshveShu vAraNeShu cha sarvashaH . tasya vidyudivAbhreShu charanketuradR^ishyata .. 23..\\ sa kekayAnAM pravarAMshcha pa~ncha pA~nchAlarAja.n cha sharaiH pramR^idya . yudhiShThirAnIkamadInayodhI droNo.abhyayAtkArmukabANapANiH .. 24..\\ taM bhImasenashcha dhana~njayash cha shineshcha naptA drupadAtmajash cha . shaibyAtmajaH kAshipatiH shibish cha hR^iShTA nadanto vyakira~nsharaughaiH .. 25..\\ teShAmatho droNa dhanurvimuktAH patatriNaH kA~nchanachitrapu~NkhAH . bhittvA sharIrANi gajAshvayUnAM jagmurmahI.n shoNitadigdha vAjAH .. 26..\\ sA yodhasa~Nghaishcha rathaishcha bhUmiH sharairvibhinnairgajavAjibhish cha . prachchhAdyamAnA patitairbabhUva samantato dyauriva kAlameghaiH .. 27..\\ shaineya bhImArjunavAhinIpA~n shaibyAbhimanyU saha kAshirAGYA . anyAMshcha vIrAnsamare pramR^idnAd droNaH sutAnA.n tava bhUtikAmaH .. 28..\\ etAni chAnyAni cha kauravendra karmANi kR^itvA samare mahAtmA . pratApya lokAniva kAlasUryo droNo gataH svargamito hi rAjan .. 29..\\ eva.n rukmarathaH shUro hatvA shatasahasrashaH . pANDavAnA.n raNe yodhAnpArShatena nipAtitaH .. 30..\\ akShauhiNImabhyadhikA.n shUrANAmanivartinAm . nihatya pashchAddhR^itimAnagachchhatparama.n gatim .. 31..\\ pANDavaiH saha pA~nchAlairashivaiH krUrakarmabhiH . hato rukmaratho rAjankR^itvA karma suduShkaram .. 32..\\ tato ninAdo bhUtAnAmAkAshe samajAyata . sainyAnA.n cha tato rAjannAchArye nihate yudhi .. 33..\\ dyA.n dharAM khaM disho vAri pradishashchAnunAdayan . aho dhigiti bhUtAnA.n shabdaH samabhavanmahAn .. 34..\\ devatAH pitarashchaiva pUrve ye chAsya bAndhavAH . dadR^ishurnihata.n tatra bhAradvAjaM mahAratham .. 35..\\ pANDavAstu jaya.n labdhvA si.nhanAdAnprachakrire . tena nAdena mahatA samakampata medinI .. 36..\\ \medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 8} dhr ki.n kurvANa.n raNe droNaM jaghnuH pANDava sR^i~njayAH . tathA nipuNamastreShu sarvashastrabhR^itAm api .. 1..\\ rathabha~Ngo babhUvAsya dhanurvAshIryatAsyataH . pramatto vAbhavaddroNastato mR^ityumupeyivAn .. 2..\\ kathaM nu pArShatastAta shatrubhirduShpradharShaNam . kirantamiShusa~NghAtAnrukmapu~NkhAnanekashaH .. 3..\\ kShiprahasta.n dvijashreShThaM kR^itinaM chitrayodhinam . dUreShu pAtina.n dAntamastrayuddhe cha pAragam .. 4..\\ pA~nchAla putro nyavadhIddiShTyA sa varamachyutam . kurvANa.n dAruNaM karma raNe yattaM mahAratham .. 5..\\ vyakta.n diShTa.n hi balavatpauruShAditi me matiH . yaddruNo nihataH shUraH pArShatena mahAtmanA .. 6..\\ astra.n chaturvidha.n vIre yasminnAsItpratiShThitam . tamiShvastravarAchArya.n droNa.n sha.nsasi me hata .. 7..\\ shrutvA hata.n rukmarathaM vaiyAghraparivAraNam . jAtarUpapariShkAraM nAdya shokamapAnude .. 8..\\ na nUnaM paraduHkhena kashchinmriyati sa~njaya . yatra droNamaha.n shrutvA hata.n jIvAmi na mriye .. 9..\\ ashmasAramayaM nUna.n hR^idayaM sudR^iDhaM mama . yachchhrutvA nihata.n droNa.n shatadhA na vidIryate .. 10..\\ brAhme vede tatheShvastre yamupAsanguNArthinaH . brAhmaNA rAjaputrAshcha sa kathaM mR^ityunA hataH .. 11..\\ shoShaNa.n sAgarasyeva meroriva visarpaNam . patanaM bhAskarasyeva na mR^iShye droNa pAtanam .. 12..\\ dR^iptAnAM pratiSheddhAsIddhArmikAnA.n cha rakShitA . yo.atyAkShItkR^ipaNasyArthe prANAnapi parantapaH .. 13..\\ mandAnAM mama putrANA.n jayAshA yasya vikrame . bR^ihaspatyushanastulyo buddhyA sa nihataH katham .. 14..\\ te cha shoNA bR^ihanto.ashvAH saindhavA hemamAlinaH . rathe vAtajayA yuktAH sarvashabdAtigA raNe .. 15..\\ balino ghoShiNo dAntAH saindhavAH sAdhu vAhinaH . dR^iDhAH sa~NgrAmamadhyeShu kachchidAsanna vihvalAH .. 16..\\ kariNAM bR^i.nhatA.n yuddhe sha~Nkhadundubhinisvanam . jyA kShepa sharavarShANA.n shastrANA.n cha sahiShNavaH .. 17..\\ Asha.nsantaH parA~njetu.n jitashvAsA jitavyathAH . hayAH prajavitAH shIghrA bhAradvAja rathodvahAH .. 18..\\ te sma rukmarathe yuktA naravIra samAhitAH . kathaM nAbhyatara.nstAta pANDavAnAmanIkinIm .. 19..\\ jAtarUpapariShkAramAsthAya rathamuttamam . bhAradvAjaH kimakarochchhUraH sa~Nkrandano yudhi .. 20..\\ vidyA.n yasyopajIvanti sarvalokadhanurbhR^itaH . sa satyasandho balavAndroNaH kimakarodyudhi .. 21..\\ divi shakramiva shreShThaM mahAmAtra.n dhanurbhR^itAm . ke nu ta.n raudrakarmANaM yuddhe pratyudyayU rathAH .. 22..\\ nanu rukmaratha.n dR^iShTvA pradravanti sma pANDavAH . divyamastra.n vikurvANaM senA.n kShiNvantamavyayam .. 23..\\ utAho sarvasainyena dharmarAjaH sahAnujaH . pA~nchAlya pragraho droNa.n sarvataH samavArayat .. 24..\\ nUnamAvarayatpArtho rathino.anyAnajihmagaiH . tato droNa.n samArohatpArShataH pApakarmakR^it .. 25..\\ na hyanyaM paripashyAmi vadhe ka.n chana shuShmiNaH . dhR^iShTadyumnAdR^ite raudrAtpAlyamAnAtkirITinA .. 26..\\ tairvR^itaH sarvataH shUraiH pA~nchAlyApasadastataH . kekayairshchedikArUShairmatsyairanyaishcha bhUmipaiH .. 27..\\ vyAkulIkR^itamAchAryaM pipIlairuraga.n yathA . karmaNya sukare sakta.n jaghAneti matirmama .. 28..\\ yo.adhItya chaturo vedAnsarvAnAkhyAna pa~nchamAn . brAhmaNAnAM pratiShThAsItsrotasAmiva sAgaraH . sa kathaM brAhmaNo vR^iddhaH shastreNa vadhamAptavAn .. 29..\\ amarShaNo marShitavAnklishyamAnaH sadA mayA . anarhamANaH kaunteyaH karmaNastasya tatphalam .. 30..\\ yasya karmAnujIvanti loke sarvadhanurbhR^itaH . sa satyasandhaH sukR^itI shrIkAmairnihataH katham .. 31..\\ divi shakra iva shreShTho mahAsattvo mahAbalaH . sa kathaM nihataH pArthaiH kShudramatsyairyathA timiH .. 32..\\ kShiprahastashcha balavAndR^iDhadhanvAri mardanaH . na yasya jIvitAkA~NkShI viShayaM prApya jIvati .. 33..\\ ya.n dvau na jahataH shabdau jIvamAnaM kadA chana . brAhmashcha veda kAmAnA.n jyAghoShashcha dhanurbhR^itAm .. 34..\\ nAhaM mR^iShye hata.n droNa.n si.nhadviradavikramam . katha.n sa~njaya durdharShamanAdhR^iShya yashobalam .. 35..\\ ke.arakShandakShiNa.n chakra.n savyaM ke cha mahAtmanaH . purastAtke cha vIrasya yudhyamAnasya sa.nyuge .. 36..\\ ke cha tatra tanu.n tyaktvA pratIpaM mR^ityumAvrajan . droNasya samare vIrAH ke.akurvanta parA.n dhR^itim .. 37..\\ etadAryeNa kartavya.n kR^ichchhrAsvApatsu sa~njaya . parAkramedyathAshakthyA tachcha tasminpratiShThitam .. 38..\\ muhyate me manastAta kathA tAvannivartyatAm . bhUyastu labdhasa~nj~nastvA pariprakShyAmi sa~njaya .. 39..\\ \medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 9} v evaM pR^iShTvA sUtaputra.n hR^ichchhokenArdito bhR^isham . jaye nirAshaH putrANA.n dhR^itarAShTro.apatatkShitau .. 1..\\ ta.n visa~nj~naM nipatitaM siShuchuH parichArakAH . jalenAtyartha shItena vIjantaH puNyagandhinA .. 2..\\ patita.n chainamAGYAya samantAdbharata striyaH . parivavrurmahArAjamaspR^ishaMshchaiva pANibhiH .. 3..\\ utthApya chaina.n shanakai rAjAnaM pR^ithivItalAt . AsanaM prApayAmAsurbAShpakaNThyo varA~NganAH .. 4..\\ AsanaM prApya rAjA tu mUrchhayAbhipariplutaH . nishcheShTo.atiShThata tadA vIjyamAnaH samantataH .. 5..\\ sa labdhvA shanakaiH sa~nj~nA.n vepamAno mahIpatiH . punargAvalgaNi.n sUtaM paryapR^ichchhadyathAtatham .. 6..\\ yattadudyannivAdityo jyotiShA praNuda.nstamaH . AyAdajAtashatrurvai kasta.n droNAdavArayat .. 7..\\ prabhinnamiva mAta~Nga.n tatha kruddhaM tarasvinam . Asaktamanasa.n dIptaM prati dviradaghAtinam . vAshitA sa~Ngame yadvadajayyaM pratiyUthapaiH .. 8..\\ ati chAnyAnraNe yodhAnvIraH puruShasattamaH . yo hyeko hi mahAbAhurnirdahedghorachakShuShA . kR^itsna.n duryodhana balaM dhR^itimAnsatyasa~NgaraH .. 9..\\ chakShurhaNa.n jaye saktamiShvAsa vararakShitam . dAntaM bahumata.n loke ke shUrAH paryavArayan .. 10..\\ ke duShpradharSha.n rAjAnamiShvAsa varamachyutam . samAsedurnaravyAghra.n kaunteyaM tatra mAmakAH .. 11..\\ tarasaivAbhipatyAtha yo vai droNamupAdravat . taM bhImasenamAyAnta.n ke shUrAH paryavArayan .. 12..\\ yadAyAjjaladaprakhyo rathaH paramavIryavAn . parjanya iva bIbhatsustumulAmashani.n sR^ijan .. 13..\\ vavarSha sharavarShANi varShANi maghavAniva . iShusambAdhamAkAsha.n kurvankapivaradhvajaH . avasphUrjandishaH sarvAstalanemi svanena cha .. 14..\\ chApavidyutprabho ghoro rathagulma balAhakaH . rathanemi ghoShastanitaH sharashabdAtibandhuraH .. 15..\\ roShanirjita jImUto mano.abhiprAya shIghragaH . marmAtigo bANadhArastumulaH shoNitodakaH .. 16..\\ samphAlvayanmahI.n varShAM mAnavairAstara.nstadA . ganA niShTanito raudro duryodhanakR^itodyamaH .. 17..\\ yuddhe.abhyaShi~nchadvijayo gArdhrapatriH shilAshitaiH . gANDIva.n dhArayandhImAnkIdR^isha.n vo manastadA .. 18..\\ kachchidgANDIvashabdena na praNashyata vai balam . yadvaH sa bhairava.n kurvannarjuno bhR^ishamabhyagAt .. 19..\\ kachchinnApAnudaddroNAdiShubhirvo dhana~njayaH . vAto meghAnivAvidhyanpravA~nsharavanAnilah . ko hi gANDIvadhanvAnaM naraH soDhu.n raNe.arhati .. 20..\\ yatsenAH samakampanta yadvIrAnaspR^ishadbhayam . ke tatra nAjahurdroNa.n ke kShudrAH prAdravanbhayAt .. 21..\\ ke vA tatra tanUstyaktvA pratIpaM mR^ityumAvrajan . amAnuShANA.n jetAra.n yuddheShvapi dhana~njayam .. 22..\\ na cha vega.n sitAshvasya vishakShyantIha mAmakAH . gANDIvasya cha nirghoShaM prAvR^iD jaladanisvanam .. 23..\\ viShvakseno yasya yantA yoddhA chaiva dhana~njayaH . ashakyaH sa ratho jetuM manye devAsurairapi .. 24..\\ sukumAro yuvA shUro darshanIyashcha pANDavaH . medhAvI nipuNo dhImAnyudhi satyaparAkramaH .. 25..\\ ArAva.n vipula.n kurvanvyathayansarvakauravAn . yadAyAnnakulo dhImAnke shUrAH paryavArayan .. 26..\\ AshIviSha iva kruddhaH sahadevo yadAbhyayAt . shatrUNA.n kadanaM jurva~njetAsau durjayo yudhi .. 27..\\ Arya vratamamogheShu.n hrImantamaparAjitam . droNAyAbhimukha.n yAnta.n ke shUrAH paryavArayan .. 28..\\ yaH sa sauvIrarAjasya pramathya mahatI.n chamUm . Adatta mahiShIM bhojyA.n kAmyA.n sarvA~NgashobhanAm .. 29..\\ satya.n dhR^itishcha shauryaM cha brahmacharyaM cha kevalam . sarvANi yuyudhAne.asminnityAni puruSharShabhe .. 30..\\ balina.n satyakarmANamadInamaparAjitam . vAsudeva sama.n yuddhe vAsudevAdanantaram .. 31..\\ yukta.n dhana~njaya preShye shUramAchArya karmaNi . pArthena samamastreShu kasta.n droNAdavArayat .. 32..\\ vR^iShNInAM pravara.n vIraM shUraM sarvadhanuShmatAm . rAmeNa samamastreShu yashasA vikrameNa cha .. 33..\\ satya.n dhR^itirdamaH shauryaM brahmacharyamanuttamam . sAtvate tAni sarvANi trailokyamiva keshave .. 34..\\ tameva.n guna sampannaM durvAramapi daivataiH . samAsAdya maheShvAsa.n ke vIrAH paryavArayan .. 35..\\ pA~nchAleShUttama.n shUramuttamAbhijana priyam . nityamuttamakarmANamuttamaujasamAhave .. 36..\\ yukta.n dhana~njaya hite mamAnarthAya chottamam . yama vaishravaNAditya mahendravaruNopamam .. 37..\\ mahArathasamAkhyAta.n droNAyodyantamAhave . tyajanta.n tumule prANAnke shUrAH paryavArayan .. 38..\\ eko.apasR^itya chedibhyaH pANDavAnyaH samAshritaH . dhR^iShTaketu.n tamAyAntaM droNAtkaH samavArayat .. 39..\\ yo.avadhItketumA~nshUro rAjaputra.n sudarshanam . aparAnta giridvAre kasta.n droNAdavArayat .. 40..\\ strIpUrvo yo naravyAghro yaH sa veda guNAguNAn . shikhaNDina.n yAGYasenimamlAna manasaM yudhi .. 41..\\ devavratasya samare hetuM mR^ityormahAtmanaH . droNAyAbhimukha.n yAnta.n ke vIrAH paryavArayan .. 42..\\ yasminnabhyadhikA vIre guNAH sarve dhana~njayAt . yasminnastrANi satya.n cha brahmacharyaM cha nityadA .. 43..\\ vAsudeva sama.n vIrye dhana~njaya samaM bale . tejasAdityasadR^ishaM bR^ihaspatisamaM matau .. 44..\\ abhimanyuM mahAtmAna.n vyAttAnanamivAntakam . droNAyAbhimukha.n yAnta.n ke vIrAH paryavArayan .. 45..\\ taruNastvaruNaprakhyaH saubhadraH paravIrahA . yadAbhyAdravata droNa.n tadAsIdvo manaH katham .. 46..\\ draupadeyA naravyAghrAH samudramiva sindhavaH . yaddroNamAdravansa~Nkhye ke vIrAstAnavArayan .. 47..\\ ye te dvAdasha varShANi krIDAmutsR^ijya bAlakAH . astrArthamavasanbhIShme bibhrato vratamuttamam .. 48..\\ kShatra.n jayaH kShatradevaH kShatradharmA cha mAninaH . dhR^iShTadyumnAtmajA vIrAH ke tAndroNAdavArayan .. 49..\\ shatAdvishiShTa.n yaM yuddhe samapashyanta vR^iShNayaH . chekitAnaM maheShvAsa.n kastaM droNAdavArayat .. 50..\\ vArdhakShemiH kali~NgAnA.n yaH kanyAmAharadyudhi . anAdhR^iShTiradInAtmA kasta.n droNAdavArayat .. 51..\\ bhrAtaraH pa~ncha kaikeyA dhArmikAH satyavikramAH . indra gopaka varNAshcha raktavarmAyudha dhvajAH .. 52..\\ mAtR^iShvasuH sutA vIrAH pANDavAnA.n jayArthinaH . tAndroNa.n hantumAyAtAnke vIrAH paryavArayan .. 53..\\ ya.n yodhayanto rAjAno nAjayanvAraNAvate . ShaNmAsAnabhisa.nrabdhA jighA.nsanto yudhAM patim .. 54..\\ dhanuShmatA.n varaM shUraM satyasandhaM mahAbalam . droNAtkastaM naravyAghra.n yuyutsuM pratyavArayat .. 55..\\ yaH putra.n kAshirAjasya vArANasyAM mahAratham . samare strIShu gR^idhyantaM bhallenApaharadrathAt .. 56..\\ dhR^iShTadyumnaM maheShvAsaM pArthAnAM mantradhAriNam . yukta.n duryodhanAnarthe sR^iShTaM droNa vadhAya cha .. 57..\\ nirdahanta.n raNe yodhAndArayanta.n cha sarvashaH . droNAyAbhimukha.n yAnta.n ke vIrAH paryavArayan .. 58..\\ utsa~Nga iva sa.nvR^iddha.n drupadasyAstravittamam . shaikhaNDina.n kShatradevaM ke taM droNAdavArayan .. 59..\\ ya imAM pR^ithivI.n kR^itsnAM charma vatsamaveShTayat . mahatA rathavaMshena mukhyArighno mahArathaH .. 60..\\ dashAshvameghAnAjahre svannapAnApta dakShiNAn . nirargalAnsarvamedhAnputravatpAlayanprajAH .. 61..\\ pibantyo dakShiNA.n yasya ga~NgA srotaH samApiban . tAvatIrgA dadau vIra ushInara suto.adhvare .. 62..\\ na pUrve nApare chakrurida.n ke chana mAnavAH . iti sa~ncukrushurdevAH kR^ite karmaNi duShkare .. 63..\\ pashyAmastriShu lokeShu na ta.n sa.nsthAsnuchAriShu . jAta.n vApi janiShyaM vA dvitIyaM vApi samprati .. 64..\\ anyamaushInarAchchhaibyAddhuro voDhAramityuta . gati.n yasya na yAsyanti mAnuShA lokavAsinaH .. 65..\\ tasya naptAramAyAnta.n shaibya.n kaH samavArayat . droNAyAbhimukha.n yAntaM vyAttAnanamivAntakam .. 66..\\ virATasya rathAnIkaM matsyasyAmitra dhAtinaH . prepsanta.n samare droNa.n ke vIrAH paryavArayan .. 67..\\ sadyo vR^ikodarAjjAto mahAbalaparAkramaH . mAyAvI rAkShaso ghoro yasmAnmama mahadbhayam .. 68..\\ pArthAnA.n jaya kAmaM taM putrANAM mama kaNTakam . ghaTotkachaM mahAbAhu.n kastaM droNAdavArayat .. 69..\\ ete chAnye cha bahavo yeShAmarthAya sa~njaya . tyaktAraH sa.nyuge prANAnki.n teShAmajita.n yudhi .. 70..\\ yeShA.n cha puruShavyAghraH shAr~NgadhanvA vyapAshrayaH . hitArthI chApi pArthAnA.n kathaM teShAM parAjayaH .. 71..\\ lokAnA.n gururatyanta.n lokanAthaH sanAtanaH . nArAyaNo raNe nAtho divyo divyAtmavAnprabhuH .. 72..\\ yasya divyAni karmANi pravadanti manIShiNaH . tAnyaha.n kIrtayiShyAmi bhaktyA sthairyArthamAtmanaH .. 73..\\ \medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 10} dhr shR^iNu divyAni karmANi vAsudevasya sa~njaya . kR^itavAnyAni govindo yathA nAnyaH pumAnkva chit .. 1..\\ sa.nvardhatA gopa kule bAlenaiva mahAtmanA . vikhyApitaM balaM bAhvostriShu lokeShu sa~njaya .. 2..\\ uchchhaiH shravastulyabala.n vAyuvegasama.n jave . jaghAna hayarAja.n yo yamunAvanavAsinam .. 3..\\ dAnava.n ghorakarmANaM gavAM mR^ityumivotthitam . vR^iSharUpadharaM bAlye bhujAbhyAM nijaghAna ha .. 4..\\ pralambaM naraka.n jambhaM pIThaM chApi mahAsuram . muru.n chAchalasa~NkAshamavadhItpuShkarekShaNaH .. 5..\\ tathA ka.nso mahAtejA jarAsandhena pAlitaH . vikrameNaiva kR^iShNena sagaNaH shAtito raNe .. 6..\\ sunAmA nAma vikrAntaH samagrAkShauhiNI patiH . bhojarAjasya madhyastho bhrAtA ka.nsasya vIryavAn .. 7..\\ baladeva dvitIyena kR^iShNenAmitra ghAtinA . tarasvI samare dagdhaH sa sainyaH shUrasenarAT .. 8..\\ durvAsA nAma viprarShistathA paramakopanaH . ArAdhitaH sadAreNa sa chAsmai pradadau varAn .. 9..\\ tathA gAndhArarAjasya sutA.n vIraH svaya.nvare . nirjitya pR^ithivIpAlAnavahatpuShkarekShaNaH .. 10..\\ amR^iShyamANA rAjAno yasya jAtyA hayA iva . rathe vaivAhike yuktAH pratodena kR^itavraNAH .. 11..\\ jarAsandhaM mahAbAhumupAyena janArdanaH . pareNa ghAtayAmAsa pR^ithagakShauhiNIpatim .. 12..\\ chedirAja.n cha vikrAnta.n rAjasenApatiM balI . arghe vivadamAna.n cha jaghAna pashuvattadA .. 13..\\ saubha.n daitya pura.n svasthaM shAlva guptaM durAsadam . samudrakukShau vikramya pAtayAmAsa mAdhavaH .. 14..\\ a~NgAnva~NgAnkali~NgAMshcha mAgadhAnkAshikosalAn . vatsa garga karUShAMshcha puNDrAMshchApyajayadraNe .. 15..\\ AvantyAndAkShiNAtyAMshcha pArvatIyAndasherakAn . kAshmIrakAnaurasakAnpishAchAMshcha sa mandarAn .. 16..\\ kAmbojAnvATadhAnAMshcha cholAnpANDyAMshcha sa~njaya . trigartAnmAlavAMshchaiva daradAMshcha sudurjayAn .. 17..\\ nAnAdigbhyashcha samprAptAnvrAtAnashvashakAnprati . jitavAnpuNDarIkAkSho yavanAMshcha sahAnugAn .. 18..\\ pravishya makarAvAsa.n yAdobhirabhisa.nvR^itam . jigAya varuNa.n yuddhe salilAntargataM purA .. 19..\\ yudhi pa~nchajana.n hatvA pAtAlatalavAsinam . pA~nchajanya.n hR^iShIkesho divyaM sha~NkhamavAptavAn .. 20..\\ khANDave pArtha sahitastoShayitvA hutAshanam . Agneyamastra.n durdharShaM chakra.n lebhe mahAbalaH .. 21..\\ vainateya.n samAruhya trAsayitvAmarAvatIm . mahendrabhavanAdvIraH pArijAtamupAnayat .. 22..\\ tachcha marShitavA~nshakro jAna.nstasya parAkramam . rAGYA.n chApyajitaM kaM chitkR^iShNeneha na shushruma .. 23..\\ yachcha tanmahadAshcharya.n sabhAyAM mama sa~njaya . kR^itavAnpuNDarIkAkShaH kastadanya ihArhati .. 24..\\ yachcha bhaktyA prapanno.ahamadrAkSha.n kR^iShNamIshvaram . tanme suvidita.n sarvaM pratyakShamiva chAgamat .. 25..\\ nAnto vikramayuktasya buddhyA yuktasya vA punaH . karmaNaH shakyate gantu.n hR^iShIkeshasya sa~njaya .. 26..\\ tathA gadashcha sAmbashcha pradyumno.atha vidUrathaH . AgAvaho.aniruddhashcha chArudeShNashcha sAraNaH .. 27..\\ ulmuko nishaThashchaiva jhallI babhrushcha vIryavAn . pR^ithushcha vipR^ithushchaiva samIko.athArimejayaH .. 28..\\ ete vai balavantashcha vR^iNi vIrAH prahAriNaH . katha.n chitpANDavAnIka.n shrayeyuH samare sthitAH .. 29..\\ AhUtA vR^iShNivIreNa keshavena mahAtmanA . tataH saMshayita.n sarvaM bhavediti matirmama .. 30..\\ nAgAyuta balo vIraH kailAsashikharopamaH . vanamAlI halI rAmastatra yatra janArdanaH .. 31..\\ yamAhuH sarvapitara.n vAsudeva.n dvijAtayaH . api vA hyeSha pANDUnA.n yotsyate.arthAya sa~njaya .. 32..\\ sa yadA tAta saMnahyetpANDavArthAya keshavaH . na tadA pratyanIkeShu bhavitA tasya kash chana .. 33..\\ yadi sma kuravaH sarve jayeyuH sarvapANDavAn . vArShNeyo.arthAya teShA.n vai gR^ihNIyAchchhastramuttamam .. 34..\\ tataH sarvAnnaravyAghro hatvA narapatInraNe . kauravAMshcha mahAbAhuH kuntyai dadyAtsa medinIm .. 35..\\ yasya yantA hR^iShIkesho yoddhA yasya dhana~njayaH . rathasya tasya kaH sa~Nkhye pratyanIko bhavedrathaH .. 36..\\ na kena chidupAyena kurUNA.n dR^ishyate jayaH . tasmAnme sarvamAchakShva yathA yuddhamavartata .. 37..\\ arjunaH keshavasyAtmA kR^iShNo.apyAtmA kirITinaH . arjune vijayo nitya.n kR^iShNe kIrtishcha shAshvatI .. 38..\\ prAdhAnyena hi bhUyiShThamameyAH keshave guNAH . mohAdduryodhanaH kR^iShNa.n yanna vettIha mAdhavam .. 39..\\ mohito daivayogena mR^ityupAshapuraskR^itaH . na veda kR^iShNa.n dAshArhamarjunaM chaiva pANDavam .. 40..\\ pUrvadevau mahAtmAnau naranArAyaNAvubhau . ekAtmAnau dvidhA bhUtau dR^ishyete mAnavairbhuvi .. 41..\\ manasApi hi durdharShau senAmetA.n yashasvinau . nAshayetAmihechchhantau mAnuShatvAttu nechchhataH .. 42..\\ yugasyeva viparyAso lokAnAm iva mohanam . bhIShmasya cha vadhastAta droNasya cha mahAtmanaH .. 43..\\ na hyeva brahmacharyeNa na vedAdhyayanena cha . na kriyAbhirna shastreNa mR^ityoH kash chidvimuchyate .. 44..\\ lokasambhAvitau vIrau kR^itAstrau yuddhadurmadau . bhIShmadroNau hatau shrutvA kiM nu jIvAmi sa~njaya .. 45..\\ yA.n tA.n shriyamasUyAmaH purA yAtAM yudhiShThire . adya tAmanujAnImo bhIShmadroNavadhena cha .. 46..\\ tathA cha matkR^ite prAptaH kurUNAmeSha sa~NkShayaH . pakvAnA.n hi vadhe sUta vajrAyante tR^iNAnyapi .. 47..\\ ananyamidamaishvarya.n loke prApto yudhiShThiraH . yasya kopAnmaheShvAsau bhIShmadroNau nipAtitau .. 48..\\ prAptaH prakR^itito dharmo nAdharmo mAnavAnprati . krUraH sarvavinAshAya kAlaH samativartate .. 49..\\ anyathA chintitA hyarthA naraistAta manasvibhiH . anyathaiva hi gachchhanti daivAditi matirmama .. 50..\\ tasmAdaparihArye.arthe samprApte kR^ichchhra uttame . apAraNIye dushchintye yathA bhUtaM prachakShva me .. 51..\\ \medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 11} s hanta te varNayiShyAmi sarvaM pratyakShadarshivAn . yathA sa nyapataddroNaH sAditaH pANDusR^i~njayaiH .. 1..\\ senApatitva.n samprApya bhAradvAjo mahArathaH . madhye sarvasya sainyasya putra.n te vAkyamabravIt .. 2..\\ yatkauravANAmR^iShabhAdApageyAdanantaram . senApatyena mA.n rAjannadya satkR^itavAnasi .. 3..\\ sadR^isha.n karmaNastasya phalaM prApnuhi pArthiva . karomi kAma.n kaM te.adya pravR^iNIShva yamichchhasi .. 4..\\ tato duryodhanashchintya karNa duHshAsanAdibhiH . tamathovAcha durdharShamAchArya.n jayatA.n varam .. 5..\\ dadAsi chedvaraM mahya.n jIvagrAha.n yudhiShThiram . gR^ihItvA rathinA.n shreShThaM matsamIpamihAnaya .. 6..\\ tataH kurUNAmAchAryaH shrutvA putrasya te vachaH . senAM praharShayansarvAmida.n vachanamabravIt .. 7..\\ dhanyaH kuntIsuto rAjA yasya grahaNamichchhasi . na vadhArtha.n sudurdharSha varamadya prayAchasi .. 8..\\ kimartha.n cha naravyAghra na vadhaM tasya kA~NkShasi . nAsha.nsasi kriyAmetAM matto duryodhana dhruvam .. 9..\\ Aho sviddharmaputrasya dveShTA tasya na vidyate . yadichchhasi tva.n jIvantaM kula.n rakShasi chAtmani .. 10..\\ atha vA bharatashreShTha nirjitya yudhi pANDavAn . rAjyAMshaM pratidattvA cha saubhrAtra.n kartumichchhasi .. 11..\\ dhanyaH kuntIsuto rAjA sujAtA chAsya dhImataH . ajAtashatrutA satyA tasya yatsnihyate bhavAn .. 12..\\ droNena tvevamuktasya tava putrasya bhArata . sahasA niHsR^ito bhAvo yo.asya nityaM pravartate .. 13..\\ nAkAro gUhita.n shakyo bR^ihaspatisamairapi . tasmAttava suto rAjanprahR^iShTo vAkyamabravIt .. 14..\\ vadhe kuntIsutasyAjau nAchArya vijayo mama . hate yudhiShThire pArtho hanyAtsarvAnhi no dhruvam .. 15..\\ na cha shakyo raNe sarvairnihantumamarairapi . ya eva chaiShA.n sheShaH syAtsa evAsmAnna sheShayet .. 16..\\ satyapratiGYe tvAnIte punardyUtena nirjite . punaryAsyantyaraNyAya kaunteyAstamanuvratAH .. 17..\\ so.ayaM mama jayo vyakta.n dIrghakAlaM bhaviShyati . ato na vadhamichchhAmi dharmarAjasya karhi chit .. 18..\\ tasya jihmamabhiprAya.n GYAtvA droNo.arthatattvavit . ta.n varaM sAntara.n tasmai dadau sa~ncintya buddhimAn .. 19..\\ drn na chedyudhiShThira.n vIra pAlayedarjuno yudhi . manyasva pANDava.n jyeShThamAnIta.n vashamAtmanaH .. 20..\\ na hi pArtho raNe shakyaH sendrairdevAsurairapi . pratyudyAtumatastAta naitadAmarShayAmyaham .. 21..\\ asaMshaya.n sa shiShyo me matpUrvashchAstrakarmaNi . taruNaH kIrtiyuktashcha ekAyanagatashcha saH .. 22..\\ astrANIndrAchcha rudrAchcha bhUyA.nsi samavAptavAn . amarShitashcha te rAja.nstena nAmarShayAmyaham .. 23..\\ sa chApakramyatA.n yuddhAdyenopAyena shakyate . apanIte tataH pArthe dharmarAjo jitastvayA .. 24..\\ grahaNa.n chejjayaM tasya manyase puruSharShabha . etena chAbhyupAyena dhruva.n grahaNameShyati .. 25..\\ aha.n gR^ihItvA rAjAna.n satyadharmaparAyaNam . AnayiShyAmi te rAjanvashamadya na saMshayaH .. 26..\\ yadi sthAsyati sa~NgrAme muhUrtamapi me.agrataH . apanIte naravyAghre kuntIputre dhana~njaye .. 27..\\ phalgunasya samakSha.n tu na hi pArtho yudhiShThiraH . grahItu.n samare shakyaH sendrairapi surAsuraiH .. 28..\\ s sAntara.n tu pratiGYAte rAGYo droNena nigrahe . gR^ihIta.n tamamanyanta tava putrAH subAlishAH .. 29..\\ pANDaveShu hi sApekSha.n droNaM jAnAti te sutaH . tataH pratiGYA sthairyArtha.n sa mantro bahulIkR^itaH .. 30..\\ tato duryodhanenApi grahaNaM pANDavasya tat . sainyasthAneShu sarveShu vyAghoShitamarindama .. 31..\\ \medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 12} s tataste sainikAH shrutvA ta.n yudhiShThira nigraham . sinha nAdaravAMshchakrurbANasha~NkharavaiH saha .. 1..\\ tattu sarva.n yathAvR^itta.n dharmarAjena bhArata . AptairAshu pariGYAtaM bhAradvAja chikIrShitam .. 2..\\ tataH sarvAnsamAnAyya bhrAtR^InsainyAMshcha sarvashaH . abravIddharmarAjastu dhana~njayamida.n vachaH .. 3..\\ shruta.n te puruShavyAghra droNasyAdya chikIrShitam . yathA tanna bhavetsatya.n tathA nItirvidhIyatAm .. 4..\\ sAntara.n hi pratiGYAta.n droNenAmitrakarshana . tachchAntaramamogheShau tvayi tena samAhitam .. 5..\\ sa tvamadya mahAbAho yudhyasva madanantaram . yathA duryodhanaH kAmaM nema.n droNAdavApnuyAt .. 6..\\ arj yathA me na vadhaH karya AchAryasya katha.n chana . tathA tava parityAgo na me rAjaMshchikIrShitaH .. 7..\\ apyevaM pANDava prANAnutsR^ijeyamaha.n yudhi . pratIyAM nAhamAchArya tvAM na jahyA.n kathaM chana .. 8..\\ tvAM nigR^ihyAhave rAjandhArtarAShTro yamichchhati . na sa ta.n jIvaloke.asminkAmaM prAptaH kathaM chana .. 9..\\ prapateddyauH sa nakShatrA pR^ithivI shakalIbhavet . na tvA.n droNo nigR^ihNIyAjjIvamAne mayi dhruvam .. 10..\\ yadi tasya raNe sAhya.n kurute vajrabhR^itsvayam . devairvA sahito daityairna tvAM prApsyatyasau mR^idhe .. 11..\\ mayi jIvati rAjendra na bhaya~Nkartumarhasi . droNAdastrabhR^itA.n shreShThAtsarvashastrabhR^itAm api .. 12..\\ na smarAmyanR^itA.n vAchaM na smarAmi parAjayam . na smarAmi pratishrutya ki.n chidapyanapAkR^itam .. 13..\\ s tataH sha~NkhAshcha bheryashcha mR^ida~NgAshchAnakaiH saha . prAvAdyanta mahArAja pADavAnAM niveshane .. 14..\\ si.nhanAdashcha sa~njaGYe pANDavAnAM mahAtmanAm . dhanurjyAtalashabdashcha gaganaspR^iksubhairavaH .. 15..\\ ta.n shrutvA sha~NkhanirghoShaM pANDavasya mahAtmanaH . tvadIyeShvapyanIkeShu vAditrANyabhijaghnire .. 16..\\ tato vyUDhAnyanIkAni tava teShA.n cha bhArata . shanairupeyuranyonya.n yotsyamAnAni sa.nyuge .. 17..\\ tataH pravavR^ite yuddha.n tumula.n lomaharShaNam . pANDavAnA.n kurUNAM cha droNa pA~nchAlyayorapi .. 18..\\ yatamAnAH prayatnena droNAnIka vishAtane . na shekuH sR^i~njayA rAja.nstaddhi droNena pAlitam .. 19..\\ tathaiva tava putrasya rathodArAH prahAriNaH . na shekuH pANDavI.n senAM pAlyamAnA.n kirITinA .. 20..\\ AstA.n te stimite sene rakShyamANe parasparam . samprasupte yathA nakta.n vararAjyau supuShpite .. 21..\\ tato ruka ratho rAjannarkeNeva virAjatA . varUthinA viniShpatya vyacharatpR^itanAntare .. 22..\\ tamudyata.n rathenaikamAshu kAriNamAhave . anekamiva santrAsAnmenire pANDusR^i~njayAH .. 23..\\ tena muktAH sharA ghorA vicheruH sarvatodisham . trAsayanto mahArAja pANDaveyasya vAhinIm .. 24..\\ madhya.n dinamanuprApto gabhastishatasa.nvR^itaH . yathAdR^ishyata gharmAMshustathA droNo.apyadR^ishyata .. 25..\\ na chainaM pANDaveyAnA.n kashchichchhaknoti mAriSha . vIkShitu.n samare kruddhaM mahendramiva dAnavAH .. 26..\\ mohayitvA tataH sainyaM bhAradvAjaH pratApavAn . dhR^iShTadyumna bala.n tUrNa.n vyadhamannishitaiH sharaiH .. 27..\\ sa dishaH sarvato ruddhvA sa.nvR^itya khamajihmagaiH . pArShato yatra tatraiva mamR^ide pANDuvAhinIm .. 28..\\ \medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 13} s tataH sa pANDavAnIke janaya.nstumulaM mahat . vyacharatpANDavAndroNo dahankakShamivAnalaH .. 1..\\ nirdahantamanIkAni sAkShAdagnimivotthitam . dR^iShTvA rukmaratha.n yuddhe samakampanta sR^i~njayAH .. 2..\\ pratata.n chAsyamAnasya dhanuSho.asyAshu kAriNaH . jyAghoShaH shrUyate.atyartha.n visphUrjitamivAshaneH .. 3..\\ rathinaH sAdinashchaiva nAgAnashvAnpadAtinaH . raudrA hastavatA muktAH pramathnanti sma sAyakAH .. 4..\\ nAnadyamAnaH parjanyaH sAnilaH shuchi sa~NkShaye . ashmavarShamivAvarShatpareShAmAvahadbhayam .. 5..\\ vyacharatsa tadA rAjansenA.n vikShobhayanprabhuH . vardhayAmAsa santrAsa.n shAtravANAmamAnuSham .. 6..\\ tasya vidyudivAbhreShu chApa.n hemapariShkR^itam . bhramadrathAmbude tasmindR^ishyate sma punaH punaH .. 7..\\ sa vIraH satyavAnprAGYo dharmanityaH sudAruNaH . yugAntakAle yanteva raudrAM prAskandayannadIm .. 8..\\ amarShavegaprabhavA.n kravyAdagaNasa~NkulAm . balaughaiH sarvataH pUrNA.n vIra vR^ikShApahAriNIm .. 9..\\ shoNitodA.n rathAvartAM hastyashvakR^itarodhasam . kavachoDupa sa.nyuktAM mA.nsapa~Nka samAkulAm .. 10..\\ modo majjAsthi sikatAmuShNISha varaphenilAm . sa~NgrAmajaladApUrNAM prAsamatsyasamAkulAm .. 11..\\ naranAgAshvasambhUtA.n sharavegaughavAhinIm . sharIradAru shR^i~NgATAM bhujanAgasamAkulAm .. 12..\\ uttamA~Ngopala talAM nistriMshajhaShasevitAm . rathanAgahradopetAM nAnAbharaNanIrajAm .. 13..\\ mahArathashatAvartAM bhUmireNUrmi mAlinIm . mahAvIryavatA.n sa~Nkhye sutarAM bhIru dustarAm .. 14..\\ shUra vyAlasamAkIrNAM prANivANija sevitAm . chhinnachchhatramahAha.nsAM mukuTANDaja sa~NkulAm .. 15..\\ chakrakUrmA.n gadA nakrA.n sharakShudra jhaShAkulAm . baDa gR^idhrasR^igAlAnA.n ghorasa~NghairniShevitAm .. 16..\\ nihatAnprANinaH sa~Nkhye droNena balinA sharaiH . vahantIM pitR^ilokAya shatasho rAjasattama .. 17..\\ sharIrashatasambAdhA.n keshashaivalashAdvalAm . nadIM prAvartayadrAjanbhIrUNAM bhayavardhinIm .. 18..\\ ta.n jayantamanIkAni tAni tAnyeva bhArata . sarato.abhyadravandroNa.n yudhiShThirapurogamAH .. 19..\\ tAnabhidravataH shUrA.nstAvakA dR^iDhakArmukAH . sarvataH pratyagR^ihNanta tadabhUllomaharShaNam .. 20..\\ shatamAyustu shakuniH sahadeva.n samAdravat . sa niyantR^idhvajaratha.n vivyAdha nishitaiH sharaiH .. 21..\\ tasya mAdrI sutaH ketu.n dhanuH sUta.n hayAnapi . nAtikruddhaH sharaishchhittvA ShaShTyA vivyAdha mAtulam .. 22..\\ saubalastu gadA.n gR^ihya prachaskanda rathottamAt . sa tasya gadayA rAjanrathAtsUtamapAtayat .. 23..\\ tatastau virathau rAjangadAhastau mahAbalau . chikrIDatU raNe shUrau sa shR^i~NgAviva parvatau .. 24..\\ droNaH pA~nchAlarAjAna.n viddhvA dashabhirAshugaiH . bahubhistena chAbhyastasta.n vivyAdha shatAdhikaiH .. 25..\\ viviMshatiM bhImaseno viMshatyA nishitaiH sharaiH . viddhvA nAkampayadvIrastadadbhutamivAbhavat .. 26..\\ viviMshatistu sahasA vyashva ketusharAsanam . bIma.n chakre mahArAja tataH sainyAnya pUjayan .. 27..\\ sa tanna mamR^iShe vIraH shatrorvijayamAhave . tato.asya gadayA dAntAnhayAnsarvAnapAtayat .. 28..\\ shalyastu nakula.n vIraH svasrIyaM priyamAtmanaH . vivyAdha prahasanbANairlADayankopayanniva .. 29..\\ tasyAshvAnAtapatra.n cha dhvaja.n sUtamatho dhanuH . nipAtya nakulaH sa~Nkhye sha~Nkha.n dadhmau pratApavAn .. 30..\\ dhR^iShTaketuH kR^ipenAstAMshchhittvA bahuvidhA~nsharAn . kR^ipa.n vivyAdha saptatyA lakShma chAsyAharattribhiH .. 31..\\ ta.n kR^ipaH sharavarSheNa mahatA samavAkirat . nivArya cha raNe vipro dhR^iShTaketumayodhayat .. 32..\\ sAtyakiH kR^itavarmANaM nArAchena stanAntare . viddhvA vivyAdha saptatyA punaranyaiH smayanniva .. 33..\\ sapta saptatibhirbhojasta.n viddhvA nishitaiH sharaiH . nAkampayata shaineya.n shIghro vAyurivAchalam .. 34..\\ senApatiH susharmANa.n shIghraM marmasvatADayat . sa chApi ta.n tomareNa jatru deshe atADayat .. 35..\\ vaikartana.n tu samare virATaH pratyavArayat . saha matsyairmahAvIryaistadadbhutamivAbhavat .. 36..\\ tatpauruShamabhUttatra sUtaputrasya dAruNam . yatsainya.n vArayAmAsa sharaiH saMnataparvabhiH .. 37..\\ drupadastu svaya.n rAjA bhagadattena sa~NgataH . tayoryuddhaM mahArAja chitrarUpamivAbhavat . bhUtAnA.n trAsajananaM chakrAte.astravishAradau .. 38..\\ bhUrishravA raNe rAjanyAGYaseniM mahAratham . mahatA sAyakaughena chhAdayAmAsa vIryavAn .. 39..\\ shikhaNDI tu tataH kruddhaH saumadatti.n vishAM pate . navatyA sAyakAnA.n tu kampayAmAsa bhArata .. 40..\\ rAkShasau bhImakarmANau haiDimbAlambusAvubhau . chakrAte.atyadbhuta.n yuddhaM parasparavadhaiShiNau .. 41..\\ mAyA shatasR^ijau dR^iptau mAyAbhiritaretaram . antarhitau cheratustau bhR^isha.n vismayakAriNau .. 42..\\ chekitAno.anuvindena yuyudhe tvatibhairavam . yathA devAsure yuddhe balashakrau mahAbalau .. 43..\\ lakShmaNaH kShatradevena vimardamakarodbhR^isham . yathA viShNuH purA rAjanhiraNyAkSheNa sa.nyuge .. 44..\\ tataH prajavitAshvena vidhivatkalpitena cha . rathenAbhyapatadrAjansaubhadraM pauravo nadan .. 45..\\ tato.abhiyAya tvarito yuddhAkA~NkShI mahAbalaH . tena chakre mahadyuddhamabhimanyurarindamaH .. 46..\\ pauravastvatha saubhadra.n sharavrAtairavAkirat . tasyArjunirdhvaja.n chhatraM dhanushchorvyAmapAtayat .. 47..\\ saubhadraH paurava.n tvanyairviddhvA saptabhirAshugaiH . pa~nchabhistasya vivyAdha hayAnsUta.n cha sAyakaiH .. 48..\\ tataH sa.nharShayansenA.n si.nhavadvinadanmuhuH . samAdattArjunistUrNaM pauravAnta kara.n sharam .. 49..\\ dvAbhyA.n sharAbhyAM hArdikyashchakarta sa shara.n dhanuH . tadutsR^ijya dhanushchhinna.n saubhadraH paravIrahA . udbabarha sita.n khaDgamAdadAnaH sharAvaram .. 50..\\ sa tenAneka tAreNa charmaNA kR^itahastavat . bhrAntAsiracharanmArgAndarshayanvIryamAtmanaH .. 51..\\ bhrAmitaM punarudbhrAntamAdhUtaM punaruchchhritam . charma nistriMshayo rAjannirvisheShamadR^ishyata .. 52..\\ sa paurava rathasyeShAmAplutya sahasA nadan . paurava.n rathamasthAya keshapakShe parAmR^ishat .. 53..\\ jaghAnAsya padA sUtamasinApAtayaddhvajam . vikShobhyAmbho nidhi.n tArkShyastaM nAgamiva chAkShipat .. 54..\\ tamAkalitakeshAnta.n dadR^ishuH sarvapArthivAH . ukShANamiva si.nhena pAtyamAnamachetanam .. 55..\\ tamArjunivashaM prApta.n kR^iShyamANamanAthavat . pauravaM patita.n dR^iShTvA nAmR^iShyata jayadrathaH .. 56..\\ sa barhiNamahAvAja.n ki~NkiNIshatajAlavat . charma chAdAya khaDga.n cha nadna paryapatadrathAt .. 57..\\ tataH saindhavamAlokya kArShNirutsR^ijya pauravam . utpapAta rathAttUrNa.n shyenavannipapAta cha .. 58..\\ prAsapaTTishanistriMshA~nshatrubhiH sampraveritAn . chichchhedAthAsinA kArShNishcharmaNA sa.nrurodha cha .. 59..\\ sa darshayitvA sainyAnA.n svabAhulbalamAtmanaH . tamudyamya mahAkhaDga.n charma chAtha punarbalI .. 60..\\ vR^iddhakShatrasya dAyAdaM pituratyantavairiNam . sasArAbhimukhaH shUraH shArdUla iva ku~njaram .. 61..\\ tau parasparamAsAdya khaDgadanta nakhAyudhau . hR^iShTavatsamprajahrAte vyAghrakesariNAviva .. 62..\\ sampAteShvabhipAteShu nipAteShvasi charmaNoH . na tayorantara.n kashchiddadarsha narasi.nhayoH .. 63..\\ avakShepo.asi nirhrAdaH shastrAntara nidarshanam . bAhyAntara nipAtashcha nirvisheShamadR^ishyata .. 64..\\ bAhyamAbhyantara.n chaiva charantau mArgamuttamam . dadR^ishAte mahAtmAnau sa pakShAviva parvatau .. 65..\\ tato vikShipataH khaDga.n saubhadrasya yashasvinaH . sharAvaraNa pakShAnte prajahAra jayadrathaH .. 66..\\ rukmapakShAntare saktastasmiMshcharmaNi bhAsvare . sindhurAjabalodhUtaH so.abhajyata mahAnasiH .. 67..\\ bhagnamAGYAya nistriMshamavaplutya paDAni ShaT . so.adR^ishyata nimeSheNa svarathaM punarAsthitaH .. 68..\\ ta.n kArShNi.n samarAnmuktamAsthitaM rathamuttamam . sahitAH sarvarAjAnaH parivavruH samantataH .. 69..\\ tatashcharma cha khaDga.n cha samutkShipya mahAbalaH . nanAdArjuna dAyAdaH prekShamANo jayadratham .. 70..\\ sindhurAjaM parityajya saubhadraH paravIrahA . tApayAmAsa tatsainyaM bhuvanaM bhAskaro yathA .. 71..\\ tasya sarvAyasI.n shaktiM shalyaH kanakabhUShaNAm . chikShepa samare ghorA.n dIptAmagnishikhAm iva .. 72..\\ tAmavaplutya jagrAha sa kosha.n chAradorasim . vainateyo yathA kArShNiH patantamuragottamam .. 73..\\ tasya lAghavamAGYAya satta.n chAmitatejasaH . sahitAH sarvarAjAnaH si.nhanAdamathAnadan .. 74..\\ tatastAmeva shalyasya saubhadraH paravIrahA . mumocha bhujavIryeNa vaiDUrya vikR^itAjirAm .. 75..\\ sA tasya rathamAsAdya nirmuktabhujagopamA . jaghAna sUta.n shalyasya rathAchchainamapAtayat .. 76..\\ tato virATadrupadau dhR^iShTaketuryudhiShThiraH . sAtyakiH kekayA bhImo dhR^iShTadyumna shikhaNDinau . yamau cha draupadeyAshcha sAdhu sAdhviti chukrushuH .. 77..\\ bANashabdAshcha vividhAH si.nhanAdAshcha puShkalAH . prAdurAsanharShayantaH saubhadramapalAyinam . tannAmR^iShyanta putrAste shatrorvijayalakShaNam .. 78..\\ athaina.n sahasA sarve samantAnnishitaiH sharaiH . abhyAkiranmahArAja jaladA iva parvatam .. 79..\\ teShA.n cha priyamanvichchhansUtasya cha parAbhavAt . ArtAyaniramitraghnaH kruddhaH saubhadramAbhyayAt .. 80..\\ \medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 14} dhr bahUni suvichitrANi dvandva yuddhAni sa~njaya . tvayoktAni nishamyAha.n spR^ihayAmi sa chakShuShAm .. 1..\\ AshcharyabhUta.n lokeShu kathayiShyanti mAnavAH . kurUNAM pANDavAnA.n cha yuddhaM devAsuropamam .. 2..\\ na hi me tR^iptirastIha shR^iNvato yuddhamuttamam . tasmAdArtAyaneryuddha.n saubhadrasya cha sha.nsa me .. 3..\\ s sAditaM prekShya yantAra.n shalyaH sarvAyaShI.n gadAm . samutkShipya nadankruddhaH prachaskanda rathottamAt .. 4..\\ ta.n dIptamiva kAlAgniM daNDahastamivAntakam . javenAbhyapatadbhImaH pragR^ihya mahatI.n gadAm .. 5..\\ saubhadro.apyashaniprakhyAM pragR^ihya mahatI.n gadAm . ehyehItyabravIchchhalya.n yatnAdbhImena vAritaH .. 6..\\ vArayitvA tu saubhadraM bhImasenaH pratApavAn . shalyamAsAdya samare tasthau giririvAchalaH .. 7..\\ tathaiva madrarAjo.api bhIma.n dR^iShTvA mahAbalam . sasArAbhimukhastUrNa.n shArdUla iva ku~njaram .. 8..\\ tatastUryaninAdAshcha sha~NkhAnA.n cha sahasrashaH . si.nhanAdAshcha sa~njaGYurbherINA.n cha mahAsvanAH .. 9..\\ pashyatA.n shatasho hyAsIdanyonyasamachetasAm . pANDavAnA.n kurUNAM cha sAdhu sAdhviti nisvanaH .. 10..\\ na hi madrAdhipAdanyaH sarvarAjasu bhArata . soDhumutsahate vegaM bhImasenasya sa.nyuge .. 11..\\ tathA madrAdhipasyApi gadA vegaM mahAtmanaH . soDhumutsahate loke ko.anyo yudhi vR^ikodarAt .. 12..\\ paTTairjAmbUnadairbaddhA babhUva janaharShiNI . prajajvAla tathA viddhA bhImena mahatI gadA .. 13..\\ tathaiva charato mArgAnmaNDalAni vicheratuH . mahAvidyutpratIkAshA shalyasya shushubhe gadA .. 14..\\ tau vR^iShAviva nardantau maNDalAni vicheratuH . AvarjitagadA shR^i~NgAvubhau shalya vR^ikodarau .. 15..\\ maNDalAvarta mArgeShu gadA viharaNeShu cha . nirvisheShamabhUdyuddha.n tayoH puruShasi.nhayoH .. 16..\\ tADitA bhImasenena shalyasya mahatI gadA . sAgnijvAlA mahAraudrA gadA chUrNamashIryata .. 17..\\ tathaiva bhImasenasya dviShatAbhihatA gadA . varShA pradoShe khadyotairvR^ito vR^ikSha ivAbabhau .. 18..\\ gadA kShiptA tu samare madrarAjena bhArata . vyoma sandIpayAnA sA sasR^ije pAvakaM bahu .. 19..\\ tathaiva bhImasenena dviShate preShitA gadA . tApayAmAsa tatsainyaM maholkA patatI yathA .. 20..\\ te chaivobhe gade shreShThe samAsAdya parasparam . shvasantyau nAgakanyeva sasR^ijAte vibhAvasum .. 21..\\ nakhairiva mahAvyAghrau dantairiva mahAgajau . tau vicheraturAsAdya gadAbhyA.n cha parasparam .. 22..\\ tato gadAgrAbhihatau kShaNena rudhirokShitau . dadR^ishAte mahAtmAnau puShpitAviva kiMshukau .. 23..\\ shushruve dikShu sarvAsu tayoH puruShasi.nhayoH . gadAbhighAta sa.nhrAdaH shakrAshanirivopamaH .. 24..\\ gadayA madrarAjena savyadakShiNamAhataH . nAkampata tadA bhImo bhidyamAna ivAchalaH .. 25..\\ tathA bhIma gadA vegaistADyamAno mahAbalaH . dhairyAnmadrAdhipastasthau vajrairgiririvAhataH .. 26..\\ ApetaturmahAvegau samuchchhritamahAgadau . punarantaramArgasthau maNDalAni vicheratuH .. 27..\\ athAplutya padAnyaShTau saMnipatya gajAviva . sahasA lohadaNDAbhyAmanyonyamabhijaghnatuH .. 28..\\ tau parasparavegAchcha gadAbhyA.n cha bhR^ishAhatau . yugapatpetaturvIrau kShitAvindradhvajAviva .. 29..\\ tato vihvalamAna.n taM niHshvasantaM punaH punaH . shalyamabhyapatattUrNa.n kR^itavarmA mahArathaH .. 30..\\ dR^iShTvA chainaM mahArAja gadayAbhinipIDitam . vicheShTanta.n yathA nAgaM mUrchhayAbhipariplutam .. 31..\\ tataH sagadamAropya madrANAmadhipa.n ratham . apovAha raNAttUrNa.n kR^itavarmA mahArathaH .. 32..\\ kShIbavadvihvalo vIro nimeShAtpunarutthitaH . bhImo.api sumahAbAhurgadApANiradR^ishyata .. 33..\\ tato madrAdhipa.n dR^iShTvA tava putrAH parA~Nmukham . sa nAgarathapattyashvAH samakampanta mAriSha .. 34..\\ te pANDavairardyamAnAstAvakA jitakAshibhiH . bhItA disho.anvapadyanta vAtanunnA dhanA iva .. 35..\\ nirjitya dhArtarAShTrA.nstu pANDaveyA mahArathAH . vyarochanta raNe rAjandIpyamAnA yashasvinaH .. 36..\\ si.nhanAdAnbhR^isha.n chakruH sha~NkhAndadhmushcha harShitAH . bherIshcha vArayAmAsurmR^ida~NgAMshchAnakaiH saha .. 37..\\ \medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 15} s tadbala.n sumahaddIrNa.n tvadIyaM prekShya vIryavAn . dadhAraiko raNe pANDUnvR^iShaseno.astramAyayA .. 1..\\ sharA dasha disho muktA vR^iShasenena mAriSha . vicheruste vinirbhidyanara vAjirathadvipAn .. 2..\\ tasya dIptA mahAbANA vinishcheruH sahasrashaH . bhAnoriva mahAbAho grIShma kAle marIchayaH .. 3..\\ tenArditA mahArAja rathinaH sAdhinastathA . nipetururvyA.n sahasA vAtanunnA iva drumAH .. 4..\\ hayaughAMshcha rathaughAMshcha gajaughAMshcha samantataH . apAtayadraNe rAja~nshatasho.atha sahasrashaH .. 5..\\ dR^iShTvA tameva.n samare vicharantamabhItavat . sahitAH sarvarAjAnaH parivavruH samantataH .. 6..\\ nAkulistu shatAnIko vR^iShasena.n samabhyayAt . vivyAdha chaina.n dashabhirnArAchairmarmabhedibhiH .. 7..\\ tasya karNAtmajashchApa.n chhittvA ketumapAtayat . taM bhrAtaraM parIpsanto draupadeyAH samabhyayuH .. 8..\\ karNAtmaja.n sharavrAtaishchakrushchAdR^ishyama~njasA . tAnnadanto.abhyadhAvanta droNaputra mukhA rathAH .. 9..\\ chhAdayanto mahArAja draupadeyAnmahArathAn . sharairnAnAvidhaistUrNaM parvatA~njaladA iva .. 10..\\ tAnpANDavAH pratyagR^ihNa.nstvaritAH putragR^iddhinaH . pA~nchAlAH kekayA matsyAH sR^i~njayAMshchodyatAyudhAH .. 11..\\ tadyuddhamabhavadghora.n tumula.n lomaharShaNam . tvadIyaiH pANDuputrANA.n devAnAmiva dAnavaiH .. 12..\\ evamuttamasa.nrambhA yuyudhuH kurupANDavAH . parasparamudIkShantaH parasparakR^itAgasaH .. 13..\\ teShA.n dadR^ishire kopAdvapUMShyamitatejasAm . yuyutsUnAmivAkAshe patatrivarabhoginAm .. 14..\\ bhImakarNa kR^ipa droNa drauNipArShata sAtyakaiH . babhAse sa raNoddeshaH kAlasUryairivoditaiH .. 15..\\ tadAsIttumula.n yuddhaM nighnatAm itaretaram . mahAbalAnAM balibhirdAnavAnA.n yathA suraiH .. 16..\\ tato yudhiShThirAnIkamuddhUtArNava nisvanam . tvadIyamavadhItsainya.n sampradruta mahAratham .. 17..\\ tatprabhagnaM bala.n dR^iShTvA shatrubhirbhR^ishamarditam . ala.n drutena vaH shUrA iti droNo.abhyabhAShata .. 18..\\ tataH shoNa hayaH kruddhashchaturdanta iva dvipaH . pravishya pANDavAnIka.n yudhiShThiramupAdravat .. 19..\\ tamavidhyachchhitairbANaiH ka~NkapatrairyudhiShThiraH . tasya droNo dhanushchhittvA ta.n druta.n samupAdravat .. 20..\\ chakrarakShaH kumArastu pA~nchAlAnA.n yashaH karaH . dadhAra droNamAyAnta.n veleva saritAM patim .. 21..\\ droNaM nivArita.n dR^iShTvA kumAreNa dvijarShabham . si.nhanAda ravo hyAsItsAdhu sAdhviti bhAShatAm .. 22..\\ kumArastu tato droNa.n sAyakena mahAhave . vivyAdhorasi sa~NkruddhaH si.nhavachchAnadanmuhuH .. 23..\\ sa.nvArya tu raNe droNaH kumAra.n vai mahAbalaH . sharairanekasAhasraiH kR^itahasto jitaklamaH .. 24..\\ ta.n shUramArya vratinamastrArtha kR^itanishramam . chakrarakShamapAmR^idnAtkumAra.n dvijasattamaH .. 25..\\ sa madhyaM prApya senAyAH sarvAH paricharandishaH . tava sainyasya goptAsIdbhAradvAjo ratharShabhaH .. 26..\\ shikhaNDina.n dvAdashabhirviMshatyA chottamaujasam . nakulaM pa~nchabhirviddhvA sahadeva.n cha saptabhiH .. 27..\\ yudhiShThira.n dvAdashabhirdraupadeyA.nstribhistribhiH . sAtyakiM pa~nchabhirviddhvA matsya.n cha dashabhiH sharaiH .. 28..\\ vyakShobhayadraNe yodhAnyathAmukhyAnabhidravan . abhyavartata samprepsuH kuntIputra.n yudhiShThiram .. 29..\\ yugandharastato rAjanbhAradvAjaM mahAratham . vArayAmAsa sa~Nkruddha.n vAtoddhUtamivArNavam .. 30..\\ yudhiShThira.n sa viddhvA tu sharaiH saMnataparvabhiH . yugandhara.n cha bhallena rathanIDAdapAharat .. 31..\\ tato virATadrupadau kekayAH sAtyakiH shibiH . vyAghradattashcha pA~nchAlyaH si.nhasenashcha vIryavAn .. 32..\\ ete chAnye cha bahavaH parIpsanto yudhiShThiram . Avavrustasya panthAna.n kirantaH sAyakAnbahUn .. 33..\\ vyAghradattashcha pA~nchAlyo droNa.n vivyAdha mArgaNaiH . pa~nchAshadbhiH shitai rAja.nstata uchchukrushurjanAH .. 34..\\ tvarita.n si.nhasenastu droNaM viddhvA mahAratham . prAhasatsahasA hR^iShTastrAsayanvai yatavratam .. 35..\\ tato visphArya nayane dhanurjyAmavamR^ijya cha . talashabdaM mahatkR^itvA droNasta.n samupAdravat .. 36..\\ tatastu si.nhasenasya shiraH kAyAtsakuNDalam . vyAghradattasya chAkramya bhallAbhyAmaharadbalI .. 37..\\ tAnpramR^idya sharavrAtaiH pANDavAnAM mahArathAn . yudhiShThira samabhyAshe tasthau mR^ityurivAntakaH .. 38..\\ tato.abhavanmahAshabdo rAjanyaudhiShThire bale . hR^ito rAjeti yodhAnA.n samIpasthe yatavrate .. 39..\\ abruvansainikAstatra dR^iShTvA droNasya vikramam . adya rAjA dhArtarAShTraH kR^itArtho vai bhaviShyati . AgamiShyati no nUna.n dhArtarAShTrasya sa.nyuge .. 40..\\ eva.n sa~njalpatA.n teShAM tAvakAnAM mahArathaH . AyAjjavena kauneyo rathaghoSheNa nAdayan .. 41..\\ shoNitodA.n rathAvartA.n kR^itvA vishasane nadIm . shUrAsthi chayasa~NkIrNAM pretakUlApahAriNIm .. 42..\\ tA.n sharaughamahAphenAM prAsamatsyasamAkulAm . nadImuttIrya vegena kurUnvidrAvya pANDavaH .. 43..\\ tataH kirITI sahasA droNAnIkamupAdravat . chhAdayanniShujAlena mahatA mohayanniva .. 44..\\ shIghramabhyasyato bANAnsandadhAnasya chAnisham . nAntara.n dadR^ishe kashchitkaunteyasya yashasvinaH .. 45..\\ na disho nAntarikSha.n cha na dyaurnaiva cha medinI . adR^ishyata mahArAja bANabhUtamivAbhavat .. 46..\\ nAdR^ishyata tadA rAja.nstatra ki.n chana sa.nyuge . bANAndha kAre mahati kR^ite gANDIvadhanvanA .. 47..\\ sUrye chAstamanuprApte rajasA chAbhisa.nvR^ite . nAGYAyata tadA shatrurna suhR^inna cha ki.n chana .. 48..\\ tato.avahAra.n chakruste droNaduryodhanAdayaH . tAnviditvA bhR^isha.n trastAnayuddhamanasaH parAn .. 49..\\ svAnyanIkAni bIbhatsuH shanakairavahArayat . tato.abhituShTuvuH pArthaM prahR^iShTAH pANDusR^i~njayAH . pA~nchAlAshcha manoGYAbhirvAgbhiH sUryamivarShayaH .. 50..\\ eva.n svashibiraM prAyAjjitvA shatrUndhana~njayaH . pR^iShThataH sarvasainyAnAM mudito vai sa keshavaH .. 51..\\ masAragalvarkasuvarNarUpyair vajrapravAla sphaTikaishcha mukhyaiH . chitre rathe pANDusuto babhAse nakShatrachire viyatIva chandraH .. 52..\\ \medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 16} s te sene shibira.n gatvA nyavishetA.n vishAM pate . yathAbhAga.n yathAnyAyaM yathA gulma.n cha sarvashaH .. 1..\\ kR^itvAvahAra.n sainyAnA.n droNaH paramadurmanAH . duryodhanamabhiprekShya savrIDamidamabravIt .. 2..\\ uktametanmayA pUrvaM na tiShThati dhana~njaye . shakyo grahItu.n sa~NgrAme devairapi yudhiShThiraH .. 3..\\ iti tadvaH prayatatA.n kR^itaM pArthena sa.nyuge . mAtisha~NkIrvacho mahyamajeyau kR^iShNa pANDavau .. 4..\\ apanIte tu yogena kena chichchhveta vAhane . tata eShyati te rAjanvashamadya yudhiShThiraH .. 5..\\ kashchidAhvayatA.n sa~Nkhye deshamanyaM prakarShatu . tamajitvA tu kaunteyo na nivartetkatha~ncanan .. 6..\\ etasminnantare shUnye dharmarAjamahaM nR^ipa . grahIShyAmi chamUM bhittvA dhR^iShTadyumnasya pashyataH .. 7..\\ arjunena vihInastu yadi notsR^ijate raNam . mAmupAyAntamAlokya gR^ihItamiti viddhi tam .. 8..\\ eva.n te sahasA rAjandharmaputra.n yudhiShThiram . samAneShyAmi sagaNa.n vashamadya na saMshayaH .. 9..\\ yadi tiShThati sa~NgrAme muhUrtamapi pANDavaH . athApayAti sa~NgrAmAdvijayAttadvishiShyate .. 10..\\ droNasya tu vachaH shrutvA trigartAdhipatistataH . bhrAtR^ibhiH sahito rAjannida.n vachanamabravIt .. 11..\\ vaya.n vinikR^itA rAjansadA gANDIvadhanvanA . anAgaHsvapi chAgaskR^idasmAsu bharatarShabha .. 12..\\ te vaya.n smaramANAstAnvinikArAnpR^ithagvidhAn . krodhAgninA dahyamAnA na shemahi sadA nishAH .. 13..\\ sa no divyAstrasampannashchakShurviShayamAgataH . kartAraH sma vaya.n sarvaM yachchikIrShAma hR^idgatam .. 14..\\ bhavatashcha priya.n yatsyAdasmAka.n cha yashaH karam . vayamena.n haniShyAmo nikR^iShyAyodhanAdbahiH .. 15..\\ adyAstvanarjunA bhUmiratrigartAtha vA punaH . satya.n te pratijAnImo naitanmithyA bhaviShyati .. 16..\\ eva.n satyarathashchoktvA satyadharmA cha bhArata . satyavarmA cha satyeShuH satyakarmA tathaiva cha .. 17..\\ sahitA bhrAtaraH pa~ncha rathAnAm ayutena cha . nyavartanta mahArAja kR^itvA shapathamAhave .. 18..\\ mAlavAstuNDikerAshcha rathAnAmayutaistribhiH . susharmA cha naravyAghrastrigartaH prasthalAdhipaH .. 19..\\ mAchellakairlalitthaish cha sahito madrakairapi . rathAnAmayutenaiva so.ashapadbhrAtR^ibhiH saha .. 20..\\ nAnAjanapadebhyashcha rathAnAmayutaM punaH . samutthita.n vishiShTAnAM saMshapArthamupAgatam .. 21..\\ tato jvalanamAdAya hutvA sarve pR^ithakpR^ithak . jagR^ihuH kushachIrANi chitrANi kavachAni cha .. 22..\\ te cha baddhatanu trANA ghR^itAktAH kushachIriNaH . maurvI mekhalino vIrAH sahasrashatadakShiNAH .. 23..\\ yajvAnaH putriNo lokyAH kR^itakR^ityAstanutyajaH . yokShyamANAstadAtmAna.n yashasA vijayena cha .. 24..\\ brahmacharya shrutimukhaiH kratubhishchAptadakShiNaiH . prApya lokAnsuyuddhena kShiprameva yiyAsavaH .. 25..\\ brAhmaNA.nstarpayitvA cha niShkAndattvA pR^ithakpR^ithak . gAshcha vAsA.nsi cha punaH samAbhAShya parasparam .. 26..\\ prajvAlya kR^iShNa vartmAnamupAgamya raNe vratam . tasminnagnau tadA chakruH pratiGYA.n dR^iDhanishchayAH .. 27..\\ shR^iNvatA.n sarvabhUtAnAmuchchairvAchaH sma menire . dhR^itvA dhana~njaya vadhe pratiGYA.n chApi chakrire .. 28..\\ ye vai lokAshchAnR^itAnA.n ya chaiva brahma ghAtinAm . panapasya cha ye lokA guru dAraratasya cha .. 29..\\ brahma svahAriNashchaiva rAjapiNDApahAriNaH . sharaNAgata.n cha tyajato yAchamAnaM tathA ghnataH .. 30..\\ agAra dAhinA.n ye cha ye cha gAM nighnatAm api . apachAriNA.n cha ye lokA ye cha brahma dviShAm api .. 31..\\ jAyA.n cha R^itukAle vai ye mohAdabhigachchhatAm . shrAddhasa~NgatikAnA.n cha ye chApyAtmApahAriNAm .. 32..\\ nyAsApahAriNA.n ye cha shrutaM nAshayatA.n cha ye . kopena yudhyamAnAnA.n ye cha nIchAnusAriNAm .. 33..\\ nAstikAnA.n cha ye lokA ye.agnihorA pitR^ityajAm . tAnApnuyAmahe lokAnye cha pApakR^itAm api .. 34..\\ yadyahatvA vaya.n yuddhe nivartema dhana~njayam . tena chAbhyarditAstrAsAdbhavema hi parA~NmukhAH .. 35..\\ yadi tvasukara.n loke karma kuryAma sa.nyuge . iShTAnpuNyakR^itA.n lokAnprApnuyAma na saMshayaH .. 36..\\ evamuktvA tato rAja.nste.abhyavartanta sa.nyuge . Ahvayanto.arjuna.n vIrAH pitR^ijuShTA.n dishaM prati .. 37..\\ AhUtastairnaravyAghraiH pArthaH parapura~njayaH . dharmarAjamida.n vAkyamapadAntaramabravIt .. 38..\\ AhUto na nivarteyamiti me vratamAhitam . saMshaptakAshcha mA.n rAjannAhvayanti punaH punaH .. 39..\\ eSha cha bhrAtR^ibhiH sArdha.n susharmAhvayate raNe . vadhAya sagaNasyAsya mAmanuGYAtumarhasi .. 40..\\ naitachchhaknomi sa.nsoDhumAhvAnaM puruSharShabha . satya.n te pratijAnAmi hatAnviddhi parAnyudhi .. 41..\\ y shrutametattvayA tAta yaddroNasya chikIrShitam . yathA tadanR^ita.n tasya bhavettadvatsamAchara .. 42..\\ droNo hi balavA~nshUraH kR^itAstrashcha jitashramaH . pratiGYAta.n cha tenaitadgrahaNaM me mahAratha .. 43..\\ arj aya.n vai satyajidrAjannadya te rakShitA yudhi . dhriyamANe hi pA~nchAlye nAchAryaH kAmamApsyati .. 44..\\ hate tu puruShavyAghre raNe satyajiti prabho . sarvairapi sametairvA na sthAtavya.n kathaM chana .. 45..\\ s anuGYAtastato rAGYA pariShvaktashcha phalgunaH . premNA dR^iShTashcha bahudhA AshiShA cha prayojitaH .. 46..\\ vihAyaina.n tataH pArthastrigartAnpratyayAdbalI . kShudhitaH kShudvighAtArtha.n si.nho mR^igagaNAniva .. 47..\\ tato dauryodhana.n sainyaM mudA paramayA yutam . gate.arjune bhR^isha.n kruddhaM karma rAjasya nigrahe .. 48..\\ tato.anyonyena te sene samAjagmaturojasA . ga~NgA sarayvorvegena prAvR^iShIvolbaNodake .. 49..\\ \medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 17} s tataH saMshaptakA rAjansame deshe vyavasthitAH . vyUhyAnIka.n rathaireva chandrArdhAkhyaM mudAnvitAH .. 1..\\ te kirITinamAyAnta.n dR^iShTvA harSheNa mAriSha . udakroshannaravyAghrAH shabdena mahatA tadA .. 2..\\ sa shabdaH pradishaH sarvA dishaH kha~nca samAvR^iNot . AvR^itatvAchcha lokasya nAsIttatra pratisvanaH .. 3..\\ atIva samprahR^iShTA.nstAnupalabhya dhana~njayaH . ki.n chidabhyutsmayankR^iShNamida.n vachanamabravIt .. 4..\\ pashyaitAndevakI mAturmumUrShUnadya sa.nyuge . bhrAtR^I.nstraigartakAneva.n roditavye praharShitAn .. 5..\\ atha vA harShakAlo.aya.n traigartAnAmasaMshayam . kunarairduravApAnhi lokAnprApsyantyanuttamAn .. 6..\\ evamuktvA mahAbAhurhR^iShIkesha.n tato.arjunaH . AsasAda raNe vyUDhA.n traigartAnAmanIkinIm .. 7..\\ sa devadattamAdAya sha~Nkha.n hemapariShkR^itam . dadhmau vegena mahatA phalgunaH pUrayandishaH .. 8..\\ tena shabdena vitrastA saMshaptakavarUthinI . nishcheShTAvasthitA sa~Nkye ashmasAramayI yathA .. 9..\\ vAhAsteShA.n vivR^ittAkShAH stabdhakarNa shirodharAH . viShTabdha charaNA mUtra.n rudhira.n cha prasusruvuH .. 10..\\ upalabhya cha te sa~nj~nAmavasthApya cha vAhinIm . yugapatpANDuputrAya chikShipuH ka~NkapatriNaH .. 11..\\ tAnyarjunaH sahasrANi dasha pa~nchaiva chAshugaiH . anAgatAnyeva sharaishchichchhedAshu parAkramaH .. 12..\\ tato.arjuna.n shitairbANairdashabhirdashabhiH punaH . pratyavidhya.nstataH pArthastAnavidhyattribhistribhiH .. 13..\\ ekaikastu tataH pArtha.n rAjanvivyAdha pa~nchabhiH . sa cha tAnprativivyAdha dvAbhyA.n dvAbhyAM parAkramI .. 14..\\ bhUya eva tu sa.nrabdhAste.arjuna.n saha keshavam . ApUraya~nsharaistIkShNaistaTAkamiva vR^iShTibhiH .. 15..\\ tataH sharasahasrANi prApatannarjunaM prati . bhramarANAmiva vrAtAH phulladrumagaNe vane .. 16..\\ tataH subAhustriMshadbhiradrisAramayairdR^iDhaiH . avidhyadiShubhirgADha.n kirITe savyasAchinam .. 17..\\ taiH kirITI kirITasthairhemapu~NkhairajihmagaiH . shAtakumbhamayApIDo babhau yUpa ivochchhritaH .. 18..\\ hastAvApa.n subAhostu bhallena yudhi pANDavaH . chichchheda ta.n chaiva punaH sharavarShairavAkirat .. 19..\\ tataH susharmA dashabhiH surathashcha kirITinam . sudharmA sudhanushchaiva subAhush cha samarpayan .. 20..\\ tA.nstu sarvAnpR^ithagbANairvAnarapravara dhvajaH . pratyavidhyaddhvajAMshchaiShAM bhallaishchichchheda kA~nchanAn .. 21..\\ sudhanvano dhanushchhittvA hayAnvai nyavadhIchchharaiH . atrAsya sashirastrANa.n shiraH kAyAdapAharat .. 22..\\ tasmi.nstu patite vIre trastAstasya padAnugAH . vyadravanta bhayAdbhItA yena dauryodhanaM balam .. 23..\\ tato jaghAna sa~Nkruddho vAsavistAM mahAchamUm . sharajAlairavichchhinnaistamaH sUrya ivAMshubhiH .. 24..\\ tato bhagne bale tasminviprayAte samantataH . savyasAchini sa~Nkruddhe traigartAnbhayamAvishat .. 25..\\ te vadhyamAnAH pArthena sharaiH saMnataparvabhiH . amuhya.nstatra tatraiva trastA mR^igagaNA iva .. 26..\\ tatastrigartarATkruddhastAnuvAcha mahArathAn . ala.n drutena vaH shUrA na bhaya~Nkartumarhatha .. 27..\\ shaptvA tu shapathAnghorAnsarvasainyasya pashyataH . gatvA dauryoghana.n sainya.n kiM vA vakShyatha mukhyagAH .. 28..\\ nAvahAsyAH katha.n loke karmaNAnena sa.nyuge . bhavema sahitAH sarve nivartadhva.n yathAbalam .. 29..\\ evamuktAstu te rAjannudakroshanmuhurmuhuH . sha~NkhAMshcha dadhmire vIrA harShayantaH parasparam .. 30..\\ tataste saMnyavartanta saMshaptakagaNAH punaH . nArAyaNAshcha gopAlAH kR^itvA mR^ityuM nivartanam .. 31..\\ \medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 18} s dR^iShTvA tu saMnivR^ittA.nstAnsaMshaptakagaNAnpunaH . vAsudevaM mahAtmAnamarjunaH samabhAShata .. 1..\\ chodayAshvAnhR^iShIkesha saMshaptakagaNAnprati . naite hAsyanti sa~NgrAma.n jIvanta iti me matiH .. 2..\\ pashya me.astrabala.n ghoraM bAhvoriShvasanasya cha . adyaitAnpAtayiShyAmi kruddho rudraH pashUniva .. 3..\\ tataH kR^iShNaH smita.n kR^itvA pariNandya shivena tam . prAveshayata durdharSho yatra yatraichchhadarjunaH .. 4..\\ babhrAje sa ratho.atyarthamuhyamAno raNe tadA . uhyamAnamivAkAshe vimAnaM pANDurairhayaiH .. 5..\\ maNDalAni tatashchakre gatapratyAgatAni cha . yathA shakra ratho rAjanyuddhe devAsure purA .. 6..\\ atha nArAyaNAH kruddhA vividhAyudhapANayaH . chhAdayantaH sharavrAtaiH parivavrurdhana~njayam .. 7..\\ adR^ishya.n cha muhUrtena chakruste bharatarShabha . kR^iNena sahita.n yuddhe kuntIputra.n dhana~njayam .. 8..\\ kruddhastu phalgunaH sa~Nkhye dviguNIkR^itavikramaH . gANDIvamupasaMmR^ijya tUrNa.n jagrAha sa.nyuge .. 9..\\ baddhvA cha bhR^ikuTI.n vaktre krodhasya pratilakShaNam . devadattaM mahAsha~NkhaM pUrayAmAsa pANDavaH .. 10..\\ athAstramarisa~Nghaghna.n tvAShTramabhyasyadarjunaH . tato rUpasahasrANi prAdurAsanpR^ithakpR^ithak .. 11..\\ AtmanaH pratirUpaistairnAnArUpairvimohitAH . anyonyamarjunaM matvA svamAtmAna.n cha jaghnire .. 12..\\ ayamarjuno.aya.n govindemau yAdava pANDavau . iti bruvANAH saMmUdhA jaghnuranyonyamAhave .. 13..\\ mohitAH paramAstreNa kShaya.n jagmuH parasparam . ashobhanta raNe yodhAH puShpitA iva kiMshukAH .. 14..\\ tataH sharasahasrANi tairvimuktAni bhasmasAt . kR^itvA tadastra.n tAnvIrAnanayadyamasAdanam .. 15..\\ atha prahasya bIbhatsurlalitthAnmAlavAnapi . mAchellakA.nstrigartAMshchcha yaudheyAMshchArdayachchharaiH .. 16..\\ te vadhyamAnA vIreNa kShatriyAH kAlachoditAH . vyasR^ija~nsharavarShANi pArthe nAnAvidhAni cha .. 17..\\ tato naivArjunastatra na ratho na cha keshavaH . pratyadR^ishyata ghoreNa sharavarSheNa sa.nvR^itaH .. 18..\\ tataste labdhalakShyatvAdanyonyamabhichukrushuH . hatau kR^iShNAviti prItA vAsA.nsyAdudhuvustadA .. 19..\\ bherImR^ida~Ngasha~NkhAMshcha dadhmurvIrAH sahasrashaH . si.nhanAda ravAMshchogrAMshchakrire tatra mAriSha .. 20..\\ tataH prasiShvide kR^iShNaH khinnashchArjunamabravIt . kvAsi pArtha na pashye tvA.n kachchijjIvasi shatruhan .. 21..\\ tasya taM mAnuShaM bhAvaM bhAvaGYo.a.aGYAya pANDavaH . vAyavyAstreNa tairastA.n sharavR^iShTimapAharat .. 22..\\ tataH saMshaptakavrAtAnsAshvadvipa rathAyudhAn . uvAha bhagavAnvAyuH shuShkaparNachayAniva .. 23..\\ uhyamAnAstu te rAjanbahvashobhanta vAyunA . praDInAH pakShiNaH kAle vR^ikShebhya iva mAriSha .. 24..\\ tA.nstathA vyAkulIkR^itya tvaramANo dhana~njayaH . jaghAna nishitairbANaiH sahasrANi shatAni cha .. 25..\\ shirA.nsi bhallairaharadbAhUnapi cha sAyudhAn . hastihastopamAMshchorU~nsharairurvyAmapAtayat .. 26..\\ pR^iShThachchhinnAnvicharaNAnvimastiShkeShaNA~NgulIn . nAnA~NgAvayavairhInAMshchakArArIndhana~njayaH .. 27..\\ gandharvanagarAkArAnvidhivatkalpitAnrathAn . sharairvishakalIkurvaMshchakre vyashva rathadvipAn .. 28..\\ muNDatAlavanAnIva tatra tatra chakAshire . chhinnadhvajarathavrAtAH ke chitke chitkva chitkva chit .. 29..\\ sottarAyudhino nAgAH sa patAkA~NkushAyudhAH . petuH shakrAshanihatA drumavanta ivAchalAH .. 30..\\ chAmarApIDa kavachAH srastAntra nayanAsavaH . sArohAsturagAH petuH pArtha bANahatAH kShitau .. 31..\\ vipraviddhAsi nakharAshchhinnavarmarShTi shaktayaH . pattayashchhinnavarmANaH kR^ipaNa.n sherate hatAH .. 32..\\ tairhatairhanyamAnaishcha patadbhiH patitairapi . bhramadbhirniShTanadbhishcha ghoramAyodhanaM babhau .. 33..\\ rajashcha mahadudbhUta.n shAntaM rudhiravR^iShTibhiH . mahI.n chApyabhavaddurgA kabandha shatasa~NkulA .. 34..\\ tadbabhau raudrabIbhatsaM bIbhatsoryAnamAhave . AkrIDa iva rudrasya ghnataH kAlAtyaye pashUn .. 35..\\ te vadhyamAnAH pArthena vyAkulAshvarathadvipAH . tamevAbhimukhAH kShINAH shakrasyAtithitA.n gatAH .. 36..\\ sA bhUmirbharatashreShTha nihataistairmahArathaiH . AstIrNA sambabhau sarvA pretI bhUtaiH samantataH .. 37..\\ etasminnantare chaiva pramatte savyasAchini . vyUDhAnIkastato droNo yudhiShThiramupAdravat .. 38..\\ taM pratyagR^ihNa.nstvarito vyUDhAnIkAH prahAriNaH . yudhiShThiraM parIpsantastadAsIttumulaM mahat .. 39..\\ \medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 19} s pariNAmya nishA.n tAM tu bhAradvAjo mahArathaH . bahUktvA cha tato rAjanrAjAna.n cha suyodhanam .. 1..\\ vidhAya yogaM pArthena saMshaptakagaNaiH saha . niShkrAnte cha raNAtpArthe saMshaptakavadhaM prati .. 2..\\ vyUDhAnIkastato droNaH pANDavAnAM mahAchamUm . abhyayAdbharatashreShTha dharmarAja jighR^ikShayA .. 3..\\ vyUha.n dR^iShTvA suparNaM tu bhAradvAja kR^itaM tadA . vyUhena maDalArdhena pratyavyUhadyudhiShThiraH .. 4..\\ mukhamAsItsuparNasya bhAradvAjo mahArathaH . shiro duryodhano rAjA sodaryaiH sAnugaiH saha .. 5..\\ chakShuShI kR^itavarmA cha gautamashchAsyatAmvaraH . bhUtavarmA kShemasharmA karakarShashcha vIryavAn .. 6..\\ kali~NgAH si.nhalAH prAchyAH shUrAbhIrA dasherakAH . shakA yavanakAmbojAstathA ha.nsapadAsh cha ye .. 7..\\ grIvAyA.n shUrasenAshcha daradA madrakekayAH . gajAshvarathapattyaughAstasthuH shatasahasrashaH .. 8..\\ bhUrishravAH shalaH shalyaH somadattashcha bAhlikaH . akShauhiNyA vR^itA vIrA dakShNiNaM pakShamAshritAH .. 9..\\ vindAnuvindAvAvantyau kAmbojashcha sudakShiNaH . vAmaM pakSha.n samAshritya droNaputrAgragAH sthitAH .. 10..\\ pR^iShThe kali~NgAH sAmbaShThA mAgadhAH paundra madrakAH . gAndhArAH shakuniprAgyAH pArvatIyA vasAtayaH .. 11..\\ puchchhe vaikartanaH karNaH saputraGYAti bAndhanaH . mahatyA senayA tasthau nAnA dhvajasamutthayA .. 12..\\ jayadratho bhImarathaH sAmyAtrika sabho jayaH . bhUmi.n jayo vR^iShakrAtho naiShadhashcha mahAbalaH .. 13..\\ vR^itA balena mahatA brahmalokapuraskR^itAH . vyUhasyopari te rAjansthitA yuddhavishAradAH .. 14..\\ droNena vihito vyUhaH padAtyashvarathadvipaiH . vAtoddhUtArNavAkAraH pravR^itta iva lakShyate .. 15..\\ tasya pakShaprapakShebhyo niShpatanti yuyutsavaH . sa vidyutstanitA meghAH sarvadigbhya ivoShNage .. 16..\\ tasya prAgjyotiSho madhye vidhivatkalpita.n gajam . AsthitaH shushubhe rAjannaMshumAnudaye yathA .. 17..\\ mAlyadAmavatA rAjA shvetachchhatreNa dhAryatA . kR^ittikA yogayuktena paurNamAsyAmivendunA .. 18..\\ nIlA~njanachaya prakhyo madAndho dvirado babhau . abhivR^iShTo mahAmeghairyathA syAtparvato mahAn .. 19..\\ nAnA nR^ipatibhirvIrairvividhAyudhabhUShaNaiH . samanvitaH pArvatIyaiH shakro devagaNairiva .. 20..\\ tato yudhiShThiraH prekShya vyUha.n tamatimAnuSham . ajayyamaribhiH sa~Nkhye pArShata.n vAkyamabravIt .. 21..\\ brAhmaNasya vashaM nAhamiyAmadya yathA prabho . pArAvata savarNAshva tathA nItirvidhIyatAm .. 22..\\ dhrsta droNasya yatamAnasya vashaM naiShyasi suvrata . ahamAvArayiShyAmi droNamadya sahAnugam .. 23..\\ mayi jIvati kauravya nodvega.n kartumarhasi . na hi shakto raNe droNo vijetuM mA.n kathaM chana .. 24..\\ s evamuktvA kiranbANAndrupadasya suto balI . pArAvata savarShAshvaH svaya.n droNamupAdravat .. 25..\\ aniShTa darshana.n dR^iShTvA dhR^iShTadyumnamavasthitam . kShaNenaivAbhavaddroNo nAtihR^iShTamanA iva .. 26..\\ ta.n tu samprekShya putraste durmukhaH shatrukarshanaH . priya.n chikIrShandroNasya dhR^iShTadyumnamavArayat .. 27..\\ sa samprahArastumulaH samarUpa ivAbhavat . pArShatasya cha shUrasya durmukhasya cha bhArata .. 28..\\ pArShataH sharajAlena kShipraM prachchhAdya durmukham . bhAradvAja.n sharaugheNa mahatA samavArayat .. 29..\\ droNamAvArita.n dR^iShTvA bhR^ishAyastastavAtmajaH . nAnA li~NgaiH sharavrAtaiH pArShata.n samamohayat .. 30..\\ tayorviShaktayorsa~Nkhye pA~nchAlya kurumukhyayoH . droNo yaudhiShThira.n sainyaM bahudhA vyadhamachchharaiH .. 31..\\ anilena yathAbhrANi vichchhinnAni samantataH . tathA pArthasya sainyAni vichchhinnAni kva chitkva chit .. 32..\\ muhUrtamiva tadyuddhamAsInmadhuradarshanam . tata unmattavadrAjannirmaryAdamavartata .. 33..\\ naiva sve na pare rAjannaGYAyanta parasparam . anumAnena sa~nj~nAbhiryuddha.n tatsamavartata .. 34..\\ chUDAmaNiShu niShkeShu bhUShaNeShvasi charmasu . teShAmAdityavarNAbhA marIchyaH prachakAshire .. 35..\\ tatprakIrNapatAkAnA.n rathavAraNavAjinAm . balAkA shabalAbhrAbha.n dadR^ishe rUpamAhave .. 36..\\ narAneva narA jaghnurudagrAshcha hayA hayAn . rathAMshcha rathino jaghnurvAraNA varavAraNAn .. 37..\\ samuchchhritapatAkAnA.n gajAnAM paramadvipaiH . kShaNena tumulo ghoraH sa~NgrAhaH samavartata .. 38..\\ teShA.n sa.nsaktagAtrANA.n karShatAm itaretaram . dantasa~NghAta sa~NgharShAtsa dhUmo.agnirajAyata .. 39..\\ viprakIrNapatAkAste viShANa janitAgnayaH . babhUvuH kha.n samAsAdya sa vidyuta ivAmbudAH .. 40..\\ vikSharadbhirnadadbhishcha nipatadbhishcha vAraNaiH . sambabhUva mahI kIrNA meghairdyauriva shAradI .. 41..\\ teShAmAhanyamAnAnAM bANatomara vR^iShTibhiH . vAraNAnA.n ravo jaGYe meghAnAmiva samplave .. 42..\\ tomarAbhihatAH ke chidbANaishcha paramadvipAH . vitresuH sarvabhUtAnA.n shabdamevApare.avrajan .. 43..\\ viShANAbhihatAshchApi ke chittatra gajA gajaiH . chakrurArtasvara.n ghoramutpAtajaladA iva .. 44..\\ pratIpa.n hriyamANAshcha vAraNA varavAraNaiH . unmathya punarAjahruH preritAH paramA~NkushaiH .. 45..\\ mahAmAtrA mahAmAtraistADitAH sharatomaraiH . gajebhyaH pR^ithivI.n jagmurmuktapraharaNA~NkushAH .. 46..\\ nirmanuShyAshcha mAta~NgA vinadantastatastataH . chhinnAbhrANIva sampetuH sampravishya parasparam .. 47..\\ hatAnparivahantashcha yantritAH paramAyudhaiH . disho jagmurmahAnAgAH ke chidekacharA iva .. 48..\\ tADitAstADyamAnAshcha tomararShTi parashvadhaiH . peturArtasvara.n kR^itvA tadA vishasane gajAH .. 49..\\ teShA.n shailopamaiH kAryairnipatadbhiH samantataH . AhatA sahasA bhUmishchakampe cha nanAda cha .. 50..\\ sAditaiH sa gajArohaiH sa patAkaiH samantataH . mAta~NgaiH shushubhe bhUmirvikIrNairiva parvataiH .. 51..\\ gajasthAshcha mahAmAtrA nirbhinnahR^idayA raNe . rathibhiH pAtitA ballairvikIrNA~Nkusha tomarAH .. 52..\\ krau~nchavadvinadanto.anyanArAchAbhihatA gajAH . parAnsvAMshchApi mR^idnantaH paripeturdisho dasha .. 53..\\ gajAshvarathasa~NghAnA.n sharIraughasamAvR^itA . babhUva pR^ithivI rAjanmA.nrashoNita kardamA .. 54..\\ pramathya cha viShANAgraiH samutkShipya cha vAraNaiH . sachakrAshcha vichakrAshcha rathaireva mahArathAH .. 55..\\ rathAshcha rathibhirhInA nirmanuShyAshcha vAjinaH . hatArohAshcha mAta~NgA disho jagmuH sharAturAH .. 56..\\ jaghAnAtra pitA putraM putrashcha pitara.n tathA . ityAsIttumula.n yuddhaM na praGYAyata ki.n chana .. 57..\\ A gulphebhyo.avasIdanta narAH shoNitakardame . dIpyamAnaiH parikShiptA dAvairiva mahAdrumAH .. 58..\\ shoNitaiH sichyamAnAni vastrANi kavachAni cha . chhatrANi cha patAkAshcha sarva.n raktamadR^ishyata .. 59..\\ hayaughAshcha rathaughAshcha naraughAshcha nipAtitAH . sa.nvR^ittAH punarAvR^ittA bahudhA rathanemibhiH .. 60..\\ sa gajaughamahAvegaH parAsu narashaivalaH . rathaughatumulAvartaH prababhau sainyasAgaraH .. 61..\\ ta.n vAhana mahAnaubhiryodhA jaya dhanaiShiNaH . avagAhyAvamajjante naiva mohaM prachakrire .. 62..\\ sharavarShAbhivR^iShTeShu yodheShvajita lakShmasu . na hi svachittatA.n lebhe kashchidAhata lakShaNaH .. 63..\\ vartamAne tathA yuddhe ghorarUpe bhaya~Nkare . mohayitvA parAndroNo yudhiShThiramupAdravan .. 64..\\ \medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 20} s tato yudhiShThiro droNa.n dR^iShTvAntikamupAgatam . mahatA sharavarSheNa pratyagR^ihNAdabhItavat .. 1..\\ tato halahalAshabda AsIdyaudhiShThire bale . jighR^ikShati mahAsi.nhe gajAnAmiva yUthapam .. 2..\\ dR^iShTvA droNa.n tataH shUraH satyajitsatyavikramaH . yudhiShThiraM pariprepsumAchArya.n samupAdravat .. 3..\\ tata AchArya pA~nchAlyau yuyudhAte parasparam . vikShobhayantau tatsainyamindra vairochanAviva .. 4..\\ tataH satyajita.n tIkShNairdashabhirmarmabhedibhiH . avidhyachchhIghramAchAryashchhittvAsya sa shara.n dhanuH .. 5..\\ sa shIghrataramAdAya dhanuranyatpratApavAn . droNa.n so.abhijaghAnAshu viMshadbhiH ka~NkapatribhiH .. 6..\\ GYAtvA satyajitA droNa.n grasyamAnamivAhave . vR^ikaH sharashatairtIkShNaiH pA~nchAlyo droNamardayat .. 7..\\ sa~nchAdyamAna.n samare droNa.n dR^iShTvA mahAratham . chukrushuH pANDavA rAjanvastrANi dudhuvush cha ha .. 8..\\ vR^ikastu paramakruddho droNa.n ShaShTyA stanAntare . vivyAdha balavAnrAja.nstadadbhutamivAbhavat .. 9..\\ droNastu sharavarSheNa chhAdyamAno mahArathaH . vega.n chakre mahAvegaH krodhAdudvR^itya chakShuShI .. 10..\\ tataH satyajitashchApa.n chhittvA droNo vR^ikasya cha . ShaDbhiH sasUta.n sahayaM sharairdroNo.avadhIdvR^ikam .. 11..\\ athAnyaddhanurAdAya satyajidvegavattaram . sAshva.n sasUtaM vishikhairdroNaM vivyAdha sa dhvajam .. 12..\\ sa tanna mamR^iShe droNaH pA~nchAlyenArdanaM mR^idhe . tatastasya vinAshAya sa tvara.n vyasR^ijachchharAn .. 13..\\ hayAndhvaja.n dhanurmuShTimubhau cha pArShNisArathI . avAkirattato droNaH sharavarShaiH sahasrashaH .. 14..\\ tathA sa~nchidyamAneShu kArmukeShu punaH punaH . pA~nchAlyaH paramAstraGYaH shoNAshva.n samayodhayat .. 15..\\ sa satyajitamAlakShya tathodIrNaM mahAhave . ardhachandreNa chichchheda shirastasya mahAtmanaH .. 16..\\ tasminhate mahAmAtre pA~nchAlAnA.n ratharShabhe . apAyAjjavanairashvairdroNAttrasto yudhiShThiraH .. 17..\\ pA~nchAlAH kekayA matsyAshchedikArUSha kosalAH . yudhiShThiramudIkShanto hR^iShTA droNamupAdravan .. 18..\\ tato yudhiShThirA prepsurAchAryaH shatrupUgahA . vyadhamattAnyanIkAni tUlarAshimivAnilaH .. 19..\\ nirhadantamanIkAni tAni tAni punaH punaH . droNaM matsyAdavarajaH shatAnIko.abhyavartata .. 20..\\ sUryarashmi pratIkAshaiH karmAra parijArjitaiH . ShaDbhiH samUta.n sahaya.n droNaM viddhvAnadadbhR^isham .. 21..\\ tasya nAnadato droNaH shiraH kAyAtsakuNDalam . kShureNApAharattUrNa.n tato matsyAH pradudruvuH .. 22..\\ matsyA~njitvAjayachchedInkArUShAnkekayAnapi . pA~nchAlAnsR^i~njayAnpANDUnbhAradvAjaH punaH punaH .. 23..\\ ta.n dahantamanIkAni kruddhamagni.n yathA vanam . dR^iShTvA rukmaratha.n kruddha.n samakampanta sR^i~njayAH .. 24..\\ uttama.n hyAdadhAnasya dhanurasyAshu kAriNaH . jyAghoSho nighnato.amitrAndikShu sarvAsu shushruve .. 25..\\ nAgAnashvAnpadAtIMshcha rathino gajasAdinaH . raudrA hastavatA muktAH pramathnanti sma sAyakAH .. 26..\\ nAnadyamAnaH parjanyo mishravAto himAtyaye . ashmavarShamivAvarShatpareShAM bhayamAdadhat .. 27..\\ sarvA dishaH samacharatsainya.n vikShobhayanniva . balI shUro maheShvAso mitrANAmabhaya~NkaraH .. 28..\\ tasya vidyudivAbhreShu chApa.n hemapariShkR^itam . dikShu sarvAsvapashyAma droNasyAmita tejasaH .. 29..\\ droNastu pANDavAnIke chakAra kadanaM mahat . yathA daitya gaNe viShNuH surAsuranamaskR^itaH .. 30..\\ sa shUra satyavAkprAGYo balavAnsatyavikramaH . mahAnubhAvaH kAlAnte raudrIM bhIru vibhIShaNAm .. 31..\\ kavachormidhvajAvartAM martyakUlApahAriNIm . gajavAjimahAgrAhAmasi mInA.n durAsadA .. 32..\\ vIrAsthi sharkarA.n raudrAM bherI murajakachchhapAm . charma varma plavA.n ghorAM keshashaivalashADvalAm .. 33..\\ sharaughiNI.n dhanuH srotAM bAhupannaga sa~NkulAm . raNabhUmivahA.n ghorAM kurusR^i~njaya vAhinIm . manuShyashIrSha pAShANA.n shaktimInA.n gadoDupAm .. 34..\\ uShNISha phenavasanAM niShkIrNAntra sarIsR^ipAm . vIrApahAriNImugrAM mA.nsashoNitakardamAm .. 35..\\ hastigrAhA.n ketuvR^ikShAM kShatriyANAM nimajjanIm . krUrA.n sharIrasa~NghATAM sAdinakrA.n duratyayAm . droNaH prAvartayattatra nadImantakagAminIm .. 36..\\ kravyAdagaNasa~NghuShTA.n shvashR^igAla gaNAyutAm . niShevitAM mahAraudraiH pishitAshaiH samantataH .. 37..\\ ta.n dahantamanIkAni rathodAraM kR^itAntavat . sarvato.abhyadravandroNa.n kuntIputra purogamAH .. 38..\\ tA.nstu shUrAnmaheShvAsA.nstAvakAbhyudyatAyudhAH . rAjAno rAjaputrAshcha samantAtparyavArayan .. 39..\\ tato droNaH satyasandhaH prabhinna iva ku~njaraH . abhyatItya rathAnIka.n dR^iDhasenamapAtayat .. 40..\\ tato rAjAnamAsAdya praharantamabhItavat . avidhyannavabhiH kShema.n sa hataH prApatadrathAt .. 41..\\ sa madhyaM prApya sainyAnA.n sarvAH pravicharandishaH . trAtA hyabhavadanyeShAM na trAtavyaH katha.n chana .. 42..\\ shikhaNDina.n dvAdashabhirviMshatyA chottamaujasA . vasu dAna.n cha bhallena preShayadyamasAdanam .. 43..\\ ashItyA kShatravarmANa.n ShaDviMshatyA sudakShiNam . kShatradeva.n tu bhallena rathanIDAdapAharat .. 44..\\ yudhAmanyu.n chatuHShaShTyA triMshatA chaiva sAtyakim . viddhvA rukmarathastUrNa.n yudhiShThiramupAdravat .. 45..\\ tato yudhiShThiraH kShipra.n kitavo rAjasattamaH . apAyAjjavanairashvaiH pA~nchAlyo droNamabhyayAt .. 46..\\ ta.n droNa.n sadhanuShkaM tu sAshvayantAramakShiNot . sa hataH prApatadbhUmau rathAjjyotirivAmbarAt .. 47..\\ tasminhate rAjaputre pA~nchAlAnA.n yashaH kare . hatadroNa.n hatadroNamityAsIttumulaM mahat .. 48..\\ tA.nstathA bhR^ishasa~NkruddhAnpA~nchAlAnmatsyakekayAn . sR^i~njayAnpANDavAMshchaiva droNo vyakShobhayadbalI .. 49..\\ sAtyaki.n chekitAnaM cha dhR^iShTadyumna vikhaNDinau . vArdhakShemi.n chitrasena.n senA binduM suvarchasam .. 50..\\ etAMshchAnyAMshcha subahUnnAnAjanapadeshvarAn . sarvAndroNo.ajayadyuddhe kurubhiH parivAritaH .. 51..\\ tAvakAstu mahArAja jaya.n labdhvA mahAhave . pANDaveyAnraNe jagnurdravamANAnsamantataH .. 52..\\ te dAnavA ivendreNa vadhyamAnA mahAtmanA . pA~nchAlAH kekayA matsyAH samakampanta bhArata .. 53..\\ \medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 21} dhr bhAradvAjena bhagneShu pANDaveShu mahAmR^idhe . pA~nchAleShu cha sarveShu kash chidanyo.abhyavartata .. 1..\\ AryA.n yuddhe mati.n kR^itvA kShatriyANAM yashaskarIm . asevitA.n kApuruShaiH sevitAM puruSharShabhaiH .. 2..\\ sa hi vIro naraH sUta yo bhagneShu nivartate . aho nAsItpumAnkashchiddR^iShTvA droNa.n vyavasthitam .. 3..\\ jR^imbhamANamiva vyAghraM prabhinnamiva ku~njaram . tyajantamAhave prANAnsaMnaddha.n chitrayodhinam .. 4..\\ maheShvAsaM naravyAghra.n dviShatAm aghavardhanam . kR^itaGYa.n satyanirata.n duryodhanahitaiShiNam .. 5..\\ bhAradvAja.n tathAnIke dR^iShTvA shUramavasthitam . ke vIrAH saMnyavartanta tanmamAchakShva sa~njaya .. 6..\\ s tAndR^iShTvA chalitAnsa~Nkhye praNunnAndroNa sAyakaiH . pA~nchAlAnpANDavAnmatsyAnsR^i~njayAMshchedikekayAn .. 7..\\ droNa chApavimuktena sharaugheNAsu hAriNA . sindhoriva mahaughena hriyamANAnyathA plavAn .. 8..\\ kauravAH si.nhanAdena nAnAvAdya svanena cha . rathadvipa narAshaishcha sarvataH paryavArayan .. 9..\\ tAnpashyansainyamadhyastho rAjA svajanasa.nvR^itaH . duryodhano.abravItkarNaM prahR^iShTaH prahasanniva .. 10..\\ pashya rAdheya pA~nchAlAnpraNunnAndroNa sAyakaiH . si.nheneva mR^igAnvanyA.nstrAsitAndR^iDhadhanvanA .. 11..\\ naite jAtu punaryuddhamIheyuriti me matiH . yathA tu bhagnA droNena vAteneva mahAdrumAH .. 12..\\ ardyamAnAH sharairete rukmapu~NkhairmahAtmanA . pathA naikena gachchhanti ghUrNamAnAstatastataH .. 13..\\ saMniruddhAshcha kauravyairdroNena cha mahAtmanA . ete.anye maNDalIbhUtAH pAvakeneva ku~njarAH .. 14..\\ bhramarairiva chAviShTA droNasya nishitaiH sharaiH . anyonya.n samalIyanta palAyanaparAyaNAH .. 15..\\ eSha bhImo dR^iDhakrodho hInaH pANDava sR^i~njayaiH . madIyairAvR^ito yodhaiH karNa tarjayatIva mAm .. 16..\\ vyakta.n droNamaya.n lokamadya pashyati durmatiH . nirAsho jIvitAnnUnamadya rAjyAchcha pANDavaH .. 17..\\ karna naiSha jAtu mahAbAhurjIvannAhavamutsR^ijet . na chemAnpuruShavyAghra si.nhanAdAnvishakShyate .. 18..\\ na chApi pANDavA yuddhe bhajyeranniti me matiH . shUrAshcha balavantashcha kR^itAstrA yuddhadurmadAH .. 19..\\ viShAgnidyUtasa~NkleshAnvanavAsa.n cha pANDavAH . smaramANA na hAsyanti sa~NgrAmamiti me matiH .. 20..\\ nikR^ito hi mahAbAhuramitaujA vR^ikodaraH . varAnvarAnhi kaunteyo rathodArAnhaniShyati .. 21..\\ asinA dhanuShA shaktyA hayairnAgairnarai rathaiH . Ayasena cha daNDena vrAtAnvrAtAnhaniShyati .. 22..\\ tamete chAnuvartante sAtyakipramukhA rathAH . pA~nchAlAH kekayA matsyAH pANDavAshcha visheShataH .. 23..\\ shUrAshcha balavantashcha vikrAntAshcha mahArathAH . visheShatashcha bhImena sa.nrabdhenAbhichoditAH .. 24..\\ te droNamabhivartante sarvataH kurupu~NgavAH . vR^ikodaraM parIpsantaH sUryamabhragaNA iva .. 25..\\ ekAyanagatA hyete pIDayeyuryatavratam . arakShyamANa.n shalabhA yathA dIpaM mumUrShavaH . asaMshaya.n kR^itAstrAshcha paryAptAshchApi vAraNe .. 26..\\ atibhAra.n tvahaM manye bhAradvAje samAhitam . te shIghramanugachchhAmo yatra droNo vyavasthitaH . kAkA iva mahAnAgaM mA vai hanyuryatavratam .. 27..\\ s rAdheyasya vachaH shrutvA rAjA duryodhanastadA . bhrAtR^ibhiH sahito rAjanprAyAddroNa rathaM prati .. 28..\\ tatrArAvo mahAnAsIdeka.n droNaM jighA.nsatAm . pANDavAnAM nivR^ittAnAM nAnAvarNairhayottamaiH .. 29..\\ \medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 22} dhr sarveShAmeva me brUhi rathachihnAni saMshaya . ye droNamabhyavartanta kruddhA bhIma purogamAH .. 1..\\ s R^ishya varNairhayairdR^iShTvA vyAyachchhanta.n vR^ikodaram . rajatAshvastataH shUraH shaineyaH saMnyavartata .. 2..\\ darshanIyAstu kAmbojAH shukapatraparichchhadAH . vahanto nakula.n shIghra.n tAvakAnabhidudruvuH .. 3..\\ kR^iShNAstu meghasa~NkAshAH sahadevamudAyudham . bhImavegA naravyAghramavahanvAtara.nhasaH .. 4..\\ hemottama pratichchhannairhayairvAtasamairjave . abhyavartanta sainyAni sarvANyeva yudhiShThiram .. 5..\\ rAGYastvanantara.n rAjA pA~nchAlyo drupado.abhavat . jAtarUpamayachchhatraH sarvaiH svairabhirakShitaH .. 6..\\ lalAmairharibhiryuktaiH sarvashabdakShamairyudhi . rAGYAM madhye maheShvAsaH shAntabhIrabhyavartata .. 7..\\ ta.n virATo.anvayAtpashchAtsaha shUrairmahArathaiH . kekayAshcha shikhaNDI cha dhR^iShTaketustathaiva cha . svaiH svaiH sainyaiH parivR^itA matsyarAjAnamanvayuH .. 8..\\ te tu pATala puShpANA.n samavarNA hayottamAH . vahamAnA vyarAjanta matsyasyAmitra ghAtinaH .. 9..\\ hAridra samavarShAstu javanA hemamAlinaH . putra.n virATa rAjasya sa tvarAH samudAvahan .. 10..\\ indragopaka varNaistu bhrAtaraH pa~ncha kekayAH . jAtarUpasamAbhAsaH seve lohitaka dhvajAH .. 11..\\ te hemamAlinaH shUrAH sarve yuddhavishAradAH . varShanta iva jImUtAH pratyadR^ishyanta daMshitAH .. 12..\\ AmapAtranibhAkArAH pA~nchAlyamamitaujasam . dAntAstAmrAruNA yuktAH shikhaNDinamudAvahan .. 13..\\ tathA dvAdasha sAhasrAH pA~nchAlAnAM mahArathAH . teShA.n tu ShaTsahasrANi ye shikhaNDinamanvayuH .. 14..\\ putra.n tu shishupAlasya narasi.nhasya mAriSha . AkrIDanto vahanti sma sAra~NgashabalA hayAH .. 15..\\ dhR^iShTaketushcha chedInAmR^iShabho.atibaloditaH . kAmbojaiH shabalairashvairabhyavartata durjayaH .. 16..\\ bR^ihatkShatra.n tu kaikeya.n sukumAraM hayottamAH . palAla dhUmavarNAbhAH saindhavAH shIghramAvahan .. 17..\\ mallikAkShAH padmavarNA bAhlijAtAH svala~NkR^itAH . shUra.n shikhaNDinaH putra.n kShatradevamudAvahan .. 18..\\ yuvAnamavahanyuddhe krau~nchavarNA hayottamAH . kAshyasyAbhibhuvaH putra.n sukumAraM mahAratham .. 19..\\ shvetAstu prativindhya.n taM kR^iShNa grIvA manojavAH . yantuH preShyakarA rAjanrAjaputramudAvahan .. 20..\\ suta soma.n tu yaM dhaumyAtpArthaH putramayAchata . mAShapuShpasavarNAstamavahanvAjino raNe .. 21..\\ sahasrasomapratimA babhUvuH pure kurUNAmudayendu nAmni . tasmi~njAtaH somasa~Nkrandamadhye yasmAttasmAtsuta somo.abhavatsaH .. 22..\\ nAkuli.n tu shatAnIka.n shAlapuShpanibhA hayAH . AdityataruNa prakhyAH shlAghanIyamudAvahan .. 23..\\ kA~nchanapratimairyoktrairmayUragrIva saMnibhAH . draupadeyaM naravyAghra.n shrutakarmANamAvahan .. 24..\\ shrutakIrti.n shrutanidhi.n draupadeyaM hayottamAH . UhuH pArtha sama.n yuddhe chASha patranibhA hayAH .. 25..\\ yamAhuradhyardhaguNa.n kR^iShNAtpArthAchcha sa.nyuge . abhimanyuM pisha~NgAsta.n kumAramavahanraNe .. 26..\\ ekastu dhArtarAShTrebhyaH pANDavAnyaH samAshritaH . taM bR^ihanto mahAkAyA yuyutsumavahanraNe .. 27..\\ palAla kANDavarNAstu bArdhakShemi.n tarasvinam . UhuH sutumule yuddhe hayA hR^iShTAH svala~NkR^itAH .. 28..\\ kumAra.n shiti pAdAstu rukmapatrairurashchhadaiH . sauchittimavahanyuddhe yantuH preShyakarA hayAH .. 29..\\ rukmapR^iShThAvakIrNAstu kausheyasadR^ishA hayAH . suvarNamAlinaH kShAntAH shreNimantamudAvahan .. 30..\\ rukmamAlA dharAH shUrA hemavarNAH svala~NkR^itAH . kAshirAja.n hayashreShThAH shlAghanIyamudAvahan .. 31..\\ astrANA.n cha dhanurvede brAhma vede cha pAragam . ta.n satyadhR^itimAyAntamaruNAH samudAvahan .. 32..\\ yaH sapA~nchAla senAnIrdroNamaMshamakalpayat . pArAvata savarNAshvA dhR^iShTadyumnamudAvahan .. 33..\\ tamanvayAtsatyadhR^itiH sauchittiryuddhadurmadaH . shreNimAnvasu dAnashcha putraH kAshyasya chAbhibho .. 34..\\ yuktaiH paramakAmbojairjavanairhemamAlibhiH . bhIShayanto dviShatsainya.n yama vaishravaNopamAH .. 35..\\ prabhadrakAstu pA~nchAlAH ShaTsahasrANyudAyudhAH . nAnAvarNairhayashreShThairhemachitrarathadhvajAH .. 36..\\ sharavrAtairvidhunvantaH shatrUnvitatakArmukAH . samAnamR^ityavo bhUtvA dhR^iShTadyumna.n samanvayuH .. 37..\\ babhru kausheyavarNAstu suvarNavaramAlinaH . UhuraglAna manasashchekitAna.n hayottamAH .. 38..\\ indrAyudhasavarNaistu kuntibhojo hayottamaiH . AyA suvashyaiH purujinmAtulaH savyasAchinaH .. 39..\\ antarikShasavarNAstu tArakA chitritA iva . rAjAna.n rochamAna.n te hayAH sa~Nkhye samAvahan .. 40..\\ karburAH shiti pAdAstu svarNajAlaparichchhadAH . jArA sandhi.n hayashreShThAH sahadevamudAvahan .. 41..\\ ye tu puShkara nAlasya samavarNA hayottamAH . jave shyenasamAshchitrAH sudAmAnamudAvahan .. 42..\\ shashalohita varmNAstu pANDurodgata rAjayaH . pA~nchAlya.n gopateH putra.n si.nhasenamudAvahan .. 43..\\ pA~nchAlAnAM naravyAghro yaH khyAto janamejayaH . tasya sarShapa puShpANA.n tulyavarNA hayottamAH .. 44..\\ mAShavarNAstu javanA bR^ihanto hemamAlinaH . dadhi pR^iShThAshchandra mukhAH pA~nchAlyamavahandrutam .. 45..\\ shUrAshchabhadrakAshchaiva sharakANDanibhA hayAH . padmaki~njalka varNAbhA daNDadhAramudAvahan .. 46..\\ bibhrato hemamAlAshcha chakravAkodarA hayAH . kosalAdhipateH putra.n sukShatraM vAjino.avahan .. 47..\\ shabalAstu bR^ihanto.ashvA dAntA jAmbUnadasrajaH . yuddhe satyadhR^iti.n kShaumimavahanprAMshavaH shubhAH .. 48..\\ ekavarNena sarveNa dhvajena kavachena cha . ashvaishcha dhanuShA chaiva shuklaiH shuklo nyavartata .. 49..\\ samudrasenaputra.n tu sAmudrA rudra tejasam . ashvAH shashA~NkasadR^ishAshchandra devamudAvahan .. 50..\\ nIlotpalasavarNAstu tapanIyavibhUShitAH . shaibya.n chitraratha.n yuddhe chitramAlyAvahanhayAH .. 51..\\ kalAya puShpavarNAstu shvetalohita rAjayaH . rathasena.n hayashreShThAH samUhuryuddhadurmadam .. 52..\\ ya.n tu sarvamanuShyebhyaH prAhuH shUrataraM nR^ipam . taM paTachchara hantAra.n shukavarNAvahanhayAH .. 53..\\ chitrAyudha.n chitramAlyaM chitravarmAyudha dhvajam . UhuH kiMshukapuShpANA.n tukya varNA hayottamAH .. 54..\\ ekavarNena sarveNa dhvajena kavachena cha . dhanuShA rathavAhaishcha nIlairnIlo.abhyavartata .. 55..\\ nAnArUpai ratnachitrairvarUtha dhvajakArmukaiH . vAjidhvajapatAkAbhishchitraish chitro.abhyavartata .. 56..\\ ye tu puShkara patrasya tulyavarNA hayottamAH . te rochamAnasya suta.n hemavarNamudAvahan .. 57..\\ yodhAshcha bhadrakArAshcha sharadaNDAnudanDajAH . shvetANDAH kukkuTANDAbhA daNDaketumudAvahan .. 58..\\ ATa rUShaka puShpAbhA hayAH pANDyAnuyAyinAm . avahanrathamukhyAnAmayutAni chaturdasha .. 59..\\ nAnArUpeNa varNena nAnAkR^iti mukhA hayAH . rathachakradhvaja.n vIra.n ghaTotkachamudAvahan .. 60..\\ suvarNavarNA dharmaGYamanIkastha.n yudhiShThiram . rAjashreShTha.n hayashreShThAH sarvataH pR^iShThato.anvayuH . varNaishchochchAvachairdivyaiH sadashvAnAM prabhadrakAH .. 61..\\ te yattA bhImasenena sahitAH kA~nchanadhvajAH . pratyadR^ishyanta rAjendra sendrA iva divaukasaH .. 62..\\ atyarochata tAnsarvAndhR^iShTadyumnaH samAgatAn . sarvANyapi cha sainyAni bhAradvAjo.atyarochata .. 63..\\ \medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 23} dhr vyathayeyurime senA.n devAnAmapi sa.nyuge . Ahave ye nyavartanta vR^ikodara mukhA rathAH .. 1..\\ samprayuktaH kilaivAya.n diShTairbhavati pUruShaH . tasminneva tu sarvArthA dR^ishyante vai pR^ithagvidhAH .. 2..\\ dIrgha.n viproShitaH kAlamaraNye jaTilo.ajanI . aGYAtashchaiva lokasya vijahAra yudhiShThiraH .. 3..\\ sa eva mahatI.n senAM samAvartayadAhave . kimanyaddaivasa.nyogAnmama putrasya chAbhavat .. 4..\\ yukta eva hi bhAgyena dhruvamutpadyate naraH . sa tathAkR^iShyate tena na yathA svayamichchhati .. 5..\\ dyUtavyasanamAsAdya kleshito hi yudhiShThiraH . sa punarbhAgadheyena sahAyAnupalabdhavAn .. 6..\\ ardhaM me kekayA labdhAH kAshikAH kosalAsh cha ye . chedayashchApare va~NgA mAmeva samupAshritAH .. 7..\\ pR^ithivI bhUyasI tAta mama pArthasya no tathA . iti mAmabravItsUta mando duryodhanastadA .. 8..\\ tasya senA samUhasya madhye droNaH surakShitaH . nihataH pArShatenAjau kimanyadbhAgadheyataH .. 9..\\ madhye rAGYAM mahAbAhu.n sadA yuddhAbhinandinam . sarvAstrapAraga.n droNaM kathaM mR^ityurupeyivAn .. 10..\\ samanuprApta kR^ichchhro.aha.n saMmohaM parama.n gataH . bhIShmadroNau hatau shrutvA nAha.n jIvitumutsahe .. 11..\\ yanmA kShattAbhravIttAta prapashyanputragR^iddhinam . duryodhanena tatsarvaM prApta.n sUta mayA saha .. 12..\\ nR^isha.nsa.n tu paraM tatsyAttyaktvA duryodhana.n yadi . putra sheSha.n chikIrSheyaM kR^ichchhraM na maraNaM bhavet .. 13..\\ yo hi dharmaM parityajya bhavatyarthaparo naraH . so.asmAchcha hIyate lokAtkShudrabhAva.n cha gachchhati .. 14..\\ adya chApyasya rAShTrasya hatotsAhasya sa~njaya . avasheShaM na pashyAmi kakude mR^idite sati .. 15..\\ katha.n syAdavasheShaM hi dhuryayorabhyatItayoH . yau nityamanujIvAmaH kShamiNau puruSharShabhau .. 16..\\ vyaktameva cha me sha.nsa yathA yuddhamavartata . ke.ayudhyanke vyapAkarShanke kShudrAH prAdravanbhayAt .. 17..\\ dhana~njaya.n cha me sha.nsa yadyachchakre ratharShabhaH . tasmAdbhayaM no bhUyiShThaM bhrAtR^ivyAchcha visheShataH .. 18..\\ yathAsIchcha nivR^itteShu pANDaveShu cha sa~njaya . mama sainyAvasheShasya saMnipAtaH sudAruNaH . mAmakAnA.n cha ye shUrAH kA.nstatra samavArayan .. 19..\\ \medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 24} s mahadbhairavamAsInnaH saMnivR^itteShu pANDuShu . dR^iShTvA droNa.n chhAdyamAnaM tairbhAskaramivAmbudaiH .. 1..\\ taishchoddhUta.n rajastIvramavachakre chamU.n tava . tato hatamamanyAma droNa.n dR^iShTipathe hate .. 2..\\ tA.nstu shUrAnmaheShvAsAnkrUra.n karma chikIrShataH . dR^iShTvA duryodhanastUrNa.n svasainyaM samachUchudat .. 3..\\ yathAshakti yathotsAha.n yathA sattvaM narAdhipAH . vArayadhva.n yathAyogaM pANDavAnAmanIkinIm .. 4..\\ tato durmarShaNo bhImamabhyagachchhatsutastava . ArAddR^iShTvA kiranbANairichchhandroNasya jIvitam .. 5..\\ taM bANairavatastAra kruddho mR^ityumivAhave . ta.n cha bhImo.atudadbANaistadAsIttumulaM mahat .. 6..\\ ta Ishvara samAdiShTAH prAGYAH shUrAH prahAriNaH . bAhyaM mR^ityubhaya.n kR^itvA pratyatiShThanparAnyudhi .. 7..\\ kR^itavarmA shineH putra.n droNa prepsu.n vishAM pate . paryavArayadAyAnta.n shUraM samitishobhanam .. 8..\\ ta.n shaineyaH sharavrAtaiH kruddhaH kruddhamavArayat . kR^itavarmA cha shaineyaM matto mattamiva dvipam .. 9..\\ saindhavaH kShatradharmANamApatanta.n sharaughiNam . ugradhanvA maheShvAsa.n yatto droNAdavArayat .. 10..\\ kShatradharmA sindhupateshchhittvA ketana kArmuke . nArAchairbahubhiH kruddhaH sarvamarmasvatADayat .. 11..\\ athAnyaddhanurAdAya saindhavaH kR^itahastavat . vivyAdha kShatradharmANa.n raNe sarvAyasaiH sharaiH .. 12..\\ yuyutsuM pANDavArthAya yatamAnaM mahAratham . subAhurbhrAtara.n shUraM yatto droNAdavArayat .. 13..\\ subAhoH sadhanurbANAvasyataH parighopamau . yuyutsuH shitapItAbhyA.n kShurAbhyAm achchhinadbhujau .. 14..\\ rAjAnaM pANDavashreShTha.n dharmAtmAna.n yudhiShThiram . veleva sAgara.n kShubdhaM madrarATsamavArayat .. 15..\\ ta.n dharmarAjo bahubhirmarmabhidbhiravAkirat . madreshasta.n chatuHShaShTyA sharairviddhvAnadadbhR^isham .. 16..\\ tasya nAnadataH ketumuchchakarta sa kArmukam . kShurAbhyAM pANDavashreShThastata uchchukrushurjanAH .. 17..\\ tathaiva rAjA bAhlIko rAjAna.n drupada.n sharaiH . Adravanta.n sahAnIkaM sahAnIko nyavArayat .. 18..\\ tadyuddhamabhavadghora.n vR^iddhayoH saha senayoH . yathA mahAyUthapayordvipayoH samprabhinnayoH .. 19..\\ vindAnuvindAvAvantyau virATaM matyamArchchhatAm . saha sainyau sahAnIka.n yathendrAgnI purA balim .. 20..\\ tadutpi~njalaka.n yuddhamAsIddevAsuropamam . matsyAnA.n kekayaiH sArdhamabhItAshvarathadvipam .. 21..\\ nAkuli.n tu shatAnIkaM bhUtakarmA sabhA patiH . asyantamiShujAlAni yAnta.n droNAdavArayat .. 22..\\ tato nakula dAyAdastribhirbhallaiH susaMshitaiH . chakre vibAhu shirasaM bhUtakarmANamAhave .. 23..\\ suta soma.n tu vikrAntamApatanta.n sharaughiNam . droNAyAbhimukha.n vIraM viviMshatiravArayat .. 24..\\ suta somastu sa~NkruddhaH svapitR^ivyamajihmagaiH . viviMshati.n sharairviddhvA nAbhyavartata daMshitaH .. 25..\\ atha bhIma rathaH shAlvamAshugairAyasaiH shitaiH . ShaDbhiH sAshvaniyantAramanayadyamasAdanam .. 26..\\ shrutakarmANamAyAntaM mayUrasadR^ishairhayaiH . chaitrasenirmahArAja tava pautro nyavArayat .. 27..\\ tau pautrau tava durdharShau parasparavadhaiShiNau . pitR^INAmarthasiddhyartha.n chakraturyuddhamuttamam .. 28..\\ tiShThantamagrato dR^iShTvA prativindhya.n tamAhave . druNirmAnaM pituH kurvanmArgaNaiH samavArayat .. 29..\\ ta.n kruddhaH prativivyAdha prativindhyaH shitaiH sharaiH . si.nhalA~NgUla lakShmANaM piturarthe vyavasthitam .. 30..\\ pravapanniva bIjAni bIjakAle nararShabha . drauNAyanirdraupadeya.n sharavarShairavAkirat .. 31..\\ yastu shUratamo rAjansenayorubhayormataH . taM paTachchara hantAra.n lakShmaNaH samavArayat .. 32..\\ sa lakShmaNasyeShvasana.n chhittvA lakShma cha bhArata . lakShmaNe sharajAlAni visR^ijanbahvashobhata .. 33..\\ vikarNastu mahAprAGYo yAGYaseni.n shikhaNDinam . paryavArayadAyAnta.n yuvAnaM samare yuvA .. 34..\\ tatastamiShujAlena yAGYaseniH samAvR^iNot . vidhUya tadbANajAlaM babhau tava suto balI .. 35..\\ a~Ngado.abhimukhaH shUramuttamaujasamAhave . droNAyAbhimukha.n yAntaM vatsadantairavArayat .. 36..\\ sa samprahArastumulastayoH puruShasi.nhayoH . sainikAnA.n cha sarveShAM tayoshcha prItivardhanaH .. 37..\\ durmukhastu maheShvAso vIraM puru jitaM balI . droNAyAbhimukha.n yAnta.n kuntibhojamavArayat .. 38..\\ sa durmukhaM bhruvormadhye nArAchena vyatADayat . tasya tadvibabhau vaktra.n sa nAlamiva pa~Nkajam .. 39..\\ karNastu kekayAnbhrAtR^Inpa~ncha lohitaka dhvajAn . droNAyAbhimukha.n yAtA~nsharavarShairavArayat .. 40..\\ te chainaM bhR^ishasa~NkruddhAH sharavrAtairavAkiran . sa cha tAMshchhAdayAmAsa sharajAlaiH punaH punaH .. 41..\\ naiva karNo na te pa~ncha dadR^ishurbANasa.nvR^itAH . sAshvasUta dhvajarathAH parasparasharAchitAH .. 42..\\ putraste durjayashchaiva jayashcha vijayash cha ha . nIla.n kAshyaM jaya.n shUrAstrayastrInpratyavArayan .. 43..\\ tadyuddhamabhavadghoramIkShitR^iprItivardhanam . si.nhavyAghra tarakShUNA.n yathebha mahiSharShabhaiH .. 44..\\ kShemadhUrti bR^ihantau tau bhrAtarau sAtvata.n yudhi . droNAyAbhimukha.n yAntaM sharaistIkShNaistatakShatuH .. 45..\\ tayostasya cha tadyuddhamatyadbhutamivAbhavat . si.nhasya dvipamukhyAbhyAM prabhinnAbhyA.n yathA vane .. 46..\\ rAjAna.n tu tathAmbaShThameka.n yuddhAbhinandinam . chedirAjaH sharAnasyankruddho droNAdavArayat .. 47..\\ tamambaShTho.asthi bhedinyA niravidhyachchhalAkayA . sa tyaktvA sa shara.n chApa.n rathAdbhUmimathApatat .. 48..\\ vArdhakShemi.n tu vArShNeyaM kR^ipaH shAradvataH sharaiH . akShudraH kShudrakairdroNAtkruddha rUpamavArayat .. 49..\\ yudhyantau kR^ipa vArShNeyau ye.apashyaMsh chitrayodhinau . te yuddhasaktamanaso nAnyA bubudhire kriyAH .. 50..\\ saumadatttistu rAjAnaM maNimantamatandritam . paryavArayadAyAnta.n yasho droNasya vardhayan .. 51..\\ sa saumadattestvaritashchhittveShvasana ketane . punaH patAkA.n sUta.n cha chhattraM chApAtayadrathAt .. 52..\\ athAplutya rathAttUrNa.n yUpaketuramitrahA . sAshvasUta dhvajaratha.n taM chakarta varAsinA .. 53..\\ ratha.n cha sva.n samAsthAya dhanurAdAya chAparam . svaya.n yachchhanhayAnrAjanvyadhamatpANDavI.n chamUm .. 54..\\ musalairmudgaraishchakrairbhiNDipAlaiH parashvadhaiH . pA.nsuvAtAgnisalilairbhasma loShTha tR^iNadrumaiH .. 55..\\ Arujanprarujanbha~njannighnanvidrAvayankShipan . senA.n vibhIShayannAyAddroNa prepsurghaTotchakaH .. 56..\\ ta.n tu nAnApraharaNairnAnA yuddhavisheShaNaiH . rAkShasa.n rAkShasaH kruddha samAjaghne hyalambusaH .. 57..\\ tayortadabhavadyuddha.n rakSho grAmaNi mukhyayoH . tAdR^igyAdR^ikpurAvR^itta.n shambarAmara rAjayoH .. 58..\\ eva.n dvandva shatAnyAsanrathavAraNavAjinAm . padAtInA.n cha bhadrante tava teShAM cha sa~Nkulam .. 59..\\ naitAdR^isho dR^iShTapUrvaH sa~NgrAmo naiva cha shrutaH . droNasyAbhAva bhAveShu prasaktAnA.n yathAbhavat .. 60..\\ ida.n ghoramidaM chitramida.n raudramiti prabho . tatra yuddhAnyadR^ishyanta pratatAni bahUni cha .. 61..\\ \medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 25} dhr teShveva.n saMnivR^itteShu pratyudyAteShu bhAgashaH . katha.n yuyudhire pArthA mAmakAshcha tarasvinaH .. 1..\\ kimarjunashchApyakarotsaMshaptakabalaM prati . saMshaptakA vA pArthasya kimakurvata sa~njaya .. 2..\\ s tathA teShu nivR^itteShu pratyudyAteShu bhAgashaH . svayamabhyadravadbhImaM nAgAnIkena te sutaH .. 3..\\ sa nAga iva nAgena govR^iSheNeva govR^iShaH . samAhUtaH svaya.n rAGYA nAgAnIkamupAdravat .. 4..\\ sa yuddhakushalaH pArtho bAhuvIryeNa chAnvitaH . abhinatku~njarAnIkamachireNaiva mAriSha .. 5..\\ te gajA girisa~NkAshAH kSharantaH sarvato madam . bhImasenasya nArAchairvimukhA vimadI kR^itAH .. 6..\\ vidhamedabhrajAlAni yathA vAyuH samantataH . vyadhamattAnyanIkAni tathaiva pavanAtmajaH .. 7..\\ sa teShu visR^ijanbANAnbhImo nAgeShvashobhata . bhuvaneShviva sarveShu gabhastInudito raviH .. 8..\\ te bhIma bANaiH shatashaH sa.nsyUtA vibabhurgajAH . gabhastibhirivArkasya vyomni nAnA balAhakAH .. 9..\\ tathA gajAnA.n kadanaM kurvANamanilAtmajam . kruddho duryodhano.abhyetya pratyavidhyachchhitaiH sharaiH .. 10..\\ tataH kShaNena kShitipa.n kShatajapratimekShaNaH . kShayaM ninIShurnishitairbhImo vivyAdha patribhiH .. 11..\\ sa sharArpita sarvA~NgaH kruddho vivyAdha pANDavam . nArAchairarkarashmyAbhairbhImasena.n smayanniva .. 12..\\ tasya nAgaM maNimaya.n ratnachitra.n dhvaje sthitam . bhallAbhyA.n kArmukaM chaiva kShipraM chichchheda pANDavaH .. 13..\\ duryodhanaM pIDyamAna.n dR^iShTvA bhImena mAriSha . chukShobhayiShurabhyAgAda~Ngo mAta~NgamAsthitaH .. 14..\\ tamApatantaM mAta~Ngamambudapratimasvanam . kumbhAntare bhImaseno nArAchenArdayadbhR^isham .. 15..\\ tasya kAya.n vinirbhidya mamajja dharaNItale . tataH papAta dvirado vajrAhata ivAchalaH .. 16..\\ tasyAvarjitanAgasya mechchhasyAvapatiShyataH . shirashchichchheda bhallena kShiprakArI vR^ikodaraH .. 17..\\ tasminnipatite vIre samprAdravata sA chamUH . sambhrAntAshvadviparathA padAtInavamR^idnatI .. 18..\\ teShvanIkeShu sarveShu vidravatsu samantataH . prAgjyotiShastato bhIma.n ku~njareNa samAdravat .. 19..\\ yena nAgena maghavAnajayaddaityadAnavAn . sa nAgapravaro bhIma.n sahasA samupAdravat .. 20..\\ shravaNAbhyAmatho padbhyA.n sa.nhatena kareNa cha . vyAvR^ittanayanaH kruddhaH pradahanniva pANDavam .. 21..\\ tataH sarvasya sainyasya nAdaH samabhavanmahAn . hAhA vinihato bhImaH ku~njareNeti mAriSha .. 22..\\ tena nAdena vitrastA pANDavAnAmanIkinI . samahAbhyadravadrAjanyatra tasthau vR^ikodaraH .. 23..\\ tato yudhiShThiro rAjA hataM matvA vR^ikodaram . bhagadatta.n sapA~nchAlaH sarvataH samavArayat .. 24..\\ ta.n rathai rathinAM shreShThAH parivArya samantataH . avAkira~nshairastIkShNaiH shatasho.atha sahasrashaH .. 25..\\ sa vighAtaM pR^iShatkAnAma~Nkushena samAcharan . gajena pANDupA~nchAlAnvyadhamatparvateshvaraH .. 26..\\ tadadbhutamapashyAma bhagadattasya sa.nyuge . tathA vR^iddhasya charita.n ku~njareNa vishAM pate .. 27..\\ tato rAjA dashArNAnAM prAgjyotiShamupAdravat . tiryagyAtena nAgena sa madenAshu gAminA .. 28..\\ tayoryuddha.n samabhavannAgayorbhImarUpayoH . sa pakShayoH parvatayoryathA sa drumayoH purA .. 29..\\ prAgjyotiShapaternAgaH saMnipatyApavR^itya cha . pArshve dashArNAdhipaterbhittvA nAgamapAtayat .. 30..\\ tomaraiH sUryarashmyAbhairbhagadatto.atha sampabhiH . jaghAna dviradastha.n ta.n shatruM prachalitAsanam .. 31..\\ upasR^itya tu rAjAnaM bhagadatta.n yudhiShThiraH . rathAnIkena mahatA sarvataH paryavArayat .. 32..\\ sa ku~njarastho rathibhiH shushubhe sarvatovR^itaH . parvate vanamadhyastho jvalanniva hutAshanaH .. 33..\\ maNDala.n sarvataH shliShTaM rathinAmugradhanvinAm . kiratA.n sharavarShANi sa nAgaH paryavartata .. 34..\\ tataH prAgjyotiSho rAjA parigR^ihya dviparShabham . preShayAmAsa sahasA yuyudhAnarathaM prati .. 35..\\ shineH pautrasya tu rathaM parigR^ihya mahAdvipaH . abhichikShepa vegena yuyudhAnastvapAkramat .. 36..\\ bR^ihataH saindhavAnashvAnsamutthApya tu sArathiH . tasthau sAtyakimAsAdya samplutasta.n rathaM punaH .. 37..\\ sa tu labdhvAntaraM nAgastvarito rathamaNDalAt . nishchakrAma tataH sarvAnparichikShepa pArthivAn .. 38..\\ te tvAshugatinA tena trAsyamAnA nararShabhAH . tameka.n dvirada.n sa~Nkhye menire shatasho nR^ipAH .. 39..\\ te jagasthena kAlyante bhagadattena pANDavAH . airAvatasthena yathA devarAjena dAnavAH .. 40..\\ teShAM pradravatAM bhImaH pA~nchAlAnAmitastataH . gajavAjikR^itaH shabdaH sumahAnsamajAyata .. 41..\\ bhagadattena samare kAlyamAneShu pANDuShu . prAgjyotiShamabhikruddhaH punarbhImaH samabhyayAt .. 42..\\ tasyAbhidravato vAhAnhastamuktena vAriNA . siktvA vyatrAsayannAgaste pArthamahara.nstataH .. 43..\\ tatastamabhyayAttUrNa.n ruchi parvAkR^itI sutaH . samukSha~nsharavarSheNa rathastho.antakasaMnibhaH .. 44..\\ tato ruchiraparvANa.n shareNa nataparvaNA . suparvA parvata patirninye vaivasvatakShayam .. 45..\\ tasminnipatite vIre saubhadro draupadI sutAH . chekitAno dhR^iShTaketuryuyutsushchArdayandvipam .. 46..\\ ta ena.n sharadhArAbhirdhArAbhiriva toyadAH . siShichurbhairavAnnAdAnvinadanto jighA.nsavaH .. 47..\\ tataH pArShNya~NkushA~NguShThaiH kR^itinA chodito dvipaH . prasArita karaH prAyAtstabdhakarNekShaNo drutam .. 48..\\ so.adhiShThAya padA vAhAnyuyutsoH sUtamArujat . putrastu tava sambhrAntaH saubhadrasyApluto ratham .. 49..\\ sa ku~njarastho visR^ijanniShUnariShu pArthivaH . babhau rashmInivAdityo bhuvaneShu samutsR^ijan .. 50..\\ tamArjunirdvAdashabhiryuyutsurdashabhiH sharaiH . tribhistribhirdraupadeyA dhR^iShTaketushcha vivyadhuH .. 51..\\ so.ariyatnArpitairbANairAchito dvirado babhau . sa.nsyUta iva sUryasya rashmibhirjalado mahAn .. 52..\\ niyantuH shilpayatnAbhyAM preShito.arisharArditaH . parichikShepa tAnnAgaH sa ripUnsavyadakShiNam .. 53..\\ gopAla iva daNDena yathA pashugaNAnvane . AveShTayata tA.n senAM bhagadattastathA muhuH .. 54..\\ kShipra.n shyenAbhipannAnAM vAyasAnAmiva svanaH . babhUva pANDaveyAnAM bhR^isha.n vidravatAM svanaH .. 55..\\ sa nAgarAjaH pravarA~NkushAhataH purA sa pakSho.adrivaro yathA nR^ipa . bhaya.n tathA ripuShu samAdadhadbhR^ishaM vaNiggaNAnA.n kShubhito yathArNavaH .. 56..\\ tato dhvanirdviradarathAshvapArthivair bhayAddravadbhirjanito.atibhairavaH . kShiti.n viyaddyAM vidisho dishastathA samAvR^iNotpArthivasa.nyuge tadA .. 57..\\ sa tena nAgapravareNa pArthivo bhR^isha.n jagAhe dviShatAmanIkinIm . purA suguptA.n vibudhairivAhave virochano devavarUthinIm iva .. 58..\\ bhR^isha.n vavau jvalanasakho viyadrajaH samAvR^iNonmuhurapi chaiva sainikAn . tamekanAga.n gaNasho yathA gajAH samantato drutamiva menire janAH .. 59..\\ \medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 26} s yanmAM pArthasya sa~NgrAme karmANi paripR^ichchhasi . tachchhR^iNuShva mahArAja pArtho yadakaronmR^idhe .. 1..\\ rajo dR^iShTvA samudbhUta.n shrutvA cha gajanisvanam . bhajyatAM bhagadattena kaunteyaH kR^iShNamabravIt .. 2..\\ yathA prAgjyotiSho rAjA gajena madhusUdana . tvaramANo.abhyatikrAnto dhruva.n tasyaiSha nisvanaH .. 3..\\ indrAdanavaraH sa~Nkhye gajayAnavishAradaH . prathamo vA dvitIyo vA pR^ithivyAmiti me matiH .. 4..\\ sa chApi dviradashreShThaH sadA pratigajo yudhi . sarvashabdAtigaH sa~Nkhye kR^itakarmA jitaklamaH .. 5..\\ sahaH shastranipAtAnAmagnisparshasya chAnagha . sa pANDava bala.n vyaktamadyaiko nAshayiShyati .. 6..\\ na chAvAbhyAmR^ite.anyo.asti shaktastaM pratibAdhitum . tvaramANastato yAhi yataH prAgjyotiShAdhipaH .. 7..\\ shakra sakhyAddvipabalairvayasA chApi vismitam . adyainaM preShayiShyAmi balahantuH priyAtithim .. 8..\\ vachanAdatha kR^iShNastu prayayau savyasAchinaH . dAryate bhagadattena yatra pANDava vAhinI .. 9..\\ taM prayAnta.n tataH pashchAdAhvayanto mahArathAH . saMshaptakAH samArohansahasrANi chaturdasha .. 10..\\ dashaiva tu sahasrANi trigartAnAM narAdhipa . chatvAri tu sahasrANi vAsudevasya ye.anugAH .. 11..\\ dAryamANA.n chamUM dR^iShTvA bhagadattena mAriSha . AhUyamAnasya cha tairabhavaddhR^idaya.n dvidhA .. 12..\\ kiM nu shreyaH kara.n karma bhavediti vichintayan . ito vA vinivarteya.n gachchheya.n vA yudhiShThiram .. 13..\\ tasya buddhyA vichAryaitadarjunasya kurUdvaha . abhavadbhUyasI buddhiH saMshaptakavadhe sthirA .. 14..\\ sa saMnivR^ittaH sahasA kapipravara ketanaH . eko rathasahasrANi nihantu.n vAsavI raNe .. 15..\\ sA hi duryodhanasyAsInmatiH karNasya chobhayoH . arjunasya vadhopAye tena dvaidhamakalpayat .. 16..\\ sa tu sa.nvartayAmAsa dvaidhI bhAvena pANDavaH . rathena tu rathAgryANAmakarottAM mR^iShA tadA .. 17..\\ tataH shatasahasrANi sharANAM nataparvaNAm . vyasR^ijannarjune rAjansaMshaptakamahArathAH .. 18..\\ naiva kuntIsutaH pArtho naiva kR^iShNo janArdanaH . na hayA na ratho rAjandR^ishyante sma sharaishchitAH .. 19..\\ yadA mohamanuprAptaH sa svedashcha janArdanaH . tatastAnprAyashaH pArtho vajrAstreNa nijaghnivAn .. 20..\\ shatashaH pANayashchhinnAH seShu jyAtalakArmukAH . ketavo vAjinaH sUtA rathinashchApatankShitau .. 21..\\ drumAchalAgrAmbudharaiH samarUpAH sukalpitAH . hatArohAH kShitau peturdvipAH pArtha sharAhatAH .. 22..\\ vipra viddha kuthA valgAshchhinnabhANDAH parAsavaH . sArohAsturagAH peturmathitAH pArtha mArgaNaiH .. 23..\\ sarShTi charmAsi nakharAH sa mudgaraparashvadhAH . sa~nchinnA bAhavaH peturnR^iNAM bhallaiH kirITinA .. 24..\\ bAlAdityAmbujendUnA.n tulyarUpANi mAriSha . sa~nchinnAnyarjuna sharaiH shirA.nsyurvIM prapedire .. 25..\\ jajvAlAla~NkR^itaiH senApatribhiH prANabhojanaiH . nAnA li~NgairadAmitrAnkruddhe nighnati phalgune .. 26..\\ kShobhayanta.n tadA senAM dviradaM nalinIm iva . dhana~njayaM bhUtagaNAH sAdhu sAdhvityapUjayan .. 27..\\ dR^iShTvA tatkarma pArthasya vAsavasyeva mAdhavaH . vismayaM parama.n gatvA talamAhatya pUjayat .. 28..\\ tataH saMshaptakAnhatvA bhUyiShTha.n ye vyavasthitAH . bhagadattAya yAhIti pArthaH kR^iShNamachodayat .. 29..\\ \medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 27} s yiyAsatastataH kR^iShNaH pArthasyAshvAnmanojavAn . apraiShIddhemasa~nchannAndroNAnIkAya pANDurAn .. 1..\\ taM prayAnta.n kurushreShTha.n svA.nstrAtuM droNa tApitAn . susharmA bhrAtR^ibhiH sArdha.n yuddhArthI pR^iShThato.anvayAt .. 2..\\ tataH shvetahayaH kR^iShNamabravIdajita.n jayaH . eSha mAM bhrAtR^ibhiH sArdha.n susharmAhvayate.achyuta .. 3..\\ dIryate chottareNaitatsainyaM naH shatrusUdana . dvaidhI bhUtaM mano me.adya kR^ita.n saMshaptakairidam .. 4..\\ kiM nu saMshaptakAnhanmi svAnrakShAmyahitArditAn . iti me tvaM mata.n vettha tatra kiM sukR^itaM bhavet .. 5..\\ evamuktastu dAshArhaH syandanaM pratyavartayat . yena trigartAdhipatiH pANDava.n samupAhvayat .. 6..\\ tato.arjunaH susharmANa.n viddhvA saptabhirAshugaiH . dhvaja.n dhanushchAsya tathA kShurAbhyA.n samakR^intata .. 7..\\ trigartAdhipateshchApi bhrAtara.n ShaDbhirAyasaiH . sAshva.n sasUta.n tvaritaH pArthaH praiShIdyamakShayam .. 8..\\ tato bhujaga sa~NkAshA.n susharmA shaktimAyasIm . chikShepArjunamAdishya vAsudevAya tomaram .. 9..\\ shakti.n tribhiH sharaishchhittvA tomaraM tribhirarjunaH . susharmANa.n sharavrAtairmohayitvA nyavartata .. 10..\\ ta.n vAsavamivAyAntaM bhUri varShasharaughiNam . rAja.nstAvaka sainyAnAM nogra.n kashchidavArayat .. 11..\\ tato dhana~njayo bANaistata eva mahArathAn . AyAdvinighnankauravyAndahankakShamivAnalaH .. 12..\\ tasya vegamasahya.n tu kuntIputrasya dhImataH . nAshaknuva.nste sa.nsoDhu.n sparshamagneriva prajAH .. 13..\\ sa.nveShTayannanIkAni sharavarSheNa pANDavaH . suparNapAtavadrAjannAyAtprAgjyotiShaM prati .. 14..\\ yattadAnAmaya~njiShNurbharatAnAmapAyinAm . dhanuH kShemakara.n sa~Nkhye dviShatAmashruvardhanam .. 15..\\ tadeva tava putrasya rAjandurdyUta devinaH . kR^ite kShatravinAshAya dhanurAyachchhadarjunaH .. 16..\\ tathA vikShobhyamANA sA pArthena tava vAhinI . vyadIryata mahArAja naurivAsAdya parvatam .. 17..\\ tato dashasahasrANi nyavartanta dhanuShmatAm . mati.n kR^itvA raNe kruddhA vIrA jayaparAjaye .. 18..\\ vyapetahR^idayatrAsa ApaddharmAtigo rathaH . ArchhatpArtho guruM bhAra.n sarvabhAra saho yudhi .. 19..\\ yathA naDa vana.n kruddhaH prabhinnaH ShaShTihAyanaH . mR^idnIyAttadvadAyastaH pArtho.amR^idnAchchamU.n tava .. 20..\\ tasminpramathite sainye bhagadatto narAdhipaH . tena nAgena sahasa dhana~njayamupAdravat .. 21..\\ ta.n rathena naravyAghraH pratyagR^ihNAdabhItavat . sa saMnipAtastumulo babhUva rathanAgayoH .. 22..\\ kalpitAbhyA.n yathAshAstraM rathena cha gajena cha . sa~NgrAme cheraturvIrau bhagadatta dhana~njayau .. 23..\\ tato jImUtasaMshAkAnnAgAdindra ivAbhibhUH . abhyavarShachchharaugheNa bhagadatto dhana~njayam .. 24..\\ sa chApi sharavarSha.n tachchharavarSheNa vAsaviH . aprAptameva chichchheda bhagadattasya vIryavAn .. 25..\\ tataH prAgjyotiSho rAjA sharavarShaM nivArya tat . sharairjaghne mahAbAhuM pArtha.n kR^iShNaM cha bhArata .. 26..\\ tataH sa sharajAlena mahatAbhyavakIrya tau . chodayAmAsa taM nAga.n vadhAyAchyutapArthayoH .. 27..\\ tamApatanta.n dviradaM dR^iShTvA kruddhamivAntakam . chakre.apasavya.n tvaritaH syandanena janArdanaH .. 28..\\ samprAptamapi neyeSha parAvR^ittaM mahAdvipam . sArohaM mR^ityusAtkartu.n smarandharma.n dhana~njayaH .. 29..\\ sa tu nAgo dviparathAnhayAMshchArujya mAriSha . prAhiNonmR^ityulokAya tato.akrudhyaddhana~njayaH .. 30..\\ \medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 28} dhr tathA kruddhaH kimakarodbhagadattasya pANDavaH . prAgjyotiSho vA pArthasya tanme sha.nsa yathAtatham .. 1..\\ s prAgjyotiSheNa sa.nsaktAvubhau dAshArha pANDavau . mR^ityorivAntikaM prAptau sarvabhUtAni menire .. 2..\\ tathA hi sharavarShANi pAtayatyanishaM prabho . bhagadatto gajaskandhAtkR^iShNayoH syandanasthayoH .. 3..\\ atha kArShNAyasairbANaiH pUrNakArmukaniHsR^itaiH . avidhyaddevakIputra.n hemapu~NkhaiH shilAshitaiH .. 4..\\ agnisparsha samAstIkShNA bhagadattena choditAH . nirbhidya devakIputra.n kShitiM jagmuH sharAstataH .. 5..\\ tasya pArtho dhanushchhittvA sharAvApaM nihatya cha . lADayanniva rAjAnaM bhagadattamayodhayat .. 6..\\ so.arkarashmi nibhA.nstIkShNA.nstomarAnvai chaturdasha . prerayatsavyasAchI tA.nstridhaikaikamathAchchhinat .. 7..\\ tato nAgasya tadvarma vyadhamatpAkashAsaniH . sharajAlena sa babhau vyabhraH parvatarAD iva .. 8..\\ tataH prAgjyotiShaH shakti.n hemadaNDAmayasmayIm . vyasR^ijadvAsudevAya dvidhA tAm arjuno.achchhinat .. 9..\\ tatashchhatra.n dhvajaM chaiva chhittvA rAGYo.arjunaH sharaiH . vivyAdha dashabhistUrNamutsmayanparvatAdhipam .. 10..\\ so.atividdho.arjuna sharaiH supu~NkhaiH ka~NkapatribhiH . bhagadattastataH kruddhaH pANDavasya mahAtmanaH .. 11..\\ vyasR^ijattomarAnmUrdhni shvetAshvasyonnanAda cha . tairarjunasya samare kirITaM parivartitam .. 12..\\ parivR^itta.n kirITaM ta.n yamayanneva phalgunaH . sudR^iShTaH kriyatA.n loka iti rAjAnamabravIt .. 13..\\ evamuktastu sa~NkruddhaH sharavarSheNa pANDavam . abhyavarShatsa govinda.n dhanurAdAya bhasvaram .. 14..\\ tasya pArtho dhanushchhittvA tUNIrAnsaMnikR^itya cha . tvaramANo dvisaptatyA sarvamarmasvatADayat .. 15..\\ viddhastathApyavyathito vaiShNavAstramudIrayan . abhimantryA~Nkusha.n kruddho vyasR^ijatpANDavorasi .. 16..\\ visR^iShTaM bhagadattena tadastra.n sarvaghAtakam . urasA pratijagrAha pArtha.n sa~nchAdya keshavaH .. 17..\\ vaijayantyabhavanmAlA tadastra.n keshavorasi . tato.arjunaH klAntamanAH keshavaM pratyabhAShata .. 18..\\ ayudhyamAnasturagAnsa.nyantAsmi janArdana . ityuktvA puNDarIkAkSha pratiGYA.n svAM na rakShasi .. 19..\\ yadyAha.n vyasanI vA syAmashakto vA nivAraNe . tatastvayaiva.n kArya.n syAnna tu kAryaM mayi sthite .. 20..\\ sa bANaH sadhanushchAha.n sa surAsuramAnavAn . shakto lokAnimA~njetu.n tachchApi viditaM tava .. 21..\\ tato.arjuna.n vAsudevaH pratyuvAchArthavadvachaH . shR^iNu guhyamidaM pArtha yathAvR^ittaM purAnagha .. 22..\\ chaturmUrtiraha.n shashvallokatrANArthamudyataH . AtmAnaM pravibhajyeha lokAnA.n hitamAdadhe .. 23..\\ ekA mUrtistapashcharyA.n kurute me bhuvi sthitA . aparA pashyati jagatkurvANa.n sAdhvasAdhunI .. 24..\\ aparA kurute karma mAnuSha.n lokamAshritA . shete chaturthI tvaparA nidrA.n varShasahasrikAm .. 25..\\ yAsau varShasahasrAnte mUrtiruttiShThate mama . varArhebhyo varA~nshreShThA.nstasminkAle dadAti sA .. 26..\\ ta.n tu kAlamanuprApta.n viditvA pR^ithivI tadA . prAyAchata vara.n yaM mAM narakArthAya taM shR^iNu .. 27..\\ devAnAmasurANA.n cha avadhyastanayo.astu me . upeto vaiShNavAstreNa tanme tva.n dAtumarhasi .. 28..\\ eva.n varamahaM shrutvA jagatyAstanaye tadA . amoghamastramadada.n vaiShNava.n tadahaM purA .. 29..\\ avocha.n chaitadastra.n vai hyamoghaM bhavatu kShame . narakasyAbhirakShArthaM naina.n kashchidvadhiShyati .. 30..\\ anenAstreNa te guptaH sutaH parabalArdanaH . bhaviShyati durAdharShaH sarvalokeShu sarvadA .. 31..\\ tathetyuktvA gatA devI kR^itakAmA manasvinI . sa chApyAsIddurAdharSho narakaH shatrutApanaH .. 32..\\ tasmAtprAgjyotiShaM prApta.n tadastraM pArtha mAmakam . nAsyAvadhyo.asti lokeShu sendrarudreShu mAriSha .. 33..\\ tanmayA tvatkR^itenaitadanyathA vyapanAshitam . viyuktaM paramAstreNa jahi pArtha mahAsuram .. 34..\\ vairiNa.n yudhi durdharShaM bhagadattaM suradviSham . yathAha.n jaghnivAnpUrva.n hitArthaM narakaM tathA .. 35..\\ evamuktastataH pArthaH keshavena mahAtmanA . bhagadatta.n shitairbANaiH sahasA samavAkirat .. 36..\\ tataH pArtho mahAbAhurasambhrAnto mahAmanAH . kumbhayorantare nAgaM nArAchena samArpayat .. 37..\\ samAsAdya tu taM nAgaM bANo vajra ivAchalam . abhyagAtsaha pu~Nkhena valmIkamiva pannagaH .. 38..\\ sa tu viShTabhya gAtrANi dantAbhyAmavani.n yayau . nadannArtasvaraM prANAnutsasarja mahAdvipaH .. 39..\\ tatashchandrArdhabimbena shareNa nataparvaNA . bibheda hR^idaya.n rAGYo bhagadattasya pANDavaH .. 40..\\ sa bhinnahR^idayo rAjA bhagadattaH kirITinA . sharAsana.n sharAMshchaiva gatAsuH pramumocha ha .. 41..\\ shirasastasya vibhraShTaH papAta cha varA~NkushaH . nAlatADana vibhraShTaM palAshaM nalinAdiva .. 42..\\ sa hemamAlI tapanIyabhANDAt papAta nAgAdgirisaMnikAshAt . supuShpito mArutavegarugNo mahIdharAgrAdiva karNikAraH .. 43..\\ nihatya taM narapatimindra vikramaM sakhAyamindrasya tathaindrirAhave . tato.aparA.nstava jayakA~NkShiNo narAn babha~nja vAyurbalavAndrumAniva .. 44..\\ \medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 29} s priyamindrasya satata.n sakhAyamamitaujasam . hatvA prAgjyotiShaM pArthaH pradakShiNamavartata .. 1..\\ tato gAndhArarAjasya sutau parapura~njayau . ArchhetAmarjuna.n sakhye bhrAtarau vR^iShakAchalau .. 2..\\ tau sametyArjuna.n vIrau puraH pashchAchcha dhanvinau . avidhyetAM mahAvegairnishitairAshugairbhR^isham .. 3..\\ vR^iShakasya hayAnsUta.n dhanushchhatra.n rathaM dhvajam . tilasho vyadhamatpArthaH saubalasya shitaiH sharaiH .. 4..\\ tato.arjunaH sharavrAtairnAnApraharaNairapi . gAndhArAnvyAkulAMshchakre saubala pramukhAnpunaH .. 5..\\ tataH pa~nchashatAnvIrAngAndhArAnudyatAyudhAn . prAhiNonmR^ityulokAya kruddho bANairdhana~njayaH .. 6..\\ hatAshvAttu rathAttUrNamavatIrya mahAbhujaH . Aruroha rathaM bhrAturanyachcha dhanurAdade .. 7..\\ tAvekarathamArUDhau bhrAtarau vR^iShakAchalau . sharavarSheNa bIbhatsumavidhyetAM punaH punaH .. 8..\\ syAlau tava mahAtmAnau rAjAnau vR^iShakAchalau . bhR^ishaM nijaghnatuH pArthamindra.n vR^itrabalAviva .. 9..\\ labdhalakShyau tu gAndhArAvahatAM pANDavaM punaH . nidAghavArShikau mAsau loka.n gharmAmbubhiryathA .. 10..\\ tau rathasthau naravyAghrau rAjAnau vR^iShakAchalau . saMshliShTA~Ngau sthitau rAja~njaghAnaikeShuNArjunaH .. 11..\\ tau rathAtsmiha sa~NkAshau lohitAkShau mahAbhujau . gatAsU petaturvIrau sodaryAvekalakShaNau .. 12..\\ tayordehau rathAdbhUmi.n gatau bandhujanapriyau . yasho dasha dishaH puNya.n gamayitvA vyavasthitau .. 13..\\ dR^iShTvA vinihatau sa~Nkhye mAtulAvapalAyinau . bhR^ishaM mumuchurashrUNi putrAstava vishAM pate .. 14..\\ nihatau bhrAtarau dR^iShTvA mAyA shatavishAradaH . kR^iShNau saMmohayanmAyA.n vidadhe shakunistataH .. 15..\\ laguNAyo guDAshmAnaH shataghnyashcha sa shaktayaH . gadAparighanistriMsha shUlamudgara pATTishAH .. 16..\\ sa kampanarShTi nakharA musalAni parashvadhAH . kShurAH kShura pranAlIkA vatsadantAstrisandhinaH .. 17..\\ chakrANi vishikhAH prAsA vividhAnyAyudhAni cha . prapetuH sarvato digbhyaH pradigbhyashchArjunaM prati .. 18..\\ kharoShTramahiShAH si.nhA vyAghrAH sR^imara chillikAH . R^ikShAH sAlAvR^ikA gR^idhrAH kapayo.atha sarIsR^ipAH .. 19..\\ vividhAni cha rakShA.nsi kShudhitAnyarjunaM prati . sa~NkruddhAnyabhyadhAvanta vividhAni vayA.nsi cha .. 20..\\ tato divyAstravichchhUraH kuntIputro dhana~njayaH . visR^ijanniShujAlAni sahasA tAnyatADayat .. 21..\\ te hanyamAnAH shUreNa pravaraiH sAyakairdR^iDhaiH . viruvanto mahArAvAnvineshuH sarvato hatAH .. 22..\\ tatastamaH prAdurabhUdarjunasya rathaM prati . tasmAchcha tamaso vAchaH krUrAH pArthamabhartsayan .. 23..\\ tattamo.astreNa mahatA jyotiSheNArjuno.avadhIt . hate tasmi~njalaughAstu prAdurAsanbhayAnakAH .. 24..\\ ambhasastasya nAshArthamAdityAstramathArjunaH . prAyu~NktAmbhastatastena prAyasho.astreNa shoShitam .. 25..\\ evaM bahuvidhA mAyAH saubalasya kR^itAH kR^itAH . jaghAnAstra balenAshu prahasannarjunastadA .. 26..\\ tathA hatAsu mAyAsu trasto.arjuna sharAhataH . apAyAjjavanairashvaiH shakuniH prAkR^ito yathA .. 27..\\ tato.arjuno.astravichchhraiShThya.n darshayannAtmano.ariShu . abhyavarShachchharaugheNa kauravANAmanIkinIm .. 28..\\ sA hanyamAnA pArthena putrasya tava vAhinI . dvaidhI bhUtA mahArAja ga~NgevAsAdya parvatam .. 29..\\ droNamevAnvapadyanta ke chittatra mahArathAH . ke chidduryodhana.n rAjannardyamAnAH kirITinA .. 30..\\ nApashyAma tatastvetatsainya.n vai tamasAvR^itam . gANDIvasya cha nirghoShaH shruto dakShiNato mayA .. 31..\\ sha~NkhadundubhinirghoSha.n vAditrANA.n cha nisvanam . gANDIvasya cha nirghoSho vyatikramyAspR^ishaddivam .. 32..\\ tataH punardakShiNataH sa~NgrAmashchitrayodhinAm . suyuddhamarjunasyAsIdaha.n tu droNamanvagAm .. 33..\\ nAnAvidhAnyanIkAni putrANA.n tava bhArata . arjuno vyadhamatkAle divIvAbhrANi mArutaH .. 34..\\ ta.n vAsavamivAyAntaM bhUrivarShasharaughiNam . maheShvAsaM naravyAghraM nogra.n kashchidavArayat .. 35..\\ te hanyamAnAH pArthena tvadIyA vyathitA bhR^isham . svAneva bahavo jaghnurvidravantastatastataH .. 36..\\ te.arjunena sharA muktAH ka~NkapatrAstanuchchhidaH . shalabhA iva sampetuH sa.nvR^iNvAnA disho dasha .. 37..\\ turaga.n rathinaM nAgaM padAtimapi mAriSha . vinirbhidya kShiti.n jagmurvalmIkamiva pannagAH .. 38..\\ na cha dvitIya.n vyasR^ijatku~njarAshvanareShu saH . pR^ithagekasharArugNA nipetuste gatAsavaH .. 39..\\ hatairmanuShyaisturagaishcha sarvataH sharAbhivR^iShTairdviradaishcha pAtitaiH . tadA shvagomAyu baDAbhinAditaM vichitramAyodha shiro babhUva ha .. 40..\\ pitA suta.n tyajati suhR^idvara.n suhR^it tathaiva putraH pitara.n sharAturaH . svarakShaNe kR^itamatayastadA janAs tyajanti vAhAnapi pArtha pIDitAH .. 41..\\ \medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 30} dhr teShvanIkeShu bhagneShu pANDuputreNa sa~njaya . chalitAnA.n drutAnAM cha kathamAsInmano hi vaH .. 1..\\ anIkAnAM prabhagnAnA.n vyavasthAnamapashyatAm . duShkaraM patisandhAna.n tanmamAchakShva sa~njaya .. 2..\\ s tathApi tava putrasya priyakAmA vishAM pate . yashaH pravIrA lokeShu rakShanto droNamanvayuH .. 3..\\ samudyateShu shastreShu samprApte cha yudhiShThire . akurvannArya karmANi bhairave satyabhItavat .. 4..\\ antaraM bhImasenasya prApatannamitaujasaH . sAtyakeshchaiva shUrasya dhR^iShTadyumnasya chAbhibho .. 5..\\ droNa.n droNamiti krUrAH pA~nchAlAH samachodayan . mA droNamiti putrAste kurUnsarvAnachodayan .. 6..\\ droNa.n droNamiti hyeke mA droNamiti chApare . kurUNAM pANDavAnA.n cha droNa dyUtamavartata .. 7..\\ ya.n yaM sma bhajate droNaH pA~nchAlAnAM rathavrajam . tatra tatra sma pA~nchAlyo dhR^iShTadyumno.atha dhIyate .. 8..\\ yathAbhAgaviparyAse sa~NgrAme bhairave sati . vIrAH samAsadanvIrAnagachchhanbhIravaH parAn .. 9..\\ akampanIyAH shatrUNAM babhUvustatra pANDavAH . akampaya.nstvanIkAni smarantaH kleshamAtmanaH .. 10..\\ te tvamarShavashaM prAptA hrImantaH svattva choditAH . tyaktvA prANAnnyavartanta ghnanto droNaM mahAhave .. 11..\\ ayasAmiva sampAtaH shilAnAmiva chAbhavat . dIvyatA.n tumule yuddhe prANairamitatejasAm .. 12..\\ na tu smaranti sa~NgrAmamapi vR^iddhAstathAvidham . dR^iShTapUrvaM mahArAja shrutapUrvamathApi vA .. 13..\\ prAkampateva pR^ithivI tasminvIrAvasAdane . pravartatA balaughena mahatA bhArapIDitA .. 14..\\ ghUrNato hi balaughasya diva.n stabdhveva nisvanaH . ajAtashatroH kruddhasya putrasya tava chAbhavat .. 15..\\ samAsAdya tu pANDUnAmanIkAni sahasrashaH . droNena charatA sa~Nkhye prabhagnAni shitaiH sharaiH .. 16..\\ teShu pramathyamAneShu droNenAdbhuta karmaNA . paryavArayadAsAdya droNa.n senApatiH svayam .. 17..\\ tadadbhutamabhUdyuddha.n droNa pA~nchAlyayostadA . naiva tasyopamA kA chitsambhavediti me matiH .. 18..\\ tato nIlo.analaprakhyo dadAha kuru vAhinIm . sharasphuli~NgashchApArchirdahankakShamivAnalaH .. 19..\\ ta.n dahantamanIkAni droNaputraH pratApavAn . pUrvAbhibhAShI sushlakShNa.n smayamAno.abhyabhAShata .. 20..\\ nIlakiM bahubhirdagdhaistava yodhaiH sharArchiShA . mayaikena hi yudhyasva kruddhaH praharachAshugaiH .. 21..\\ taM padmanikarAkAraM padmapatra nibhekShaNam . vyAkoshapadmAbha mukhaM nIlo vivyAdha sAyakaiH .. 22..\\ tenAtividdhaH sahasA drauNirbhallaiH shitaistribhiH . dhanurdhvaja.n cha chhatraM cha dviShataH sa nyakR^intata .. 23..\\ sotplutya syandanAttasmAnnIlashcharma varAsidhR^ik . droNAyaneH shiraH kAyAddhartumaichchhatpatatrivat .. 24..\\ tasyodyatAseH sunasa.n shiraH kAyAtsakuNDalam . bhallenApAharaddrauNiH smayamAna ivAnagha .. 25..\\ sampUrNachandrAbhamukhaH padmapatra nibhekShaNaH . prAMshurutpalagarbhAbho nihato nyapatatkShitau .. 26..\\ tataH pravivyathe senA pANDavI bhR^ishamAkulA . AchArya putreNa hate nIle jvalitatejasi .. 27..\\ achintayaMshcha te sarve pANDavAnAM mahArathAH . kathaM no vAsavistrAyAchchhatrubhya iti mAriSha .. 28..\\ dakShiNena tu senAyAH kurute kadanaM balI . saMshaptakAvasheShasya nArAyaNa balasya cha .. 29..\\ \medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 31} s pratighAta.n tu sainyasya nAmR^iShyata vR^ikodaraH . so.abhinadbAhlika.n ShaShTyA karNa.n cha dashabhiH sharaiH .. 1..\\ tasya droNaH shitairbANaistIkShNadhArairayasmayaiH . jIvitAntamabhiprepsurmarmaNyAshu jaghAna ha .. 2..\\ karNo dvAdashabhirbANairashvatthAmA cha saptabhiH . ShaDbhirduryodhano rAjA tata enamavAkirat .. 3..\\ bhImaseno.api tAnsarvAnpratyavidhyanmahAbalaH . droNaM pa~nchAshateShUNA.n karmaM cha dashabhiH sharaiH .. 4..\\ duryodhana.n dvAdashabhirdrauNiM chAShTAbhirAshugaiH . ArAva.n tumulaM kurvannabhyavartata tAnraNe .. 5..\\ tasminsantyajati prANAnmR^ityusAdhAraNI kR^ite . ajAtashatrustAnyodhAnbhIma.n trAtetyachodayat .. 6..\\ te yayurbhImasenasya samIpamamitaujasaH . yuyudhAnaprabhR^itayo mAdrIputrau cha pANDavau .. 7..\\ te sametya susa.nrabdhAH sahitAH puruSharShabhAH . maheShvAsa varairgupta.n droNAnIkaM bibhitsavaH .. 8..\\ samApeturmahAvIryA bhImaprabhR^itayo rathAH . tAnpartyagR^ihNAdavyagro droNo.api rathinA.n varaH .. 9..\\ mahAbalAnatirathAnvIrAnsamarashobhinaH . bAhyaM mR^ityubhaya.n kR^itvA tAvakAH pANDavAnyayuH .. 10..\\ sAdinaH sAdino.abhyaghna.nstathaiva rathino rathAn . AsIchchhaktyasi sampAto yuddhamAsItparashvadhaiH .. 11..\\ nikR^iShTamasiyuddha.n cha babhUva kaTukodayam . ku~njarANA~nca sa~NghAtairyuddhamAsItsudAruNam .. 12..\\ apatatku~njarAdanyo hayAdanyastvavAkshirAH . naro bANena nirbhinno rathAdanyashcha mAriSha .. 13..\\ tatrAnyasya cha saMmarde patitasya vivarmaNaH . shiraH pradhva.nsayAmAsa vakShasyAkramya ku~njaraH .. 14..\\ apare.apyaparA~njaghnurvAraNAH patitAnnarAn . viShANaishchAvani.n gatvA vyabhindanrathino bahUn .. 15..\\ narAntraiH ke chidapare viShANAlagna sa.nsravaiH . babhramuH shatasho nAgA mR^idnantaH shatasho narAn .. 16..\\ kA.nsyAyasa tanutrANAnnarAshvarathaku~njarAn . patitAnpothayA.n chakrurdvipAH sthUlanaDAniva .. 17..\\ gR^idhrapatrAdhivAsA.nsi shayanAni narAdhipAH . hrImantaH kAlasampakvAH suduHkhAnyadhisherate .. 18..\\ hanti smAtra pitA putra.n rathenAbhyativartate . putrashcha pitaraM mohAnnirmaryAdamavartata .. 19..\\ akSho bhagno dhvajashchhinnashchhatramurvyAM nipAtitam . yugArdha.n chhinnamAdAya pradudrAva tathA hayaH .. 20..\\ sAsirbAhurnipatitaH shirashchhinna.n sakuNDalam . gajenAkShipya balinA rathaH sa~ncUrNitaH kShitau .. 21..\\ rathinA tADito nAgo nArAchenApatadvyasuH . sArohashchApatadvAjI gajenAtADito bhR^isham .. 22..\\ nirmaryAdaM mahadyuddhamavartata sudAruNam . hA tAta hA putra sakhe kvAsi tiShTha kva dhAvasi .. 23..\\ praharAhara jahyena.n smitakShveDita garjitaiH . ityevamuchcharantyaH sma shrUyante vividhA giraH .. 24..\\ narasyAshvasya nAgasya samasajjata shoNitam . upAshAmyadrajo bhaumaM bhIrUnkashmalamAvishat .. 25..\\ AsItkeshaparAmarsho muShTiyuddha.n cha dAruNam . nakhairdantaishcha shUrANamAdvIpe dvIpamichchhatAm .. 26..\\ tatrAchchhidyata vIrasya sa khaDgo bAhurudyataH . sadhanushchAparasyApi sa sharaH sA~NkushastathA .. 27..\\ prAkroshadanyamanyo.atra tathAnyo vimukho.adravat . anyaH prAptasya chAnyasya shiraH kAyAdapAharat .. 28..\\ shabdamabhyadravachchAnyaH shabdAdanyo.adravadbhR^isham . svAnanyo.atha parAnanyo jaghAna nishitaiH sharaiH .. 29..\\ girishR^i~NgopamashchAtra nArAchena nipAtitaH . mAta~Ngo nyapatadbhUmau nadI rodha ivoShNage .. 30..\\ tathaiva rathinaM nAgaH kSharangiririvArujat . adhyatiShThatpadA bhUmau sahAshva.n saha sArathim .. 31..\\ shUrAnpraharato dR^iShTvA kR^itAstrAnrudhirokShitAn . bahUnapyAvishanmoho bhIrUnhR^idayadurbalAn .. 32..\\ sarvamAvignamabhavanna prAGYAyata ki.n chana . sainye cha rajasA dhvaste nirmaryAdamavartata .. 33..\\ tataH senApatiH shIghramaya.n kAla iti bruvan . nityAbhitvaritAneva tvarayAmAsa pANDavAn .. 34..\\ kurvantaH shAsana.n tasya pANDaveyA yashasvinaH . saro ha.nsA ivApeturghnanto droNa rathaM prati .. 35..\\ gR^ihNItAdravatAnyonya.n vibhItA vinikR^intata . ityAsIttumulaH shabdo durdharShasya rathaM prati .. 36..\\ tato droNaH kR^ipaH karNo drauNI rAjA jayadrathaH . vindAnuvindAvavantyau shalyashchainAnavArayat .. 37..\\ te tvArya dharmasa.nrabdhA durnivAryA durAsadAH . sharArtA na juhurdroNaM pA~nchAlAH pANDavaiH saha .. 38..\\ tato droNo.abhisa~Nkruddho visR^ija~nshatashaH sharAn . chedipA~nchAlapANDUnAmakarotkadanaM mahat .. 39..\\ tasya jyAtalanirghoShaH shushruve dikShu mAriSha . vajrasa~NghAta sa~NkAshastrAsayanpANDavAnbahUn .. 40..\\ etasminnantare jiShNurhatvA saMshaptakAnbalI . abyayAttatra yatra sma droNaH pANDunpramardati .. 41..\\ ta.n sharaughamahAvartaM shoNitodaM mahAhradam . tIrNaH saMshaptakAnhatvA pratyadR^ishyata phalgunaH .. 42..\\ tasya kIrtimato lakShma sUryapratima tejasaH . dIpyamAnamapashyAma tejasA vAnaradhvajam .. 43..\\ saMshaptakasamudra.n tamuchchhoShyAstra gabhastibhiH . sa pANDava yugAntArkaH kurUnapyabhyatItapat .. 44..\\ pradadAha kurUnsarvAnarjunaH shasra tejasA . yugAnte sarvabhUtAni dhUmaketurivotthitaH .. 45..\\ tena bANasahasraughairgajAshvarathayodhinaH . tADyamAnAH kShiti.n jagmurmuktashastrAH sharArditAH .. 46..\\ ke chidArtasvara.n chakrurvinedurapare punaH . pArtha bANahatA ekchinnipeturvigatAsavaH .. 47..\\ teShAmutpatatA.n kAMshchitpatitAMshcha parA~NmukhAn . na jaghAnArjuno yodhAnyodhavratamanusmaran .. 48..\\ te vishIrNarathAshvebhAH prAyashashcha parA~NmukhAH . kuravaH karNa karNeti hAheti cha vichukrushuH .. 49..\\ tamAdhirathirAkranda.n viGYAya sharaNaiShiNAm . mA bhaiShTeti pratishrutya yayAvabhimukho.arjunam .. 50..\\ sa bhArata rathashreShThaH sarvabhArata harShaNaH . prAdushchakre tadAgneyamastramastravidA.n varaH .. 51..\\ tasya dIptasharaughasya dIpachApa dharasya cha . sharaughA~nsharajAlena vidudhAva dhana~njayaH . astramastreNa sa.nvArya prANadadvisR^ija~nsharAn .. 52..\\ dhR^iShTadyumnashcha bhImashcha sAtyakishcha mahArathaH . vivyadhuH karNamAsAdya tribhistribhirajihmagaiH .. 53..\\ arjunAstra.n tu rAdheyaH sa.nvArya sharavR^iShTibhiH . teShA.n trayANAM chApAni chichchheda vishikhaistribhiH .. 54..\\ te nikR^ittAyudhAH shUrA nirviShA bhujagA iva . rathashaktIH samutkShipya bhR^isha.n si.nhA ivAnadan .. 55..\\ tA bhujAgrairmahAvegA visR^iShTA bhujagopamAH . dIpyamAnA mahAshaktyo jagmurAdhirathiM prati .. 56..\\ tA nikR^itya shitairbANaistribhistribhirajihmagaiH . nanAda balavAnkarNaH pArthAya visR^ija~nsharAn .. 57..\\ arjunashchApi rAdheya.n viddhvA saptabhirAshugaiH . karNAdavarajaM bANairjaghAna nishitaistribhiH .. 58..\\ tataH shatru~njaya.n hatvA pArthaH ShaDbhirajihmagaiH . jahAra sadyo bhallena vipATasya shiro rathAt .. 59..\\ pashyatA.n dhArtarAShTrANAmekenaiva kirITinA . pramukhe sUtaputrasya sodaryA nihatAstrayaH .. 60..\\ tato bhImaH samutpatya svarathAdvainateyavat . varAsinA karNa pakShA~njaghAna dasha pa~ncha cha .. 61..\\ punaH svarathamAsthAya dhanurAdAya chAparam . vivyAdha dashabhiH karNa.n sUtamashvAMshcha pa~nchabhiH .. 62..\\ dhR^iShTadyumno.ayasi vara.n karma chAdAya bhAsvaram . jaghAna chandra varmANaM bR^ihatkShatra.n cha pauravam .. 63..\\ tataH svarathamAsthAya pA~nchAlyo.anyachcha kArmukam . AdAya karNa.n vivyAdha trisaptatyA nadanraNe .. 64..\\ shaineyo.apyanyadAdAya dhanurindrAyudhadyuti . sUtaputra.n chatuHShaShTyA viddhvA si.nha ivAnadat .. 65..\\ bhallabhyA.n sAdhu muktAbhyA.n chhittvA karNasya kArmukam . punaH karNa.n tribhirbANairbAhvorurasi chArpayat .. 66..\\ tato duryoghano droNo rAjA chaiva jayadrathaH . nimajjamAna.n rAdheyamujjahruH sAtyakArNavAt .. 67..\\ dhR^iShTadyumnashcha bhImash cha saubhadro.arjuna eva cha . nakulaH sahadevashcha sAtyaki.n jugupU raNe .. 68..\\ evameSha mahAraudraH kShayArtha.n sarvadhanvinAm . tAvakAnAM pareShA.n cha tyaktvA prANAnabhUdraNaH .. 69..\\ padAtirathanAgAshvairgajAshvarathapattayaH . rathino nAgapattyashvai rathapattI rathadvipaiH .. 70..\\ ashvairashvA gajairnAgA rathino rathibhiH saha . sa.nsaktAH samadR^ishyanta pattayashchApi pattibhiH .. 71..\\ eva.n sukalilaM yuddhamAsItkravyAdaharShaNam . mahadbhistairabhItAnA.n yama rAShTravivardhanam .. 72..\\ tato hatA nararathavAji ku~njarair anekasho dviparathavAji pattayaH . gajairgajA rathibhirudAyudhA rathA hayairhayAH pattigaNaishcha pattayaH .. 73..\\ rathairdvipA dviradavarairmahAhayA hayairnarA vararathibhishcha vAjinaH . nirastajihvA dashanekShaNAH kShitau kShaya.n gatAH pramathita varma bhUShaNAH .. 74..\\ tathA parairbahu karaNairvarAyudhair hatA gatAH pratibhaya darshanAH kShitim . vipothitA hayagajapAdatADitA bhR^ishAkulA rathakhura nemibhirhatAH .. 75..\\ pramodane shvApada pakShirakShasAM janakShaye vartati tatra dAruNe . mahAbalAste kupitAH parasparaM niShUdayantaH pravicherurojasA .. 76..\\ tato bale bhR^ishalulite parasparaM nirIkShamANe rudhiraughasamplute . divAkare.asta.n girimAsthite shanair ubhe prayAte shibirAya bhArata .. 77..\\ \medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 32} s pUrvamasmAsu bhagneShu phalgunenAmitaujasA . droNe cha moghasa~Nkalpe rakShite cha yudhiShThire .. 1..\\ sarve vidhvastakavachAstAvakA yudhi nirjitAH . rajasvalA bhR^ishodvignA vIkShamANA disho dasha .. 2..\\ avahAra.n tataH kR^itvA bhAradvAjasya saMmate . labdhalakShyaiH parairdInA bhR^ishAvahasitA raNe .. 3..\\ shlAghamAneShu bhUteShu phalgunasyAmitAnguNAn . keshavasya cha sauhArde kIrtyamAne.arjunaM prati . abhishastA ivAbhUvandhyAnamUkatvamAsthitAH .. 4..\\ tataH prabhAtasamaye droNa.n duryodhano.abravIt . praNayAdabhimAnAchcha dviShadvR^iddhyA cha durmanAH . shR^iNvatA.n sarvabhUtAnAM sa.nrabdho vAkyakovidaH .. 5..\\ nUna.n vayaM vadhya pakShe bhavato brahmavittama . tathA hi nAgrahIH prApta.n samIpe.adya yudhiShThiram .. 6..\\ ichchhataste na muchyeta chakShuH prApto raNe ripuH . jighR^ikShato rakShyamANaH sAmarairapi pANDavaiH .. 7..\\ vara.n dattvA mama prItaH pashchAdvikR^itavAnasi . AshA bha~NgaM na kurvanti bhaktasyAryAH katha.n chana .. 8..\\ tato.aprItistathoktaH sa bhAradvAjo.abravInnR^ipam . nArhase mAnyathA GYAtu.n ghaTamAnaM tava priye .. 9..\\ sa surAsuragandharvAH sa yakShoraga rAkShasAH . nAla.n lokA raNe jetuM pAlyamAna.n kirITinA .. 10..\\ vishvasR^igyatra govindaH pR^itanAristahArjunaH . tatra kasya bala.n krAmedanyatra tryambakAtprabhoH .. 11..\\ satya.n tu te bravImyadya naitajjAtvanyathA bhavet . adyaiShAM pravara.n vIraM pAtayiShye mahAratham .. 12..\\ ta.n cha vyUha.n vidhAsyAmi yo.abhedyastridashairapi . yogena kena chidrAjannarjunastvapanIyatAm .. 13..\\ na hyaGYAtamasAdhya.n vA tasya sa~Nkhye.asti ki.n chana . tena hyupAttaM balavatsarvaGYAnamitastataH .. 14..\\ droNena vyAhR^ite tveva.n saMshaptakagaNAH punaH . Ahvayannarjuna.n sa~Nkhye dakShiNAmabhito disham .. 15..\\ tatrArjunasyAtha paraiH sArdha.n samabhavadraNaH . tAdR^isho yAdR^isho nAnyaH shruto dR^iShTo.api vA kva chit .. 16..\\ tato droNena vihito rAjanvyUho vyarochata . charanmadhya.n dine sUryaH pratapanniva durdR^ishaH .. 17..\\ ta.n chAbhimanyurvachanAtpiturjyeShThasya bhArata . bibheda durbhida.n sa~Nkhye chakravyUhamanekadhA .. 18..\\ sa kR^itvA duShkara.n karmahatvA vIrAnsahasrashaH . ShaTsu vIreShu sa.nsakto dauHshAsani vasha~NgataH .. 19..\\ vayaM paramasa.nhR^iShTAH pANTavAH shokakarshitAH . saubhadre nihate rAjannavahAramakurvata .. 20..\\ dhr putraM puruShasi.nhasya sa~njayAprApta yauvanam . raNe vinihata.n shrutvA bhR^ishaM me dIryate manaH .. 21..\\ dAruNaH kShatradharmo.aya.n vihito dharmakartR^ibhiH . yatra rAjyepsavaH shUrA bAle shastramapAtayan .. 22..\\ bAlamatyantasukhina.n vicharantamabhItavat . kR^itAstrA bahavo jaghnurbrUhi gAvalgaNe katham .. 23..\\ bibhitsatA rathAnIka.n saubhadreNAmitaujasA . vikrIDita.n yathA sa~Nkhye tanmamAchakShva sa~njaya .. 24..\\ s yanmAM pR^ichchhasi rAjendra saubhadrasya nipAtanam . tatte kArtsnyena vakShyAmi shR^iNu rAjansamAhitaH . vikrIDita.n kumAreNa yathAnIkaM bibhitsatA .. 25..\\ dAvAgnyabhiparItAnAM bhUri gulmatR^iNadrume . vanaukasAmivAraNye tvadIyAnAmabhUdbhayam .. 26..\\ \medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 33} s samare.atyugra karmANaH karmabhirvya~njita shramAH . sa kR^iShNAH pANDavAH pa~ncha devairapi durAsadAH .. 1..\\ sattvakarmAnvayairbuddhyA prakR^ityA yashasA shriyA . naiva bhUto na bhavitA kR^iShNa tulyaguNaH pumAn .. 2..\\ satyadharmaparo dAtA vipra pUjAdibhirguNaiH . sadaiva tridivaM prApto rAjA kila yudhiShThiraH .. 3..\\ yugAnte chAntako rAja~njAmadagnyashcha vIryavAn . raNastho bhImasenashcha kathyante sadR^ishAstrayaH .. 4..\\ pratiGYA karma dakShasya raNe gANDIvadhanvanaH . upamAM nAdhigachchhAmi pArthasya sadR^ishI.n kShitau .. 5..\\ guru vAtsalyamatyantaM naibhR^itya.n vinayo damaH . nakule.aprAtirUpya.n cha shaulyaM cha niyatAni ShaT .. 6..\\ shrutagAmbhIryamAdhuryasattvavIryaparAkramaiH . sadR^isho devayorvIraH sahadevaH kilAshvinoH .. 7..\\ ye cha kR^iShNe guNAH sphItAH pANDaveShu cha ye guNAH . abhimanyau kilaikasthA dR^ishyante guNasa~ncayAH .. 8..\\ yudhiShThirasya dhairyeNa kR^iShNasya charitena cha . karmabhirbhImasenasya sadR^isho bhImakarmaNaH .. 9..\\ dhana~njayasya rUpeNa vikrameNa shrutena cha . vinayAtsahadevasya sadR^isho nakulasya cha .. 10..\\ dhr abhimanyumaha.n sUta saubhadramaparAjitam . shrotumichchhAmi kArtsnyena kathamAyodhane hataH .. 11..\\ s chakravyUho mahArAja AchAryeNAbhikalpitaH . tatra shakropamAH sarve rAjAno viniveshitAH .. 12..\\ sa~NghAto rAjaputrANA.n sarveShAmabhavattadA . kR^itAbhisamayAH sarve suvarNavikR^itadhvajAH .. 13..\\ raktAmbaradharAH sarve sarve raktavibhUShaNAH . sarve raktapatAkAshcha sarve vai hemamAlinaH .. 14..\\ teShA.n dashasahasrANi babhUvurdR^iDhadhanvinAm . pautra.n tava puraskR^itya lakShmaNaM priyadarshanam .. 15..\\ anyonyasamaduHkhAste anyonyasamasAhasAH . anyonya.n spardhamAnAshcha anyonyasya hite ratAH .. 16..\\ karNa duHshAsana kR^ipairvR^ito rAjA mahArathaiH . devarAjopamaH shrImA~nshvetachchhatrAbhisa.nvR^itaH . chAmaravyajanAkShepairudayanniva bhAskaraH .. 17..\\ pramukhe tasya sainyasya droNo.avasthita nAyake . sindhurAjastathAtiShThachchhrImAnmerurivAchalaH .. 18..\\ sindhurAjasya pArshvasthA ashvathAma purogamAH . sutAstava mahArAja triMshattridashasaMnibhAH .. 19..\\ gAndhArarAjaH kitavaH shalyo bhUrishravAstathA . pArshvataH sindhurAjasya vyarAjanta mahArathAH .. 20..\\ \medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 34} s tadanIkamanAdhR^iShyaM bhAradvAjena rakShitam . pArthAH samabhyavartanta bhImasenapurogamAH .. 1..\\ sAtyakishchekitAnashcha dhR^iShTadyumnashcha pArShataH . kuntibhojashcha vikrAnto drupadashcha mahArathaH .. 2..\\ ArjuniH kShatradharmA cha bR^ihatkShatrashcha vIryavAn . chedipo dhR^iShTaketushcha mAdrIputrau ghaTotkachaH .. 3..\\ yudhAmanyushcha vikrAntaH shikhaNDI chAparAjitaH . uttamaujAshcha durdharSho virATashcha mahArathaH .. 4..\\ draupadeyAshcha sa.nrabdhAH shaishupAlishcha vIryavAn . kekayAshcha mahAvIryAH sR^i~njayAshcha sahasrashaH .. 5..\\ ete chAnye cha sagaNAH kR^itAstrA yuddhadurmadAH . samabhyadhAvansahasA bhAradvAja.n yuyutsavaH .. 6..\\ samavetA.nstu tAnsarvAnbhAradvAjo.api vIryavAn . asambhrAntaH sharaugheNa mahatA samavArayat .. 7..\\ mahaughAH salilasyeva girimAsAdya durbhidam . droNa.n te nAbhyavartanta velAmiva jalAshayAH .. 8..\\ pIDyamAnAH sharai rAjandroNa chApaviniHsR^itaiH . na shekuH pramuhe sthAtuM bhAradvAjasya pANDavAH .. 9..\\ tadadbhutamapashyAma droNasya bhujayorbalam . yadenaM nAbhyavartanta pA~nchAlAH sR^i~njayaiH saha .. 10..\\ tamAyAntamabhikruddha.n droNaM dR^iShTvA yudhiShThiraH . bahudhA chintayAmAsa droNasya prativAraNam .. 11..\\ ashakya.n tu tamanyena droNaM matvA yudhiShThiraH . aviShahya guruM bhAra.n saubhadre samavAsR^ijat .. 12..\\ vAsudevAdanavaraM phalgunAchchAmitaujasam . abravItparavIraghnamabhimanyumida.n vachaH .. 13..\\ etya no nArjuno garhedyathA tAta tathA kuru . chakravyUhasya na vaya.n vidma bheda.n kathaM chana .. 14..\\ tva.n vArjuno vA kR^iShNo vA bhindyAtpradyumna eva vA . chakravyUhaM mahAbAho pa~nchamo.anyo na vidyate .. 15..\\ abhimanyo vara.n tAta yAchatAM dAtumarhasi . pitR^INAM mAtulAnA.n cha sainyAnAM chaiva sarvashaH .. 16..\\ dhana~njayo hi nastAta garhayedetya sa.nyugAt . kShipramastra.n samAdAya droNAnIkaM vishAtaya .. 17..\\ abhi droNasya dR^iDhamavyagramanIka pravara.n yudhi . pitR^INA.n jayamAkA~NkShannavagAhe bhinadmi cha .. 18..\\ upadiShTo hi me pitrA yogo.anIkasya bhedane . notsahe tu vinirgantumaha.n kasyAM chidApadi .. 19..\\ y bhindhyanIka.n yudhA shreShTha dvAraM sa~njanayasva naH . vaya.n tvAnugamiShyAmo yena tvaM tAta yAsyasi .. 20..\\ dhana~njaya sama.n yuddhe tvAM vaya.n tAta sa.nyuge . praNidhAyAnuyAsyAmo rakShantaH sarvato mukhAH .. 21..\\ bhm aha.n tvAnugamiShyAmi dhR^iShTadyumno.atha sAtyakiH . pA~nchAlAH kekayA matsyAstathA sarve prabhadrakAH .. 22..\\ sakR^idbhinna.n tvayA vyUhaM tatra tatra punaH punaH . vayaM pradhva.nsayiShyAmo nighnamAnA varAnvarAn .. 23..\\ abhi ahametatpravekShyAmi droNAnIka.n durAsadam . pata~Nga iva sa~Nkruddho jvalita.n jAtavedasam .. 24..\\ tatkarmAdya kariShyAmi hita.n yadvaMshayordvayoH . mAtulasya cha yA prItirbhaviShyati pitush cha me .. 25..\\ shishunaikena sa~NgrAme kAlyamAnAni sa~NghashaH . adya drakShyanti bhUtAni dviShatsainyAni vai mayA .. 26..\\ y eva.n te bhAShamANasya bala.n saubhadra vardhatAm . yastvamutsahase bhettu.n droNAnIka.n sudurbhidam .. 27..\\ rakShitaM puruShavyAghrairmaheShvAsaiH prahAribhiH . sAdhya rudra marutkalpairvasvagnyAdityavikramaiH .. 28..\\ s tasya tadvachana.n shrutvA sa yantAramachodayat . sumitrashvAnraNe kShipra.n droNAnIkAya chodaya .. 29..\\ \medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 35} s saubhadrastu vachaH shrutvA dharmarAjasya dhImataH . achodayata yantAra.n droNAnIkAya bhArata .. 1..\\ tena sa~ncodyamAnastu yAhi yAhIti sArathiH . pratyuvAcha tato rAjannabhimanyumida.n vachaH .. 2..\\ atibhAro.ayamAyuShmannAhitastvayi pANDavaiH . sampradhArya kShamaM buddhyA tatastva.n yoddhumarhasi .. 3..\\ AchArya hi kR^itI droNaH paramAstre kR^itashramaH . atyantasukhasa.nvR^iddhastva.n cha yuddhavishAradaH .. 4..\\ tato.abhimanyuH prahasansArathi.n vAkyamabravIt . sArathe ko nvaya.n droNaH samagraM kShatrameva vA .. 5..\\ airAvata gata.n shakraM sahAmara gaNairaham . yodhayeya.n raNamukhe na me kShatre.adya vismayaH . na mamaitaddviShatsainya.n kalAmarhati ShoDashIm .. 6..\\ api vishvajita.n viShNuM mAtulaM prApya sUtaja . pitara.n chArjuna.n sa~Nkhye na bhIrmAmupayAsyati .. 7..\\ tato.abhimanyustA.n vAcha.n kadarthI kR^ityasAratheH . yAhItyevAbravIdena.n droNAnIkAya mAchiram .. 8..\\ tataH sa~ncodayAmAsa hayAnasya trihAyanAn . nAtihR^iShTta manAH sUto hemabhANDa parichchhadAn .. 9..\\ te preShitAH sumitreNa droNAnIkAya vAjinaH . droNamabhyadravanrAjanmahAvegaparAkramAH .. 10..\\ tamudIkShya tathA yAna.n sarve droNa purogamAH . abhyavartanta kauravyAH pANDavAshcha tamanvayuH .. 11..\\ sa karNikArapravarochchhritadhvajaH suvarNavarmArjunirarjunAdvaraH . yuyutsayA droNa mukhAnmahArathAn samAsadatsi.nhashishuryathA gajAn .. 12..\\ te viMshatipade yattAH samprahAraM prachakrire . AsIdgA~Nga ivAvarto muhUrtamudadheriva .. 13..\\ shUrANA.n yudhyamAnAnAM nighnatAm itaretaram . sa~NgrAmastumulo rAjanprAvartata sudAruNaH .. 14..\\ pravartamAne sa~NgrAme tasminnatibhaya.n kare . droNasya miShato vyUhaM bhittvA prAvishadArjuniH .. 15..\\ taM praviShTaM parAnghnanta.n shatrumadhye mahAbalam . hastyashvarathapattyaughAH parivavrurudAyudhAH .. 16..\\ nAnA vAditraninadaiH kShveDitotkruShTa garjitaiH . hu~NkAraiH si.nhanAdaishcha tiShTha tiShTheti nisvanaiH .. 17..\\ ghorairhalahalAshabdairmA gAstiShThaihi mAm iti . asAvahamamutreti pravadanto muhurmuhuH .. 18..\\ bR^i.nhitaiH shi~njitairhAsaiH khuranemisvanairapi . saMnAdayanto vasudhAmabhidudruvurArjunim .. 19..\\ teShAmApatatA.n vIraH pUrvaM shIghramatho dR^iDham . kShiprAstro nyavadhIdvrAtAnmarmaGYo marmabhedibhiH .. 20..\\ te hanyamAnAshcha tathA nAnA li~NgaiH shitaiH sharaiH . abhipetustamevAjau shalabhA iva pAvakam .. 21..\\ tatasteShA.n sharIraishcha sharIrAvayavaishcha saH . santastAra kShiti.n kShipraM kushairvedimivAdhvare .. 22..\\ baddhagodhA~NgulitrANAnsa sharAvara kArmukAn . sAsi charmA~NkushAbhIshUnsa tomaraparashvadhAn .. 23..\\ sa guDAyo mukhaprAsAnsarShTi tomarapaTTishAn . sa bhiNDipAla parighAnsa shaktivarakampanAn .. 24..\\ sa pratodamahAsha~NkhAnsa kuntAnsa kacha grahAn . sa mudgarakShepaNIyAnsa pAshaparighopalAn .. 25..\\ sa keyUrA~NgadAnbAhUnhR^idya gandhAnulepanAn . sa~ncichchhedArjunirvR^ittA.nstvadIyAnA.n sahasrashaH .. 26..\\ taiH sphuradbhirmahArAja shushubhe lohitokShitaiH . pa~nchAsyaiH pannagaishchhinnairgaruDeneva mAriSha .. 27..\\ sunAsAnana keshAntairavraNaishchArukuNDalaiH . sandaShTauShTha puTaiH krodhAtkSharadbhiH shoNitaM bahu .. 28..\\ chArusra~NmukuToShNIShairmaNiratnavirAjitaiH . vinAla nalinAkArairdivAkarashashiprabhaiH .. 29..\\ hitapriya.nvadaiH kAle bahubhiH puNyagandhibhiH . dviShachchhirobhiH pR^ithivImavatastAra phAlguNiH .. 30..\\ gandharvanagarAkArAnvidhivatkalpitAnrathAn . vIShA mukhAnvitriveNUnvyastadaNDakabandhurAn .. 31..\\ vija~Ngha kUbarAkShAMshcha vinemInanarAnapi . vichakropaskaropasthAnbhagnopakaraNAnapi .. 32..\\ prashAtitopakaraNAnhatayodhAnsahasrashaH . sharairvishakalIkurvandikShu sarvAsvadR^ishyata .. 33..\\ punardvipAndvipArohAnvaijayantya~Nkusha dhvajAn . tUNAnvarmANyatho kakShyAgraiveyAnatha kambalAn .. 34..\\ ghaNTAH shuNDAnviShANAgrAnkShura pAlAnpadAnugAn . sharairnishitadhArAgraiH shAtravANAmashAtayat .. 35..\\ vanAyujAnpArvatIyAnkAmbojAraTTa bAhlikAn . sthiravAladhi karNAkShA~njanavAnsAdhu vAhinaH .. 36..\\ svArUDhA~nshikhitairyodhaiH shaktyR^iShTi prAsayodhibhiH . vidhvastachAmara kuthAnviprakIrNaprakIrNakAn .. 37..\\ nirastajihvA nayanAnniShkIrNAntrayakR^iddhanAn . hatArohAnbhinnabhANDAnkravyAdagaNamodanAn .. 38..\\ nikR^ittavarma kavachA~nshakR^inmUtrAsR^igAplutAn . nipAtayannashvavarA.nstAvakAnso.abhyarochata .. 39..\\ eko viShNurivAchintyaH kR^itvA prAkkarma duShkaram . tathA vimathita.n tena trya~NgaM tava balaM mahat . vyahanatsa padAtyoghA.nstvadIyAneva bhArata .. 40..\\ evamekena tA.n senAM saubhadreNa shitaiH sharaiH . bhR^isha.n viprahatA.n dR^iShTvAskandenevAsurIM chamUm .. 41..\\ tvadIyAstava putrAshcha vIkShamANA disho dasha . saMshuShkAsyAshchalannetrAH prasvinnA lomaharShaNAH .. 42..\\ palAyanakR^itotsAhA nirutsAhA dviShajjave . gotra nAmabhiranyonya.n krandantau jIvitaiShiNaH .. 43..\\ hatAnputrA.nstathA pitR^InsuhR^itsambandhibAndhavAn . prAtiShThanta samutsR^ijya tvarayanto hayadvipAn .. 44..\\ \medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 36} s tAM prabhagnA.n chamUM dR^iShTvA saubhadreNAmitaujasA . duryodhano bhR^isha.n kruddhaH svaya.n saubhadramabhyayAt .. 1..\\ tato rAjAnamAvR^itta.n saubhadraM prati sa.nyuge . dR^iShTvA droNo.abravIdyodhAnparyApnuta narAdhipam .. 2..\\ purAbhimanyurlakShyaM naH pashyatA.n hanti vIryavAn . tamAdravata mA bhaiShTa kShipra.n rakShata kauravam .. 3..\\ tataH kR^itaGYA balinaH suhR^ido jitakAshinaH . trAsyamAnA bhayAdvIraM parivavrustavAtmajam .. 4..\\ dromo drauNiH kR^ipaH karNaH kR^itavarmA cha saubalaH . bR^ihadbalo madrarAjo bhUrirbhUrishravAH shalaH .. 5..\\ pauravo vR^iShasenashcha visR^ijantaH shitA~nsharAn . saubhradra.n sharavarSheNa mahatA samavAkiran .. 6..\\ saMmohayitvA tamatha duryodhanamamochayan . AsyAdgrAsamivAkShiptamamR^iShe nArjunAtmajaH .. 7..\\ tA~nsharaugheNa mahatA sAshvasUtAnmahArathAn . vimukhIkR^itya saubhadraH si.nhanAdamathAnadat .. 8..\\ tasya nAda.n tataH shrutvA si.nhasyevAmiShaiShiNaH . nAmR^iShyanta susa.nrabdhAH punardroNa mukhA rathAH .. 9..\\ ta ena.n koShThakI kR^ityarathavaMshena mAriSha . vyasR^ijanniShujAlAni nAnA li~NgAni sa~NghashaH .. 10..\\ tAnyantarikShe chichchheda pautrastava shitaiH sharaiH . tAMshchaiva prativivyAdha tadadbhutamivAbhavat .. 11..\\ tataste kopitAstena sharairAshIviShopamaiH . parivavrurjighA.nsantaH saubhadramapalAyinam .. 12..\\ samudramiva paryasta.n tvadIyaM tadbalArNavam . abhimanyurdadhAraiko veleva makarAlayam .. 13..\\ shUrANA.n yudhyamAnAnAM nighnatAm itaretaram . abhimanyoH pareShA.n cha nAsItkashchitparA~NmukhaH .. 14..\\ tasmi.nstu ghore sa~NgrAme vartamAne bhaya~Nkare . duHsaho navabhirbANairabhimanyumavidhyata .. 15..\\ duHshAsano dvAdashabhiH kR^ipaH shAradvatastribhiH . droNastu sapta dashabhiH sharairAshIviShopamaiH .. 16..\\ viviMshatistu viMshatyA kR^itavarmA cha saptabhiH . bR^ihadbalastathAShTAbhirashvatthAmA cha saptabhiH .. 17..\\ bhUrishravAstribhirbANairmadreshaH ShaDbhirAshugaiH . dvAbhyA.n sharAbhyAM shakunistribhirduryodhano nR^ipaH .. 18..\\ sa tu tAnprativivyAdha tribhistribhirajihmagaiH . nR^ityanniva mahArAja chApahastaH pratApavAn .. 19..\\ tato.abhimanyuH sa~NkruddhastApyamAnastavAtmajaiH . vidarshayanvai sumahachchhikShaurasa kR^itaM balam .. 20..\\ garuDAnilara.nhobhiryanturvAkyakarairhayaiH . dAntairashmaka dAyAda.n tvaramANo.abhyahArayat . vivyAdha chaina.n dashabhirbANaistiShTheti chAbravIt .. 21..\\ tasyAbhimanyurdashabhirbANaiH sUta.n hayAndhvajam . bAhU dhanuH shirashchorvyA.n smayamAno.abhyapAtayat .. 22..\\ tatastasminhate vIre saubhadreNAshmakeshvare . sa~ncachAla bala.n sarvaM palAyanaparAyaNam .. 23..\\ tataH karNaH kR^ipo droNo drauNirgAndhArarATshalaH . shalyo bhUrishravAH krAthaH somadatto viviMshatiH .. 24..\\ vR^iShasenaH suSheNashcha kuNDa bhedI pratardanaH . vR^indArako lalitthashcha prabAhurdIrghalochanaH . duryodhanashcha sa~NkruddhaH sharavarShairavAkiran .. 25..\\ so.atikruddho maheShvAsairabhimanyurajihmagaiH . sharamAdatta karNAya parakAyAvabhedanam .. 26..\\ tasya bhittvA tanutrANa.n dehaM nirbhidya chAshugaH . prAvishaddharaNI.n rAjanvalmIkamiva pannagaH .. 27..\\ sa tenAtiprahAreNa vyathito vihvalanniva . sa~ncachAla raNe karNaH kShitikampe yathAchalaH .. 28..\\ athAnyairnishitairbANaiH suSheNa.n dIrghalochanam . kuNDa bhedi.n cha sa~NkruddhastribhistrInavadhIdbalI .. 29..\\ karNastaM pa~nchaviMshatyA nArAchAnA.n samarpayat . ashvatthAmA cha viMshatyA kR^itavarmA cha saptabhiH .. 30..\\ sa sharArdita sarvA~NgaH kruddhaH shakrAtmajAtmajaH . vicharandR^ishyate sainye pAshahasta ivAntakaH .. 31..\\ shalya.n cha bANavarSheNa samIpasthamavAkirat . udakroshanmahAbAhustava sainyAni bhIShayan .. 32..\\ tataH sa viddho.astravidA marmabhidbhirajihmagaiH . shalyo rAjanrathopasthe niShasAda mumoha cha .. 33..\\ ta.n hi viddha.n tathA dR^iShTvA saubhadreNa yashasvinA . samprAdravachchamUH sarvA bhAradvAjasya pashyataH .. 34..\\ prekShantastaM mahAbAhu.n rukmapu~NkhaiH samAvR^itam . tvadIyAshcha palAyante mR^igAH si.nhArditA iva .. 35..\\ sa tu raNayashasAbhipUjyamAnaH pitR^isurachAraNa siddhayakShasa~NghaiH . avani talagataishcha bhUtasa~Nghair ativibabhau hutabhugyathAjya siktaH .. 36..\\ \medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 37} dhr tathA pramathamAna.n taM maheShvAsamajihmagaiH . ArjuniM mAmakAH sarve ke tvena.n samavAkiran .. 1..\\ s shR^iNu rAjankumArasya raNe vikrIDitaM mahat . bibhitsayo rathAnIkaM bhAradvAjena rakShitam .. 2..\\ madresha.n sAdita.n dR^iShTvA saubhAdreNAshugai raNe . shalyAdavarajaH kruddhaH kiranbANAnsamabhyayAt .. 3..\\ sa viddhvA dashabhirbANaiH sAshvayantAramArjunim . udakroshanmahAshabda.n tiShTha tiShTheti chAbravIt .. 4..\\ tasyArjuniH shirogrIvaM pANipAda.n dhanurhayAn . chhatra.n dhvajaM niyantAraM triveNu.n shamyu paskaram .. 5..\\ chakre yugeShA.n tUNIrAnanukarShaM cha sAyakaiH . patAkA.n chakragoptArau sarvopakaraNAni cha . vyadhamallAghavAttachcha dadR^ishe nAsya kash chana .. 6..\\ sa papAta kShitau kShINaH praviddhAbharaNAmbaraH . vAyuneva mahAchaityaH sambhagno.amitatejasA . anugAshchAsya vitrastAH prAdravansarvatodisham .. 7..\\ ArjuneH karma taddR^iShTva praNedushcha samantataH . nAdena sarvabhUtAni sAdhu sAdhviti bhArata .. 8..\\ shalya bhrAtaryathArugNe bahushastasya sainikAH . kulAdhivAsanAmAni shrAvayanto.arjunAtmajam .. 9..\\ abhyavartanta sa~NkruddhA vividhAyudhapANayaH . rathairashvairgajaishchAnye pAdAtaishcha balotkaTAH .. 10..\\ bANashabdena mahatA khuranemisvanena cha . hu~NkAraiH kShveDitotkruShTaiH si.nhanAdaiH sa garjitaiH .. 11..\\ jyAtalatra svanairanye garjanto.arjunanandanam . bruvantashcha na no jIvanmokShyase jIvitAm iti .. 12..\\ tA.nstathA bruvato dR^iShTvA saubhadraH prahasanniva . yo yaH sma prAharatpUrva.n taM ta.n vivyAdha patribhiH .. 13..\\ sandarshayiShyannastrANi chitrANi cha laghUni cha . ArjuniH samare shUro mR^idupUrvamayudhyata .. 14..\\ vAsudevAdupAtta.n yadyadastra.n cha dhana~njayAt . adarshayata tatkArShNiH kR^iShNAbhyAmavisheShayan .. 15..\\ dUramAsyanguruM bhAra.n sAdhayaMshcha punaH punaH . sandadhadvisR^ijaMshcheShUnnirvisheShamadR^ishyata .. 16..\\ chApamaNDalamevAsya visphuraddikShvadR^ishyata . tamo ghnataH sudIptasya saviturmaNDala.n yathA .. 17..\\ jyAshabdaH shushruve tasya talashabdashcha dAruNaH . mahAshanimuchaH kAle payodasyeva nisvanaH .. 18..\\ hrImAnamarShI saubhadro mAnakR^itpriyadarshanaH . saMminAmayiShurvIrAniShvAsAMshchApyayudhyata .. 19..\\ mR^idurbhUtvA mahArAja dAruNaH samapadyata . varShAbhyatIto bhagavA~nsharadIva divAkaraH .. 20..\\ sharAnvichitrAnmahato rukmapu~NkhA~nshilAshitAn . mumocha shatashaH kruddho gabhastIniva bhAskaraH .. 21..\\ kShuraprairvatsadantaishcha vipAThaishcha mahAyashAH . nArAchairdhananArAchairbhallairaGYalikairapi .. 22..\\ avAkiradrathAnIkaM bhAradvAjasya pashyataH . tatastatsainyamabhavadvimukha.n sharapIDitam .. 23..\\ \medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 38} dhr dvaidhIbhavati me chitta.n hriyA tuShTyA cha sa~njaya . mama putrasya yatsainya.n saubhadraH samavArayat .. 1..\\ vistareNaiva me sha.nsa sarva.n gAvalgaNe punaH . vikrIDita.n kumArasya skandasyevAsuraiH saha .. 2..\\ s hanta te sampravakShyAmi vimardamatidAruNam . ekasya cha bahUnA.n cha yathAsIttumulo raNaH .. 3..\\ abhimanyuH kR^itotsAhaH kR^itotsAhAnarindamAn . rathastho rathinaH sarvA.nstAvakAnapyaharShayat .. 4..\\ droNa.n karNaM kR^ipa.n shalyaM drauNiM bhojaM bR^ihadbalam . duryodhana.n saumadattiM shakuni.n cha mahAbalam .. 5..\\ nAnA nR^ipAnnR^ipasutAnsainyAni vividhAni cha . alAtachakravatsarvAMshcharanbANaiH samabhyayAt .. 6..\\ nighnannamitrAnsaubhadraH paramAstraH pratApavAn . adarshayata tejasvI dikShu sarvAsu bhArata .. 7..\\ taddR^iShTvA charita.n tasya saubhadrasyAmitaujasaH . samakampanta sainyAni tvadIyAni punaH punaH .. 8..\\ athAbravInmahAprAGYo bhAradvAjaH pratApavAn . harSheNotphulla nayanaH kR^ipamAbhAShya sa tvaram .. 9..\\ ghaTTayanniva marmANi tava putrasya mAriSha . abhimanyu.n raNe dR^iShTvA tadA raNavishAradam .. 10..\\ eSha gachchhati saubhadraH pArthAnAmagrato yuvA . nandayansuhR^idaH sarvAnrAjAna.n cha yudhiShThiram .. 11..\\ nakula.n sahadeva.n cha bhImasenaM cha pANDavam . bandhUnsambandhinashchAnyAnmadhyasthAnsuhR^idastathA .. 12..\\ nAsya yuddhe samaM manye ka.n chidanyaM dhanurdharam . ichchhanhanyAdimA.n senA.n kimarthamapi nechchhati .. 13..\\ droNasya prItisa.nyukta.n shrutvA vAkya.n tavAtmajaH . ArjuniM prati sa~Nkruddho droNa.n dR^iShTvA smayanniva .. 14..\\ atha duryodhanaH karNamabravIdbAhlika.n kR^ipam . duHsAsanaM madrarAja.n tA.nstAMshchAnyAnmahArathAn .. 15..\\ sarvamUrdhAvasiktAnAmAchAryo brahmachittamaH . arjunasya sutaM mUDhaM nAbhihantumihechchhati .. 16..\\ na hyasya samare muchyedantako.apyAtatAyinaH . kima~NgapunarevAnyo martyaH satyaM bravImi vaH .. 17..\\ arjunasya suta.n tveSha shiShyatvAdabhirakShati . putrAH shiShyAshcha dayitAstadapatya.n cha dharmiNAm .. 18..\\ sa.nrakShyamANo droNena manyate vIryamAtmanaH . AtmasambhAvito mUDhastaM pramathnIta mAchiram .. 19..\\ evamuktAstu te rAGYA sAtvatI putramabhyayuH . sa.nrabdhAsta.n jighA.nsanto bhAradvAjasya pashyataH .. 20..\\ duHshAsanastu tachchhrutvA duryodhana vachastadA . abravItkurushArdUlo duryodhanamida.n vachaH .. 21..\\ ahamena.n haniShyAmi mahArAja bravImi te . miShatAM pANDuputrANAM pA~nchAlAnA.n cha pashyatAm . prasiShyAmyatha saubhadra.n yathA rAhurdivAkaram .. 22..\\ utkrushya chAbravIdvAkya.n kururAjamidaM punaH . shrutvA kR^iShNau mayA grasta.n saubhadramatimAninau . gamiShyataH pretaloka.n jIvalokAnna saMshayaH .. 23..\\ tau cha shrutvA mR^itau vyaktaM pANDoH kShetrodbhavAH sutAH . ekAhnA sasuhR^idvargAH klaibyAddhAsyanti jIvitam .. 24..\\ tasmAdasminhate shatrau hatAH sarve.ahitAstava . shivena dhyAhi mA rAjanneSha hanmi ripu.n tava .. 25..\\ evamuktvA nadanrAjanputro duHshAsanastava . saubhadramabhyayAtkruddhaH sharavarShairavAkiran .. 26..\\ tamabhikruddhamAyAnta.n tava putramarindamaH . abhimanyuH sharaistikShNaiH ShaTviMshatyA samarpayat .. 27..\\ duHshAsanastu sa~NkruddhaH prabhinna iva ku~njaraH . ayodhayata saubhadramabhimanyushcha ta.n raNe .. 28..\\ tau maNDalAni chitrANi rathAbhyA.n savyadakShiNam . charamANAvayudhyetA.n rathashikShA vishAradau .. 29..\\ atha paNavamR^ida~NgadundubhInAM kR^ikara mahAnaka bheri jharjharANAm . ninadamatibhR^ishaM narAH prachakrur lavaNajalodbhava si.nhanAda mishram .. 30..\\ \medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 39} s sharavikShatagAtrastu pratyamitramavasthitam . abhimanyuH smayandhImAnduHshAsanamathAbravIt .. 1..\\ diShTyA pashyAmi sa~NgrAme mAnina.n shatrumAgatam . niShThura.n tyaktadharmANamAkroshanaparAyaNam .. 2..\\ yatsabhAyA.n tvayA rAGYo dhR^itarAShTrasya shR^iNvataH . kopitaH paruShairvAkyairdharmarAjo yudhiShThiraH . jayonmattena bhImashcha bahvabaddhaM prabhAShatA .. 3..\\ paravittApahArasya krodhasyAprashamasya cha . lobhasya GYAnanAshasya drohasyAtyAhitasya cha .. 4..\\ pitR^INAM mama rAjyasya haraNasyogra dhanvinAm . tattvAmidamanuprApta.n tatkopAdvai mahAtmanAm .. 5..\\ sadyashchogramadharmasya phalaM prAphnuhi durmate . shAsitAsmyadya te bANaiH sarvasainyasya pashyataH .. 6..\\ adyAhamanR^iNastasya kopasya bhavitA raNe . amarShitAyAH kR^iShNAyAH kA~NkShitasya cha me pituH .. 7..\\ adya kauravya bhImasya bhavitAsmyanR^iNo yudhi . na hi me mokShyase jIvanyadi notsR^ijase raNam .. 8..\\ evamuktvA mahAbAhurbANa.n duHshAsanAntakam . sandadhe paravIraghnaH kAlAgnyanila varchasam .. 9..\\ tasyorastUrNamAsAdya jatru deshe vibhidya tam . athainaM pa~nchaviMshatyA punash chaiva samarpayat .. 10..\\ sa gADhaviddho vyathito rathopastha upAvishat . duHshAsano mahArAja kashmala.n chAvishanmahat .. 11..\\ sArathistvaramANastu duHshAsanamachetasam . raNamadhyAdapovAha saubhadrasharapIDitam .. 12..\\ pANDavA draupadeyAshcha virATashcha samIkShya tam . pA~nchAlAH kekayAshchaiva si.nhanAdamathAnadan .. 13..\\ vAditrANi cha sarvANi nAnA li~Ngani sarvashaH . prAvAdayanta sa.nhR^iShTAH pANDUnA.n tatra sainikAH .. 14..\\ pashyantaH smayamAnAshcha saubhadrasya vicheShTitam . atyantaviriNa.n dR^iptaM dR^iShTvA shatruM parAjitam .. 15..\\ dharmamAruta shakrANAmAshvinoH pratimAstathA . dhArayanto dhvajAgreShu draupadeyA mahArathAH .. 16..\\ sAtyakishchekitAnashcha dhR^iShTadyumnashikhaNDinau . kekayA dhR^iShTaketushcha matsyapA~nchAla sR^i~njayAH .. 17..\\ pANDavAshcha mudA yuktA yudhiShThira purogamAH . abhyavartanta sahitA droNAnIkaM bibhitsavaH .. 18..\\ tato.abhavanmahadyuddha.n tvadIyAnAM paraiH saha . jayamAkA~NkShamANAnA.n shUrANAmanivartinAm .. 19..\\ duryodhano mahArAja rAdheyamidamabravIt . pashya duHshAsana.n vIramabhimanyuvasha~Ngatam .. 20..\\ pratapantamivAdityaM nighnanta.n shAtravAnraNe . saubhadramudyatAstrAtumabhidhAvanti pANDavAH .. 21..\\ tataH karNaH sharaistIkShNairabhimanyu.n durAsadam . abhyavarShata sa~NkruddhaH putrasya hitakR^ittavam .. 22..\\ tasya chAnucharA.nstIkShNairvivyAdha parameShubhiH . avaGYA pUrvaka.n vIraH saubhadrasya raNAjire .. 23..\\ abhimanyustu rAdheya.n trisaptatyA shilImukhaiH . avidhyattvarito rAjandroNaM prepsurmahAmanAH .. 24..\\ ta.n tadA nAshakatkashchiddroNAdvArayitu.n raNe . Arujanta.n rathashreShThAnvajrahastamivAsurAn .. 25..\\ tataH karNo jaya prepsurmAnI sarvadhanurbhR^itAm . saubhadra.n shatasho.avidhyaduttamAstrANi darshayan .. 26..\\ so.astrairastravidA.n shreShTho rAma shiShyaH pratApavAn . samare shatrudurdharShamabhimanyumapIDayat .. 27..\\ sa tathA pIDyamAnAstu rAdheyenAstra vR^iShTibhiH . samare.amarasa~NkAshaH saubhadro na vyaShIdata .. 28..\\ tataH shilAshitaistIkShNairbhallaiH saMnataparvabhiH . chhittvA dhanUMShi shUrANAmArjuniH karNamArdayat .. 29..\\ tataH kR^ichchhragata.n karNaM dR^iShTvA karNAdanantaraH . saubhadramabhyayAttUrNa.n dR^iDhamudyamya kArmukam .. 30..\\ tata uchchukrushuH pArthAsteShA.n chAnucharA janAH . vAditrANi cha sa~njaghnuH saubhadra.n chApi tuShTuvuH .. 31..\\ \medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 40} s so.abhigarjandhanuShpANirjyA.n vikarShanpunaH punaH . tayormahAtmanostUrNa.n rathAntaramavApatat .. 1..\\ so.avidhyaddashabhirbANairabhimanyu.n durAsadam . sachchhattra dhvajayantAra.n sAshvamAshu smayanniva .. 2..\\ pitR^ipaitAmaha.n karma kurvANamatimAnuSham . dR^iShTvArdita.n sharaiH kArShNi.n tvadIyA hR^iShitAbhavan .. 3..\\ tasyAbhimanyurAyamya smayannekena patriNA . shiraH prachyAvayAmAsa sa rathAtprapatadbhuvi .. 4..\\ karNikAramivoddhUta.n vAtena mathitaM nagAt . bhrAtaraM nihata.n dR^iShTvA rAjankarNo vyathA.n yayau .. 5..\\ vimukhIkR^itya karNa.n tu saubhadraH ka~NkapatribhiH . anyAnapi maheShvAsA.nstUrNamevAbhidudruve .. 6..\\ tatastadvitata.n jAla.n hastyashvarathapattimat . jhaShaH kruddha ivAbhindadabhimanyurmahAyashAH .. 7..\\ karNastu bahubhirbANairardyamAno.abhimanyunA . apAyAjjavanairashvaistato.anIkamabhidyata .. 8..\\ shalabhairiva chAkAshe dhArAbhiriva chAvR^ite . abhimanyoH sharai rAjanna prAGYAyata ki.n chana .. 9..\\ tAvakAnA.n tu yodhAnA.n vadhyatAM nishitaiH sharaiH . anyatra saindhavAdrAjanna sma kashchidatiShThata .. 10..\\ saubhadrastu tataH sha~NkhaM pradhmApya puruSharShabhaH . shIghramabhyapatatsenAM bhAratIM bharatarShabha .. 11..\\ sa kakShe.agnirivotsR^iShTo nirdaha.nstarasA ripUn . madhye bhArata sainyAnAmArjuniH paryavartata .. 12..\\ rathanAgAshvamanujAnardayannishitaiH sharaiH . sa pravishyAkarodbhUmi.n kabandha gaNasa~NkulAm .. 13..\\ saubhadra chApaprabhavairnikR^ittAH parameShubhiH . svAnevAbnimukhAnghantaH pradravajjIvitArthinaH .. 14..\\ te ghorA raudrakarmANo vipAThAH pR^ithavaH shitAH . nighnanto ragha nAgAshvA~njagmurAshu vasundharAm .. 15..\\ sAyudhAH sA~Nguli trANAH sa khaDgAH sA~NgadA raNe . dR^ishyante bAhavashchhinnA hemAbharaNa bhUShitAH .. 16..\\ sharAshchApAni khaDgAshcha sharIrANi shirA.nsi cha . sakuNDalAni sragvINi bhUmAvAsansahasrashaH .. 17..\\ apaskarairadhiShThAnairIShA daNDakabandhuraiH . akShairvimathitaishchakrairbhagnaishcha bahudhA rathaiH . shaktichApAyudhaishchApi patipaishcha mahAdhvajaiH .. 18..\\ nihataiH kShatriyairashvairvAraNaishcha vishAM pate . agamyakalpA pR^ithivI kShaNenAsItsudAruNA .. 19..\\ vadhyatA.n rAjaputrANA.n krandatAm itaretaram . prAdurAsInmahAshabdo bhIrUNAM bhayavardhanaH . sa shabdo bharatashreShTha dishaH sarvA vyanAdayat .. 20..\\ saubhadrashchAdravatsenAM nighnannashvarathadvipAn . vyacharatsa dishaH sarvAH pradishashchAhitAnrujan .. 21..\\ ta.n tadA nAnupashyAma sainyena rajasAvR^itam . AdadAna.n gajAshvAnAM nR^iNAM chAyUMShi bhArata .. 22..\\ kShaNena bhUyo.apashyAma sUryaM madhya.n dine yathA . abhimanyuM mahArAja pratapanta.n dviShadgaNAn .. 23..\\ sa vAsava samaH sa~Nkhye vAsavasyAtmajAtmajaH . abhimanyurmahArAja sainyamadhye vyarochata .. 24..\\ \medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 41} dhr bAlamatyantasuhinamavArya baladarpitam . yuddheShu kushala.n vIra.n kulaputraM tanutyajam .. 1..\\ gAhamAnamanIkAni sadashvaista.n trihAyanaiH . api yaudhiShThirAtsainyAtkashchidanvapatadrathI .. 2..\\ s yudhiShThiro bhImasenaH shikhaNDI sAtyakiryamau . dhR^iShTadyumno virATashcha drupadashcha sa kekayaH . dhR^iShTaketushcha sa.nrabdho matsyAshchAnvapatanraNe .. 3..\\ abhyadravanparIpsanto vyUDhAnIkAH prahAriNaH . tAndR^iShTvA dravataH shUrA.nstvadIyA vimukhAbhavan .. 4..\\ tatastadvimukha.n dR^iShTvA tava sUnormahadbalam . jAmAtA tava tejasvI viShTambhayiShurAdravat .. 5..\\ saindhavasya mahArAja putro rAjA jayadrathaH . sa putragR^iddhinaH pArthAnsaha sainyAnavArayat .. 6..\\ ugradhanvA maheShvAso divyamastramudIrayan . vArdha kShatrirupAsedhatpravaNAdiva ku~njarAn .. 7..\\ dhr atibhAramahaM manye saindhave sa~njayAhitam . yadekaH pANDavAnkruddhAnputragR^iddhInavArayat .. 8..\\ atyadbhutamidaM manye bala.n shaurya.n cha saindhave . tadasya brUhi me vIrya.n karma chAgryaM mahAtmanaH .. 9..\\ ki.n datta.n hutamiShTaM vA sutaptamatha vA tapaH . sindhurAjena yenaikaH kruddhAnpArthAnavArayat .. 10..\\ s draupadIharaNe yattadbhImasenena nirjitaH . mAnAtsa taptavAnrAjA varArthI sumahattapaH .. 11..\\ indrayANIndriyArthebhyaH priyebhyaH saMnivartya saH . kShutpipAsA tapa sahaH kR^isho dhamani santataH . devamArAdhayachchharva.n gR^iNanbrahma sanAtanam .. 12..\\ bhaktAnukampI bhagavA.nstasya chakre tato dayAm . svapnAnte.apyatha chaivAha haraH sindhupateH sutam . vara.n vR^iNIShva prIto.asmi jayadrathakimichchhasi .. 13..\\ evamuktastu sharveNa sindhurAjo jayadrathaH . uvAcha praNato rudraM prAGYalirniyatAtmavAn .. 14..\\ pANDaveyAnaha.n sa~Nkhye bhImavIryaparAkramAn . eko raNe dhArayeya.n samastAniti bhArata .. 15..\\ evamuktastu devesho jayadrathamathAbravIt . dadAmi te vara.n saumya vinA pArtha.n dhana~njayam .. 16..\\ dhArayiShyasi sa~NgrAme chaturaH pANDunandanAn . evamastviti deveshamuktvAbudhyata pArthivaH .. 17..\\ sa tena varadAnena divyenAstra balena cha . ekaH sandhArayAmAsa pANDavAnAmanIkinIm .. 18..\\ tasya jyAtalaghoSheNa kShatriyAnbhayamAvishat . parA.nstu tava sainyasya harShaH paramako.abhavat .. 19..\\ dR^iShTvA tu kShatriyA bhAra.n saindhave sarvamarpitam . utkrushyAbhyadravanrAjanyena yaudhiShThiraM balam .. 20..\\ \medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 42} s yanmA pR^ichchhasi rAjendra sindhurAjasya vikramam . shR^iNu tatsarvamAkhyAsye yathA pANDUnayodhayat .. 1..\\ tamUhuH sArathervashyAH saindhavAH sAdhu vAhinaH . vikurvANA bR^ihanto.ashvAH shvasanopama ra.nhasaH .. 2..\\ gandharvanagarAkAra.n vidhivatkalpitaM ratham . tasyAbhyashobhayatketurvArAho rAjato mahAn .. 3..\\ shvetachchhatrapatAkAbhishchAmaravyajanena cha . sa babhau rAjali~NgaistaistArApatirivAmbare .. 4..\\ muktA vajramaNisvarNairbhUShita.n tadayasmayam . varUtha.n vibabhau tasya jyotirbhiH khamivAvR^itam .. 5..\\ sa visphArya mahachchApa.n kiranniShuguNAnbahUn . tatkhaNDaM pUrayAmAsa yadvyAdarayadArjuniH .. 6..\\ sa sAtyaki.n tribhirbANairaShTabhishcha vR^ikodaram . dhR^iShTadyuman.n tathA ShaShTyA virATaM dashabhiH sharaiH .. 7..\\ drupadaM pa~nchabhistIkShNairdashabhishcha shikhaNDinam . kekayAnpa~nchaviMshatyA draupadeyA.nstribhistribhiH .. 8..\\ yudhiShThira.n cha saptatyA tataH shenAnapAnudat . iShujAlena mahatA tadadbhutamivAbhavat .. 9..\\ athAsya shitapItena bhallenAdishya kArmukam . chichchheda prahasanrAjA dharmaputraH pratApavAn .. 10..\\ akShNornimeSha mAtreNa so.anyadAdAya kArmukam . vivyAdha dashabhiH pArtha tAMshchaivAnyA.nstribhistribhiH .. 11..\\ tasya tallAghava.n GYAtvA bhImo bhallaistribhiH punaH . dhanurdhvaja.n cha chhatraM cha kShitau kShiptamapAtayat .. 12..\\ so.anyadAdAya balavAnsajya.n kR^itvA cha kArmukam . bhImasyApothayatketu.n dhanurashvAMshcha mAriSha .. 13..\\ sa hatAshvAdavaplutya chhinnadhanvA rathottamAt . sAtyakerApluto yAna.n giryagramiva kesarI .. 14..\\ tatastvadIyAH sa.nhR^iShTAH sAdhu sAdhviti chukrushuH . sindhurAjasya tatkarma prekShyAshraddheyamuttamam .. 15..\\ sa~NkruddhAnpANDavAneko yaddadhArAstra tejasA . tattasya karma bhUtAni sarvANyevAbhyapUjayan .. 16..\\ saubhadreNa hataiH pUrva.n sottarAyudhibhirdvipaiH . pANDUnA.n darshitaH panthAH saindhavena nivAritaH .. 17..\\ yatamAnAstu te vIrA matsyapA~nchAla kekayAH . pANDavAshchAnvapadyanta pratyaikashyena saindhavam .. 18..\\ yo yo hi yatate bhettu.n droNAnIkaM tavAhitaH . ta.n taM devavaraprAptyA saindhavaH pratyavArayat .. 19..\\ \medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 43} s saindhavena niruddheShu jayagR^iddhiShu pANDuShu . sughoramabhavadyuddha.n tvadIyAnAM pariH saha .. 1..\\ pravishya tvArjuniH senA.n satyasandho durAsadAm . vyakShobhayata tejasvI makaraH sAgara.n yathA .. 2..\\ ta.n tathA sharavarSheNa kShobhayantamarindamam . yathA pradhAnAH saubhadramabhyayuH kurusattamAH .. 3..\\ teShA.n tasya cha saM mardo dAruNaH samapadyata . sR^ijatA.n sharavarNAni prasaktamamitaujasAm .. 4..\\ rathavrajena sa.nruddhastairamitrairathArjuniH . vR^iShasenasya yantAra.n hatvA chichchheda kArmukam .. 5..\\ tasya vivyAdha balavA~nsharairashvAnajihmagaiH . vAtAyamAnairatha tairashvairapahR^ito raNAt .. 6..\\ tenAntareNAbhimanyoryanApAsArayadratham . rathavrajAstato hR^iShTAH sAdhu sAdhviti chukrushuH .. 7..\\ ta.n si.nhamiva sa~NkruddhaM pramathnantaM sharairarIn . ArAdAyAntamabhyetya vasAtIyo.abhyayAddrutam .. 8..\\ so.abhimanyu.n sharaiH ShaShTyA rukmapu~NkhairavAkirat . abravIchcha na me jIva~njIvato yudhi mokShyase .. 9..\\ tamayasmaya varmANamiShuNA Ashu pAtinA . vivyAdha hR^idi saubhadraH sa papAta vyasuH kShitau .. 10..\\ vasAtyaM nihata.n dR^iShTvA kruddhAH kShatriyapu~NgavAH . parivavrustadA rAja.nstava pautra.n jighA.nsavaH .. 11..\\ visphArayantashchApAni nAnArUpANyanekashaH . tadyuddhamabhavadraudra.n saubhadrasyAribhiH saha .. 12..\\ teShA.n sharAnseShvasanA~nsharIrANi shirA.nsi cha . sakuNDalAni sragvINi kruddhashchichchheda phAlguniH .. 13..\\ sa khaDgAH sA~Nguli trANAH sa paTTishaparashvadhAH . adR^ishyanta bhujAshchhinnA hemAbharaNabhUShitAH .. 14..\\ sragbhirAbharaNairvastraiH patitaishcha mahAdhvajaiH . varmabhishcharmabhirhArairmukuTaishchhatrachAmaraiH .. 15..\\ apaskarairadhiShThAnairIShAdaNDa kabandhuraiH . akShairvimathitaishchakrairbhagnaishcha bahudhA yugaiH .. 16..\\ anukarShaiH patAkAbhistathA sArathivAjibhiH . rathaishcha bhagnairnAgaishcha hataiH kIrNAbhavanmahI .. 17..\\ nihataiH kShatriyaiH shUrairnAnAjanapadeshvaraiH . jaya gR^iddhairvR^itA bhUmirdAruNA samapadyata .. 18..\\ disho vicharatastasya sarvAshcha pradishastathA . raNe.abhimanyoH kruddhasya rUpamantaradhIyata .. 19..\\ kA~nchana.n yadyadasyAsIdvarma chAbharaNAni cha . dhanuShashcha sharANA.n cha tadapashyAma kevalam .. 20..\\ ta.n tadA nAshakatkashchichchakShurbhyAmabhivIkShitum . AdadAna.n sharairyodhAnmadhye sUryamiva sthitam .. 21..\\ \medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 44} s AdadAnastu shUrANAmAyUMShyabhavadArjuniH . antakaH sarvabhUtAnAM prANAnkAla ivAgate .. 1..\\ sa shakra iva vikrAntaH shakrasUnoH suto balI . abhimanyustadAnIka.n loDayanbahvashobhata .. 2..\\ pravishyaiva tu rAjendra kShatriyendrAntakopamaH . satyashravasamAdatta vyAghro mR^igamivolbaNam .. 3..\\ satyashravasi chAkShipte tvaramANA mahArathAH . pragR^ihya vipula.n shastramabhimanyumupAdravan .. 4..\\ ahaM pUrvamahaM pUrvamiti kShatriya pu~NgavAH . spardhamAnAH samAjagmurjighA.nsanto.arjunAtmajam .. 5..\\ kShatriyANAmanIkAni pradrutAnyabhidhAvatAm . jagrAsa timirAsAdya kShudramatsyAnivArNave .. 6..\\ ye ke chana gatAstasya samIpamapalAyinaH . na te pratinyavartanta samudrAdiva sandhavaH .. 7..\\ mahAgrAhagR^ihIteva vAtavegabhayArditA . samakampata sA senA vibhraShTA naurivArNave .. 8..\\ atha rukmaratho nAma madreshvara suto balI . trastAmAshvAsayansenAmatrasto vAkyamabravIt .. 9..\\ ala.n trAsena vaH shUrA naiSha kash chinmayi sthite . ahamena.n grahIShyAmi jIvagrAhaM na saMshayaH .. 10..\\ evamuktvA tu saubhadramabhidudrAva vIryavAn . sukalpitenohyamAnaH syandanena virAjatA .. 11..\\ so.abhimanyu.n tribhirbANairviddhvA vakShasyathAnadat . tribhishcha dakShiNe bAhau savye cha nishitaistribhiH .. 12..\\ sa tasyeShvasana.n chhittvA phAlguNiH savyadakShiNau . bhujau shirashcha svakShibhrukShitau kShipramapAtayat .. 13..\\ dR^iShTvA rukmaratha.n rugNaM putraM shalyasya mAninam . jIvagrAha.n jighR^ikShanta.n saubhadreNa yashasvinA .. 14..\\ sa~NgrAmadurmadA rAjanrAjaputrAH prahAriNaH . vayasyAH shalya putrasya suvarNavikR^itadhvajAH .. 15..\\ tAlamAtrANi chApAni vikarShanto mahArathAH . Arjuni.n sharavarSheNa samantAtparyavArayan .. 16..\\ sharaiH shikShA balopetaistaruNairatyamarShaNaiH . dR^iShTvaika.n samare shUraM saubhadramaparAjitam .. 17..\\ chhAdyamAna.n sharavrAtairhR^iShTo duryodhano.abhavat . vaivasvatasya bhavana.n gatamenamamanyata .. 18..\\ suvarNapu~NkhairiShubhirnAnA li~NgaistribhistribhiH . adR^ishyamArjuni.n chakrurnimeShAtte nR^ipAtmajAH .. 19..\\ sasUtAshvadhvaja.n tasya syandanaM taM cha mAriSha . Achita.n samapashyAma shvAvidhaM shalalairiva .. 20..\\ sa gADhaviddhaH kruddhashcha tottrairgaja ivArditaH . gAndharvamastramAyachchhadrathamAyA.n cha yojayat .. 21..\\ arjunena tapastaptvA gandharvebhyo yadAhR^itam . tumburu pramukhebhyo vai tenAmohayatAhitAn .. 22..\\ ekaH sa shatadhA rAjandR^ishyate sma sahasradhA . alAtachakravatsa~Nkhye kShipramastrANi darshayan .. 23..\\ rathacharyAstra mAyAbhirmohayitvA parantapaH . bibheda shatadhA rAja~nsharIrANi mahIkShitAm .. 24..\\ prANAH prANabhR^itA.n sa~Nkhye preShitA nishitaiH sharaiH . rAjanprApuramu.n lokaM sharIrANyavaniM yayuH .. 25..\\ dhanUMShyashvAnniyantR^IMshcha dhvajAnbAhUMshcha sA~NgadAn . shirA.nsi cha shitairbhallaisteShA.n chichchheda phAlguniH .. 26..\\ chUtArAmo yathA bhagnaH pa~nchavarShaphalopagaH . rAjaputra shata.n tadvatsaubhadreNApataddhatam .. 27..\\ kruddhAshIviSha sa~NkAshAnsukumArAnsukhochitAn . ekena nihatAndR^iShTvA bhImo duryodhano.abhavat .. 28..\\ rathinaH ku~njarAnashvAnpadAtIMshchAvamarditAn . dR^iShTvA duryodhanaH kShipramupAyAttamamarShitaH .. 29..\\ tayoH kShaNamivApUrNaH sa~NgrAmaH samapadyata . athAbhavatte vimukhaH putraH sharashatArditaH .. 30..\\ \medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 45} dhr yathA vadasi me sUta ekasya bahubhiH saha . sa~NgrAma.n tumulaM ghoraM jayaM chaiva mahAtmanaH .. 1..\\ ashraddheyamivAshcharya.n saubhadrasyAtha vikramam . ki.n tu nAtyadbhutaM teShA.n yeShAM dharmo vyapAshrayaH .. 2..\\ duryodhane.atha vimukhe rAjaputra shate hate . saubhadre pratipatti.n kAM pratyapadyanta mAmakAH .. 3..\\ s saMshuShkAsyAshchalannetrAH prasvinnA loma harShiNaH . palAyanakR^itotsAhA nirutsAhA dviShajjaye .. 4..\\ hatAnbhrAtR^InpitR^InputrAnsuhR^itsambandhibAndhavAn . utsR^ijyotsR^ijya samiyustvarayanto hatadvipAn .. 5..\\ tAnprabhagnA.nstathA dR^iShTvA droNo drauNirbR^ihadbalaH . kR^ipo duryodhanaH karNaH kR^itavarmAtha saubalaH .. 6..\\ abhidrutAH susa~NkruddhAH saubhadramaparAjitam . te.api pautreNa te rAjanprAyasho vimukhIkR^itAH .. 7..\\ ekastu sukhasa.nvR^iddho bAlyAddarpAchcha nirbhayaH . iShvastravinmahAtejA lakShmaNo.a.arjunimabhyayAt .. 8..\\ tamanvagevAsya pitA putragR^iddhI nyavartata . anu duryodhana.n chAnye nyavartanta mahArathAH .. 9..\\ ta.n te.abhiShiShichurbANairmeghA girimivAmbubhiH . sa cha tAnpramamAthaiko viShvagvAto yathAmbudAn .. 10..\\ pautra.n tu tava durdharSha.n lakShmaNaM priyadarshanam . pituH samIpe tiShThanta.n shUramudyatakArmukam .. 11..\\ atyantasukhasa.nvR^iddha.n dhaneshvara sutopamam . AsasAda raNe kArShNirmatto mattamiva dvipam .. 12..\\ lakShmaNena tu sa~Ngamya saubhadraH paravIrahA . sharaiH sunishitaistIkShNairbAhvorurasi chArpitaH .. 13..\\ sa~Nkruddho vai mahAbAhurdaNDAhata ivoragaH . pautrastava mahArAja tava pautramabhAShata .. 14..\\ sudR^iShTaH kriyatA.n loko amuM loka.n gamiShyasi . pashyatAM bAndhavAnA.n tvAM nayAmi yamasAdanam .. 15..\\ evamuktvA tato bhalla.n saubhadraH paravIrahA . udbabarha mahAbAhurnirmuktoraga saMnibham .. 16..\\ sa tasya bhujanirmukto lakShNamasya sudarshanam . sunasa.n subhru keshAntaM shoro.ahArShItsakuNDalam . lakShmaNaM nihata.n dR^iShTvA hAhetyuchchukrushurjanAH .. 17..\\ tato duryodhanaH kruddhaH priye putre nipAtite . hatainamiti chukrosha kShatriyAnkShatriyarShabhaH .. 18..\\ tato droNaH kR^ipaH karNo droNaputro bR^ihadbalaH . kR^itavarmA cha hArdikyaH ShaDrathAH paryavArayan .. 19..\\ sa tAnviddhvA shitairbANairvimukhIkR^itya chArjuniH . vegenAbhyapatatkruddhaH saindhavasya mahadbalam .. 20..\\ Avavrustasya panthAna.n gajAnIkena saMshitAH . kali~NgAshcha niShAdAshcha krAtha putrashcha vIryavAn . tatprasaktamivAtyartha.n yuddhamAsIdvishAM pate .. 21..\\ tatastatku~njarAnIka.n vyadhamaddhR^iShTamArjuniH . yathA vivAnnityagatirjaladA~nshatasho.ambare .. 22..\\ tataH krAthaH sharavrAtairArjuni.n samavAkirat . athetare saMnivR^ittAH punardroNa mukhA rathAH . paramAstrANi dhunvAnAH saubhadramabhidudruvuH .. 23..\\ tAnnivAryArjunirbANaiH krAtha putramathArdayat . sharaugheNAprameyeNa tvaramANo jighA.nsayA .. 24..\\ sadhanurbANakeyUrau bAhU samukuTa.n shiraH . chhatra.n dhvajaM niyantAramashvAMshchAsya nyapAtayat .. 25..\\ kulashIta shrutabalaiH kIrtyA chAstrabalena cha . yukte tasminhate vIrAH prAyasho vimukhAbhavan .. 26..\\ \medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 46} dhr tathA praviShTa.n taruNa.n saubhadramaparAjitam . kulAnurUpa.n kurvANa.n sa~NgrAmeShvapalAyinam .. 1..\\ AjaneyaiH subalibhiryuktamashvaistrihAyanaiH . plavamAnamivAkAshe ke shUrAH samavArayan .. 2..\\ s abhimanyuH pravishyaiva tAvakAnnishitaiH sharaiH . akarodvimukhAnsarvAnpArthivAnpANDunandanaH .. 3..\\ ta.n tu droNaH kR^ipaH karNo drauNishcha sa bR^ihadbalaH . kR^itavarmA cha hArdikyaH ShaDrathAH paryavArayan .. 4..\\ dR^iShTvA tu saindhave bhAramatimAtra.n samAhitam . sainya.n tava mahArAja yudhiShThiramupAdravat .. 5..\\ saubhadramitare vIramabhyavarSha~nsharAmbubhiH . tAlamAtrANi chApAni vikarShanto mahArathAH .. 6..\\ tA.nstu sarvAnmaheShvAsAnsarvavidyAsu niShThitAn . vyaShTambhayadraNe bANaiH saubhadraH paravIrahA .. 7..\\ droNaM pra~nchAshatA viddhvA viMshatyA cha bR^ihadbalam . ashItyA kR^itavarmANa.n kR^ipa.n ShaShTyA shilImukhaiH .. 8..\\ rukmapu~NkhairmahAvegairAkarNasamachoditaiH . avidhyaddashabhirbANairashvatthAmAnamArjuniH .. 9..\\ sa karNa.n karNinA karNe pItena nishitena cha . phAlgunirdviShatAM madhye vivyAdha parameShuNA .. 10..\\ pAtayitvA kR^ipasyAshvA.nstathobhau pArShNisArathI . athaina.n dashabhirbANaiH pratyavidhyatstanAntare .. 11..\\ tato vR^indAraka.n vIra.n kurUNAM kIrtivardhanam . putrANA.n tava vIrANAM pashyatAmavadhIdbalI .. 12..\\ ta.n drauNiH pa~nchaviMshatyA kShudrakANA.n samarpayat . vara.n varamamitrANAmArujantamabhItavat .. 13..\\ sa tu bANaiH shitaistUrNaM pratyavidhyata mAriSha . pashyatA.n dhArtarAShTrANAmashvatthAmAnamArjuniH .. 14..\\ ShaShTyA sharANA.n taM drauNistigmadhAraiH sutejanaiH . ugrairnAkampayadviddhvA mainAkamiva parvatam .. 15..\\ sa tu drauNi.n trisaptatyA hemapu~NkhairajihmagaiH . pratyavidhyanmahAtejA balavAnapakAriNam .. 16..\\ tasmindroNo bANashataM putragR^iddhI nyapAtayat . ashvatthAmA tathAShTau cha parIpsanpitara.n raNe .. 17..\\ karNo dvAviMshatiM bhallAnkR^itavarmA chaturdasha . bR^ihadbalastu pa~nchAshatkR^ipaH shAradvato dasha .. 18..\\ tA.nstu pratyavadhItsarvAndashabhirdashabhiH sharaiH . tairardyamAnaH saubhadraH sarvato nishitaiH sharaiH .. 19..\\ ta.n kosalAnAmadhipaH karNinAtADayaddhR^idi . sa tasyAshvAndhvaja.n chApa.n sUtaM chApAtayatkShitau .. 20..\\ atha kosala rAjastu virathaH khaDgacharmadhR^it . iyeSha phAlguneH kAyAchchhiro hartu.n sakuNDalam .. 21..\\ sa kosalAnAM bhartAra.n rAjaputraM bR^ihadbalam . hR^idi vivyAdha bANena sa bhinnahR^idayo.apatat .. 22..\\ babha~nja cha sahasrANi dasha rAjanmahAtmanAm . sR^ijatAmashivA vAchaH khaDgakArmukadhAriNAm .. 23..\\ tathA bR^ihadbala.n hatvA saubhadro vyacharadraNe . viShTambhayanmaheShvAsAnyodhA.nstava sharAmbubhiH .. 24..\\ \medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 47} s sa karNa.n karNinA karNe punarvivyAdha phAlguniH . sharaiH pa~nchAshatA chainamavidhyatkopayanbhR^isham .. 1..\\ prativivyAdha rAdheyastAvadbhiratha taM punaH . sa tairAchitasarvA~Ngo bahvashobhata bhArata .. 2..\\ karNa.n chApyakarotkruddho rudhirotpIDa vAhinam . karNo.api vibabhau shUraH sharaishchitro.asR^igAplutaH .. 3..\\ tAvubhau sharachitrA~Ngau rudhireNa samukShitau . babhUvaturmahAtmAnau puShpitAviva kiMshukau .. 4..\\ atha karNasya sachivAnShaTshUrAMshchitrayodhinaH . sAshvasUta dhvajarathAnsaubhadro nijaghAna ha .. 5..\\ athetarAnmaheShvAsAndashabhirdashabhiH sharaiH . pratyavidhyadasambhrAntastadadbhutamivAbhavat .. 6..\\ mAgadhasya punaH putra.n hatvA ShaDbhirajihmagaiH . sAshva.n sasUta.n taruNamashvaketumapAtayat .. 7..\\ mArtikAvatakaM bhoja.n tataH ku~njaraketanam . kShurapreNa samunmathya nanAda visR^ija~nsharAn .. 8..\\ tasya dauHshAsanirviddhvA chaturbhishchaturo hayAn . sUtamekena vivyAdha dashabhishchArjunAtmajam .. 9..\\ tato dauHshAsani.n kArShNirviddhvA saptabhirAshugaiH . sa.nrambhAdraktanayano vAkyamuchchairathAbravIt .. 10..\\ pitA tavAhava.n tyaktvA gataH kApuruSho yathA . diShTyA tvamapi jAnIShe yoddhuM na tvadya mokShyase .. 11..\\ etAvaduktvA vachana.n karmAra parimArjitam . nArAcha.n visasarjAsmai ta.n drauNistribhirAchchhinat .. 12..\\ tasyArjunirdhvaja.n chhittvA shalyaM tribhiratADayat . ta.n shalyo navabhirbANairgArdhrapatrairatADayat .. 13..\\ tasyArjunirdhvaja.n chhittvA ubhau cha pArShNisArathI . ta.n vivyAdhAyasaiH ShaDbhiH so.apakrAmadrathAntaram .. 14..\\ shatru~njaya.n chandraketuM meghavega.n suvarchasam . sUryabhAsa.n cha pa~nchaitAnhatvA vivyAdha saubalam .. 15..\\ ta.n saubalastribhirviddhvA duryodhanamathAbravIt . sarva enaM pramathnImaH puraikaika.n hinasti naH .. 16..\\ athAbravIttadA droNa.n karNo vaikartano vR^iShA . purA sarvAnpramathnAti brUhyasya vadhamAshu naH .. 17..\\ tato droNo maheShvAsaH sarvA.nstAnpratyabhAShata . asto vo.asyAntara.n kashchitkumArasya prapashyati .. 18..\\ anvasya pitara.n hyadya charataH sarvatodisham . shIghratAM narasi.nhasya pANDaveyasya pashyata .. 19..\\ dhanurmaNDalamevAsya rathamArgeShu dR^ishyate . sandadhAnasya vishikhA~nshIghra.n chaiva vimu~nchataH .. 20..\\ Arujanniva me prANAnmohayannapi sAyakaiH . praharShayati mA bhUyaH saubhadraH paravIrahA .. 21..\\ ati mA nandayatyeSha saubhadro vicharanraNe . antara.n yasya sa.nrabdhA na pashyanti mahArathAH .. 22..\\ asyato laghuhastasya dishaH sarvA maheShubhiH . na visheShaM prapashyAmi raNe gANDIvadhanvanaH .. 23..\\ atha karNaH punardroNamAhArjunisharArditaH . sthAtavyamiti tiShThAmi pIDyamAno.abhimanyunA .. 24..\\ tejasvinaH kumArasya sharAH paramadAruNAH . kShiNvanti hR^idayaM me.adya ghorAH pAvakatejasaH .. 25..\\ tamAchAryo.abravItkarNa.n shanakaiH prahasanniva . abhedyamasya kavacha.n yuvA chAshu parAkramaH .. 26..\\ upadiShTA mayA asya pituH kavachadhAraNA . tAmeSha nikhilA.n vetti dhruvaM parapura~njayaH .. 27..\\ shakya.n tvasya dhanushchhettuM jyAM cha bANaiH samAhitaiH . abhIshavo hayAshchaiva tathobhau pArShNisArathI .. 28..\\ etatkuru maheShvAsa rAdheya yadi shakyate . athaina.n vimukhIkR^itya pashchAtpraharaNa.n kuru .. 29..\\ sadhanuShko na shakyo.ayamapi jetu.n surAsuraiH . viratha.n vidhanuShka.n cha kuruShvainaM yadIchchhasi .. 30..\\ tadAchAryavachaH shrutvA karNo vaikartanastvaran . asyato laghuhastasya pR^iShatkairdhanurAchchhinat .. 31..\\ ashvAnasyAvadhIdbhojo gautamaH pArShNisArathI . sheShAstu chhinnadhanvAna.n sharavarShairavAkiran .. 32..\\ tvaramANAstvarA kAle viratha.n ShaNmahArathAH . sharavarShairakaruNA bAlamekamavAkiran .. 33..\\ sa chhinnadhanvA virathaH svadharmamanupAlayan . khaDgacharma dharaH shrImAnutpapAta vihAyasam .. 34..\\ mArgaiH sa kaishikAdyaishcha lAghavena balena cha . Arjunirvyacharadvyomni bhR^isha.n vai pakShirAD iva .. 35..\\ mayyeva nipatatyeSha sAsirityUrdhvadR^iShTayaH . vivyadhustaM maheShvAsAH samare chhidradarshinaH .. 36..\\ tasya droNo.achhinanmuShTau khaDgaM maNimaya tsarum . rAdheyo nishitairbANairvyadhamachcharma chottamam .. 37..\\ vyasi charmeShu pUrNA~NgaH so.antarikShAtpunaH kShitim . Asthitashchakramudyamya droNa.n kruddho.abhyadhAvata .. 38..\\ sachakrareNUjjvala shobhitA~Ngo babhAvati ivonnata chakrapANiH . raNe.abhimanyuH kShaNadA subhadraH sa vAsubhadrAnukR^itiM prakurvan .. 39..\\ sruta rudhirakR^itaika rAgavaktro bhrukuTi puTAkuTilo.atisi.nha nAdaH . prabhuramitabalo raNe.abhimanyur nR^ipa varamadhya gato bhR^isha.n vyarAjat .. 40..\\ \medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 48} s viShNoH svasAnandi karaH sa viShNvAyudha bhIShitaH . rarAjAtirathaH sa~Nkhye janArdana ivAparaH .. 1..\\ mArutoddhUta keshAntamudyatAri varAyudham . vapuH samIkShya pR^ithvIshA duHsamIkShya.n surairapi .. 2..\\ tachchakraM bhR^ishamudvignAH sa~ncichchhiduranekadhA . mahArathastataH kArShNiH sa~njagrAha mahAgadAm .. 3..\\ vidhanuH syandanAsistairvichakrashchAribhiH kR^itaH . abhimanyurgadApANirashvatthAmAnamAdravat .. 4..\\ sagadAmudyatA.n dR^iShTvA jvalantImashanIm iva . apAkrAmadrathopasthAdvikramA.nstrInnararShabhaH .. 5..\\ tasyAshvAngadayA hatvA tathobhau pArShNisArathI . sharAchitA~NgaH saubhadraH shvAvidvatpratyadR^ishyata .. 6..\\ tataH subala dAyAda.n kAlakeyamapothayat . jaghAna chAsyAnucharAngAndhArAnsapta saptatim .. 7..\\ punarbrahma vasAtIyA~njaghAna rathino dasha . kekayAnA.n rathAnsapta hatvA cha dasha ku~njarAn . dauHshAsani ratha.n sAshva.n gadayA samapothayat .. 8..\\ tato dauHshAsaniH kruddho gadAmudyamya mAriSha . abhidudrAva saubhadra.n tiShTha tiShTheti chAbravIt .. 9..\\ tAvudyatagadau vIrAvanyonyavadhakA~NkShiNau . bhrAtR^ivyau samprajahrAte pureva tryambakAntakau .. 10..\\ tAvanyonya.n gadAgrAbhyA.n sa.nhatya patitau kShitau . indradhvajAvivotsR^iShTau raNamadhye parantapau .. 11..\\ dauHshAsanirathotthAya kurUNA.n kIrtivardhanaH . prottiShThamAna.n saubhadra.n gadayA mUrdhnyatADayat .. 12..\\ gadA vegena mahatA vyAyAmena cha mohitaH . vichetA nyapatadbhUmau saubhadraH paravIrahA . eva.n vinihato rAjanneko bahubhirAhave .. 13..\\ kShobhayitvA chamU.n sarvAM nalinImiva ku~njaraH . ashobhata hato vIro vyAdhairvanagajo yathA .. 14..\\ tantathA patita.n shUra.n tAvakAH paryavArayan . dAva.n dagdhvA yathA shAntaM pAvaka.n shishirAtyaye .. 15..\\ vimR^idya tarushR^i~NgANi saMnivR^ittamivAnilam . asta.n gatamivAdityaM taptvA bhArata vAhinIm .. 16..\\ upapluta.n yathA somaM saMshuShkamiva sAgaram . pUrNachandrAbhavadana.n kAkapakSha vR^itAkShakam .. 17..\\ taM bhUmau patita.n dR^iShTvA tAvakAste mahArathAH . mudA paramayA yuktAshchukrushuH si.nhavanmuhuH .. 18..\\ AsItparamako harShastAvakAnA.n vishAM pate . itareShA.n tu vIrANAM netrebhyaH prApatajjalam .. 19..\\ abhikroshanti bhUtAni antarikShe vishAM pate . dR^iShTvA nipatita.n vIra.n chyutaM chandramivAmbarAt .. 20..\\ droNakarNamukhaiH ShaDbhirdhArtarAShTrairmahArathaiH . eko.ayaM nihataH shete naiSha dharmo mato hi naH .. 21..\\ tasmi.nstu nihate vIre bahvashobhata medinI . dyauryathA pUrNachandreNa nakShatragaNamAlinI .. 22..\\ rukmapu~Nkhaishcha sampUrNA rudhiraughapariplutA . uttamA~Ngaishcha vIrANAM bhrAjamAnaiH sakuNDalaiH .. 23..\\ vichitraishcha paristomaiH patAkAbhishcha sa.nvR^itA . chAmaraishcha kuthAbhishcha praviddhaishchAmbarottamaiH .. 24..\\ rathAshvanaranAgAnAmAla~NkAraishcha suprabhaiH . khaDgaishcha nishitaiH pItairnirmuktairbhujagairiva .. 25..\\ chApaishcha vishikhaishchhinnaiH shaktyR^iShTi prAsakampanaiH . vividhairAyudhaishchAnyaiH sa.nvR^itA bhUrashobhata .. 26..\\ vAjibhishchApi nirjIvaiH svapadbhiH shoNitokShitaiH . sArohairviShamA bhUmiH saubhadreNa nipAtitaiH .. 27..\\ sA~NkushaiH sa mahAmAtraiH sa varmAyudhaketubhiH . parvatairiva vidhvastairvishikhonmathitairgajaiH .. 28..\\ pR^ithivyAmanukIrNaishcha vyashva sArathiyodhibhiH . hradairiva prakShubhitairhatanAgai rathottamaiH .. 29..\\ padAtisa~Nghaishcha hatairvividhAyudhabhUShaNaiH . bhIrUNA.n trAsajananI ghorarUpAbhavanmahI .. 30..\\ ta.n dR^iShTvA patitaM bhUmai chandrArkasadR^ishadyutim . tAvakAnAM parA prItiH pANDUnA.n chAbhavadvyathA .. 31..\\ abhimanyau hate rAja~nshishuke.aprAptayauvane . samprAdravachchamUH sarvA dharmarAjasya pashyataH .. 32..\\ dIryamANaM bala.n dR^iShTvA saubhadre vinipAtite . ajAtashatruH svAnvIrAnida.n vachanamabravIt .. 33..\\ svargameSha gataH shUro yo hato na parA~NmukhaH . sa.nstambhayata mA bhaiShTa vijeShyAmo raNe ripUn .. 34..\\ ityeva.n sa mahAtejA duHkhitebhyo mahAdyutiH . dharmarAjo yudhA.n shreShTho bruvanduHkhamapAnudat .. 35..\\ yuddhe hyAshIviShAkArAnrAjaputrAnraNe bahUn . pUrvaM nihatya sa~NgrAme pashchAdArjuniranvagAt .. 36..\\ hatvA dashasahasrANi kausalya.n cha mahAratham . kR^iShNArjuna samaH kArShNiH shakra sadma gato dhruvam .. 37..\\ rathAshvanaramAta~NgAnvinihatya sahasrashaH . avatR^iptaH sa sa~NgrAmAdashochyaH puNyakarmakR^it .. 38..\\ vaya.n tu pravara.n hatvA teShAM taiH sharapIDitAH . niveshAyAbhyupAyAma sAyAhne rudhirokShitAH .. 39..\\ nirIkShamANAstu vayaM pare chAyodhana.n shanaiH . apayAtA mahArAja glAniM prAptA vichetasaH .. 40..\\ tato nishAyA divasasya chAshivaH shivA rutaH sandhiravartatAdbhutaH . kusheshayApIDa nibhe divAkare vilambamAne.astamupetya parvatam .. 41..\\ varAsi shaktyR^iShTi varUtha charmaNAM vibhUShaNAnA.n cha samAkShipanprabhAm . diva.n cha bhUmiM cha samAnayanniva priyA.n tanuM bhAnurupaiti pAvakam .. 42..\\ mahAbhrakUTAchalashR^i~NgasaMnibhair gajairanekairiva vajrapAtitaiH . sa vaijayantya~Nkusha varma yantR^ibhir nipAtitairniShTanatIva gaushchitA .. 43..\\ hateshvaraishchUrNita pattyupaskarair hatAshvasUtairvipatAka ketubhiH . mahArathairbhUH shushubhe vichUrNitaiH purairivAmitra hatairnarAdhipa .. 44..\\ rathAshvavR^indaiH saha sAdibhirhataiH praviddha bhANDAbharaNaiH pR^ithagvidhaiH . nirastajihvA dashanAntra lochanair dharA babhau ghoravirUpa darshanA .. 45..\\ praviddha varmAbharaNA varAyudhA vipannahastyashvarathAnugA narAH . mahArhashayyAstaraNochitAH sadA kShitAvanAthA iva sherate hatAH .. 46..\\ atIva hR^iShTAH shvasR^igAla vAyasA baDAH suparNAshcha vR^ikAstarakShavaH . vayA.nsyasR^ikpAnyatha rakShasA.n gaNAH pishAchasa~NghAshcha sudAruNA raNe .. 47..\\ tvacho vinirbhidya pibanvasAmasR^ik tathaiva majjAM pishitAni chAshnuvan . vapA.n vilumpanti hasanti gAnti cha prakarShamANAH kuNapAnyanekashaH .. 48..\\ sharIrasa~NghATa vahA asR^igjalA rathoDupA ku~njarashailasa~NkaTA . manuShyashIrShopala mA.nsakardamA praviddha nAnAvidha shastramAlinI .. 49..\\ mahAbhayA vaitaraNIva dustarA pravartitA yodhavaraistadA nadI . uvAha madhyena raNAjiraM bhR^ishaM bhayAvahA jIva mR^itapravAhinI .. 50..\\ pibanti chAshnanti cha yatra durdR^ishAH pishAchasa~NghA vividhAH subhairavAH . sunanditAH prANabhR^itAM bhaya~NkarAH samAnabhakShAH shvasR^igAla pakShiNaH .. 51..\\ tathA tadAyodhanamugradarshanaM nishAmukhe pitR^ipatirAShTra saMnibham . nirIkShamANAH shanakairjahurnarAH samutthitAruNDa kulopasa~Nkulam .. 52..\\ apetavidhvastamahArha bhUShaNaM nipAtita.n shakrasamaM mahAratham . raNe.abhimanyu.n dadR^ishustadA janA vyapoDha havya.n sadasIva pAvakam .. 53..\\ \medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 49} s tasmi.nstu nihate vIre saubhadre rathayUthape . vimuktarathasaMnAhAH sarve nikShiptakArmukAH .. 1..\\ upopaviShTA rAjAnaM parivArya yudhiShThiram . tadeva duHkha.n dhyAyantaH saubhadra gatamAnasAH .. 2..\\ tato yudhiShThiro rAjA vilalApa suduHkhitaH . abhimanyau hate vIre bhrAtuH putre mahArathe .. 3..\\ droNAnIkamasambAdhaM mama priyachikIrShayA . bhittvA vyUhaM praviShTo.asau gomadhyamiva kesarI .. 4..\\ yasya shUrA maheShvAsAH pratyanIka gatA raNe . prabhagnA vinivartante kR^itAstrA yuddhadurmadAH .. 5..\\ atyantashatrurasmAka.n yena duHshAsanaH sharaiH . kShipra.n hyabhimukhaH sa~Nkye visa~nj~no vimukhIkR^itaH .. 6..\\ sa tIrtvA dustara.n vIro droNAnIka mahArNavam . prApya dauHshAsani.n kArShNiryAto vaivasvatakShayam .. 7..\\ katha.n drakShyAmi kaunteya.n saubhadre nihate.arjunam . subhadrA.n vA mahAbhAgAM priyaM putramapashyatIm .. 8..\\ ki.n svidvayamapetArthamashliShTamasama~njasam . tAvubhau prativakShyAmo hR^iShIkesha dhana~njayau .. 9..\\ ahameva subhadrAyAH keshavArjunayorapi . priyakAmo jayAkA~NkShI kR^itavAnidamapriyam .. 10..\\ na lubdho budhyate doShAnmohAllobhaH pravartate . madhu pipsurhi nApashyaM prapAtamidamIdR^isham .. 11..\\ yo hi bhojye puraskAryo yAneShu shayaneShu cha . bhUShaNeShu cha so.asmAbhirbAlo yudhi puraskR^itaH .. 12..\\ katha.n hi bAlastaruNo yuddhAnAmavishAradaH . sadashva iva sambAdhe viShame kShemamarhati .. 13..\\ yo cheddhi vayamapyenaM mahImanushayImahi . bIbhatsoH kopadIptasya dagdhAH kR^ipaNa chakShuShA .. 14..\\ alubdho matimAnhrImAnkShamAvAnrUpavAnbalI . vapuShmAnmAnakR^idvIraH priyaH satyaparAyaNaH .. 15..\\ yasya shlAghanti vibudhAH karmANyUrjitakarmaNaH . nivAtakavachA~njaghne kAlakeyAMshcha vIryavAn .. 16..\\ mahendrashatravo yena hiraNyapuravAsinaH . akShNornimeSha mAtreNa paulomAH sagaNA hatAH .. 17..\\ parebhyo.apyabhayArthibhyo yo dadAtyabhaya.n vibhuH . tasyAsmAbhirna shakitastrAtumadyAtmajo bhayAt .. 18..\\ bhaya.n tu sumahatprAptaM dhArtarAShTraM mahadbalam . pArthaH putravadhAtkruddhaH kauravA~nshoShayiShyati .. 19..\\ kShudraH kShudrasahAyashcha svapakSha kShayamAturaH . vyakta.n duryodhano dR^iShTvA shochanhAsyati jIvitam .. 20..\\ na me jayaH prItikaro na rAjyaM na chAmaratvaM na suraiH sa lokatA . ima.n samIkShyAprativIrya pauruShaM nipAtita.n devavarAtmajAtmajam .. 21..\\ \medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 50} s tasminnahani nirvR^itte ghore prANabhR^itA.n kShaye . Aditye.asta.n gate shrImAnsandhyAkAla upasthite .. 1..\\ vyapayAteShu sainyeShu vAsAya bharatarShabha . hatvA saMshaptakavrAtAndivyairastraiH kapidhvajaH .. 2..\\ prAyAtsvashibira.n jiShNurjaitramAsthAya ta.n ratham . gachchhanneva cha govinda.n sannakaNTho.abhyabhAShata .. 3..\\ kiM nu me hR^idaya.n trasta.n vAkyaM sajjati keshava . spandanti chApyaniShTAni gAtra.n sIdati chApyuta .. 4..\\ aniShTa.n chaiva me shliShTa.n hR^idayAnnApasarpati . bhuvi yaddikShu chApyugrA utpAtAstrAsayanti mAm .. 5..\\ bahuprakArA dR^ishyante sarva evAgha sha.nsinaH . api svasti bhavedrAGYaH sAmAtyasya gurormama .. 6..\\ vaasu vyakta.n shiva.n tava bhrAtuH sAmAtyasya bhaviShyati . mA shuchaH ki.n chidevAnyattatrAniShTaM bhaviShyati .. 7..\\ s tataH sandhyAmupAsyaiva vIrau vIrAvasAdane . kathayantau raNe vR^ittaM prayAtau rathamAsthitau .. 8..\\ tataH svashibiraM prAptau hatAnanda.n hatatviSham . vAsudevo.arjunashchaiva kR^itvA karma suduShkaram .. 9..\\ dhvastAkAra.n samAlakShya shibiraM paravIrahA . bIbhatsurabravItkR^iShNamasvasthahR^idayastataH .. 10..\\ nAdya nandanti tUryANi ma~NgalyAni janArdana . mishrA dundubhinirghoShaH sha~NkhAshchADambaraiH saha . vINA vA nAdya vAdyante shamyA tAlasvanaiH saha .. 11..\\ ma~NgalyAni cha gItAni na gAyanti paThanti cha . stutiyuktAni ramyANi mamAnIkeShu bandinaH .. 12..\\ yodhAshchApi hi mA.n dR^iShTvA nivartante hyadhomukhAH . karmANi cha yathApUrva.n kR^itvA nAbhivadanti mAm .. 13..\\ api svasti bhavedadya bhrAtR^ibhyo mama mAdhava . na hi shudhyati me bhAvo dR^iShTvA svajanamAkulam .. 14..\\ api pA~nchAlarAjasya virATasya cha mAnada . sarveShA.n chaiva yodhAnA.n sAmagryaM syAnmamAchyuta .. 15..\\ na cha mAmadya saubhadraH prahR^iShTo bhrAtR^ibhiH saha . raNAdAyAntamuchitaM pratyudyAti hasanniva .. 16..\\ eva.n sa~Nkathayantau tau praviShTau shibiraM svakam . dadR^ishAte bhR^ishAsvasthAnpANDavAnnaShTachetasaH .. 17..\\ dR^iShTvA bhrAtR^IMshcha putrAMshcha vimanA vAnaradhvajaH . apashyaMshchaiva saubhadramida.n vachanamabravIt .. 18..\\ mukhavarNo.aprasanno vaH sarveShAmeva lakShyate . na chAbhimanyuM pashyAmi na cha mAM pratinandatha .. 19..\\ mayA shrutashcha droNena chakravyUho vinirmitaH . na cha vastasya bhettAsti R^ite saubhadramAhave .. 20..\\ na chopadiShTastasyAsInmayAnIka vinirgamaH . kachchinna bAlo yuShmAbhiH parAnIkaM praveshitaH .. 21..\\ bhittvAnIkaM maheShvAsaH pareShAM bahusho yudhi . kachchinna nihataH shete saubhadraH paravIrahA .. 22..\\ lohitAkShaM mahAbAhu.n jAta.n si.nhamivAdriShu . upendra sadR^ishaM brUta kathamAyodhane hataH .. 23..\\ sukumAraM maheShvAsa.n vAsavasyAtmajAtmajam . sadA mama priyaM brUta kathamAyodhane hataH .. 24..\\ vArShNeyI dayita.n shUraM mayA satatalAlitam . ambAyAshcha priyaM nitya.n ko.avadhItkAlachoditaH .. 25..\\ sadR^isho vR^iShNisi.nhasya keshavasya mahAtmanaH . vikramashrutamAhAtmyaiH kathamAyodhane hataH .. 26..\\ subhadrAyAH priyaM nitya.n draupadyAH keshavasya cha . yadi putraM na pashyAmi yAsyAmi yamasAdanam .. 27..\\ mR^idu ku~nchitakeshAntaM bAlaM bAla mR^igekShaNam . mattadviradavikrAnta.n shAlapotamivodgatam .. 28..\\ smitAbhibhAShaNa.n dAntaM guruvAkyakara.n sadA . bAlye.apyabAla karmANaM priyavAkyamamatsaram .. 29..\\ mahotsAhaM mahAbAhu.n dIrgharAjIva lochanam . bhaktAnukampina.n dAntaM na cha nIchAnusAriNam .. 30..\\ kR^itaGYa.n GYAnasampanna.n kR^itAstramanivartinam . yuddhAbhinandinaM nitya.n dviShatAm aghavardhanam .. 31..\\ sveShAM priyahite yuktaM pitR^INA.n jaya gR^iddhinam . na cha pUrvaprahartAra.n sa~NgrAme naShTasambhramam . yadi putraM na pashyAmi yAsyAmi yamasAdanam .. 32..\\ sulalATa.n sukeshAntaM subhrvakShidashanachchhadam . apashyatastadvadana.n kA shAntirhR^idayasya me .. 33..\\ tantrI svanasukha.n ramyaM pu.nskokola samadhvanim . ashR^iNvataH svana.n tasya kA shAntirhR^idayasya me .. 34..\\ rUpa.n chApratirUpaM tantridasheShvapi durlabham . apashyato.adya vIrasya kA shAntirhR^idayasya me .. 35..\\ abhivAdanadakSha.n taM pitR^INA.n vachane ratam . nAdyAha.n yadi pashyAmi kA shAntirhR^idayasya me .. 36..\\ sukumAraH sadA vIro mahArhashayanochitaH . bhUmAvanAthavachchhete nUnaM nAthavatA.n varaH .. 37..\\ shayAna.n samupAsanti yaM purA paramastriyaH . tamadya vipraviddhA~NgamupAsantyashivAH shivAH .. 38..\\ yaH purA bodhyate suptaiH sUtamAgadhabandibhiH . bodhayantyadya taM nUna.n shvApadA vikR^itaiH svaraiH .. 39..\\ chhatrachchhAyA samuchita.n tasya tadvadana.n shubham . nUnamadya rajodhvasta.n raNe reNuH kariShyati .. 40..\\ hA putrakAvitR^iptasya satataM putradarshane . bhAgyahInasya kAlena yathA me nIyase balAt .. 41..\\ sAdya sa.nyamanI nUna.n sadA sukR^itinA.n gatiH . svabhAbhirbhAsitA ramyA tvayAtyartha.n virAjate .. 42..\\ nUna.n vaivasvatashcha tvA varuNashcha priyAtithiH . shatakraturdhaneshashcha prAptamarchantyabhIrukam .. 43..\\ eva.n vilapya bahudhA bhIna poto vaNigyathA . duHkhena mahatAviShTo yudhiShThiramapR^ichchhata .. 44..\\ kachchitsa kadana.n kR^itvA pareShAM pANDunandana . svargato.abhimukhaH sa~Nkhye yudhyamAno nararShabhaH .. 45..\\ sa nUnaM bahubhiryattairyudhyamAno nararShabhaiH . asahAyaH sahAyArthI mAmanudhyAtavAndhruvam .. 46..\\ pIDyamAnaH sharairbAlastAta sAdhvabhidhAva mAm . iti vipralapanmanye nR^ishai.nsairbahubhirhataH .. 47..\\ atha vA matprasUtashcha svasrIyo mAdhavasya cha . subhadrAyA.n cha sambhUto naiva.n vaktumihArhati .. 48..\\ vajrasAramayaM nUna.n hR^idayaM sudR^iDhaM mama . apashyato dIrghabAhu.n raktAkShaM yanna dIryate .. 49..\\ kathaM bAle maheShvAse nR^isha.nsA marmabhedinaH . svasrIye vAsudevasya mama putrAkShipa~nsharAn .. 50..\\ yo mAM nityamadInAtmA pratyudgamyAbhinandati . upayAnta.n ripUnhatvA so.adya mA.n kiM na pashyati .. 51..\\ nUna.n sa patitaH shete dharaNyAM rudhirokShitaH . shobhayanmedinI.n gAtrairAditya iva pAtitaH .. 52..\\ raNe vinihata.n shrutvA shokArtA vai vina~NkShyati . subhadrA vakShyate kiM mAmabhimanyumapashyatI . draupadI chaiva duHkhArte te cha vakShyAmi kiM nvaham .. 53..\\ vajrasAramayaM nUna.n hR^idayaM yanna yAsyati . sahasradhA vadhU.n dR^iShTvA rudatI.n shokakarshitAm .. 54..\\ hR^iShTAnA.n dhArtarAShTrANA.n si.nhanAdo mayA shrutaH . yuyutsushchApi kR^iShNena shruto vIrAnupAlabhan .. 55..\\ ashaknuvanto bIbhatsuM bAla.n hatvA mahArathAH . kiM nadadhvamadharmaGYAH pArthe vai dR^ishyatAM balam .. 56..\\ ki.n tayorvipriyaM kR^itvA keshavArjunayormR^idhe . si.nhavannadata prItAH shokakAla upasthite .. 57..\\ AgamiShyati vaH kShipraM phalaM pApasya karmaNaH . adharmo hi kR^itastIvraH katha.n syAdaphalash chiram .. 58..\\ iti tAnrapti bhAShanvai vaishyAputro mahAmatiH . apAyAchchhastramutsR^ijya kopaduHkhasamanvitaH .. 59..\\ kimarthametannAkhyAta.n tvayA kR^iShNa raNe mama . adhakShya.n tAnaha.n sarvA.nstadA krUrAnmahArathAn .. 60..\\ nigR^ihya vAsudevastaM putrAdhibhirabhiplutam . maivamityabravItkR^iShNastIvrashokasamanvitam .. 61..\\ sarveShAmeSha vai panthAH shUrANAmanivartinAm . kShatriyANA.n visheSheNa yeShAM yuddhena jIvikA .. 62..\\ eShA vai yudhyamAnAnA.n shUrANAmanivartinAm . vihitA dharmashAstraGYairgatirgatimatA.n vara .. 63..\\ dhruva.n yuddhe hi maraNaM shUrANAmanivartinAm . gataH puNyakR^itA.n lokAnabhimanyurna saMshayaH .. 64..\\ etachcha sarvavIrANA.n kA~NkShitaM bharatarShabha . sa~NgrAme.abhimukhA mR^ityuM prapnuyAmeti mAnada .. 65..\\ sa cha vIrAnraNe hatvA rAjaputrAnmahAbalAn . vIrairAkA~NkShitaM mR^ityu.n samprApto.abhimukho raNe .. 66..\\ mA shuchaH puruShavyAghra pUrvaireSha sanAtanaH . dharmakR^idbhiH kR^ito dharmaH kShatriyANA.n raNe kShayaH .. 67..\\ ime te bhrAtaraH sarve dInA bharatasattama . tvayi shokasamAviShTe nR^ipAshcha suhR^idastava .. 68..\\ etA.nstva.n vachasA sAmnA samAshvAsaya mAnada . vidita.n veditavya.n te na shokaM kartumarhasi .. 69..\\ evamAshvAsitaH pArthaH kR^iShNenAdbhuta karmaNA . tato.abravIttadA bhrAtR^InsarvAnpArthaH sagadgadAn .. 70..\\ sa dIrghabAhuH pR^ithva.nso dIrgharAjIva lochanaH . abhimanyuryathAvR^ittaH shrotumichchhAmyaha.n tathA .. 71..\\ sa nAgasyandanahayAndrakShyadhvaM nihatAnmayA . sa~NgrAme sAnubandhA.nstAnmama putrasya vairiNaH .. 72..\\ katha.n cha vaH kR^itAstrANA.n sarveShAM shastrapANinAm . saubhadro nidhana.n gachchhedvajriNApi samAgataH .. 73..\\ yadyevamahamaGYAsyamashaktAnrakShaNe mama . putrasya pANDupA~nchAlAnmayA gupto bhavettataH .. 74..\\ katha.n cha vo rathasthAnA.n sharavarShANi mu~nchatAm . nIto.abhimanyurnidhana.n kadarthI kR^ityavaH paraiH .. 75..\\ aho vaH pauruShaM nAsti na cha vo.asti parAkramaH . yatrAbhimanyuH samare pashyatA.n vo nipAtitaH .. 76..\\ AtmAnameva garheya.n yadahaM vaH sudurbalAn . yuShmAnAGYAya niryAto bhIrUnakR^itanishramAn .. 77..\\ Aho svidbhUShaNArthAya varma shastrAyudhAni vaH . vAchashcha vaktu.n sa.nsatsu mama putramarakShatAm .. 78..\\ evamuktvA tato vAkya.n tiShThaMshchApavarAsimAn . na smAshakyata bIbhatsuH kena chitprasamIkShitum .. 79..\\ tamantakamiva kruddhaM niHshvasantaM muhurmuhuH . putrashokAbhisantaptamashrupUrNamukha.n tadA .. 80..\\ nAbhibhAShTu.n shaknuvanti draShTuM vA suhR^ido.arjunam . anyatra vAsudevAdvA jyeShTAdvA pANDunandanAt .. 81..\\ sarvAsvavasthAsu hitAvarjunasya mano.anugau . bahumAnAtpriyatvAchcha tAvena.n vaktumarhataH .. 82..\\ tatastaM putrashokena bhR^ishaM pIDita mAnasam . rAjIvalochana.n kruddha.n rAjA vachanamabravIt .. 83..\\ \medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 51} y tvayi yAte mahAbAho saMshaptakabalaM prati . prayatnamakarottIvramAchAryo grahaNe mama .. 1..\\ vyADhAnIka.n vaya.n droNaM varayAmaH sma sarvashaH . prativyUhya rathAnIka.n yatamAna.n tathA raNe .. 2..\\ sa vAryamANo rathibhI rakShitena mayA tathA . asmAnapi jaghAnAshu pIDayannishitaiH sharaiH .. 3..\\ te pIDyamAnA droNena droNAnIkaM na shaknumaH . prativIkShitumapyAjau bhettu.n tatkuta eva tu .. 4..\\ vaya.n tvapratima.n vIrye sarve saubhadramAtmajam . uktavantaH sma te tAta bhindhyanIkamiti prabho .. 5..\\ sa tathA chodito.asmAbhiH sadashva iva vIryavAn . asahyamapi taM bhAra.n voDhumevopachakrame .. 6..\\ sa tavAstropadeshena vIryeNa cha samanvitaH . prAvishattadbalaM bAlaH suparNa iva sAgaram .. 7..\\ te.anuyAtA vaya.n vIraM sAtvatI putramAhave . praveShTu kAmAstenaiva yena sa prAvishachchamUm .. 8..\\ tataH saindhavako rAjA kShudrastAta jayadrathaH . varadAnena rudrasya sarvAnnaH samavArayat .. 9..\\ tato droNaH kR^ipaH karNo drauNishcha sa bR^ihadbalaH . kR^itavarmA cha saubhadra.n ShaDrathAH paryavArayan .. 10..\\ parivArya tu taiH sarvairyudhi bAlo mahArathaiH . yatamAnaH para.n shaktyA bahubhirvirathI kR^itaH .. 11..\\ tato dauHshAsaniH kShipra.n tathA tairvirathI kR^itam . saMshayaM paramaM prApya diShTAntenAbhyayojayat .. 12..\\ sa tu hatvA sahasrANi dvipAshvarathasAdinAm . rAjaputra shata.n chAgrya.n vIrAMshchAlakShitAnbahUn .. 13..\\ bR^ihadbala.n cha rAjAna.n svargeNAjau prayojya ha . tataH paramadharmAtmA diShTAntamupajagmivAn .. 14..\\ etAvadeva nirvR^ittamasmAka.n shokavardhanam . sa chaivaM puruShavyAghraH svargalokamavAptavAn .. 15..\\ s tato.arjuno vachaH shrutvA dharmarAjena bhAShitam . hA putra iti niHshvasya vyathito nyapatadbhuvi .. 16..\\ viShaNNavadanAH sarve parigR^ihya dhana~njayam . netrairanimiShairdInAH pratyavekShanparasparam .. 17..\\ pratilabhya tataH sa~nj~nA.n vAsaviH krodhamUrchhitaH . kampamAno jvareNeva niHshvasaMshcha muhurmuhuH .. 18..\\ pANiM pANau viniShpiShya shvasamAno.ashrunetravAn . unmatta iva viprekShannida.n vachanamabravIt .. 19..\\ satya.n vaH pratijAnAmi shvAsti hantA jayadratham . na chedvadhabhayAdbhIto dhartarAShTrAnprahAsyati .. 20..\\ na chAsmA~nsharaNa.n gachchhetkR^iShNa.n vA puruShottamam . bhavanta.n vA mahArAja shvo.asmi hantA jayadratham .. 21..\\ dhArtarAShTra priyakaraM mayi vismR^ita sauhR^idam . pApaM bAlavadhe hetu.n shvo.asmi hantA jayadratham .. 22..\\ rakShamANAshcha ta.n sa~Nkhye ye mAM yotsyanti ke chana . api droNa kR^ipau vIrau chhAdayiShyAmi tA~nsharaiH .. 23..\\ yadyetadeva.n sa~NgrAme na kuryAM puruSharShabhAH . mA sma puNyakR^itA.n lokAnprApnuyAM shUra saMmatAn .. 24..\\ ye lokA mAtR^ihantR^INA.n ye chApi pitR^ighAtinAm . guru dAragAminA.n ye cha pishunAnA.n cha ye tathA .. 25..\\ sAdhUnasUyatA.n ye cha ye chApi parivAdinAm . ye cha nikShepa hartR^INA.n ye cha vishvAsaghAtinAm .. 26..\\ bhuktapUrvA.n striyaM ye cha nindatAmagha sha.nsinAm . brahmaghnAnA.n cha ye lokA ye cha goghAtinAm api .. 27..\\ pAyasa.n vA yavAnnaM vA shAka.n kR^isarameva vA . sa.nyAvApUpa mA.nsAni ye cha lokA vR^ithAshnatAm . tAnahnaivAdhigachchheyaM na cheddhanyA.n jayadratham .. 28..\\ vedAdhyAyinamatyartha.n saMshitaM vA dvijottamam . avamanyamAno yAnyAti vR^iddhAnsAdhU.nstathA gurUn .. 29..\\ spR^ishatAM brAhmaNa.n gAM cha pAdenAgniM cha yA.n labhet . yApsu shreShma purISha.n vA mUtraM vA mu~nchatA.n gatiH . tA.n gachchheyaM gatiM ghorAM na cheddhanyAM jayadratham .. 30..\\ nagnasya snAyamAnasya yA cha vandhyAtithergatiH . utkochinAM mR^iShoktInA.n va~nchakAnA.n cha yA gatiH . AtmApahAriNA.n yA cha yA cha mithyAbhisha.nsinAm .. 31..\\ bhR^ityaiH sandR^ishyamAnAnAM putradArAshritaistathA . asa.nvibhajya kShudrANA.n yA gatirmR^iShTamashnatAm . tA.n gachchheyaM gatiM ghorAM na cheddhanyAM jayadratham .. 32..\\ saMshrita.n vApi yastyaktvA sAdhu.n tadvachane ratam . na bibharti nR^isha.nsAtmA nindate chopakAriNam .. 33..\\ arhate prAtiveshyAya shrAddha.n yo na dadAti cha . anarhate cha yo dadyAdvR^iShalI patyureva cha .. 34..\\ madyapo bhinnamaryAdaH kR^itaghno bhrAtR^inindakaH . teShA.n gatimiyAM kShipraM na cheddhanyAM jaradratham .. 35..\\ dharmAdapetA ye chAnye mayA nAtrAnukIrtitAH . ye chAnukIrtitAH kShipra.n teShAM gatimavApnuyAm . yadi vyuShTAmimA.n rAtriM shvo na hanyA.n jayadratham .. 36..\\ imA.n chApyaparAM bhUyaH pratiGYAM me nibodhata . yadyasminnahate pApe sUryo.astamupayAsyati . ihaiva sampraveShTAha.n jvalitaM jAtavedasam .. 37..\\ asurasuramanuShyAH pakShiNo voragA vA pitR^iraja nicharA vA brahma devarShayo vA . charamacharamapIda.n yatpara.n chApi tasmAt tadapi mama ripu.n rakShituM naiva shaktAH .. 38..\\ yadi vishati rasAtala.n tadagryaM viyadapi devapura.n diteH pura.n vA . tadapi sharashatairahaM prabhAte bhR^ishamabhipatya ripoH shiro.abhihartA .. 39..\\ evamuktvA vichikShepa gANDIva.n savyadakShiNam . tasya shabdamatikramya dhanuH shabdo.aspR^ishaddivam .. 40..\\ arjunena pratiGYAte prA~nchajanya.n janArjanaH . pradadhmau tatra sa~Nkruddho devadatta.n dhana~njayaH .. 41..\\ sa pA~nchajanyo.achyutavaktravAyunA bhR^isha.n suparNodara niHsR^ita dhvaniH . jagatsa pAtAlaviyaddigIshvaraM prakampayAmAsa yugAtyaye yathA .. 42..\\ tato vAditraghoShAshcha prAdurAsansamantataH . si.nhanAdAshcha pANDUnAM pratiGYAte mahAtmanA .. 43..\\ \medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 52} s shrutvA tu taM mahAshabdaM pANDUnAM putragR^iddhinAm . chAraiH pravedite tatra samutthAya jayadrathaH .. 1..\\ shokasaMmUDhahR^idayo duHkhenAbhihato bhR^isham . majjamAna ivAgAdhe vipule shokasAgale .. 2..\\ jagAma samiti.n rAGYAM saindhavo vimR^ishanbahu . sa teShAM naradevAnA.n sakAshe paridevayan .. 3..\\ abhimanyoH piturbhItaH savrIDo vAkyamabravIt . yo.asau pANDoH kila kShetre jAtaH shakreNa kAminA .. 4..\\ sa ninIShati durbuddhirmA.n kilaika.n yamakShayam . tastvasti vo.astu yAsyAmi svagR^iha.n jIvitepsayA .. 5..\\ atha vA stha pratibalAstrAtuM mA.n kShatriyarShabhAH . pArthena prArthita.n vIrAste dadantu mamAbhayam .. 6..\\ droNaduryodhanakR^ipAH karNamadreshabAhlikAH . duHshAsanAdayaH shaktAstrAtumapyantakAdritam .. 7..\\ kima~Ngapunarekena phalgunena jighA.nsatA . na trAyeyurbhavanto mA.n samastAH patayo kShiteH .. 8..\\ praharShaM pANDaveyAnA.n shrutvA mama mahadbhayam . sIdantIva cha me.a~NgAni mumUrShoriva pArthivAH .. 9..\\ vadho nUnaM pratiGYAto mama gANDIvadhanvanA . tathA hi hR^iShTAH kroshanti shokakAle.api pANDavAH .. 10..\\ na devA na cha gandharvA nAshuroraga rAkShasAH . utsahante.anyathA kartu.n kuta eva narAdhipAH .. 11..\\ tasmAnmAmanujAmIta bhadra.n vo.astu nararShabhAH . adarshana.n gamiShyAmi na mAM drakShyanti pANDavAH .. 12..\\ eva.n vilapamAna.n taM bhayAdvyAkulachetasam . AtmakAryagarIyastvAdrAjA duryodhano.abravIt .. 13..\\ na bhetavyaM naravyAghra ko hi tvA puruSharShabha . madhye kShatriya vIrANA.n tiShThantaM prArthayedyudhi .. 14..\\ aha.n vaikartanaH karNashchitraseno viviMshatiH . bhUrishravAH shalaH shalyo vR^iShaseno durAsadaH .. 15..\\ purumitro jayo bhojaH kAmbojashcha sudakShiNaH . satyavrato mahAbAhurvikarNo durmukhaH sahaH .. 16..\\ duHshAsanaH subAhushcha kali~NgashchApyudAyudhaH . vindAnuvindAvAvantyau droNo drauNiH sa saubalaH .. 17..\\ tva.n chApi rathinA.n shreShThaH svayaM shUro.amitadyutiH . sa kathaM pANDaveyebhyo bhayaM pashyasi saindhava .. 18..\\ akShauhiNyo dashaikA cha madIyAstava rakShaNe . yattA yotsyanti mAM bhaistva.n saindhava vyetu te bhayam .. 19..\\ evamAshvAsito rAjanputreNa tava saindhavaH . duryodhanena sahito droNa.n rAtrAvupAgamat .. 20..\\ upasa~NgrahaNa.n kR^itvA droNAya sa vishAM pate . upopavishya praNataH paryapR^ichchhadida.n tadA .. 21..\\ nimitte dUrapAtitve laghutve dR^iDhavedhane . mama bravItu bhagavAnvisheShaM phalgunasya cha .. 22..\\ vidyA visheShamichchhAmi GYAtumAchArya tattvataH . mamArjunasya cha vibho yathAtattvaM prachakShva me .. 23..\\ drn samamAchAryaka.n tAta tava chaivArjunasya cha . yogAdduHkhochitatvAchcha tasmAttvatto.adhiko.arjunaH .. 24..\\ na tu te yudhi santrAsaH kAryaH pArthAtkatha.n chana . aha.n hi rakShitA tAta bhayAttvAM nAtra saMshayaH .. 25..\\ na hi madbAhuguptasya prabhavantyamarA api . vyUhiShyAmi cha ta.n vyUhaM yaM pArtho na tariShyati .. 26..\\ tasmAdyudhyasva mA bhaistva.n svadharmamanupAlaya . pitR^ipaitAmahaM mArgamanuyAhi narAdhipa .. 27..\\ adhItya vidhivadvedAnagnayaH suhutAstvayA . iShTa.n cha bahubhiryaGYairna te mR^ityubhayAdbhayam .. 28..\\ durlabhaM mAnuShairmandairmahAbhAgyamavApya tu . bhujavIryArjitA.NllokAndivyAnprApsyasyanuttamAn .. 29..\\ kuravaH pANDavAshchaiva vR^iShNayo.anye cha mAnavAH . aha.n cha saha putreNa adhruvA iti chintyatAm .. 30..\\ paryAyeNa vaya.n sarve kAlena balinA hatAH . paraloka.n gamiShyAmaH svaiH svaiH karmabhiranvitAH .. 31..\\ tapastaptvA tu yA.NllokAnprApnuvanti tapasvinaH . kShatradharmAshritAH shUrAH kShatriyAH prApnuvanti tAn .. 32..\\ s evamAshvAsito rAjanbhAradvAjena saindhavaH . apAnudadbhayaM pArthAdyuddhAya cha mano dadhe .. 33..\\ \medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 53} s pratiGYAte tu pArthena sindhurAjavadhe tadA . vAsudevo mahAbAhurdhana~njayamabhAShata .. 1..\\ bhrAtR^INAM matamAGYAya tvayA vAchA pratishrutam . saindhava.n shvo.asmi hanteti tatsAhasatama.n kR^itam .. 2..\\ asaMmantrya mayA sArdhamatibhAro.ayamudyataH . kathaM nu sarvalokasya nAvahAsyA bhavemahi .. 3..\\ dhArtarAShTrasya shibire mayA praNihitAshcharAH . ta ime shIghramAgamya pravR^itti.n vedayanti naH .. 4..\\ tvayA vai sampratiGYAte sindhurAjavadhe tadA . si.nhanAdaH sa vAditraH sumahAniha taiH shrutaH .. 5..\\ tena shabdena vitrastA dhArtarAShTrAH sa saindhavAH . nAkasmAtsi.nhanAdo.ayamiti matvA vyavasthitAH .. 6..\\ sumahA~nshabdasampAtaH kauravANAM mahAbhuja . AsInnAgAshvapattInA.n rathaghoShashcha bhairavaH .. 7..\\ abhimanyuvadha.n shrutvA dhruvamArto dhana~njayaH . rAtrau niryAsyati krodhAditi matvA vyavasthitAH .. 8..\\ tairyatadbhiriya.n satyA shrutA satyavatastava . pratiGYA sindhurAjasya vadhe rAjIvalochana .. 9..\\ tato vimanasaH sarve trastAH kShudramR^igA iva . AsansuyodhanAmAtyAH sa cha rAjA jayadrathaH .. 10..\\ athotthAya sahAmAtyairdInaH shibiramAtmanaH . AyAtsauvIrasindhUnAmIshvaro bhR^ishaduHkhitaH .. 11..\\ sa mantrakAle saMmantrya sarvA naiHshreyasIH kriyAH . suyodhanamida.n vAkyamabravIdrAjasa.nsadi .. 12..\\ mAmasau putra hanteti shvo.abhiyAtA dhana~njayaH . pratiGYAto hi senAyA madhye tena vadho mama .. 13..\\ tAM na devA na gandharvA nAsuroraga rAkShasAH . utsahante.anyathA kartuM pratiGYA.n savyasAchinaH .. 14..\\ te mA.n rakShata sa~NgrAme mA vo mUrdhni dhana~njayaH . pada.n kR^itvApnuyAllakShyaM tasmAdatra vidhIyatAm .. 15..\\ atha rakShA na me sa~Nkhye kriyate kurunandana . anujAnIhi mA.n rAjangamiShyAmi gR^ihAnprati .. 16..\\ evamuktastvavAkshIrSho vimanAH sa suyodhanaH . shrutvAbhishaptavanta.n tvAM dhyAnamevAnvapadyata .. 17..\\ tamArtamabhisamprekShya rAjA kila sa saindhavaH . mR^idu chAtmahita.n chaiva sApekShamidamuktavAn .. 18..\\ nAhaM pashyAmi bhavatA.n tathA vIryaM dhanurdharam . yo.arjunasyAstramastreNa pratihanyAnmahAhave .. 19..\\ vAsudevasahAyasya gANDIva.n dhunvato dhanuH . ko.arjunasyAgratastiShThetsAkShAdapi shatakratuH .. 20..\\ maheshvaro.api pArthena shrUyate yodhitaH purA . padAtinA mahAtejA girau himavati prabhuH .. 21..\\ dAnavAnA.n sahasrANi hiraNyapuravAsinAm . jaghAnekarathenaiva devarAjaprachoditaH .. 22..\\ samAyukto hi kauneyo vAsudevena dhImatA . sAmarAnapi lokA.nstrInnihanyAditi me matiH .. 23..\\ so.ahamichchhAmyanuGYAtu.n rakShituM vA mahAtmanA . droNena saha putreNa vIreNa yadi mansyase .. 24..\\ sa rAGYA svayamAchAryo bhR^ishamAkrandito.arjuna . sa.nvidhAna.n cha vihita.n rathAshcha kila sajjitAH .. 25..\\ karNo bhUrishravA drauNirvR^iShasenashcha durjayaH . kR^ipashcha madrarAjashcha ShaDete.asya purogamAH .. 26..\\ shakaTaH padmapashchArdho vyUho droNena kalpitaH . padmakarNikamadhyasthaH sUchI pAshe jayadrathaH . sthAsyate rakShito vIraiH sindhurADyuddhadurmadaiH .. 27..\\ dhanuShyastre cha vIrye cha prANe chaiva tathorasi . aviShahyatamA hyete nishchitAH pArtha ShaDrathAH . etAnajitvA sagaNAnnaiva prApyo jayadrathaH .. 28..\\ teShAmekaikasho vIrya.n ShaNNA.n tvamanuchintaya . sahitA hi naravyAghrA na shakyA jetuma~njasA .. 29..\\ bhUyashcha chintayiShyAmi nItimAtmahitAya vai . mantraGYaiH sachivaiH sArdha.n suhR^idbhiH kAryasiddhaye .. 30..\\ arj ShaDrathAndhArtarAShTrasya manyase yAnbalAdhikAn . teShA.n vIryaM mamArdhena na tulyamiti lakShaye .. 31..\\ astramastreNa sarveShAmeteShAM madhusUdana . mayA drakShyasi nirbhinna.n jayadrathavadhaiShiNA .. 32..\\ droNasya miShataH so.aha.n sagaNasya vilapsyataH . mUrdhAna.n sindhurAjasya pAtayiShyAmi bhUtale .. 33..\\ yadi sAdhyAshcha rudrAshcha vasavashcha sahAshvinaH . marutashcha sahendreNa vishve devAstathAsurAH .. 34..\\ pitaraH saha gandharvAH suparNAH sAgarAdrayaH . dyaurviyatpR^ithivI cheya.n dishashcha sa digIshvarAH .. 35..\\ grAmyAraNyAni bhUtAni sthAvarANi charANi cha . trAtAraH sindhurAjasya bhavanti madhusUdana .. 36..\\ tathApi bANairnihata.n shvo draShTAsi raNe mayA . satyena te shape kR^iShNa tathaivAyudhamAlabhe .. 37..\\ yashcha goptA maheShvAsastasya pApasya durmateH . tameva prathama.n droNamabhiyAsyAmi keshava .. 38..\\ tasmindyUtamidaM baddhaM manyate sma suyodhanaH . tasmAttasyaiva senAgraM bhittvA yAsyAmi saindhavam .. 39..\\ draShTAsi shvo maheShvAsAnnArAchaistigmatejanaiH . shR^i~NgANIva girervarjairdAryamANAnmayA yudhi .. 40..\\ naranAgAshvadehebhyo visraviShyati shoNitam . patadbhyaH patitebhyashcha vibhinnebhyaH shitaiH sharaiH .. 41..\\ gANDIvapreShitA bANA mano.anilasamA jave . nR^inAgAshvAnvidehAsUnkartArashcha sahasrashaH .. 42..\\ yamAtkuberAdvaruNAdrudrAdindrAchcha yanmayA . upAttamastra.n ghora.n vai taddraShTAro narA yudhi .. 43..\\ brAhmeNAstreNa chAstrANi hanyamAnAni sa.nyuge . mayA draShTAsi sarveShA.n saindhavasyAbhirakShiNAm .. 44..\\ sharavegasamutkR^ittai rAGYA.n keshava mUrdhabhiH . AstIryamANAM pR^ithivI.n draShTAsi shvo mayA yudhi .. 45..\\ kravyAdA.nstarpayiShyAmi drAvayiShyAmi shAtravAn . suhR^ido nandayiShyAmi pAtayiShyAmi saindhavam .. 46..\\ bahvAgaskR^itkusambandhI pApadeshasamudbhavaH . mayA saindhavako rAjA hataH svA~nshochayiShyati .. 47..\\ sarvakShIrAnna bhoktAraH pApAchArA raNAjire . mayA sarAjakA bANairnunnA na~NkShyanti saindhavAH .. 48..\\ tathA prabhAte kartAsmi yathA kR^iShNa suyodhanaH . nAnya.n dhanurdhara.n loke ma.nsyate matsamaM yudhi .. 49..\\ gANDIva.n cha dhanurdivya.n yoddhA chAhaM nararShabha . tva.n cha yantA hR^iShIkesha kiM nu syAdajitaM mayA .. 50..\\ yathA hi lakShma chandre vai samudre cha yathA jalam . evametAM pratiGYAM me satyA.n viddhi janArdana .. 51..\\ mAvama.nsthA mamAstrANi mAvama.nsthA dhanurdR^iDham . mAvama.nsthA balaM bAhvormAvama.nsthA dhana~njayam .. 52..\\ yathA hi yAtvA sa~NgrAme na jIye vijayAmi cha . tena satyena sa~NgrAme hata.n viddhi jayadratham .. 53..\\ dhruva.n vai brAhmaNe satya.n dhruvA sAdhuShu saMnatiH . shrIrdhruvA chApi dakSheShu dhruvo nArAyaNe jayaH .. 54..\\ s evamuktvA hR^iShIkesha.n svayamAtmAnamAtmanA . sandideshArjuno nardanvAsaviH keshavaM prabhum .. 55..\\ yathA prabhAtA.n rajanI.n kalpitaH syAdratho mama . tathA kArya.n tvayA kR^iShNa kArya.n hi mahadudyatam .. 56..\\ \medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 54} s tAM nishA.n duHkhashokArtau shvasantAviva choragau . nidrAM naivopalebhAte vAsudevadhana~njayau .. 1..\\ naranArAyaNau kruddhau GYAtvA devAH savAsavAH . vyathitAshchintayAmAsuH ki.n kvidetadbhaviShyati .. 2..\\ vavushcha dAruNA vAtA rUkShA gorAbhisha.nsinaH . sa kabandhastathAditye parighaH samadR^ishyata .. 3..\\ shuShkAshanyashcha niShpetuH sa nirghAtAH sa vidyutaH . chachAla chApi pR^ithivI sa shailavanakAnanA .. 4..\\ chukShubhushcha mahArAja sAgarA makarAlayAH . pratisrotaH pravR^ittAshcha tathA gantu.n samudragAH .. 5..\\ rathAshvanaranAgAnAM pravR^ittamadharottaram . kravyAdAnAM pramodArtha.n yama rAShTravivR^iddhaye .. 6..\\ vAhanAni shakR^inmUtre mumuchU rurudush cha ha . tAndR^iShTvA dAruNAnsarvAnutpAtA.NllomaharShaNAn .. 7..\\ sarve te vyathitAH sainyAstvadIyA bharatarShabha . shrutvA mahAbalasyogrAM pratiGYA.n savyasAchinaH .. 8..\\ atha kR^iShNaM mahAbAhurabravItpAkashAsaniH . AshvAsaya subhadrA.n tvaM bhaginI.n snuShayA saha .. 9..\\ snuShA shvashvrAnaghAyaste vishoke kuru mAdhava . sAmnA satyena yuktena vachasAshvasaya prabho .. 10..\\ tato.arjuna gR^iha.n gatvA vAsudevaH sudurmanAH . bhaginIM putrashokArtAmAshvAsayata duHkhitAm .. 11..\\ mA.n shoka.n kuru vArShNeyi kumAraM prati sa snuShA . sarveShAM prANinAM bhIru niShThaiShA kAlanirmitA .. 12..\\ kule jatasya vIrasya kShatriyasya visheShataH . sadR^ishaM maraNa.n hyetattava putrasya mA shuchaH .. 13..\\ diShTyA mahAratho vIraH pitustulyaparAkramaH . kShAtreNa vidhinA prApto vIrAbhilasitA.n gatim .. 14..\\ jitvA subahushaH shatrUnpreShayitvA cha mR^ityave . gataH puNyakR^itA.n lokAnsarvakAmaduho.akShayAn .. 15..\\ tapasA brahmacharyeNa shrutena praGYayApi cha . santo yA.n gatimichchhanti prAptastAM tava putrakaH .. 16..\\ vIrasUrvIra patnI tva.n vIra shvashura bAndhavA . mA shuchastanayaM bhadre gataH sa paramA.n gatim .. 17..\\ prApsyate chApyasau kShudraH saindhavo bAla ghAtakaH . asyAvalepasya phala.n sasuhR^idgaNabAndhavaH .. 18..\\ vyuShTAyA.n tu varArohe rajanyAM pApakarmakR^it . na hi mokShyati pArthAtsa praviShTo.apyamarAvatIm .. 19..\\ shvaH shiraH shroShyase tasya saindhavasya raNe hR^itam . samantapa~nchakAdbAhya.n vishokA bhava mA rudaH .. 20..\\ kShatradharmaM puraskR^itya gataH shUraH satA.n gatim . yA.n vayaM prApnuyAmeha ye chAnye shastrajIvinaH .. 21..\\ vyUDhorasko mahAbAhuranivartI varapraNut . gatastava varArohe putraH svarga.n jvaraM jahi .. 22..\\ anu jAtashcha pitaraM mAtR^ipakSha.n cha vIryavAn . sahasrasho ripUnhatvA hataH shUro mahArathaH .. 23..\\ AshvAsaya snuShA.n rAGYi mA shuchaH kShatriye bhR^iSham . shvaH priya.n sumahachchhrutvA vishokA bhava nandini .. 24..\\ yatpArthena pratiGYAta.n tattathA na tadanyathA . chikIrShita.n hi te bharturna bhavejjAtu niShphalam .. 25..\\ yadi cha manujapannagAH pishAchA rajanicharAH patagAH surAsurAsh cha . raNagatamabhiyAnti sindhurAjaM na sa bhavitA saha tairapi prabhAte .. 26..\\ \medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 55} s etachchhrutvA vachastasya keshavasya mahAtmanaH . subhadrA putrashokArtA vilalApa suduHkhitA .. 1..\\ hA putra mama mandAyAH katha.n sa.nyugametya ha . nidhanaM prAptavA.nstAta pitR^itulyaparAkramaH .. 2..\\ kathamindIvarashyAma.n sudaMShTra.n chArulochanam . mukha.n te dR^ishyate vatsa guNThita.n raNareNunA .. 3..\\ nUna.n shUraM nipatita.n tvAM pashyantyanivartinam . sushiro grIva bAhva.nsa.n vyUDhoraskaM nirUdaram .. 4..\\ chArUpachita sarvA~Nga.n svakShaM shastrakShatAchitam . bhUtAni tvA nirIkShante nUna.n chandramivoditam .. 5..\\ shayanIyaM purA yasya spardhyAstaraNa sa.nvR^itam . bhUmAvadya katha.n sheShe vipra viddhaH sukhochitaH .. 6..\\ yo.anvAsyata purA vIro varastrIbhirmahAbhujaH . kathamanvAsyate so.adya shivAbhiH patito mR^idhe .. 7..\\ yo.astUyata purA hR^iShTaiH sUtamAgadhabandibhiH . so.adya kravyAdgaNairghorairvinadadbhirupAsyate .. 8..\\ pANDaveShu cha nAtheShu vR^iShNivIreShu chAbhibho . pA~nchAleShu cha vIreShu hataH kenAsyanAthavat .. 9..\\ atR^ipta darshanA putradarshanasya tavAnagha . mandabhAgyA gamiShyAmi vyaktamadya yamakShayam .. 10..\\ vishAlAkSha.n sukeshAnta.n chAru vAkyaM sugandhi cha . tava putra kadA bhUyo mukha.n drakShyAmi nirvraNam .. 11..\\ dhigbalaM bhImasenasya dhikpArthasya dhanuShmatAm . dhigvIrya.n vR^iShNivIrANAM pA~nchAlAnA.n cha dhigbalam .. 12..\\ dhikkekayA.nstathA chedInmatsyAMshchaivAtha sR^i~njayAn . ye tvA raNe gata.n vIraM na jAnanti nipAtitam .. 13..\\ adya pashyAmi pR^ithivI.n shUnyAmiva hatatviSham . abhimanyumapashyantI shokavyAkula lochanA .. 14..\\ svasrIya.n vAsudevasya putra.n gANDIvadhanvanaH . katha.n tvA viratha.n vIraM drakShyAmyanyairnipAtitam .. 15..\\ hA vIra dR^iShTo naShTashcha dhana.n svapna ivAsi me . aho hyanityaM mAnuShya.n jalabudbuda cha~nchalam .. 16..\\ imA.n te taruNIM bhAryAM tvadAdhibhirabhiplutAm . katha.n sandhArayiShyAmi vivatsAmiva dhenukAm .. 17..\\ aho hyakAle prasthAna.n kR^itavAnasi putraka . vihAya phalakAle mA.n sugR^iddhA.n tava darshane .. 18..\\ nUna.n gatiH kR^itAntasya prAGYairapi sudurvidA . yatra tva.n keshave nAthe sa~NgrAme.anAthavaddhataH .. 19..\\ yajvanA.n dAnashIlAnAM brAhmaNAnAM kR^itAtmanAm . charitabrahma charyANAM puNyatIrthAvagAhinAm .. 20..\\ kR^itaGYAnA.n vadAnyAnA.n gurushushrUShiNAm api . sahasradakShiNAnA.n cha yA gatistAmavApnuhi .. 21..\\ yA gatiryudhyamAnAnA.n shUrANAmanivartinAm . hatvArInnihatAnA.n cha sa~NgrAme tAM gati.n vraja .. 22..\\ gosahasrapradAtR^INA.n kratudAnAM cha yA gatiH . naiveshika.n chAbhimataM dadatA.n yA gatiH shubhA .. 23..\\ brahmacharyeNa yA.n yAnti munayaH saMshitavratA . ekapatnyashcha yA.n yAnti tA.n gatiM vraja putraka .. 24..\\ rAGYA.n sucharitairyA cha gatirbhavati shAshvatI . chaturAshramiNAM puNyaiH pAvitAnA.n surakShitaiH .. 25..\\ dInAnukampinA.n yA cha satataM sa.nvibhAginAm . paishunyAchcha nivR^ittAnA.n tAM gati.n vraja putraka .. 26..\\ vratinA.n dharmashIlAnAM gurushushrUShiNAm api . amoghAtithinA.n yA cha tA.n gatiM vraja putraka .. 27..\\ R^itukAle svakAM patnI.n gachchhatA.n yA manasvinAm . na chAnyadArasevInA.n tAM gati.n vraja putraka .. 28..\\ sAmnA ye sarvabhUtAni gachchhanti gatamatsarAH . nAruntudAnA.n kShamiNA.n yA gatistAmavApnuhi .. 29..\\ madhu mA.nsanivR^ittAnAM madAddambhAttathAnR^itAt . paropatApa tyaktAnA.n tAM gati.n vraja putraka .. 30..\\ hrImantaH sarvashAstraGYA GYAnatR^iptA jitendriyAH . yA.n gati.n sAdhavo yAnti tAM gatiM vraja putraka .. 31..\\ eva.n vilapatI.n dInAM subhadrAM shokakarshitAm . abhyapadyata pA~nchAlI vairAtI sahitA tadA .. 32..\\ tAH prakAma.n ruditvA cha vipalya cha suduHkhitAH . unmattavattadA rAjanvisa~nj~nA nyapatankShitau .. 33..\\ sopachArastu kR^iShNastA.n duHkhitAM bhR^ishaduHkhitaH . siktvAmbhasA samAshvAsya tattaduktvA hita.n vachaH .. 34..\\ visa~nj~nakalpA.n rudatImapaviddhAM pravepatIm . bhaginIM puNDarIkAkSha ida.n vachanamabravIt .. 35..\\ subhadre mA shuchaH putraM pA~nchAlyAshvAsayottarAm . gato.abhimanyuH prathitA.n gatiM kShatriya pu~NgavaH .. 36..\\ ye chAnye.api kule santi puruShA no varAnane . sarve te vai gati.n yAntu abhimanyoryashasvinaH .. 37..\\ kuryAma tadvaya.n karma kriyAsuH suhR^idashcha naH . kR^itavAnyAdR^igadyaikastava putro mahArathaH .. 38..\\ evamAshvAsya bhaginI.n draupadImapi chottarAm . pArthasyaiva mahAbAhuH pArshvamAgAdarindamaH .. 39..\\ tato.abhyanuGYAya nR^ipAnkR^iShNo bandhU.nstathAbhibhUH . viveshAntaHpura.n rAja.nste.anye jagmuryathAlayam .. 40..\\ \medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 56} s tato.arjunasya bhavanaM pravishyApratima.n vibhuH . spR^iShTvAmbhaH puNDarIkAkShaH sthaNDile shubhalakShaNe . santastAra shubhA.n shayyA.n darbhairvaiDUrya saMnibhaiH .. 1..\\ tato mAlyena vidhivallAjairgandhaiH suma~NgalaiH . ala~ncakAra tA.n shayyAM parivAryAyudhottamaiH .. 2..\\ tataH spR^iShTodakaM pArtha.n vinItAH parichArakAH . darshayAM naityaka.n chakrurnaishaM traiyambakaM balim .. 3..\\ tataH prItamanAH pArtho gandhairmAlyaishcha mAdhavam . ala~NkR^ityopahAra.n ta naishamasmai nyavedayat .. 4..\\ smayamAnastu govindaH phalgunaM pratyabhAShata . supyatAM pArtha bhadra.n te kalyANAya vrajAmyaham .. 5..\\ sthApayitvA tato dvAHsthAngoptR^IMshchAttAyudhAnnarAn . dArukAnugataH shrImAnvivesha shibira.n svakam . shishye cha shayane shubhre bahu kR^itya.n vichintayan .. 6..\\ na pANDavAnA.n shibire kashchitsuShvApa tAM nishAm . prajAgaraH sarvajanamAvivesha vishAM pate .. 7..\\ putrashokAbhibhUtena pratiGYAto mahAtmanA . sahasA sindhurAjasya vadho gANDIvadhanvanA .. 8..\\ tatkathaM nu mahAbAhurvAsaviH paravIrahA . pratiGYA.n saphalA.n kuryAditi te samachintayan .. 9..\\ kaShTa.n hIdaM vyavasitaM pANDavena mahAmanA . putrashokAbhitaptena pratiGYA mahatI kR^itA .. 10..\\ bhrAtarashchApi vikrAntA bahulAni balAni cha . dhR^itarAShTrasya putreNa sarva.n tasmai niveditam .. 11..\\ sa hatvA saindhava.n sa~Nkhye punaretu dhana~njayaH . jitvA ripugaNAMshchaiva pArayatvarjuno vratam .. 12..\\ ahatvA sindhurAja.n hi dhUmaketuM pravekShyati . na hyetadanR^ita.n kartumarhaH pArtho dhana~njayaH .. 13..\\ dharmaputraH katha.n rAjA bhaviShyati mR^ite.arjune . tasminhi vijayaH kR^itsnaH pANDavena samAhitaH .. 14..\\ yadi naH sukR^ita.n kiM chidyadi datta.n hutaM yadi . phalena tasya sarvasya savyasAchI jayatvarIn .. 15..\\ eva.n kathayatAM teShAM jayamAsha.nsatAM prabho . kR^ichchhreNa mahatA rAjanrajanI vyatyavartata .. 16..\\ tasyA.n rajanyAM madhye tu pratibuddho janArdanaH . smR^itvA pratiGYAM pArthasya dArukaM pratyabhAShata .. 17..\\ arjunena pratiGYAtamArtena hatabandhunA . jayadratha.n haniShyAmi shvobhUta iti dAruka .. 18..\\ tattu druyodhanaH shrutvA mantribhirmantrayiShyati . yathA jayadrathaM pArtho na hanyAditi sa.nyuge .. 19..\\ akShauhiNyo hi tAH sarvA rakShiShyanti jayadratham . droNashcha saha putreNa sarvAstravidhipAragaH .. 20..\\ eko vIraH sahasrAkSho daityadAnava marditA . so.api taM notsahetAjau hantu.n droNena rakShitam .. 21..\\ so.aha.n shvastatkariShyAmi yathA kuntIsuto.arjunaH . aprApte.asta.n dinakare haniShyati jayadratham .. 22..\\ na hi dArA na mitrANi GYAtayo na cha bAndhavAH . kashchinnAnyaH priyataraH kuntIputrAnmamArjunAt .. 23..\\ anarjunamima.n lokaM muhUrtamapi dAruka . udIkShituM na shakto.ahaM bhavitA na cha tattathA .. 24..\\ aha.n dhvajinyaH shatrUNA.n sahayAH sa rathadvipAH . arjunArthe haniShyAmi sa karNAH sa suyodhanAH .. 25..\\ shvo nirIkShantu me vIrya.n trayo lokA mahAhave . dhana~njayArtha.n samare parAkrAntasya dAruka .. 26..\\ shvo narendra sahasrANi rAjaputra shatAnicha . sAshvadvipa rathAnyAjau vidraviShyanti dAruka .. 27..\\ shvastA.n chakrapramathitAM drakShyase nR^ipa vAhinIm . mayA kruddena samare pANDavArthe nipAtitAm .. 28..\\ shvaH sa devAH sa gandharvAH pishAchoragarAkShasAH . GYAsyanti lokAH sarve mA.n suhR^idaM savyasAchinaH .. 29..\\ yasta.n dveShTi sa mAM dveShTi yastamanu sa mAm anu . iti sa~NkalpyatAM buddhyA sharIrArdhaM mamArjunaH .. 30..\\ yathA tvamaprabhAtAyAmasyAM nishi rathottamam . kalpayitvA yathAshAstramAdAya vratasa.nyataH .. 31..\\ gadA.n kaumodakIM divyA.n shaktiM chakraM dhanuH sharAn . Aropya vai rathe sUta sarvopakaraNAni cha .. 32..\\ sthAna.n hi kalpayitvA cha rathopasthe dhvajasya me . vainateyasya vIrasya samare rathashobhinaH .. 33..\\ chhatra.n jAmbUnadairjAlairarkajvalana saMnibhaiH . vishvakarma kR^itairdivyairashvAnapi cha bhUShitAn .. 34..\\ balAhakaM meghapuShpa.n sainyaM sugrIvameva cha . yuktvA vAjivarAnyattaH kavachI tiShTha dAruka .. 35..\\ pA~nchajanyasya nirghoShamArShabheNaiva pUritam . shrutvA tu bhairavaM nAradmupayAyA javena mAm .. 36..\\ ekAhnAhamamarSha.n cha sarvaduHkhAni chaiva ha . bhrAtuH pitR^iShvaseyasya vyapaneShyAmi dAruka .. 37..\\ sarvopAyairyatiShyAmi yathA bIbhatsurAhave . pashyatA.n dhArtarAShTrANA.n haniShyati jayadratham .. 38..\\ yasya yasya cha bIbhatsurvadhe yatna.n kariShyati . Asha.nse sArathe tatra bhavitAsya dhruvo jayaH .. 39..\\ daaruka jaya eva dhruvastasya kuta eva parAjayaH . yasya tvaM puruShavyAghra sArathyamupajagmivAn .. 40..\\ eva.n chaitatkariShyAmi yathA mAmanushAsasi . suprabhAtAmimA.n rAtri.n jayAya vijayasya hi .. 41..\\ \medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 57} s kuntIputrastu taM mantra.n smaranneva dhana~njayaH . pratiGYAmAtmano rakShanmumohAchintya vikramaH .. 1..\\ ta.n tu shokena santapta.n svapne kapivaradhvajam . AsasAda mahAtejA dhyAyanta.n garuDa dhvajaH .. 2..\\ pratyutthAna.n tu kR^iShNasya sarvAvasthaM dhana~njayaH . nAlopayata dharmAtmA bhaktyA premNA cha sarvadA .. 3..\\ pratyutthAya cha govinda.n sa tasmAyAsana.n dadau . na chAsane svayaM buddhiM bIbhatsurvyadadhAttadA .. 4..\\ tataH kR^iShNo mahAtejA jAnanpArthasya nishchayam . kuntIputramida.n vAkyamAsInaH sthitamabravIt .. 5..\\ mA viShAde manaH pArtha kR^ithAH kAlo hi durjayaH . kAlaH sarvANi bhUtAni niyachchhati pare vidhau .. 6..\\ kimartha.n cha viShAdaste tadbrUhi vadatA.n vara . na shochitavya.n viduShA shokaH kAryavinAshanaH .. 7..\\ shochannandayate shatrUnkarshayatyapi bAndhavAn . kshIyate cha narastasmAnna tva.n shochitumarhasi .. 8..\\ ityukto vAsudevena bIbhatsuraparAjitaH . AbabhAShe tadA vidvAnida.n vachanamarthavat .. 9..\\ mayA pratiGYA mahatI jayadrathavadhe kR^itA . shvo.asmi hantA durAtmAnaM putraghnamiti keshava .. 10..\\ matpratiGYAvighAtArtha.n dhArtarAShTraiH kilAchyuta . pR^iShThataH saindhavaH kAryaH sarvairgupto mahArathaiH .. 11..\\ dasha chaikA cha tAH kR^iShNa akShauhiNyaH sudurjayAH . pratiGYAyA.n cha hInAyAM kathaM jIveta madvidhaH .. 12..\\ duHkhopAyasya me vIra vikA~NkShA parivartate . druta.n cha yAti savitA tata etadbravImyaham .. 13..\\ shokasthAna.n tu tachchhrutvA pArthasya dvija ketanaH . sa.nspR^ishyAmbhastataH kR^iShNaH prA~NmukhaH samavasthitaH .. 14..\\ ida.n vAkyaM mahAtejA babhAShe puShkarekShaNaH . hitArthaM pANDuputrasya saindhavasya vadhe vR^itaH .. 15..\\ pArtha pAshupataM nAma paramAstra.n sanAtanam . yena sarvAnmR^idhe daityA~njaghne devo maheshvaraH .. 16..\\ yadi tadvidita.n te.adya shvo hantAsi jayadratham . atha GYAtuM prapadyasva manasA vR^iShabhadhvajam .. 17..\\ ta.n devaM manasA dhyAya~njoShamAssva dhana~njaya . tatastasya prasAdAttvaM bhaktaH prApsyasi tanmahat .. 18..\\ tataH kR^iShNa vachaH shrutvA sa.nspR^ishyAmbho dhana~njayaH . bhUmAvAsIna ekAgro jagAma manasA bhavam .. 19..\\ tataH praNihite brAhme muhUrte shubhalakShaNe . AtmAnamarjuno.apashyadgagane saha keshavam .. 20..\\ jyotirbhishcha samAkIrNa.n siddhachAraNasevitam . vAyuvegagatiH pArthaH khaM bheje saha keshavaH .. 21..\\ keshavena gR^ihItaH sa dakShiNe vibhunA bhuje . prekShamANo bahUnbhAvA~njagAmAdbhuta darshanAn .. 22..\\ udIchyA.n dishi dharmAtmA so.apashyachchhveta parvatam . kuberasya vihAre cha nalinIM padmabhUShitAm .. 23..\\ sarichchhreShThA.n cha tAM ga~NgA.n vIkShamANo bahUdakAm . sadA puShpaphalairvR^ikShairupetA.n sphaTikopalAm .. 24..\\ si.nhavyAghra samAkIrNAM nAnAmR^igagaNAkulAm . puNyAshramavatI.n ramyAM nAnAmR^igagaNAkulAm .. 25..\\ mandarasya pradeshAMshcha kiMnarodgIta nAditAn . hemarUpyamayaiH shR^i~NgairnAnauShadhi vidIpitAn . tathA mandAravR^ikShaishcha puShpitairupashobhitAn .. 26..\\ snigdhA~njanachayAkAra.n samprAptaH kAlaparvatam . puNya.n himavataH pAdaM maNimanta.n cha parvatam . brahma tu~NgaM nadIshchAnyAstathA janapadAnapi .. 27..\\ sushR^i~Nga.n shatashR^i~Nga.n cha sharyAti vanameva cha . puNyamashvashiraH sthAna.n sthAnamArtharvaNasya cha .. 28..\\ vR^iShadaMsha.n cha shailendraM mahAmandarameva cha . apsarobhiH samAkIrNa.n kiMnaraishchopashobhitam .. 29..\\ tAMshcha shailAnvrajanpArthaH prekShate saha keshavaH . shubhaiH prasravaNairjuShTAnhemadhAtuvibhUShitAn .. 30..\\ chandrarashmiprakAshA~NgIM pR^ithivIM puramAlinIm . samudrAMshchAdbhutAkArAnapashyadbahulAkarAn .. 31..\\ viyaddyAM pR^ithivI.n chaiva pashyanviShNupade vrajan . vismitaH saha kR^iShNena kShipto bANa ivAtyagAt .. 32..\\ grahanakShatrasomAnA.n sUryAgnyoshcha samatviSham . apashyata tadA pArtho jvalantamiva parvatam .. 33..\\ samAsAdya tu ta.n shailaM shailAgre samavasthitam . taponityaM mahAtmAnamapashyadvR^iShabhadhvajam .. 34..\\ sahasramiva sUryANA.n dIpyamAna.n svatejasA . shUlina.n jaTilaM gaura.n valkalAjinavAsasam .. 35..\\ nayAnAmnA.n sahasraishcha vichitrA~NgaM mahaujasam . pArtavyA sahita.n devaM bhUtasa~Nghaishcha bhAsvaraiH .. 36..\\ gItavAditrasa.nhrAdaistAlalAsya samanvitam . valgitAsphoTitotkruShTaiH puNyagandhaish cha sevitam .. 37..\\ stUyamAna.n stavairdivyairmunibhirbrahmavAdibhiH . goptAra.n sarvabhUtAnAmiShvAsa dharamachyutam .. 38..\\ vAsudevastu ta.n dR^iShTvA jagAma shirasA kShitim . pArthena sahadharmAtmA gR^iNanbrahma sanAtanam .. 39..\\ lokAdi.n vishvakarmANamajamIshAnamavyayam . manasaH paramA.n yoni.n khaM vAyuM jyotiShAM nidhim .. 40..\\ sraShTAra.n vAridhArANAM bhuvashcha prakR^itiM parAm . devadAnava yakShANAM mAnavAnA.n cha sAdhanam .. 41..\\ yoginAM paramaM brahma vyaktaM brahmavidAM nidhim . charAcharasya sraShTAraM pratihartArameva cha .. 42..\\ kAlakopaM mahAtmAna.n shakra sUryaguNodayam . avandata tadA kR^iShNo vA~NmanobuddhikarmabhiH .. 43..\\ yaM prapashyanti vidvA.nsaH sUkShmAdhyAtma padaiShiNaH . tamaja.n kAraNAtmAnaM jagmatuH sharaNaM bhavam .. 44..\\ arjunashchApi ta.n devaM bhUyo bhUyo.abhyavandata . GYAtvaikaM bhUtabhavyAdi.n sarvabhUtabhavodbhavam .. 45..\\ tatastAvAgatau sharvaH provAcha prahasanniva . svAgata.n vAM narashreShThAvuttiShThetA.n gataklamau . ki.n cha vAmIpsita.n vIrau manasaH kShipramuchyatAm .. 46..\\ yena kAryeNa samprAptau yuvA.n tatsAdhayAmi vAm . vriyatAmAtmanaH shreyastatsarvaM pradadAni vAm .. 47..\\ tatastadvachana.n shrutvA pratyutthAya kR^itA~njalI . vAsudevArjunau sharva.n tuShTuvAte mahAmatI .. 48..\\ namo bhavAya sharvAya rudrAya varadAya cha . pashUnAM pataye nityamugrAya cha kapardine .. 49..\\ mahAdevAya bhImAya tryambakAya cha shambhave . IshAnAya bhagaghnAya namo.astvandhakaghAtine .. 50..\\ kumAra gurave nityaM nIlagrIvAya vedhase . vilohitaya dhUmrAya vyAdhAyAnaparAjite .. 51..\\ nityaM nIlashikhaNDAya shUline divyachakShuShe . hantre goptre trinetrAya vyAdhAya vasuretase .. 52..\\ achintyAyAmbikA bhartre sarvadeva stutAya cha . vR^iShadhvajAya pi~NgAya jaTine brahmachAriNe .. 53..\\ tapyamAnAya salile brahmaNyAyAjitAya cha . vishvAtmane vishvasR^ije vishvamAvR^itya tiShThate .. 54..\\ namo namaste sevyAya bhUtAnAM prabhave sadA . brahma vaktrAya sharvAya sha~NkarAya shivAya cha .. 55..\\ namo.astu vAchaspataye prajAnAM pataye namaH . namo vishvasya pataye mahataM pataye namaH .. 56..\\ namaH sahasrashirase sahasrabhuja manyave . sahasranetra pAdAya namo.asa~NkhyeyakarmaNe .. 57..\\ namo hiraNyavarNAya hiraNyakavachAya cha . bhaktAnukampine nitya.n sidhyatAM nau varaH prabho .. 58..\\ eva.n stutvA mahAdevaM vAsudevaH sahArjunaH . prasAdayAmAsa bhava.n tadA hyastropalabdhaye .. 59..\\ tato.arjunaH prItamanA vavande vR^iShabhadhvajam . dadarshotphulla nayanaH samasta.n tejasA.n vidhim .. 60..\\ ta.n chopahAra.n svakR^itaM naishaM naityakamAtmanaH . dadarsha tryambakAbhyAshe vAsudeva niveditam .. 61..\\ tato.abhipUjya manasA sharva.n kR^iShNaM cha pANDavaH . ichchhAmyaha.n divyamastramityabhAShata sha~Nkaram .. 62..\\ tataH pArthasya viGYAya varArthe vachanaM prabhuH . vAsudevArjunau devaH smayamAno.abhyabhAShata .. 63..\\ saro.amR^itamaya.n divyamabhyAshe shatrusUdanau . tatra me taddhanurdivya.n sharashcha nihitaH purA .. 64..\\ yena devArayaH sarve mayA yudhi nipAtitAH . tata AnIyatA.n kR^iShNau sa sharaM dhanuruttamam .. 65..\\ tathetyuktvA tu tau vIrau ta.n sharvaM pArShadaiH saha . prasthitau tatsaro divya.n divyAshcharya shatairvR^itam .. 66..\\ nirdiShTa.n yadvR^iShA~Nkena puNyaM sarvArthasAdhakam . tajjagmaturasambhrAntau naranArAyaNAvR^iShI .. 67..\\ tatastu tatsaro gatvA sUryamaNDala saMnibham . nAgamantarjale ghora.n dadR^ishAte.arjunAchyutau .. 68..\\ dvitIya.n chAparaM nAga.n sahasrashirasaM varam . vamanta.n vipulA.n jvAlAM dadR^ishAte.agnivarchasam .. 69..\\ tataH kR^iShNashcha pArthashcha sa.nspR^ishyApaH kR^itA~njalI . tau nAgAvupatasthAte namasyantau vR^iShadhvajam .. 70..\\ gR^iNantau vedaviduShau tadbrahma shatarudriyam . aprameyaM praNamantau gatvA sarvAtmanA bhavam .. 71..\\ tatastau rudra mAhAtmyAddhitvA rUpaM mahoragau . dhanurbANashcha shatrughna.n taddvandva.n samapadyata .. 72..\\ tato jagR^ihatuH prItau dhanurbANa.n cha suprabham . AjahraturmahAtmAnau dadatushcha mahAtmane .. 73..\\ tataH pArshvAdvR^iShA~Nkasya brahma chArI nyavartata . pi~NgAkShastapasaH kShetraM balavAnnIlalohitaH .. 74..\\ sa tadgR^ihya dhanuHshreShTha.n tasthau sthAna.n samAhitaH . vyakarShachchApi vidhivatsa shara.n dhanuruttamam .. 75..\\ tasya maurvI.n cha muShTiM cha sthAnaM chAlakShya pANDavaH . shrutvA mantraM bhava prokta.n jagrAhAchintya vikramaH .. 76..\\ sarasyeva cha taM bANaM mumochAtibalaH prabhuH . chakAra cha punarvIrastasminsarasi taddhanuH .. 77..\\ tataH prItaM bhava.n GYAtvA smR^itimAnarjunastadA . varamAraNyaka.n dattaM darshana.n sha~Nkarasya cha . manasA chintayAmAsa tanme sampadyatAm iti .. 78..\\ tasya tanmatamAGYAya prItaH prAdAdvaraM bhavaH . tachcha pAshupata.n ghoraM pratiGYAyAshcha pAraNam .. 79..\\ sa.nhR^iShTaromA durdharShaH kR^ita.n kAryamamanyata . vavandatushcha sa.nhR^iShTo shirobhyA.n tau maheshvaram .. 80..\\ anuGYAtau kShaNe tasminbhavenArjuna keshavau . prAptau svashibira.n vIrau mudA paramayA yutau . indrA viShNU yathA prItau jambhasya vadhakA~NkShiNau .. 81..\\ \medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 58} s tayoH sa.nvadatoreva kR^iShNa dArukayostadA . sAtyagAdrajanI rAjannatha rAjAnvabudhyata .. 1..\\ paThanti pANisvanikA mAgadhA madhuparkikAH . vailAtikAshcha sUtAshcha tuShTuvuH puruSharShabham .. 2..\\ nartakAshchApyanR^ityanta jagurgItAni gAyakAH . kuruvaMshasvatArthAni madhura.n raktakaNThinaH .. 3..\\ mR^ida~NgA jharjharA bheryaH paNavAnakagomukhAH . ADambarAshcha sha~NkhAshcha dundubhyashcha mahAsvanAH .. 4..\\ evametAni sarvANi tathAnyAnyapi bhArata . vAdayanti sma sa.nhR^iShTAH kushalAH sAdhu shikShitAH .. 5..\\ sa meghasamanirghoSho mahA~nshabdo.aspR^ishaddivam . pArthiva pravara.n suptaM yudhiShThiramabodhayat .. 6..\\ pratibuddhaH sukha.n supto mahArhe shayanottame . utthAyAvashyakAyArtha.n yayau snAnagR^iha.n tataH .. 7..\\ tataH shuklAmbarAH snAtAstaruNAShTottara.n shatam . snApakAH kA~nchanairkumbhaiH pUrNaiH samupatasthire .. 8..\\ bhadrAsane sUpaviShTaH paridhAyAmbara.n laghu . sasnau chandanasa.nyuktaiH pAnIyairabhimantritaiH .. 9..\\ utsAditaH kaShAyeNa balavadbhiH sushikShitaiH . AplutaH sAdhivAsena balena cha sugandhinA .. 10..\\ hariNA chandanenA~Ngamanulipya mahAbhujaH . sragvI chAkliShTavasanaH prA~NmukhaH prA~njaliH sthitaH .. 11..\\ jajApa japya.n kaunteyaH satAM mArgamanuShThitaH . tato.agnisharaNa.n dIptaM pravivesha vinItavat .. 12..\\ samiddha.n sa pavitrAbhiragnimAhutibhistathA . mantrapUtAbhirarchitvA nishchakrAma gR^ihAttataH .. 13..\\ dvitIyAM puruShavyAghraH kakShyAM niShkramya pArthivaH . tatra vedavido viprAnapashyadbrAhmaNarShabhAn .. 14..\\ dAntAnveda vratasnAtAnsnAtAnavabhR^itheShu cha . sahasrAnucharAnsaurAnaShTau dashashatAni cha .. 15..\\ akShataiH sumanobhishcha vAchayitvA mahAbhujaH . tAndvijAnmadhu sarpirbhyAM phalaiH shreShThaiH suma~NgalaiH .. 16..\\ prAdAtkA~nchanamekaikaM niShka.n viprAya pANDavaH . ala~NkR^ita.n chAshvashata.n vAsA.nsIShTAshcha dakShiNAH .. 17..\\ tathA gAH kapilA dogdhrIH sarShabhAH pANDunandanaH . hemashR^i~NgI rUpyakharA dattvA chakre pradakShiNam .. 18..\\ svastikAnvardhamAnAMshcha nandyAvartAMshcha kA~nchanA . mAlya.n cha jalakumbhAMshcha jvalitaM cha hutAshanam .. 19..\\ pUrNAnyakShata pAtrANi ruchakAnrochanA.nstathA . svala~NkR^itAH shubhAH kanyA dadhi sarpirmadhUdakam .. 20..\\ pa~NgalyAnpakShiNashchaiva yachchAnyadapi pUjitam . dR^iShTvA spR^iShTvA cha kaunteyo bAhya.n kakShyAmagAttataH .. 21..\\ tatastasya mahAbAhostiShThataH parichArakAH . sauvarNa.n sarvatobhadraM muktA vaiDUrya maNDitam .. 22..\\ parArdhyAstaraNAstIrNa.n sottarachchhadamR^iddhimat . vishvakarma kR^ita.n divyamupajahrurvarAsanam .. 23..\\ tatra tasyopaviShTasya bhUShaNAni mahAtmanaH . upajahrurmahArhANi preShyAH shubhrANi sarvashaH .. 24..\\ yuktAbharaNa veShasya kaunteyasya mahAtmanaH . rUpamAsInmahArAja dviShatA.n shokavardhanam .. 25..\\ pANDaraishchandrarashmyAbhairhemadaNDaishcha chAmaraiH . dodhUyamAnaH shushubhe vidyudbhiriva toyadaH .. 26..\\ sa.nstUyamAnaH sUtaishcha vandyamAnashcha bandibhiH . upagIyamAno gandharvairAste sma kurunandanaH .. 27..\\ tato muhUrtAdAsIttu bandhinAM nisvano mahAn . nemighoShashcha rathinA.n khuraghoShashcha vAjinAm .. 28..\\ hrAdena gajaghaNTAnA.n sha~NkhAnAM ninadena cha . narANAM padashabdaishcha kampatIva sma medinI .. 29..\\ tataH shuddhAntamAsAdya jAnubhyAM bhUtale sthitaH . shirasA vandanIya.n tamabhivandya jagatpatim .. 30..\\ kuNDalI baddhanistriMshaH saMnaddha kavacho yuvA . abhipraNamya shirasA dvAHstho dharmAtmajAya vai . nyavedayaddhR^iShIkeshamupayAtaM mahAtmane .. 31..\\ so.abravItpuruShavyAghraH svAgatenaiva mAdhavam . arghya.n chaivAsanaM chAsmai dIyatAM paramArchitam .. 32..\\ tataH praveshya vArShNeyamupaveshya varAsane . satkR^itya satkR^itastena paryapR^ichchhadyudhiShThiraH .. 33..\\ \medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 59} y mukhena rajanI vyuShTA kachchitte madhusUdana . kachchijGYAnAni sarvANi prasannAni tavAchyuta .. 1..\\ s vAsudevo.api tadyuktaM paryapR^ichchhadyudhiShThiram . tataH kShattA prakR^itayo nyavedayadupasthitAH .. 2..\\ anuGYAtashcha rAGYA sa prAveshayata ta.n janam . virATaM bhImasena.n cha dhR^iShTadyumnaM cha sAtyakim .. 3..\\ shikhaNDina.n yamau chaiva chekitAna.n cha kekayAn . yuyutsu.n chaiva kauravyaM pA~nchAlyaM chottamaujasam .. 4..\\ ete chAnye cha bahavaH kShatriyAH ShatriyarShabham . upatasthurmahAtmAna.n vivishushchAsaneShu te .. 5..\\ ekasminnAsane vIrAvupaviShTau mahAbalau . kR^iShNashcha yuyudhAnashcha mahAtmAnau mahAdyutI .. 6..\\ tato yudhiShThirasteShA.n shR^iNvatAM madhusUdanam . abravItpuNDarIkAkShamAbhAShya madhura.n vachaH .. 7..\\ eka.n tvA.n vayamAshritya sahasrAkShamivAmarAH . prArthayAmo jaya.n yuddhe shAshvatAni sukhAni cha .. 8..\\ tva.n hi rAjyavinAsha.n cha dviShadbhishcha nirAkriyAm . kleshAMshcha vividhAnkR^iShNa sarvA.nstAnapi vettha naH .. 9..\\ tvayi sarvesha sarveShAmasmAkaM bhakta vatsala . sukhamAyattamatyartha.n yAtrA cha madhusUdana .. 10..\\ sa tathA kuru vArShNeya yathA tvayi mano mama . arjunasya yathAsatyA pratiGYA syAchchikIrShitA .. 11..\\ sa bhavA.nstArayatvasmAdduHkhAmarSha mahArNavAt . pAra.n titIrShatAmadya phalvo no bhava mAdhava .. 12..\\ na hi tatkurute sa~Nkhye kArtavIrya samastvapi . rathI yatkurute kR^iShNasArathiryatnamAsthitaH .. 13..\\ vaasu sAmareShvapi lokeShu sarveShu cha tathAvidhaH . sharAsanadharaH kashchidyathA pArtho dhana~njayaH .. 14..\\ vIryavAnastrasampannaH parAkrAnonmahAbalaH . yuddhashauNDaH sadAmarShI tejasA paramo nR^iNAm .. 15..\\ sa yuvA vR^iShabhaskandho dIrghabAhurmahAbalaH . si.nharShabha gatiH shrImAndviShataste haniShyati .. 16..\\ aha.n cha tatkariShyAmi yathA kuntIsuto.arjunaH . dhArtarAShTrasya sainyAni dhakShyatyagnirivotthitaH .. 17..\\ adya taM pApakarmANa.n kShudra.n saubhadra ghAtinam . apunardarshanaM mArgamiShubhiH kShepsyate.arjunaH .. 18..\\ tasyAdya gR^idhrAH shyenAshcha vaDa gomAyavastathA . bhakShayiShyanti mA.nsAni ye chAnye puruShAdakAH .. 19..\\ yadyasya devA goptAraH sendrAH sarve tathApyasau . rAjadhAnI.n yamasyAdya hataH prApsyati sa~Nkule .. 20..\\ nihatya saindhava.n jiShNuradya tvAmupayAsyati . vishoko vijvaro rAjanbhava bhUtipuraskR^itaH .. 21..\\ \medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 60} s tathA sambhAShatA.n teShAM prAdurAsIddhana~njayaH . dudR^ikShurbharatashreShTha.n rAjAnaM sasuhR^idgaNam .. 1..\\ taM praviShTa.n shubhA.n kakShyAmabhivAdyAgrataH sthitam . samutthAyArjunaM premNA sasvaje pANDavarShabhaH .. 2..\\ mUrdhni chainamupAghrAya pariShvajya cha bAhunA . AshiShaH paramAH prochya smayamAno.abhyabhAShata .. 3..\\ vyaktamarjuna sa~NgrAme dhruvaste vijayo mahAn . yAdR^igrUpA hi te chhAyA prasannashcha janArdanaH .. 4..\\ tamabravIttato jiShNurmahadAshcharyamuttamam . dR^iShTavAnasmi bhadra.n te keshavasya prasAdajam .. 5..\\ tatastatkathayAmAsa yathAdR^iShTa.n dhana~njayaH . AshvAsanArtha.n suhR^idA.n tryambakenasamAgamam .. 6..\\ tataH shirobhiravani.n spR^iShTvA sarve cha vismitAH . namaskR^itya vR^iShA~NkAya sAdhu sAdhvityathAbruvan .. 7..\\ anuGYAtAstataH sarve suhR^ido dharmasUnunA . tvaramANAH susaMnaddhA hR^iShTA yuddhAna niryayuH .. 8..\\ abhivAdya tu rAjAna.n yuyudhAnAchyutArjunAH . hR^iShTA viniryayuste vai yudhiShThira niveshanAt .. 9..\\ rathenaikena durdharShau yuyudhAna janArdanau . jagmatuH sahitau vIrAvarjunasya niveshanam .. 10..\\ tatra gatvA hR^iShIkeshaH kalpayAmAsa sUtavat . ratha.n rathavarasyAjau vAnararShabha lakShaNam .. 11..\\ sa meghasamanirghoShastaptakA~nchanasaprabhaH . babhau rathavaraH kL^iptaH shishurdivasakR^idyathA .. 12..\\ tataH puruShashArdUlaH sajjaH sajjaM puraHsaraH . kR^itAhnikAya pArthAya nyavedayata ta.n ratham .. 13..\\ ta.n tu loke varaH pu.nsAM kirITI hemavarmabhR^it . bANavANAsanI vAhaM pradakShiNamavartata .. 14..\\ tato vidyA vayovR^iddhaiH kriyAvadbhirjitendriyaiH . stUyamAno jayAshIbhirAruroha mahAratham .. 15..\\ jaitraiH sA~NgrAmikairmantraiH pUrvameva rathottamam . abhimantritamarchiShmAnudayaM bhAskaro yathA .. 16..\\ sa rathe rathinA.n shreShThaH kA~nchane kA~nchanAvR^itaH . vibabhau vimalo.archiShmAnmerAviva divAkaraH .. 17..\\ anvArurohatuH pArtha.n yuyudhAna janArdanau . sharyAteryaGYamAyAnta.n yathendra.n devamashvinau .. 18..\\ atha jagrAha govindo rashmInrashmivatA.n varaH . mAtalirvAsavasyeva vR^itra.n hantuM prayAsyataH .. 19..\\ sa tAbhyA.n sahitaH pArtho rathapravaramAsthitaH . sahitau bubha shukrAbhyA.n tamo nighnanyathA shashI .. 20..\\ saindhavasya vadhaprepsuH prayAtaH shatrupUgahA . sahAmbupatimitrAbhyA.n yathendrastArakAmaye .. 21..\\ tato vAditranirghoShairma~Ngalyaishcha stavaiH shubhaiH . prayAntamarjuna.n sUtA mAgadhAshchaiva tuShTuvuH .. 22..\\ sa jayAshIH sa puNyAhaH sUtamAgadha nisvanaH . yukto vAditraghoSheNa teShA.n ratikaro.abhavat .. 23..\\ tamanuprayato vAyuH puNyagandhavahaH shuchiH . vavau sa.nharShayanpArtha.n dviShatashchApi shoShayan .. 24..\\ prAdurAsannimittAni vijayAya bahUni cha . pANDavAnA.n tvadIyAnA.n viparItAni mAriSha .. 25..\\ dR^iShTvArjuno nimittAni vijayAya pradakShiNam . yuyudhAnaM maheShvAsamida.n vachanamabravIt .. 26..\\ yuyudhAnAdya yuddhe me dR^ishyate vijayo dhruvaH . yathA hImAni li~NgAni dR^ishyante shinipu~Ngava .. 27..\\ so.aha.n tatra gamiShyAmi yatra saindhavako nR^ipaH . yiyAsuryama lokAya mama vIryaM pratIkShate .. 28..\\ yathA paramaka.n kR^itya.n saindhavasya vadhe mama . tathaiva sumahatkR^itya.n dharmarAjasya rakShaNe .. 29..\\ sa tvamadya mahAbAho rAjAnaM paripAlaya . yathaiva hi mayA guptastvayA gupto bhavettathA .. 30..\\ tvayi chAhaM parAshvasya pradyumne vA mahArathe . shaknuyA.n saindhavaM hantumanapekSho nararShabha .. 31..\\ mayyapekShA na kartavyA katha.n chidapi sAtvata . rAjanyeva parA guptiH kAryA sarvAtmanA tvayA .. 32..\\ na hi yatra mahAbAhurvAsudevo vyavasthitaH . ki.n chidvyApadyate tatra yatrAhamapi cha dhruvam .. 33..\\ evamuktastu pArthena sAtyakiH paravIrahA . tathetyuktvAgamattatra yatra rAjA yudhiShThiraH .. 34..\\ \medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 61} dhr shvobhUte kimakArShuste duHkhashokasamanvitAH . abhimanyau hate tatra ke vAyudhyanta mAmakAH .. 1..\\ jAnantastasya karmANi kuravaH savyasAchinaH . katha.n tatkilbiShaM kR^itvA nirbhayA brUhi mAmakAH .. 2..\\ putrashokAbhisantapta.n kruddhaM mR^ityumivAntakam . AyAntaM puruShavyAghra.n kathaM dadR^ishurAhave .. 3..\\ kapirAjadhvaja.n sa~Nkhye vidhunvAnaM mahaddhanuH . dR^iShTvA putra paridyUna.n kimakurvanta mAmakAH .. 4..\\ kiM nu sa~njaya sa~NgrAme vR^itta.n duryodhanaM prati . paridevo mahAnatra shruto me nAbhinandanam .. 5..\\ babhUvurye manogrAhyAH shabdAH shrutisukhAvahAH . na shrUyante.adya te sarve saindhavasya niveshane .. 6..\\ stuvatAM nAdya shrUyante putrANA.n shibire mama . sUtamAgadha sa~NghAnAM nartakAnA.n cha sarvashaH .. 7..\\ shabdena nAditAbhIkShNamabhavadyatra me shrutiH . dInAnAmadya ta.n shabdaM na shR^iNomi samIritam .. 8..\\ niveshane satyadhR^iteH somadattasya sa~njaya . AsIno.ahaM purA tAta shabdamashrauShamuttamam .. 9..\\ tadadya hInapuNyo.ahamArtasvaraninAditam . niveshana.n hatotsAhaM putrANAM mama lakShaye .. 10..\\ viviMshaterdurmukhasya chitrasenavikarNayoH . anyeShA.n cha sutAnAM me na tathA shrUyate dhvaniH .. 11..\\ brAhmaNAH kShatriyA vaishyA ya.n shiShyAH paryupAsate . droNaputraM maheShvAsaM putrANAM me parAyaNam .. 12..\\ vitaNDAlApa sa.nlApairhutayAchita vanditaiH . gItaishcha vividhairiShTai ramaye yo divAnisham .. 13..\\ upAsyamAno bahubhiH kurupANDavasAtvataiH . sUta tasya gR^ihe shabdho nAdya drauNeryathA purA .. 14..\\ droNaputraM maheShvAsa.n gAyanA nartakAsh cha ye . atyarthamupatiShThanti teShAM na shrUyate dhvaniH .. 15..\\ vindAnuvindayoH sAya.n shibire yo mahAdhvaniH . shrUyate so.adya na tathA kekayAnA.n cha veshmasu .. 16..\\ nityapramuditAnA.n cha tAlagIta svano mahAn . nR^ityatA.n shrUyate tAta gaNAnAM so.adya na dhvaniH .. 17..\\ sapta tantUnvitanvAnA yamupAsanti yAjakAH . saumadatti.n shrutanidhi.n teShAM na shrUyate dhvaniH .. 18..\\ jyAghoSho brahmaghoShashcha toramAsi rathadhvaniH . droNasyAsIdavirato gR^ihe tanna shR^iNomyaham .. 19..\\ nAnAdeshasamutthAnA.n gItAnA.n yo.abhavatsvanaH . vAditranAditAnA.n cha so.adya na shrUyate mahAn .. 20..\\ yadA prabhR^ityupaplavyAchchhAntimichchha~njanArdanaH . AgataH sarvabhUtAnAmanukampArthamachyutaH .. 21..\\ tato.ahamabruva.n sUta manda.n duryodhanaM tadA . vAsudevena tIrthena putra saMshAmya pANDavaiH .. 22..\\ kAlaprAprtamahaM manye mA tva.n duryodhanAtigAH . shame chedyAchamAna.n tvaM pratyAkhyAsyasi keshavam . hitArthamabhijalpantaM na tathAstyaparAjayaH .. 23..\\ pratyAchaShTa sa dAshArhamR^iShabha.n sarvadhanvinAm . anuneyAni jalpantamanayAnnAnvapadyata .. 24..\\ tato duHshAsanasyaiva karNasya cha mata.n dvayoH . anvavartata hitvA mA.n kR^iShTaH kAlena durmatiH .. 25..\\ na hyaha.n dyUtamichchhAmi viduro na prasha.nsati . saindhavo nechchhate dyUtaM bhIShmo na dyUtamichchhati .. 26..\\ shalyo bhUrishravAshchaiva purumitro jayastathA . ashvatthAmA kR^ipo droNo dyUtaM nechchhanti sa~njaya .. 27..\\ eteShAM matamAGYAya yadi varteta putrakaH . sa GYAtimitraH sa suhR^ichchira.n jIvedanAmayaH .. 28..\\ shlakShNA madhurasambhAShA GYAtimadhye priya.nvadAH . kulInAH samatAH prAGYAH sukhaM prApsyanti pANDavAH .. 29..\\ dharmApekSho naro nitya.n sarvatra labhate sukham . pretya bhAve cha kalyANaM prasAdaM pratipadyate .. 30..\\ arhantyardhaM pR^ithivyAste bhoktu.n sAmarthya sAdhanAH . teShAmapi samudrAntA pitR^ipaitAmahI mahI .. 31..\\ niyujyamAnAH sthAsyanti pANDavA dharmavartmani . santi no GYAtayastAta yeShA.n shroShyanti pANDavAH .. 32..\\ shalyasya somadattasya bhIShmasya cha mahAtmanaH . droNasyAtha vikarNasya bAhlikasya kR^ipasya cha .. 33..\\ anyeShA.n chaiva vR^iddhAnAM bharatAnAM mahAtmanAm . tvadarthaM bruvatA.n tAtaH kariShyanti vacho hitam .. 34..\\ ka.n vA tvaM manyase teShAM yastvA brUyAdato.anyathA . kR^iShNo na dharma.n sa~njahyAtsarve te cha tvadanvayAH .. 35..\\ mayApi choktAste vIrA vachana.n dharmasa.nhitam . nAnyathA prakariShyanti dharmAtmAno hi pANDavAH .. 36..\\ ityaha.n vilapansUta bahushaH putramuktavAn . na cha me shrutavAnmUDho manye kAlasya paryayam .. 37..\\ vR^ikodarArjunau yatra vR^iShNivIrashcha sAtyakiH . uttamaujAshcha pA~nchAlyo yudhAmanyushcha durjayaH .. 38..\\ dhR^iShTadyumnashcha durdharShaH shikhaNDI chAparAjitaH . ashmakAH kekayAshchaiva kShatradharmA cha saumakiH .. 39..\\ chaidyashcha chekitAnashcha putraH pAshyasya chAbhibhuH . draupadeyA virATashcha drupadashcha mahArathaH . yamau cha puruShavyAghrau mantrI cha madhusUdanaH .. 40..\\ ka etA~njAtu yudhyeta loke.asminvai jijIviShuH . divyamastra.n vikurvANAnsa.nhareyurarindamAH .. 41..\\ anyo duryodhanAtkarNAchchhakuneshchApi saubalAt . duHshAsanachaturthAnAM nAnyaM pashyAmi pa~nchamam .. 42..\\ yeShAmabhIshu hastaH syAdviShvakseno rathe sthitaH . saMnaddhashchArjuno yodhA teShAM nAsti parAjayaH .. 43..\\ teShAM mama vilApAnAM na hi duryodhanaH smaret . hatau hi puruShavyAghrau bhIShmadroNau tvamAttha me .. 44..\\ teShA.n vidura vAkyAnAmuktAnA.n dIrghadarshinAm . dR^iShTvemAM phalanirvR^ittiM manye shochanti putrakAH .. 45..\\ himAtyaye yathA kakSha.n shuShkaM vAterito mahAn . agnirdahettathA senAM mAmikA.n sadhana~njayaH .. 46..\\ AchakShva taddhi naH sarva.n kushalo hyasi sa~njaya . yadupAyAttu sAyAhne kR^itvA pArthasya kilbiSham . abhimanyau hate tAta kathamAsInmano hi vaH .. 47..\\ na jAtu tasya karmANi yudhi gANDIvadhanvanaH . apakR^itvA mahattAta soDhu.n shakShyanti mAmakAH .. 48..\\ kiM nu duryodhanaH kR^itya.n karNaH kR^ityaM kimabravIt . duHshAsanaH saubalashcha teShAmeva~Ngate api . sarveShA.n samavetAnAM putrANAM mama sa~njaya .. 49..\\ yadvR^itta.n tAta sa~NgrAme mandasyApanayairbhR^isham . lobhAnugata durbuddheH krodhena vikR^itAtmanaH .. 50..\\ rAjyakAmasya mUDhasya rAgopahata chetasaH . durnIta.n vA sunItaM vA tanmamAchakShva sa~njaya .. 51..\\ \medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 62} s hanta te sampravakShyAmi sarvaM pratyakShadarshivAn . shushrUShasva sthiro bhUtvA tava hyapanayo mahAn .. 1..\\ gatodake setubandho yAdR^iktAdR^igaya.n tava . vilApo niShphalo rAjanmA shucho bharatarShabha .. 2..\\ anatikramaNIyo.aya.n kR^itAntasyAdbhuto vidhiH . mA shucho bharatashreShTha diShTametatpurAtanam .. 3..\\ yadi hi tvaM purA dyUtAtkunti putra.n yudhiShThiram . nivartayethAH putrAMshcha na tvA.n vyasanamAvrajet .. 4..\\ yuddhakAle punaH prApte tadaiva bhavatA yadi . nivartitAH syuH sa.nrabdhA na tvA.n vyasanamAvrajet .. 5..\\ duryodhana.n chAvidheyyaM badhnIteti purA yadi . kurUnachodayiShyastvaM na tvA.n vyasanamAvrajet .. 6..\\ tatte buddhivyabhIchAramupalapsyanti pANDavAH . pA~nchAlA vR^iShNayaH sarve ye chAnye.api mahAjanAH .. 7..\\ sa kR^itvA pitR^ikarma tvaM putra.n sa.nsthApya satpathe . vartethA yadi dharmeNa na tvA.n vyasanamAvrajet .. 8..\\ tva.n tu prAGYatamo loke hitvA dharma.n sanAtanam . duryodhanasya karNasya shakuneshchAnvagA matam .. 9..\\ tatte vilapita.n sarvaM mayA rAjannishAmitam . arthe nivishamAnasya viShamishra.n yathA madhu .. 10..\\ na tathA manyate kR^iShNo rAjAnaM pANDavaM purA . na bhIShmaM naiva cha droNa.n yathA tvAmmanyate nR^ipa .. 11..\\ vyAjAnata yadA tu tvA.n rAjadharmAdadhash chyutam . tadA prabhR^iti kR^iShNastvAM na tathA bahu manyate .. 12..\\ paruShANyuchyamAnAMshcha yathA pArthAnupekShase . tasyAnubandhaH prAptastvAM putrANA.n rAjyakAmukam .. 13..\\ pitR^ipaitAmaha.n rAjyamapavR^itta.n tadAnagha . atha pArthairjitA.n kR^itsnAM pR^ithivIM pratyapadyathAH .. 14..\\ pANDunAvarjita.n rAjya.n kauravANAM yashastathA . tatashchAbhyadhikaM bhUyaH pANDavairdharmachAribhiH .. 15..\\ teShA.n tattAdR^ishaM karma tvAmAsAdya suniShphalam . yatpitryAdbhraMshitA rAjyAttvayehAmiSha gR^iddhinA .. 16..\\ yatpunaryuddhakAle tvaM putrAngarhayase nR^ipa . bahudhA vyAharandoShAnna tadadyopapadyate .. 17..\\ na hi rakShanti rAjAno yudhyanto jIvita.n raNe . chamU.n vigAhya pArthAnAM yudhyante kShatriyarShabhAH .. 18..\\ yA.n tu kR^iShNArjunau senA.n yAM sAtyakivR^ikodarau . rakSheranko nu tA.n yudhyechchamUmanyatra kauravaiH .. 19..\\ yeShA.n yodhA guDAkesho yeShAM mantrI janArdanaH . yeShA.n cha sAtyakirgoptA yeShAM goptA vR^ikodaraH .. 20..\\ ko hi tAnviShahedyoddhuM martyadharmA dhanurdharaH . anyatra kauraveyebhyo ye vA teShAM padAnugAH .. 21..\\ yAvattu shakyate kartumanuraktairjanAdhipaiH . kShatradharmarataiH shUraistAvatkurvanti kauravAH .. 22..\\ yathA tu puruShavyAghrairyuddhaM paramasa~NkaTam . kurUNAM pANDavaiH sArdha.n tatsarva.n shR^iNu tattvataH .. 23..\\ \medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 63} s tasyAM nishAyA.n vyuShTAyA.n droNaH shastrabhR^itAM varaH . svAnyanIkAni sarvANi prAkrAmadvyUhitu.n tatha .. 1..\\ shUrANA.n garjatA.n rAjansa~NkruddhAnAmamarShiNAm . shrUyante sma girishchitrAH parasparavadhaiShiNAm .. 2..\\ visphArya cha dhanUMShyAjau jyAH karaiH parimR^ijya cha . viniHshvasantaH prAkroshankvedAnI.n sadhana~njayaH .. 3..\\ vikoshAnsutsarUnanye kR^itadhArAnsamAhitAn . pItAnAkAshasa~NkAshAnasInke chichcha chikShipuH .. 4..\\ charantastvasi mArgAMshcha dhanurmArgAMshcha shikShayA . sa~NgrAmamanasaH shUrA dR^ishyante sma sahasrashaH .. 5..\\ sa ghaNTAshchandanAdigdhAH svarNavarja vibhUShitAH . samutkShipya gadAshchAnye paryapR^ichchhanta pANDavam .. 6..\\ anye balamadonmattAH parighairbAhushAlinaH . chakruH sabAdhamAkAshamuchchhritendra dhvajopamaiH .. 7..\\ nAnApraharaNaishchAnye vichitrasragala~NkR^itAH . sa~NgrAmamanasaH shUrAstatra tatra vyavasthitAH .. 8..\\ kvArjunaH kva cha govindaH kva cha mAnI vR^ikodaray . kva cha te suhR^idasteShAmAhvayanto raNe tadA .. 9..\\ tataH sha~NkhamupAdhmAya tvarayanvAjinaH svayam . itastatastAnrachayandroNashcha rativegitaH .. 10..\\ teShvanIkeShu sarveShu sthiteShvAhavanandiShu . bhAradvAjo mahArAja jayadrathamathAbravIt .. 11..\\ tva.n chaiva saumadattishcha karNashchaiva mahArathaH . ashvatthAmA cha shalyashcha vR^iShasenaH kR^ipastathA .. 12..\\ shata.n chAshvasahasrANA.n rathAnAmayutAni ShaT . dviradAnAM prabhinnAnA.n sahasrANi chaturdasha .. 13..\\ padAtInA.n sahasrANi daMshitAnyekaviMshatiH . gavyUtiShu trimAtreShu mAmanAsAdya tiShThata .. 14..\\ tatrastha.n tvAM na sa.nsoDhu.n shaktA devAH sa vAsavAH . kiM punaH pANDavAH sarve samAshvasihi saindhava .. 15..\\ evamuktaH samAshvastaH sindhurAjo jayadrathaH . samprAyAtsaha gAndhArairvR^itastaishcha mahArathaiH . varmibhiH sAdibhiryattaiH prAsapANibhirAsthitaiH .. 16..\\ chAmarApIDinaH sarve jAmbUnadavibhUShitAH . jayadrathasya rAjendra hayAH sAdhu pravAhinaH . te chaiva sapta sAhasrA dvisAhasrAshcha saindhavAH .. 17..\\ mattAnAmadhirUDhAnA.n hastyArohairvishAradaiH . nAgAnAM bhImarUpANA.n varmiNAM raudrakarmiNAm .. 18..\\ adhyardhena sahasreNa putro durmarShaNastava . agrataH sarvasainyAnA.n yotsyamAno vyavasthitaH .. 19..\\ tato duHshAsanashchaiva vikarNashcha tavAtmajau . sindhurAjArtha siddhyarthamagrAnIke vyavasthitau .. 20..\\ dIrgho dvAdasha gavyUtiH pa~nchArdhe pa~ncha vistR^itaH . vyUhaH sachakrashakaTo bhAradvAjena nirmitaH .. 21..\\ nAnA nR^ipatibhirvIraistatra tatra vyavasthitaiH . rathAshvagajapattyoghairdroNena vihitaH svayam .. 22..\\ pashchArde tasya padmastu garbhavyUhaH sudurbhidaH . sUchI padmasya madhyastho gUDho vyUhaH punaH kR^itaH .. 23..\\ evametaM mahAvyUha.n vyUhya droNo vyavasthitaH . sUchImukhe maheShvAsaH kR^itavarmA vyavasthitaH .. 24..\\ anantara.n cha kAmbojo jalasandhashcha mAriSha . duryodhanaH sahAmAtyastadanantarameva cha .. 25..\\ tataH shatasahasrANi yodhAnAmanivartinAm . vyavasthitAni sarvANi shakaTe sUchi rakShiNaH .. 26..\\ teShA.n cha pR^iShThato rAjabalena mahatA vR^itaH . jayadrathastato rAjansUchi pAshe vyavasthitaH .. 27..\\ shakaTasya tu rAjendrabhAradvAjo mukhe sthitaH . anu tasyAbhavadbhojo jugopaina.n tataH svayam .. 28..\\ shvetavarmAmbaroShNISho vyUDhorasko mahAbhujaH . dhanurvisphArayandroNastasthau kruddha ivAntakaH .. 29..\\ patAkina.n shoNa hayaM vedI kR^iShNAjinadhvajam . droNasya rathamAlokya prahR^iShTAH kuravo.abhavan .. 30..\\ siddhachAraNasa~NghAnA.n vismayaH sumahAnabhUt . droNena vihita.n dR^iShTvA vyUhaM kShubdhArNavopama .. 31..\\ sa shailasAgara vanAM nAnAjanapadAkulAm . grasedvyUhaH kShiti.n sarvAmiti bhUtAni menire .. 32..\\ bahu rathamanujAshvapattinAgaM pratibhaya nisvanamadbhutAbha rUpam . ahitahR^idayabhedanaM mahadvai shakaTamavekShya kR^itaM nananda rAjA .. 33..\\ \medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 64} s tato vyUDheShvanIkeShu samutkruShTeShu mAriSha . tADyamAnAsu bherIShu mR^ida~NgeShu nadatsu cha .. 1..\\ anIkAnA.n cha sa.nhrAde vAditrANAM cha nisvane . pradhmApiteShu sha~NkheShu saMnAde lomaharShaNe .. 2..\\ abhihArayatsu shanakairbharateShu yuyutsuShu . raudre muhUrte samprApte savyasAchI vyadR^ishyata .. 3..\\ vaDAnA.n vAyasAnA.n cha purastAtsavyasAchinaH . bahulAni sahasrANi prAkrIDa.nstatra bhArata .. 4..\\ bR^igAshcha ghorasaMnAdAH shivAshchAshiva darshanAH . dakShiNena prayAtAnAmasmAkaM prANada.nstathA .. 5..\\ sa nirghAtA jvalantyashcha peturulkAH samantataH . chachAla cha mahIkR^itsnA bhaye ghore samutthite .. 6..\\ viShvagvAtAH sa nirghAtA rUkShAH sharkara varShiNaH . vavyurAyAti kauneye sa~NgrAme samupasthite .. 7..\\ nAkulistu shatAnIko dhR^iShTadyumnashcha pArShataH . pANDavAnAmanIkAni prAGYau tau vyUhatustadA .. 8..\\ tato rathasahasreNa dviradAnA.n shatena cha . tribhirashvasahasraishcha padAtInA.n shataiH sharaiH .. 9..\\ adhyardhamAtre dhanuShA.n sahasre tanayastava . agrataH sarvasainyAnA.n sthitvA durmarShaNo.abravIt .. 10..\\ adya gANDIvadhanvAna.n tapanta.n yuddhadurmadam . ahamAvArayiShyAmi veleva makarAlayam .. 11..\\ adya pashyantu sa~NgrAme dhana~njayamamarShaNam . viShaktaM mayi durdharShamashmakUTamivAshmani .. 12..\\ evaM bruvanmahArAja mahAtmA sa mahAmatiH . maheShvAsairvR^ito rAjanmaheShvAso vyavasthitaH .. 13..\\ tato.antaka iva kruddhaH sa varja iva vAsavaH . daNDapANirivAsahyo mR^ityuH kAlena choditaH .. 14..\\ shUlapANirivAkShobhyo varuNaH pAshavAniva . yugAntAgnirivArchiShmAnpradhakShyanvai punaH prajAH .. 15..\\ krodhAmarShabaloddhUto nivAtakavachAntakaH . jayo jetA sthitaH satye pArayiShyanmahAvratam .. 16..\\ AmuktakavachaH khaDgI jAmbUnadakirITabhR^it . shubhra varmAmbara dharaH sva~NgadI chArukuNDalI .. 17..\\ rathapravaramAsthAya naro nArAyaNAnugaH . vidhunvangANDiva.n sa~Nkhye babhau sUrya ivoditaH .. 18..\\ so.agrAnIkasya mahata iShupAte dhana~njayaH . vyavasthApya ratha.n sajjaM sha~Nkha.n dadhmau pratApavAn .. 19..\\ atha kR^iShNo.apyasambhrAntaH pArthena saha mAriSha . prAdhmApayatpA~nchajanya.n sha~NkhapravaramojasA .. 20..\\ tayoH sha~NkhapraNAdena tava sainye vishAM pate . Asansa.nhR^iShTaromANaH kampitA gatachetasaH .. 21..\\ yathA trasanti bhUtAni sarvANyashaninisvanAt . tathA sha~NkhapraNAdena vitresustava sainikAH .. 22..\\ prasusruvuH shakR^inmUtra.n vAhanAni cha sarvashaH . eva.n sa vAhanaM sarvamAvignamabhavadbalam .. 23..\\ vyaShIdanta narA rAja~nsha~Nkhashabdena mAriSha . visa~nj~nAshchAbhavanke chitke chidrAjanvitatrasuH .. 24..\\ tataH kapirmahA nAda.n saha bhUtairdhvajAlayaiH . akarodvyAditAsyashcha bhIShaya.nstava sainikAn .. 25..\\ tatha sha~NkhAshcha bheryashcha mR^ida~NgAshchAnakaiH saha . punarevAbhyahanyanta tava sainyapraharShaNAH .. 26..\\ nAnA vAditrasa.nhrAdaiH kShveDitAsphoTitAkulaiH . si.nhanAdaiH sa vAditraiH samAhUtairmahArathaiH .. 27..\\ tasminsutumule shabde bhIrUNAM bhayavardhane . atIva hR^iShTo dAshArhamabravItpAkashAsaniH .. 28..\\ chodayAshvAnhR^iShIkesha yatra durmarShaNaH sthitaH . etadbhittvA gajAnIkaM pravekShyAmyarivAhinIm .. 29..\\ evamukto mahAbAhuH keshavaH savyasAchinA . achodayaddhayA.nstatra yatra durmarShaNaH sthitaH .. 30..\\ sa samprahArastumulaH sampravR^ittaH sudAruNaH . ekasya cha bahUnA.n cha rathanAganarakShayaH .. 31..\\ tataH sAyakavarSheNa parjanya iva vR^iShTimAn . parAnavAkiratpArthaH parvatAniva nIradaH .. 32..\\ te chApi rathinaH sarve tvaritAH kR^itahastavat . avAkiranbANajAlaistataH kR^iShNa dhana~njayau .. 33..\\ tataH kruddho mahAbAhurvAryamANaH parairyudhi . shirA.nsi rathinAM pArthaH kAyebhyo.apAharachchharaiH .. 34..\\ udbhrAntanayanairvaktraiH sandaShTauShTha puTaiH shubhaiH . sakuNDalashirastrANairvasudhAsamakIryata .. 35..\\ puNDarIkavanAnIva vidhvastAni samantataH . vinikIrNAni yodhAnA.n vadanAni chakAshire .. 36..\\ tapanIyavichitrANi siktAni rudhireNa cha . adR^ishyanta yathA rAjanmeghasa~NghAH sa vidyutaH .. 37..\\ shirasAM patatA.n rAja~nshabdo.abhUtpR^ithivItale . kAlena paripakvAnA.n tAlAnAM patatAm iva .. 38..\\ tataH kabandhaH kashchittu dhanurAlambya tiShThati . kashchitkhaDga.n viniShkR^iShya bhujenodyamya tiShThati .. 39..\\ nAnAnanta shirA.nsyurvyAM patitAni nararShabhAH . amR^iShyamANAH kaunteya.n sa~NgrAme jaya gR^iddhinaH .. 40..\\ hayAnAmuttamA~Ngaishcha hastihastaishcha medinI . bAhubhishcha shirobhishcha vIrANA.n samakIryata .. 41..\\ ayaM pArthaH kutaH pArtha eSha pArtha iti prabho . tava sainyeShu yodhAnAM pArtha bhUtamivAbhavat .. 42..\\ anyonyamapi chAjaghnurAtmAnamapi chApare . pArtha bhUtamamanyanta jagatkAlena mohitAH .. 43..\\ niShTanantaH sa rudhirA visa~nj~nA gADhavedanAH . shayAnA bahavo vIrAH kIrtayantaH suhR^ijjanam .. 44..\\ sa bhiNDipAlAH sa prAsAH sa shaktyR^iShTi parashvadhAH . sa niryUhAH sanistriMshAH sa sharAsanatomarAH .. 45..\\ sa bANavarmAbharaNAH sagadAH sA~NgadA raNe . mahAbhujaga sa~NkAshA bAhavaH parighopamAH .. 46..\\ udveShTanti vicheShTanti sa.nveShTanti cha sarvashaH . vega.n kurvanti sa.nrabdhA nikR^ittAH parameShubhiH .. 47..\\ yo yaH sma samare pArthaM pratisa.nrabhate naraH . tasya tasyA~Nkato bANaH sharIramupasarpati .. 48..\\ nR^ityato rathamArgeShu dhanurvyAyachchhatastathA . na kashchittatra pArthasya dadarshAntaramaNvapi .. 49..\\ yattasya ghaTamAnasya kShipra.n vikShipataH sharAn . lAghavAtpANDuputrasya vyasmayanta pare janAH .. 50..\\ hastina.n hastiyantAramashvamAshvikameva cha . abhinatphalguno bANai rathina.n cha sa sArathim .. 51..\\ AvartamAnamAvR^itta.n yudhyamAna.n cha pANDavaH . pramukhe tiShThamAna.n cha na kaM chinna nihanti saH .. 52..\\ yathodayanvai gagane sUryo hanti mahattamaH . tathArjuno gajAnIkamavadhItka~NkapatribhiH .. 53..\\ hastibhiH patitairbhinnaistava sainyamadR^ishyata . antakAle yathA bhUmirvinikIrNairmahIdharaiH .. 54..\\ yathA madhya.n dine sUryo duShprekShyaH prANibhiH sadA . tathA dhana~njayaH kruddho duShprekShyo yudhi shatrubhiH .. 55..\\ tattathA tava putrasya sainya.n yudhi parantapa . prabhagna.n drutamAvignamatIva sharapIDitam .. 56..\\ mAruteneva mahatA meghAnIka.n vidhUyatA . prakAlyamAna.n tatsainyaM nAshakatprativIkShitum .. 57..\\ pratodaishchApakoTIbhirhu~NkAraiH sAdhuvAhitaiH . kashA pArShNyabhighAtaishcha vAgbhirugrAbhireva cha .. 58..\\ chodayanto hayA.nstUrNaM palAyante sma tAvakAH . sAdino rathinashchaiva pattayashchArjunArditAH .. 59..\\ pArShNya~NguNThA~NkushairnAgAMshchodayantastathApare . sharaiH saMmohitAshchAnye tamevAbhimukhA yayau . tava yodhA hatotsAhA vibhrAnta manasastadA .. 60..\\ \medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 65} dhr tasminprabhagne sainyAgre vadhyamAne kirITinA . ke nu tatra raNe vIrAH pratyudIyurdhana~njayam .. 1..\\ Aho svichchhakaTa vyUhaM praviShTA moghanishchayAH . droNamAshritya tiShThantaH prAkAramakutobhayAH .. 2..\\ s tathArjunena sambhagne tasmi.nstava bale tadA . hatavIre hatotsAhe palAyanakR^itakShaNe .. 3..\\ pAkashAsaninAbhIkShNa.n vadhyamAne sharottamaiH . na tatra kashchitsa~NgrAme shashAkArjunamIkShitum .. 4..\\ tatastava suto rAjandR^iShTvA sainya.n tathAgatam . duHshAsano bhR^isha.n kruddho yuddhAyArjunamabhyayAt .. 5..\\ sa kA~nchanavichitreNa kavachena samAvR^itaH . jAmbUnadashirastrANaH shUrastIvraparAkramaH .. 6..\\ nAgAnIkena mahatA grasanniva mahImimAm . duHshAsano mahArAja savyasAchinamAvR^iNot .. 7..\\ hrAdena gajaghaNTAnA.n sha~NkhAnAM ninadena cha . jyA kShepa ninadaishchaiva virAveNa cha dantinAm .. 8..\\ bhUrdishashchAntarikSha.n cha shabdenAsItsamAvR^itam . sa muhUrtaM pratibhayo dAruNaH samapadyata .. 9..\\ tAndR^iShTvA patatastUrNama~NkushairabhichoditAn . vyAlamba hastAnsa.nrabdhAnsapakShAniva parvatAn .. 10..\\ si.nhanAdena mahatA narasi.nho dhana~njayaH . gajAnIkamamitrANAmabhito vyadhamachchharaiH .. 11..\\ mahormiNamivoddhUta.n shvasanena mahArNavam . kirITI tadgajAnIkaM prAvishanmakaro yathA .. 12..\\ kAShThAtIta ivAdityaH pratapanyugasa~NkShaye . dadR^ishe dikShu sarvAsu pArthaH parapura~njayaH .. 13..\\ khurashabdena chAshvAnAM nemighoSheNa tena cha . tena chotkruShTa shabdena jyA ninAdena tena cha . devadattasya ghoSheNa gANDIvaninadena cha .. 14..\\ mandavegatarA nAgA babhUvuste vichetasaH . sharairAshIviShasparshairnibhinnAH savyasAchinA .. 15..\\ te gajA vishikhaistIkShNairyudhi gANDIvachoditaiH . anekashatasAhasraiH sarvA~NgeShu samarpitAH .. 16..\\ ArAvaM parama.n kR^itvA vadhyamAnAH kirITinA . nipeturanishaM bhUmau chhinnapakShA ivAdrayaH .. 17..\\ apare dantaveShTeShu kambheShu cha kaTeShu cha . sharaiH samarpitA nAgAH krau~nchavadvyanadanmuhuH .. 18..\\ gajaskandhagatAnA cha puruShANA.n kirITinA . AchchhidyantottamA~NgAni bhallaiH saMnataparvabhiH .. 19..\\ sakuNDalAnAM patatA.n shirasA.n dharaNItale . padmAnAmiva sa~NghAtaiH pArthash chakre nivedanam .. 20..\\ yantrabaddhA vikavachA vraNArtA rudhirokShitAH . bhramatsu yudhi nAgeShu manuShyA vilalambire .. 21..\\ ke chidekena bANena sumuktena patatriNA . dvau trayashcha vinirbhinnA nipeturdharaNItale .. 22..\\ maurvI.n dhanurdhvajaM chaiva yugAnIShAstathaiva cha . rathinA.n kuTTayAmAsa bhallaiH saMnataparvabhiH .. 23..\\ na sandadhanna chApyasyanna vimu~nchanna choddharan . maNDalenaiva dhanuShA nR^ityanpArthaH sma dR^ishyate .. 24..\\ atividdhAshcha nArAchairvamanto rudhiraM mukhaiH . muhUrtAnnipatantyanye vAraNA vasudhAtale .. 25..\\ uthitAnyagaNeyAni kabandhAni samantataH . adR^ishyanta mahArAja tasminparamasa~Nkule .. 26..\\ sa chApAH sA~NgulitrANAH sa khaDgAH sA~NgadA raNe . adR^ishyanta bhujAshchhinnA hemAbharaNa bhUShitAH .. 27..\\ sUpaskarairadhiShThAnairIShA daNDakabandhuraiH . chakrairvimathitairakShai bhagnaishcha bahudhA yugaiH .. 28..\\ varma chApasharaishchaiva vyavakIrNairtatastataH . sragbhirAbharaNairvastraiH patitaishcha mahAdhvajaiH .. 29..\\ nihatairvAraNairashvaiH kShatriyaishcha nipAtitaiH . adR^ishyata mahI tatra dAruNapratidarshanAH .. 30..\\ eva.n duHshAsana bala.n vadhyamAnaM kirITinA . samprAdravanmahArAja vyathita.n vai sanAyakam .. 31..\\ tato duHshAsanastrastaH sahAnIkaH sharArditaH . droNa.n trAtAramAkA~NkSha~nshakaTavyUhamabhyagAt .. 32..\\ \medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 66} s duHshAsana bala.n hatvA savyasAchI dhana~njayaH . sindhurAjaM parIpsanvai droNAnIkamupAdravat .. 1..\\ sa tu droNa.n samAsAdya vyUhasya pramukhe sthitam . kR^itA~njalirida.n vAkya.n kR^iShNasyAnumate.abravIt .. 2..\\ shivena dhyAhi mAM brahma svasti chaiva vadasva me . bhavatprasAdAdichchhAmi praveShTu.n durbhidAM chamUm .. 3..\\ bhavAnpitR^isamo mahya.n dharmarAja samo.api cha . tathA kR^iShNa samashchaiva satyametadbravImi te .. 4..\\ ashvatthAmA yathA tAta rakShaNIyastavAnagha . tathAhamapi te rakShyaH sadaiva dvijasattama .. 5..\\ tava prasAdAdichchhAmi sindhurAjAnamAhave . nihantu.n dvipadA.n shreShTha pratiGYAM rakSha me vibho .. 6..\\ evamuktastadAchAryaH pratyuvAcha smayanniva . mAmajitvA na bIbhatso shakyo jetu.n jayadrathaH .. 7..\\ etAvaduktvA ta.n droNaH sharavrAtairavAkirat . sa rathAshvadhvaja.n tIkShNaiH prahasanvai sa sArathim .. 8..\\ tato.arjunaH sharavrAtAndroNasyAvArya sAyakaiH . droNamabhyardayadbANaghorarUpairmahattaraiH .. 9..\\ vivyAdha cha raNe droNamanumAnya vishAM pate . kShatradharma.n samAsthAya navabhiH sAyakaiH punaH .. 10..\\ tasyeShUniShubhishchhittvA droNo vivyAdha tAvubhau . viShAgnijvalanaprakhyairiShubhiH kR^iShNa pANDavau .. 11..\\ iyeSha pANDavastasya bANaishchhettu.n sharAsanam . tasya chintayatastvevaM phalgunasya mahAtmanaH . droNaH sharairasambhrAnto jyA.n chichchhedAshu vIryavAn .. 12..\\ vivyAdha cha hayAnasya dhvaja.n sArathimeva cha . arjuna.n cha sharairvIra.n smayamAno.abhyavAkirat .. 13..\\ etasminnantare pArthaH sajja.n kR^itvA mahaddhanuH . visheShayiShyannAchArya.n sarvAstraviduShAM varam . mumocha ShaTshatAnbANAngR^ihItvaikamiva drutam .. 14..\\ punaH saptashatAnanyAnsahasra.n chAnivartinAm . chikShepAyutashashchAnyA.nste.aghnandroNasya tA.n chamUm .. 15..\\ taiH samyagastairbalinA kR^itinA chitrayodhinA . manuShyavAji mAta~NgA viddhAH peturgatAsavaH .. 16..\\ vidrutAshcha raNe petuH sa~nchinnAyudha jIvitAH . rathino rathamukhyebhyaH sahayAH sharapIDitAH .. 17..\\ chUrNitAkShipta dagdhAnA.n vajrAnilahutAshanaiH . tulyarUpA gajAH peturgiryagrAmbuda veshmanAm .. 18..\\ peturashvasahasrANi prahatAnyarjuneShubhiH . ha.nsA himavataH pR^iShThe vAri viprahatA iva .. 19..\\ rathAshvadvipapattyoghAH salilaughA ivAdbhutAH . yugAntAdityarashmyAbhaH pANDavAsta sharairhatAH .. 20..\\ taM pANDavAditya sharAMshu jAlaM kurupravIrAnyudhi niShTapantam . sa droNa meghaH sharavarSha vegaiH prAchchhAdayanmegha ivArka rashmIn .. 21..\\ athAtyartha viShR^iShTtena dviShatAmasu bhojinA . Ajaghne vakShasi droNo nArAchena dhana~njayam .. 22..\\ sa vahvalita sarvA~NgaH kShitikampe yathAchalaH . dhairyamAlambya bIbhatsurdroNa.n vivyAdha patribhiH .. 23..\\ droNastu pa~nchabhirbANairvAsudevamatADayat . arjuna.n cha trisaptatyA dhvajaM chAsya tribhiH sharaiH .. 24..\\ visheShayiShya~nshiShya.n cha dromo rAjanparAkramI . adR^ishyamarjuna.n chakre nimeShAchchharavR^iShTibhiH .. 25..\\ prasaktAnaptato.adrAkShma bhAradvAjasya sAyakAn . maNDalIkR^itamevAsya dhanushchAdR^ishyatAdbhutam .. 26..\\ te.abhyayuH samare rAjanvAsudevadhana~njayau . droNa sR^iShTAH subahavaH ka~Nkapatra parichchhadAH .. 27..\\ taddR^iShTvA tAdR^isha.n yuddha.n droNa pANDavayostadA . vAsudevo mahAbuddhiH kAryavattAm achintayat .. 28..\\ tato.abravIdvAsudevo dhana~njayamida.n vachaH . pArtha pArtha mahAbAho na naH kAlAtyayo bhavet .. 29..\\ droNamutsR^ijya gachchhAmaH kR^ityametanmahattaram . pArthashchApyabravItkR^iShNa.n yatheShTamiti keshava .. 30..\\ tataH pradakShiNa.n kR^itvA droNaM prAyAnmahAbhujaH . parivR^ittashcha bIbhatsuragachchhadvisR^ija~nsharAn .. 31..\\ tato.abravItsmayandroNaH kvedaM pANDava gamyate . nanu nAma raNe shatrumajitvA na nivartase .. 32..\\ arj gururbhavAnanme shatruH shiShyaH putrasamo.asmi te . na chAsmi sa pumA.Nlloke yastvA.n yudhi parAjayet .. 33..\\ s evaM bruvANo bIbhatsurjayadrathavadhotsukaH . tvarAyukto mahAbAhustatsainya.n samupAdravat .. 34..\\ ta.n chakrarakShau pA~nchAlyau yudhAmanyUttamaujasau . anvayAtAM mahAtmAnau vishanta.n tAvakaM balam .. 35..\\ tato jayo mahArAja kR^itavarmA cha sAttvataH . kAmbojashcha shrutAyushcha dhana~njayamavArayan .. 36..\\ teShA.n dashasahasrANi rathAnAmanuyAyinAm . abhIShAhAH shUrasenAH shibayo.atha vasAtayaH .. 37..\\ mAchellakA lalitthAshcha kekayA madrakAstathA . nArAyaNAshcha gopAlAH kAmbojAnA.n cha ye gaNAH .. 38..\\ karNena vijitAH pUrva.n sa~NgrAme shUra saMmatAH . bhAradvAjaM puraskR^itya tyaktAtmAno.arjunaM prati .. 39..\\ putrashokAbhisantapta.n kruddhaM mR^ityumivAntakam . tyajanta.n tumule prANAnsaMnaddhaM chitrayodhinam .. 40..\\ gAhamAnamanIkAni mAta~Ngamiva yUthapam . maheShvAsaM parAkrAntaM naravyAghramavArayan .. 41..\\ tataH pravavR^ite yuddha.n tumula.n lomaharShaNam . anyonya.n vai prArthayatAM yodhAnAm arjunasya cha .. 42..\\ jayadratha vadhaprepsumAyAntaM puruSharShabham . nyavArayanta sahitAH kriyA vyAdhimivotthitam .. 43..\\ \medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 67} s saMniruddhastu taiH pArtho mahAbalaparAkramaH . druta.n samanuyAtashcha droNena rathinAM varaH .. 1..\\ kiranniShugaNA.nstikShNAnsvarashmIniva bhAskaraH . tApayAmAsa tatsainya.n deha.n vyAdhigaNo yathA .. 2..\\ ashvo viddho dhvajashchhinnaH sArohaH patito gajaH . chhatrANi chApaviddhAni rathAshchakrairvinAkR^itAH .. 3..\\ vidrutAni cha sainyAni sharArtAni samantataH . ityAsIttumula.n yuddhaM na prAGYAyata ki.n chana .. 4..\\ teShAmAyachchhatA.n sa~Nkhye parasparamajihmagaiH . arjuno dhvajinI.n rAjannabhIkShNaM samakampayat .. 5..\\ satyA.n chikIrShamANastu pratiGYA.n satyasa~NgaraH . abhyadravadrathashreShTha.n shoNAshvaM shvetavAhanaH .. 6..\\ ta.n droNaH pa~nchaviMshatyA marmabhidbhirajihmagaiH . antevAsinamAchAryo maheShvAsa.n samardayat .. 7..\\ ta.n tUrNamiva bIbhatsuH sarvashastrabhR^itA.n varaH . abhyadhAvadiShUnasyanniShuvegavighAtakAn .. 8..\\ tasyAshu kShipato bhallAnbhallaiH saMnataparvabhiH . pratyavidhyadameyAtmA brahmAstra.n samudIrayan .. 9..\\ tadadbhutamapashyAma droNasyAchAryaka.n yudhi . yatamAno yuvA nainaM pratyavidhyadyadarjunaH .. 10..\\ kSharanniva mahAmegho vAridhArAH sahasrashaH . droNa meghaH pArtha shaila.n vavarSha sharavR^iShTibhiH .. 11..\\ arjunaH sharavarSha.n tadbrahmAstreNaiva mAriSha . pratijagrAha tejasvI bANairbANAnvishAtayan .. 12..\\ droNastu pa~nchaviMshatyA shvetavAhanamArdayat . vAsudeva.n cha saptatyA bAhvorurasi chAshugaiH .. 13..\\ pArthastu prahasandhImAnAchArya.n sa sharaughiNam . visR^ijanta.n shitAnbANAnavArayata taM yudhi .. 14..\\ atha tau vadhyamAnau tu droNena rathasattamau . AvarjayetA.n durdharSha.n yugAntAgnimivotthitam .. 15..\\ varjayannishitAnbANAndroNa chApaviniHsR^itAn . kirITamAlI kaunteyo bhojAnIkaM nyapAtayat .. 16..\\ so.antarA kR^itavarmANa.n kAmbojaM cha sudakShiNam . abhyayAdvarjayandroNaM mainAkamiva parvatam .. 17..\\ tato bhojo naravyAghra.n duHsahaH kurusattama . avidhyattUrNamavyagro dashabhiH ka~NkapatribhiH .. 18..\\ tamarjunaH shitenAjau rAjanvivyAdha patriNA . punashchAnyaistribhirbANairmohayanniva sAtvatam .. 19..\\ bhojastu prahasanpArtha.n vAsudeva.n cha mAdhavam . ekaikaM pa~nchaviMshatyA sAyakAnA.n samArpayat .. 20..\\ tasyArjuno dhanushchhittvA vivyAdhaina.n trisaptabhiH . sharairagnishikhAkAraiH kruddhAshIviSha saMnibhaiH .. 21..\\ athAnyaddhanurAdAya kR^itavarmA mahArathaH . pa~nchabhiH sAyakaistUrNa.n vivyAdhorasi bhArata .. 22..\\ punashcha nishitairbANaiH pArtha.n vivyAdha pa~nchabhiH . taM pArtho navabhirbANairAjaghAna stanAntare .. 23..\\ viShakta.n dR^ishyakauneyaM kR^itavarma rathaM prati . chintayAmAsa vArShNeyo na naH kAlAtyayo bhavet .. 24..\\ tataH kR^iShNo.abravItpArtha.n kR^itavarmaNi mA dayAm . kuru sAmbandhika.n kR^itvA pramathyaina.n vishAtaya .. 25..\\ tataH sa kR^itavarmANaM mohayitvArjunaH sharaiH . abhyagAjjavanairashvaiH kAmbojAnAmanIkinIm .. 26..\\ amarShitastu hArdikhyaH praviShTe shvetavAhane . vidhunvansa shara.n chApaM pA~nchAlyAbhyA.n samAgataH .. 27..\\ chakrarakShau tu pA~nchAlyAvarjunasya padAnugau . paryavArayadAyAntau kR^itavarmA ratheShubhiH .. 28..\\ tAvavidhyattato bhojaH sarvapArashavaiH sharaiH . tribhireva yudhAmanyu.n chaturbhish chottamaujasam .. 29..\\ tAvapyena.n vivyadhaturdashabhirdashabhiH sharaiH . sa~ncichchhidaturapyasya dhvaja.n kArmukameva cha .. 30..\\ athAnyaddhanurAdAya hArdikyaH krodhamUrchhitaH . kR^itvA vidhanuShau vIrau sharavarShairavAkirat .. 31..\\ tAvanye dhanuShI sajye kR^itvA bhoja.n vijaghnatuH . tenAntareNa bIbhatsurviveshAmitra vAhinIm .. 32..\\ na lebhAte tu tau dvAra.n vAritau kR^itavarmaNA . dhArtarAShTreShvanIkeShu yatamAnau nararShabhau .. 33..\\ anIkAnyardayanyuddhe tvaritaH shvetavAhanaH . nAvadhItkR^itavarmANaM prAptamapyarisUdanaH .. 34..\\ ta.n dR^iShTvA tu tathAyAnta.n shUro rAjA shrutAyudhaH . abhyadravatsusa~Nkruddho vidhunvAno mahaddhanuH .. 35..\\ sa pArtha.n tribhirAnarchhatsaptatyA cha janArdanam . kShurapreNa sutIkShNena pArtha ketumatADayat .. 36..\\ tamarjuno navatyA tu sharANAM nataparvaNAm . AjaghAna bhR^isha.n kruddhastottrairiva mahAdvipam .. 37..\\ sa tanna mamR^iShe rAjanpANDaveyasya vikramam . athaina.n sapta saptatyA nArAchAnAM samArpayat .. 38..\\ tasyArjuno dhanushchhittvA sharAvApaM nikR^itya cha . AjaghAnurasi kruddhaH saptabhirnataparvabhiH .. 39..\\ athAnyaddhanurAdAya sa rAjA krodhamUrhitaH . vAsaviM navabhirbANairbAhvorurasi chArpayat .. 40..\\ tato.arjunaH smayanneva shrutAyudhamarindamaH . sharairanekasAhasraiH pIDayAmAsa bhArata .. 41..\\ ashvAMshchAsyAvadhIttUrNa.n sArathi.n cha mahArathaH . vivyAdha chaina.n saptatyA nArAchAnAM mahAbalaH .. 42..\\ hatAshva.n rathamutsR^ijya sa tu rAjA shrutAyudhaH . abhyadravadraNe pArtha.n gadAmudyamya vIryavAn .. 43..\\ varuNasyAtmajo vIraH sa tu rAjA shrutAyudhaH . parNAshA jananI yasya shItatoyA mahAnadI .. 44..\\ tasya mAtAbravIdvAkya.n varuNaM putrakAraNAt . avadhyo.ayaM bhavelloke shatrUNA.n tanayo mama .. 45..\\ varuNastvabravItprIto dadAmyasmai vara.n hitam . divyamastra.n sutaste.ayaM yanAvadhyo bhaviShyati .. 46..\\ nAsti chApyamaratva.n vai manuShyasya katha.n chana . sarveNAvashya martavya.n jAtena saritA.n vare .. 47..\\ durdharShastveSha shatrUNA.n raNeShu bhavitA sadA . astrasyAsya prabhAvAdvai vyetu te mAnaso jvaraH .. 48..\\ ityuktvA varuNaH prAdAdgadAM mantrapuraskR^itAm . yAmAsAdya durAdharShaH sarvaloke shrutAyudhaH .. 49..\\ uvAcha chainaM bhagavAnpunareva jaleshvaraH . ayudhyati na bhoktavyA sa tvayyeva patediti .. 50..\\ sa tayA vIra ghAtinyA janArdanamatADayat . pratijagrAha tA.n kR^iShNaH pInenA.nsena vIryavAn .. 51..\\ nAkampayata shauri.n sA vindhya.n girimivAnilaH . pratyabhyayAtta.n viproDhA kR^ityeva duradhiShThitA .. 52..\\ jaghAna chAsthita.n vIraM shrutAyudhamamarShaNam . hatvA shrutAyudha.n vIra.n jagatIm anvapadyata .. 53..\\ hAhAkAro mahA.nstatra sainyAnA.n samajAyata . svenAstreNa hata.n dR^iShTvA shrutAyudhamarindamam .. 54..\\ ayudhyamAnAya hi sA keshavAya narAdhipa . kShiptA shrutAyudhenAtha tasmAttamavadhIdgadA .. 55..\\ yathokta.n varuNenAjau tathA sa nidhana.n gataH . vyasushchApyapatadbhUmau prekShatA.n sarvadhanvinAm .. 56..\\ patamAnastu sa babhau parNAshAyAH priyaH sutaH . sambhagna iva vAtena bahushAkho vanaspatiH .. 57..\\ tataH sarvANi sainyAni senAmukhyAshcha sarvashaH . prAdravanta hata.n dR^iShTvA shrutAyudhamarindamam .. 58..\\ tatha kAmbojarAjasya putraH shUraH sudakShiNaH . abhyayAjjavanairashvaiH phalguna.n shatrusUdanam .. 59..\\ tasya pArthaH sharAnsapta preShayAmAsa bhArata . te ta.n shUraM vinirbhidya prAvishandharaNItalam .. 60..\\ so.atividdhaH sharaistIkShNairgANDIvapreShitairmR^idhe . arjunaM prativivyAdha dashabhirka~NkapatribhiH .. 61..\\ vAsudeva.n tribhirviddhvA punaH pArthaM cha pa~nchabhiH . tasya pArtho dhanushchhittvA ketu.n chichchheda mAriSha .. 62..\\ bhallAbhyAM bhR^ishatIkShNAbhyA.n taM cha vivyAdha pANDavaH . sa tu pArtha.n tribhirviddhvA si.nhanAdamathAnadat .. 63..\\ sarvapArashavI.n chaiva shakti.n shUraH sudakShiNaH . sa ghaNTAM prAhiNodghorA.n kruddho gANDIvadhanvane .. 64..\\ sA jvalantI maholkeva tamAsAdya mahAratham . sa visphuli~NgA nirbhidya nipapAta mahItale .. 65..\\ ta.n chaturdashabhiH pArtho nArAchaiH ka~NkapatribhiH . sAshvadhvajadhanuH sUta.n vivyAdhAchintya vikramaH . ratha.n chAnyaiH subahubhishchakre vishakala.n sharaiH .. 66..\\ sudakShiNa.n tu kAmbojaM moghasa~Nkalpavikramam . bibheda hR^idi bANena pR^ithu dhAreNa pANDavaH .. 67..\\ sa bhinnamarmA srastA~NgaH prabhraShTa mukuTA~NgadaH . papAtAbhimukhaH shUro yantramukta iva dhvajaH .. 68..\\ gireH shikha rajaH shrImAnsushAkhaH supratiShThitaH . nirbhagna iva vAtena karNikAro himAtyaye .. 69..\\ shete sma nihato bhUmau kAmbojAstaraNochitaH . sudarshanIyastAmrAkShaH karNinA sa sudakShiNaH . putraH kAmbojarAjasya pArthena vinipAtitaH .. 70..\\ tataH sarvANi sainyAni vyadravanta sutasya te . hata.n shrutAyudha.n dR^iShTvA kAmbojaM cha sudakShiNam .. 71..\\ \medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 68} s hate sudakShiNe rAjanvIre chaiva shrutAyudhe . javenAbhyadravanpArtha.n kupitAH sainikAstava .. 1..\\ abhIShAhA shUrasenAH shibayo.atha vasAtayaH . abhyavarSha.nstato rAja~nsharavarShairdhana~njayam .. 2..\\ teShA.n ShaShTishatAnAryAnprAmathnatpANDavaiH sharaiH . te sma bhItAH palAyanta vyAghrAtkShudramR^igA iva .. 3..\\ te nivR^itya punaH pArtha.n sarataH paryavArayan . raNe sapatnAnnighnanta.n jigIShantanparAnyudhi .. 4..\\ teShAmApatatA.n tUrNaM gANDIvapreShitaiH sharaiH . shirA.nsi pAtayAmAsa bAhUMshchaiva dhana~njayaH .. 5..\\ shirobhiH patitaistatra bhUmirAsInnirantarA . abhrachchhAyeva chaivAsIddhvA~NkSha gR^idhravaDairyudhi .. 6..\\ teShu tUtsAdyamAneShu krodhAmarShasamanvitau . shrutAyushchAchyutAyushcha dhana~njayamayudhyatAm .. 7..\\ balinau sparthinau vIrau kulajau bAhushAlinau . tAvena.n sharavarShANi savyadakShiNamasyatAm .. 8..\\ tvarAyuktau mahArAja prArthayAnau mahadyashaH . arjunasya vadhaprepsU putrArthe tava dhanvinau .. 9..\\ tAvarjuna.n sahasreNa patriNAM nataparvaNAm . pUrayAmAsatuH kruddhau taDAga.n jaladau yathA .. 10..\\ shrutAyushcha tataH kruddhastomareNa dhana~njayam . AjaghAna rathashreShThaH pItena nishitena cha .. 11..\\ so.atividdho balavatA shatruNA shatrukarshanaH . AjagAma paraM mohaM mohayankeshava.n raNe .. 12..\\ etasminneva kAle tu so.achyutAyurmahArathaH . shUlena bhR^ishatIkShNena tADayAmAsa pANDavam .. 13..\\ kShate kShAra.n sa hi dadau pANDavasya mahAtmanaH . pArtho.api bhR^ishasa.nviddho dhvajayaShTi.n samAshritaH .. 14..\\ tataH sarvasya sainyasya tAvakasya vishAM pate . si.nhanAdo mahAnAsIddhataM matvA dhana~njayam .. 15..\\ kR^iShNashcha bhR^ishasantapto dR^iShTvA pArtha.n vichetasam . AshvAsayatsuhR^idyAbhirvAgbhistatra dhana~njayam .. 16..\\ tatastau rathinA.n shreShThau labdhalakShau dhana~njayam . vAsudeva.n cha vArShNeya.n sharavarShaiH samantataH .. 17..\\ sachakrakUbara ratha.n sAshvadhvajapatAkinam . adR^ishya.n chakraturyuddhe tadadbhutamivAbhavat .. 18..\\ pratyAshvastastu bIbhatsuH shanakairiva bhArata . pretarAjapuraM prApya punaH pratyAgato yathA .. 19..\\ sa~nchanna.n sharajAlena ratha.n dR^iShTvA sa keshavam . shatrU chAbhimukhau dR^iShTvA dIpyamAnAvivAnalau .. 20..\\ prAdushchakre tataH pArthaH shAkramastraM mahArathaH . tasmAdAsansahasrANi sharANAM nataparvaNAm .. 21..\\ te jaghnustau maheShvAsau tAbhyA.n sR^iShTAMshcha sAyakAn . vicherurAkAshagatAH pArtha bANavidAritAH .. 22..\\ pratihatya sharA.nstUrNa.n sharavegena pANDavaH . pratasthe tatra tatraiva yodhayanvai mahArathAn .. 23..\\ tau cha phalguna bANaughairvibAhu shirasau kR^itau . vasudhAmanvapadyetA.n vAtanunnAviva drumau .. 24..\\ shrutAyuShashcha nidhana.n vadhashchaivAchyutAyuShaH . lokavismApanamabhUtsamudrasyeva shoShaNam .. 25..\\ tayoH padAnugAnhatvA punaH pa~nchashatAnrathAn . abhyagAdbhAratI.n senAM nighnanpArtho varAnvarAn .. 26..\\ shrutAyuSha.n cha nihataM prekShya chaivAchyutAyuSham . ayutAyushcha sa~Nkruddho dIrghAyushchaiva bhArata .. 27..\\ putrau tayornarashreShThau kaunteyaM pratijagmatuH . kirantau vividhAnbANAnpitR^ivyasanakarshitau .. 28..\\ tAvarjuno muhUrtena sharaiH saMnataparvabhiH . preShayatparamakruddho yamasya sadanaM prati .. 29..\\ loDayantamanIkAni dvipaM padmasaro yathA . nAshaknuvanvArayituM pArtha.n kShatriya pu~NgavAH .. 30..\\ agnAstu gajavAreNa pANDavaM paryavArayan . kruddhAH sahasrasho rAja~nshikhitA hastisAdinaH .. 31..\\ duryodhana samAdiShTAH ku~njaraiH parvatopamaiH . prAchyAshcha dAkShiNAtyAshcha kali~Nga pramukhA nR^ipAH .. 32..\\ teShAmApatatA.n shIghra.n gANDIvapreShitaiH sharaiH . nichakarta shirA.nsyugrau bAhUnapi subhUShaNAn .. 33..\\ taiH shirobhirmahI kIrNA bAhubhishcha sahA~NgadaiH . babhau kanakapAShANA bhujagairiva sa.nvR^itA .. 34..\\ bAhavo vishikhaishchhinnAH shirA.nsyunmathitAni cha . chyavamAnAnyadR^ishyanta drumebhya iva pakShiNaH .. 35..\\ sharaiH sahasrasho viddhA dvipAH prasruta shoNitAH . vyadR^ishyantAdrayaH kAle gairikAmbusravA iva .. 36..\\ nihatAH sherate smAnye bIbhatsornishitaiH sharaiH . gajapR^iShTha gatA mlechchhA nAnA vikR^itadarshanAH .. 37..\\ nAnAveShadharA rAjannAnAshastraughasa.nvR^itAH . rudhireNAnuliptA~NgA bhAnti chitraiH sharairhatAH .. 38..\\ shoNitaM nirvamanti sma dvipAH pArtha sharAhatAH . sahasrashashchhinnagAtrAH sArohAH sapadAnugAH .. 39..\\ chukrushushcha nipetushcha babhramushchApare dishaH . bhR^isha.n trasAshcha bahudhA svAnena mamR^idurgajAH . sAntarAyudhikA mattA dvipAstIkShNaviShopamAH .. 40..\\ vidantyasuramAyA.n ye sughorA ghorachakShuShaH . yavanAH pAradAshchaiva shakAshcha sunikaiH saha .. 41..\\ yo yoniprabhavA mlechchhAH kAlakalpAH prahAriNaH . dArvAbhisArA daradAH puNDrAshcha saha bAhlikaiH .. 42..\\ na te sma shakyAH sa~NkhyAtu.n vrAtAH shatasahasrashaH . vR^iShTistathAvidhA hyAsIchchhalabhAnAmivAyatiH .. 43..\\ abhrachchhAyAmiva sharaiH sainye kR^itvA dhana~njayaH . muNDArdha muNDajaTilAnashuchI~njaTilAnanAn . mlechchhAnashAtayatsarvAnsametAnastramAyayA .. 44..\\ sharaishcha shatasho viddhAste sa~NghAH sa~NghachAriNaH . prAdravanta raNe bhItA girigahvaravAsinaH .. 45..\\ gajAshvasAdi mlechchhAnAM patitAnA.n shataiH sharaiH . vaDAH ka~NkA vR^ikA bhUmAvapivanrudhiraM mudA .. 46..\\ pattyashvarathanAgaishcha prachchhannakR^itasa~NkramAm . sharavarSha plavA.n ghorAM keshashaivalashADvalAm . prAvartayannadImugrA.n shoNitaughatara~NgiNIm .. 47..\\ shirastrANakShudramatsyA.n yugAnte kAlasambhR^itAm . akarodgajasambAdhAM nadImuttarashoNitAm . dehebhyo rAjaputrANAM nAgAshvarathasAdinAm .. 48..\\ yathA sthala.n cha nimnaM cha na syAdvarShati vAsave . tathAsItpR^ithivI sarvA shoNitena pariplutA .. 49..\\ ShaTsahasrAnvarAnvIrAnpunardashashatAnvarAn . prAhiNonmR^ityulokAya kShatriyAnkShatriyarShabhaH .. 50..\\ sharaiH sahasrasho viddhA vidhivatkalpitA dvipAH . sherate bhUmimAsAdya shailA vajrahatA iva .. 51..\\ sa vAjirathamAta~NgAnnighnanvyacharadarjunaH . prabhinna iva mAta~Ngo mR^idnannaDa vanamyathA .. 52..\\ bhUri drumalatA gulma.n shuShkendhanatR^iNolapam . nirdahedanalo.araNya.n yathA vAyusamIritaH .. 53..\\ sainyAraNya.n tava tathA kR^iShNAnila samIritaH . sharArchiradahatkruddhaH pANDavAgnirdhana~njayaH .. 54..\\ shUnyAnkurvanrathopasthAnmAnavaiH sa.nstaranmahIm . prAnR^ityadiva sambAdhe chApahasto dhana~njayaH .. 55..\\ vajrakalpaiH sharairbhUmi.n kurvannuttarashoNitAm . prAvishadbhAratI.n senAM sa~Nkruddho vai dhana~njayaH . ta.n shrutAyustathAmbaShTho vrajamAnaM nyavArayat .. 56..\\ tasyArjunaH sharaistIkShNaiH ka~Nkapatra parichchhadaiH . nyapAtayaddhayA~nshIghra.n yatamAnasya mAriSha . dhanushchAsyAparaishchhittvA sharaiH pArtho vichakrame .. 57..\\ ambaShThastu gadA.n gR^ihya krodhaparyAkulekShaNaH . AsasAda raNe pArtha.n keshavaM cha mahAratham .. 58..\\ tataH sa prahasanvIro gadAmudyamya bhArata . rathamAvArya gadayA keshava.n samatADayat .. 59..\\ gadayA tADita.n dR^iShTvA keshavaM paravIrahA . arjuno bhR^ishasa~NkruddhaH so.ambaShThaM prati bhArata .. 60..\\ tataH sharairhemapu~NkhaiH sagada.n rathinAM varam . chhAdayAmAsa samare meghaH sUryamivoditam .. 61..\\ tato.aparaiH sharaishchApi gadA.n tasya mahAtmanaH . achUrNayattadA pArthastadadbhutamivAbhavat .. 62..\\ atha tAM patitA.n dR^iShTvA gR^ihyAnyAM mahatIM gadAm . arjuna.n vAsudeva.n cha punaH punaratADayat .. 63..\\ tasyArjunaH kShuraprAbhyA.n sagadAvudyatau bhujau . chichchhedendra dhvajAkArau shirashchAnyena patriNA .. 64..\\ sa papAta hato rAjanvasudhAmanunAdayan . indradhvaja ivotsR^iShTo yantranirmukta bandhanaH .. 65..\\ rathAnIkAvagADhashcha vAraNAshvashatairvR^itaH . so.adR^ishyata tadA pArtho ghanaiH sUrya ivAvR^itaH .. 66..\\ \medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 69} s tataH praviShTe kaunteye sindhurAjajighA.nsayA . droNAnIka.n vinirbhidya bhojAnIka.n cha dustaram .. 1..\\ kAmbojasya cha dAyAde hate rAjansudakShiNe . shrutAyudhe cha vikrAnte nihate savyasAchinA .. 2..\\ vipradruteShvanIkeShu vidhvasteShu samantataH . prabhagna.n svabala.n dR^iShTvA putraste droNamabhyayAt .. 3..\\ tvarannekarathenaiva sametya droNamabravIt . gataH sa puruShavyAghraH pramathyemAM mahAchamUm .. 4..\\ atra buddhyA samIkShasva kiM nu kAryamanantaram . arjunasya vighAtAya dAruNe.asmi~njanakShaye .. 5..\\ yathA sa puruShavyAghro na hanyeta jayadrathaH . tathAvidhatsva bhadra.n te tva.n hi naH paramA gatiH .. 6..\\ asau dhana~njayAgnirhi kopamAruta choditaH . senA kakSha.n dahati me vahniH kakShamivotthitaH .. 7..\\ atikrAnte hi kaunteye bhittvA sainyaM parantapa . jayadrathasya goptAraH saMshayaM parama.n gatAH .. 8..\\ sthirA buddihrnarendrANAmAsIdbrahmavidA.n vara . nAtikramiShyati droNa.n jAtu jIvandhana~njayaH .. 9..\\ so.asau pAtho vyatikrAnto miShataste mahAdyute . sarva.n hyadyAturaM manye naitadasti balaM mama .. 10..\\ jAnAmi tvAM mahAbhAga pANDavAnA.n hite ratam . tathA muhyAmi cha brahmankAryavattA.n vichintayan .. 11..\\ yathAshakti cha te brahmanvartaye vR^ittimuttamAm . prINAmi cha yathAshakti tachcha tvaM nAvabudhyase .. 12..\\ asmAnna tva.n sadA bhaktAnichchhasyamitavikrama . pANDavAnsatataM prINAsyasmAka.n vipriye ratAn .. 13..\\ asmAnevopajIva.nstvamasmAka.n vipriye rataH . na hyaha.n tvA.n vijAnAmi madhu digdhamiva kShuram .. 14..\\ nAdAsyachchedvaraM mahyaM bhavAnpANDava nigrahe . nAvArayiShya.n gachchhantamaha.n sindhupatiM gR^ihAn .. 15..\\ mayA tvAsha.nsamAnena tvattastrANamabuddhinA . AshvAsitaH sindhupatirmohAddattashcha mR^ityave .. 16..\\ yama daMShTrAntaraM prApto muchyetApi hi mAnavaH . nArjunasya vashaM prApto muchyetAjau jayadrathaH .. 17..\\ sa tathA kuru shoNAshva yathA rakShyeta saindhavaH . mama chArtapralApAnAM mA krudhaH pAhi saindhavam .. 18..\\ drn nAbhyasUyAmi te vAchamashvatthAmnAsi me samaH . satya.n tu te pravakShyAmi tajjuShasva vishAM pate .. 19..\\ sArathiH pravaraH kR^iShNaH shIghrAshchAsya hayottamAH . alpa.n cha vivaraM kR^itvA tUrNa.n yAti dhana~njayaH .. 20..\\ kiM nu pashyasi bANaughAnkroshamAtre kirITinaH . pashchAdrathasya patitAnkShiptA~nshIghra.n hi gachchhataH .. 21..\\ na chAha.n shIghrayAne.adya samartho vayasAnvitaH . senAmukhe cha pArthAnAm etadbalamupasthitam .. 22..\\ yudhiShThirashcha me grAhyo miShatA.n sarvadhanvinAm . evaM mayA pratiGYAta.n kShatramadhye mahAbhuja .. 23..\\ dhana~njayena chotsR^iShTo vartate pramukhe mama . tasmAdvyUha mukha.n hitvA nAhaM yAsyAmi phalgunam .. 24..\\ tulyAbhijanakarmANa.n shatrumekaM sahAyavAn . gatvA yodhaya mA bhaistva.n tva.n hyasya jagataH patiH .. 25..\\ rAjA shUraH kR^itI dakShau vairamutpAdya pANDavaiH . vIra svayaM prayAhyAshu yatra yAto dhana~njayaH .. 26..\\ dur katha.n tvAmapyatikrAntaH sarvashastrabhR^itA.n varaH . dhana~njayo mayA shakya AchArya pratibAdhitum .. 27..\\ api shakyo raNe jetu.n vajrahastaH purandaraH . nArjunaH samare shakyo jetuM parapura~njayaH .. 28..\\ yena bhojashcha hArdikyo bhavAMshcha tridashopamaH . astrapratApena jitau shrutAyushcha nibarhitaH .. 29..\\ sudakShiNashcha nihataH sa cha rAjA shrutAyudhaH . shrutAyushchAchyutAyushcha mlechchhAshcha shatasho hatAH .. 30..\\ ta.n kathaM pANDava.n yuddhe dahantamahitAnbahUn . pratiyotsyAmi durdharSha.n tanme sha.nsAstra kovida .. 31..\\ kShama.n chenmanyase yuddhaM mama tenAdya shAdhi mAm . paravAnasmi bhavati preShyakR^idrakSha me yashaH .. 32..\\ drn satya.n vadasi kauravya kurAdharSho dhana~njayaH . aha.n tu tatkariShyAmi yathainaM prasahiShyasi .. 33..\\ adbhuta.n chAdya pashyantu loke sarvadhanurdharAH . viShakta.n tvayi kaunteya.n vAsudevasya pashyataH .. 34..\\ eSha te kavacha.n rAja.nstathA badhnAmi kA~nchanam . yathA na bANA nAstrANi viShahiShyanti te raNe .. 35..\\ yadi tvA.n sAsurasurAH sa yakShoraga rAkShasAH . yodhayanti trayo lokAH sa narA nAsti te bhayam .. 36..\\ na kR^iShNo na cha kauneyo na chAnyaH shastrabhR^idraNe . sharAnarpayitu.n kashchitkavache tava shakShyati .. 37..\\ sa tva.n kavachamAsthAya kruddhamadya raNe.arjunam . tvaramANaH svaya.n yAhi na chAsau tvAM sahiShyate .. 38..\\ s evamuktvA tvarandroNaH spR^iShTvAmbho varma bhAsvaram . AbabandhAdbhutatama.n japanmantra.n yathAvidhi .. 39..\\ raNe tasminsumahati vijayAya sutasya te . visismApayiShurloka.n vidyayA brahmavittamaH .. 40..\\ drn karotu svasti te brahmA svasti chApi dvijAtayaH . sarIsR^ipAshcha ye shreShThAstebhyaste svasti bhArata .. 41..\\ yayAtirnahuShashchaiva dhundhumAro bhagIrathaH . tubhya.n rAjarShayaH sarve svasti kurvantu sarvashaH .. 42..\\ svasti te.astvekapAdebhyo bahu pAdebhya eva cha . svastyastvapAdakebhyashcha nitya.n tava mahAraNe .. 43..\\ svAhA svadhA shachI chaiva svasti kurvantu te sadA . lakShNIrarundhatI chaiva kurautA.n svasti te.anagha .. 44..\\ asito devalashchaiva vishvAmitrastathA~NgirAH . vasiShThaH kashyapashchaiva svasti kurvantu te nR^ipa .. 45..\\ dhAtA vidhAtA lokesho dishashcha sa digIshvarAH . svasti te.adya prayachchhantu kArttikeyashcha ShaNmukhaH .. 46..\\ vivasvAnbhagavAnsvasti karotu tava sarvashaH . diggajAshchaiva chatvAraH kShitiH kha.n gaganaM grahAH .. 47..\\ adhastAddharaNI.n yo.asau sadA dhArayate nR^ipa . sa sheShaH pannagashreShThaH svasti tubhyaM prayachchhatu .. 48..\\ gAndhAre yudhi vikramya nirjitAH surasattamAH . purA vR^itreNa daityena bhinnadehAH sahasrashaH .. 49..\\ hR^itatejobalAH sarve tadA sendrA divaukasaH . brahmANa.n sharaNa.n jagmurvR^itrAdbhItA mahAsurAt .. 50..\\ devaah pramarditAnA.n vR^itreNa devAnA.n deva sattama . gatirbhava sura shreShTha trAhi no mahato bhayAt .. 51..\\ drn atha pArshve sthita.n viShNuM shakrAdIMshcha surottamAn . prAha tathyamida.n vAkyaM viShaNNAnsurasattamAn .. 52..\\ rakShyA me satata.n devAH sahendrAH sa dvijAtayaH . tvaShTuH sudurdhara.n tejo yana vR^itro vinirmitaH .. 53..\\ tvaShTrA purA tapastaptvA varShAyutashata.n tadA . vR^itro vinirmito devAH prApyAnuGYAM maheshvarAt .. 54..\\ sa tasyaiva prasAdAdvai hanyAdeva ripurbalI . nAgatvA sha~Nkara sthAnaM bhagavAndR^ishyate haraH .. 55..\\ dR^iShTvA haniShyatha ripu.n kShipraM gachchhata mandaram . yatrAste tapasA.n yonirdakShayaGYavinAshanaH . pinAkI sarvabhUtesho bhaga netranipAtanaH .. 56..\\ te gatvA sahitA devA brahmaNA saha mandaram . apashya.nstejasA.n rAshiM sUryakoTi samaprabham .. 57..\\ so.abravItsvAgata.n devA brUta kiM karavANyaham . amogha.n darshanaM mahyamAmaprAptirato.astu vaH .. 58..\\ evamuktAstu te sarve pratyUchusta.n divaukasaH . tejo hR^itaM novR^itreNa gatirbhava divaukasAm .. 59..\\ mUrtIrIkShaShva no deva prahArairjarjarIkR^itAH . sharaNa.n tvAM prapannAH sma gatirbhava maheshvara .. 60..\\ mahezvara viditaM me yathA devAH kR^ityeya.n sumahAbalA . tvaShTustejo bhavA ghorA durnivAryAkR^itAtmabhiH .. 61..\\ avashya.n tu mayA kArya.n sAhyaM sarvadivaukasAm . mameda.n gAtraja.n shakra kavachaM gR^ihya bhAsvaram . badhAnAnena mantreNa mAnasena sureshvara .. 62..\\ drn ityuktvA varadaH prAdAdvarmatanmantrameva cha . sa tena varmaNA guptaH prAyAdvR^itra chamUM prati .. 63..\\ nAnAvidhaishcha shastraughaiH pAtyamAnairmahAraNe . na sandhiH shakyate bhettu.n varma bandhasya tasya tu .. 64..\\ tato jaghAna samare vR^itra.n devapatiH svayam . ta.n cha matramayaM bandha.n varma chA~Ngirase dadau .. 65..\\ a~NgirAH prAha putrasya mantraGYasya bR^ihaspateH . bR^ihaspatirathovAcha agniveshyAya dhImate .. 66..\\ agniveshyo mama prAdAttena badhnAmi varma te . tavAdya deharakShArthaM mantreNa nR^ipasattama .. 67..\\ evamuktvA tato droNastava putraM mahAdyutiH . punareva vachaH prAha shanairAchArya pu~NgavaH .. 68..\\ brahmasUtreNa badhnAmi kavacha.n tava pArthiva . hiraNyagarbheNa yathA yaddha.n viShNoH purA raNe .. 69..\\ yathA cha brahmaNA baddha.n sa~NgrAme tArakAmaye . shakrasya kavacha.n divyaM tathA badhnAmyahaM tava .. 70..\\ baddhvA tu kavacha.n tasya mantreNa vidhipUrvakam . preShayAmAsa rAjAna.n yuddhAya mahate dvijaH .. 71..\\ sa saMnaddho mahAbAhurAchAryeNa mahAtmanA . rathAnA.n cha sahasreNa trigartAnAM prahAriNAm .. 72..\\ tathA danti sahasreNa mattAnA.n vIryashAlinAm . ashvAnAmayutenaiva tathAnyaishcha mahArathaiH .. 73..\\ vR^itaH prAyAnmahAbAhurarjunasya rathaM prati . nAnA vAditraghoSheNa yathA vairochanistathA .. 74..\\ tataH shabdo mahAnAsItsainyAnA.n tava bhArata . agAdhaM prasthita.n dR^iTShTvA samudramiva kauravam .. 75..\\ \medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 70} s praviShTayormahArAja pArtha vArShNeyayostadA . duryodhane prayAte cha pR^iShThataH puruSharShabhe .. 1..\\ javenAbhyadravandroNaM mahatA nisvanena cha . pANDavAH somakaiH sArdha.n tato yuddhamavartata .. 2..\\ tadyuddhamabhavadghora.n tumula.n lomaharShaNam . pA~nchAlAnA.n kurUNAM cha vyUhasya purato.adbhutam .. 3..\\ rAjankadA chinnAsmAbhirdR^iShTa.n tAdR^i~Nna cha shrutam . yAdR^i~Nmadhyagate sUrye yuddhamAsIdvishAM pate .. 4..\\ dhR^iShTadyumnamukhAH pArthA vyUDhAnIkAH prahAriNaH . droNasya sainya.n te sarve sharavarShairavAkiran .. 5..\\ vaya.n droNaM puraskR^itya sarvashastrabhR^itA.n varam . pArShata pramukhAnpArthAnabhyavarShAma sAyakaiH .. 6..\\ mahAmeghAvivodIrNau mishravAtau himAtyaye . senAgre viprakAshete ruchire rathabhUShite .. 7..\\ sametya tu mahAsene chakraturvegamuttamam . jAhnavI yamune nadyau prAvR^iShIvolbaNodake .. 8..\\ nAnAshastrapuro vAto dvipAshvarathasa.nvR^itaH . gadA vidyunmahAraudraH sa~NgrAmajalado mahAn .. 9..\\ bhAradvAjAniloddhUtaH sharadhArA sahasravAn . abhyavarShanmahAraudraH pANDusenAgnimuddhatam .. 10..\\ samudramiva gharmAnte vivAnghoro mahAnilaH . vyakShobhayadanIkAni pANDavAnA.n dvijottamaH .. 11..\\ te.api sarvaprayatnena droNameva samAdravan . bibhitsanto mahAsena.n vAryaughAH prabalA iva .. 12..\\ vArayAmAsa tAndroNo jalaughAnachalo yathA . pANDavAnsamare kruddhAnpA~nchAlAMshcha sa kekayAn .. 13..\\ athApare.api rAjAnaH parAvR^itya samantataH . mahAbAlA raNe shUrAH pA~nchAlAnanvavArayan .. 14..\\ tato raNe naravyAghraH pArShataH pANDavaiH saha . sa~njaghAnAsakR^iddroNaM bibhitsurarivAhinIm .. 15..\\ yathaiva sharavarShANi droNo varShati pArShate . tathaiva sharavarShANi dhR^iShTadyumno.abhyavarShata .. 16..\\ sanistriMshapuro vAtaH shaktiprAsarShTi sa.nvR^itaH . jyA vidyuchchApasa.nhrAdo dhR^iShTadyumna balAhakaH .. 17..\\ sharadhArAshma varShANi vyasR^ijatsarvatodisham . nighnanrathavarAshvaughAMshchhAdayAmAsa vAhinIm .. 18..\\ ya.n yamArchhachchharairdroNaH pANDavAnAM rathavrajam . tatastataH sharairdroNamapAkarShata pArShataH .. 19..\\ tathA tu yatamAnasya droNasya yudhi bhArata . dhR^iShTadyumna.n samAsAdya tridhA sainyamabhidyata .. 20..\\ bhojameke nyavartanta jalasandhamathApare . pANDavairhanyamAnAshcha droNamevApare.avrajan .. 21..\\ sainyAnyaghaTayadyAni droNastu rathinA.n varaH . vyadhamachchApi tAnyasya ghR^iShTadyumno mahArathaH .. 22..\\ dhArtarAShTAstridhA bhUtA vadhyante pANDusR^i~njayaiH . agopAH pashavo.araNye bahubhiH shvApadairiva .. 23..\\ kAlaH sa~Ngrasate yodhAndhR^iShTadyumnena mohitAn . sa~NgrAme tumule tasminniti saMmenire janAH .. 24..\\ kunR^ipasya yathA rAShTra.n durbhikShavyAdhitaskaraiH . drAvyate tadvadApannA pANDavaistava vAhinI .. 25..\\ arkarashmi prabhinneShu shastreShu kavacheShu cha . chakShUMShi pratihanyante sainyena rajasA tathA .. 26..\\ tridhA bhUteShu sainyeShu vadhyamAneShu pANDavaiH . amarShitastato droNaH pA~nchAlAnvyadhamachchharaiH .. 27..\\ mR^idnatastAnyanIkAni nighnatashchApi sAyakaiH . babhUva rUpa.n droNasya kAlAgneriva dIpyataH .. 28..\\ rathaM nAga.n haya.n chApi pattinashcha vishAM pate . ekaikeneShuNA sa~Nkhye nirbibheda mahArathaH .. 29..\\ pANDavAnA.n tu sainyeShu nAsti kashchitsa bhArata . dadhAra yo raNe bANAndroNa chApachyutA~nshitAn .. 30..\\ tatpachyamAnamarkeNa droNa sAyakatApitam . babhrAma pArShata.n sainya.n tatra tatraiva bhArata .. 31..\\ tathaiva pArShatenApi kAlyamAnaM bala.n tava . abhavatsarvato dIpta.n shuShkaM vanamivAgninA .. 32..\\ vadhyamAneShu sainyeShu droNa pArShata sAyakaiH . tyaktvA prANAnpara.n shaktyA prAyudhyanta sma sainikAH .. 33..\\ tAvakAnAM pareShA.n cha yudhyatAM bharatarShabha . nAsItkashchinmahArAja yo.atyAkShItsa.nyugaM bhayAt .. 34..\\ bhImasena.n tu kaunteya.n sodaryAH paryavArayan . viviMshatishchitraseno vikarNashcha mahArathaH .. 35..\\ vindAnuvindAvAvantyau kShemadhUrtishcha vIryavAn . trayANA.n tava putrANAM traya evAnuyAyinaH .. 36..\\ bAhlIka rAjastejasvI kulaputro mahArathaH . saha senaH sahAmAtyo drApadeyAnavArayat .. 37..\\ shabyo govAsano rAjA yodhairdashashatAvaraiH . kAshyasyAbhibhuvaH putraM parAkrAntamavArayat .. 38..\\ ajAtashatru.n kaunteyaM jvalantamiva pAvakam . madrANameshvaraH shalyo rAjA rAjAnamAvR^iNot .. 39..\\ duHshAsanastvavasthApya svamanIkamamarShaNaH . sAtyakiM prayayau kruddhaH shUro rathavara.n yudhi .. 40..\\ svakenAhamanIkena saMnaddha kavachAvR^itaH . chatuHshatairmaheShvAsaishchekitAnamavArayam .. 41..\\ shakunistu sahAnIko mAdrIputramavArayat . gAndhArakaiH saptashataishchApashaktisharAsibhiH .. 42..\\ vindAnuvindAvAvantyau virATaM matsyamArchhatAm . prANA.nstyaktvA maheShvAsau mitrArthe.abhyudyatau yudhi .. 43..\\ shikhaNDina.n yAGYaseniM rundhAnamaparAjitam . bAhlikaH pratisa.nyattaH parAkrAnamavArayat .. 44..\\ dhR^iShTadyumna.n cha pA~nchAlyaM krUraiH sArdhaM prabhadrakaiH . AvantyaH saha sauvIraiH kruddha rUpamavArayat .. 45..\\ ghaTotkacha.n tathA shUra.n rAkShasaM krUra yodhinam . alAyudho.adravattUrNa.n kruddhamAyAntamAhave .. 46..\\ alambusa.n rAkShasendra.n kuntibhojo mahArathaH . sainyena mahatA yuktaH kruddha rUpamavArayat .. 47..\\ saindhavaH pR^iShThatastvAsItsarvasainyasya bhArata . rakShitaH parameShvAsaiH kR^ipaprabhR^itibhI rathaiH .. 48..\\ tasyAstA.n chakrarakShau dvau saindhavasya bR^ihattamau . drauNirdakShiNato rAjansUtaputrashcha vAmataH .. 49..\\ pR^iShThagopAstu tasyAsansaumadatti purogamAH . kR^ipashcha vR^iShasenashcha shalaH shalyashcha durjayaH .. 50..\\ nItimanto maheShvAsAH sarve yuddhavishAradAH . saindhavasya vidhAyaiva.n rakShAM yuyudhire tadA .. 51..\\ \medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 71} s rAjansa~NgrAmamAshcharya.n shR^iNu kIrtayato mama . kurUNAM pANDavAnA.n cha yathA yuddhamavartata .. 1..\\ bhAradvAja.n samAsAdya vyUhasya pramukhe sthitam . ayodhayanraNe pArthA droNAnIkaM bibhitsavaH .. 2..\\ rakShamANAH svaka.n vyUha.n droNasyApi cha sainikAH . ayodhayanraNe pArthAnprArthayanto mahadyashaH .. 3..\\ vindAnuvindAvAvantyau virATa.n dashabhiH sharaiH . AjaghnatuH susa~Nkruddhau tava putrahitaiShiNau .. 4..\\ virATashcha mahArAja tAvubhau samare sthitau . parAkrAntamparAkramya yodhayAmAsa sAnugau .. 5..\\ teShA.n yuddhaM samabhavaddAruNaM shoNitodakam . si.nhasya dvipamukhyAbhyAM prabhinnAbhyA.n yathA vane .. 6..\\ bAhlIka.n rabhasaM yuddhe yAGYasenirmahAbalaH . Ajaghne vishikhaistIkShNairghorairmarmAsthi bhedibhiH .. 7..\\ bAhlIko yAGYaseni.n tu hemapu~NkhaiH shilAshitaiH . AjaghAna bhR^isha.n kruddho navabhirnataparvabhiH .. 8..\\ tadyuddhamabhavadghora.n sharashaktisamAkulam . bhIrUNA.n trAsajanana.n shUrANAM harShavardhanam .. 9..\\ tAbhyA.n tatra sharairmuktairantarikShaM dishastathA . abhavatsa.nvR^ita.n sarvaM na prAGYAyata ki.n chana .. 10..\\ shaibyo govAsano yuddhe kAshya putraM mahAratham . sa sainyo yodhayAmAsa gajaH pratigaja.n yathA .. 11..\\ bAhlIka rAjaH sa.nrabdho draupadeyAnmahArathAn . manaH pa~nchendriyANIva shushubhe yodhayanraNe .. 12..\\ ayodhaya.nste cha bhR^isha.n ta.n sharaughaiH samantataH . indriyArthA yathA deha.n shashvaddehabhR^itAM vara .. 13..\\ vArShNeya.n sAtyakiM yuddhe putro duHshAsanastava . Ajaghne sAyakaistIkShNairnavabhirnataparvabhiH .. 14..\\ so.atividdho balavatA maheShvAsena dhanvinA . IShanmUrchhA.n jagAmAshu sAtyakiH satyavikramaH .. 15..\\ samAshvastastu vArShNeyastava putraM mahAratham . vivyAdha dashabhistUrNa.n sAyakaiH ka~NkapatribhiH .. 16..\\ tAvanyonya.n dR^iDha.n viddhAvanyonyasharavikShatau . rejatuH samare rAjanpuShpitAviva kiMshukau .. 17..\\ alambusastu sa~NkruddhaH kuntibhojasharArditaH . ashobhata para.n lakShmyA puShpADhya iva kiMshukaH .. 18..\\ kuntibhoja.n tato rakSho viddhvA bahubhirAyasaiH . anadadbhairavaM nAda.n vAhinyAH pramukhe tava .. 19..\\ tatastau samare shUrau yodhayantau parasparam . dadR^ishuH sarvabhUtAni shakra jambhau yathA purA .. 20..\\ shakuni.n rabhasaM yuddhe kR^itavaira.n cha bhArata . mAdrIputrau cha sa.nrabdhau sharairardayatAM mR^idhe .. 21..\\ tanmUlaH sa mahArAja prAvartata janakShayaH . tvayA sa~njanito.atyartha.n karNena cha vivardhitaH .. 22..\\ uddhukShitashcha putreNa tava krodhahutAshanaH . ya imAM pR^ithivI.n rAjandagdhuM sarvAM samudyataH .. 23..\\ shakuniH pANDuputrAbhyA.n kR^itaH sa vimukhaH sharaiH . nAbhyajAnata kartavya.n yudhi ki.n chitparAkramam .. 24..\\ vimukha.n chainamAlokya mAdrIputrau mahArathau . vavarShatuH punarbANairyathA meghau mahAgirim .. 25..\\ sa vadhyamAno bahubhiH sharaiH saMnataparvabhiH . samprAyAjjavanairashvairdroNAnIkAya saubalaH .. 26..\\ ghaTotkachastathA shUra.n rAkShasma tamalAyudham . abhyayAdrabhasa.n yuddhe vegamAsthAya madhyamam .. 27..\\ tayoryuddhaM mahArAja chitrarUpamivAbhavat . yAdR^isha.n hi purAvR^ittaM rAmarAvaNayormR^idhe .. 28..\\ tato yudhiShThiro rAjA madrarAjAnamAhave . viddhvA pa~nchAshatA bANaiH punarvivyAdha saptabhiH .. 29..\\ tataH pravavR^ite yuddha.n tayoratyadbhutaM nR^ipa . yathApUrvaM mahadyuddha.n shambarAmara rAjayoH .. 30..\\ viviMshatishchitraseno vikarNashcha tavAtmajaH . ayodhayanbhImasenaM mahatyA senayA vR^itAH .. 31..\\ \medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 72} s tathA tasminpravR^itte tu sa~NgrAme lomaharShaNe . kauraveyA.nstridhA bhUtAnpANDavAH samupAdravan .. 1..\\ jalasandhaM mahAbAhurbhImaseno nyavArayat . yudhiShThiraH sahAnIkaH kR^itavarmANamAhave .. 2..\\ kiranta.n sharavarShANi rochamAna ivAMshumAn . dhR^iShTadyumno mahArAja droNamabhyadravadraNe .. 3..\\ tataH pravavR^ite yuddha.n tvaratA.n sarvadhanvinAm . kurUNA.n somakAnA.n cha sa~NkruddhAnAM parasparam .. 4..\\ sa~NkShaye tu tathA bhUte vartamAne mahAbhaye . dvandvI bhUteShu sainyeShu yudhyamAneShvabhItavat .. 5..\\ droNaH pA~nchAla putreNa balI balavatA saha . vichikShepa pR^iShatkaughA.nstadadbhutamivAbhavat .. 6..\\ puNDarIkavanAnIva vidhvastAni samantataH . chakrAte droNa pA~nchAlyau nR^iNA.n shIrShANyanekashaH .. 7..\\ vinikIrNAni vIrANAmanIkeShu samantataH . vastrAbharaNa shastrANi dhvajavarmAyudhAni cha .. 8..\\ tapanIyavichitrA~NgAH sa.nsiktA rudhireNa cha . sa.nsaktA iva dR^ishyante meghasa~NghAH sa vidyutaH .. 9..\\ ku~njarAshvanarAnsa~Nkhye pAtayantaH patatribhiH . tAlamAtrANi chApAni vikarShanto mahArathAH .. 10..\\ asi charmANi chApAni shirA.nsi kavachAni cha . viprakIryanta shUrANA.n samprahAre mahAtmanAm .. 11..\\ utthitAnyagaNeyAni kabandhAni samantataH . adR^ishyanta mahArAja tasminparamasa~Nkule .. 12..\\ gR^idhrAH ka~NkA vaDAH shyenA vAyasA jambukAstathA . bahavaH pishitAshAshcha tatrAdR^ishyanta mAriSha .. 13..\\ bhakShayantaH sma mA.nsAni pibantashchApi shoNitam . vilumpantaH sma keshAMshcha majjAshcha bahudhA nR^ipa .. 14..\\ AkarShantaH sharIrANi sharIrAvayavA.nstathA . narAshvagajasa~NghAnA.n shirA.nsi cha tatastataH .. 15..\\ kR^itAstrA raNadIkShAbhirdIkShitAH sharadhAriNaH . raNe jayaM prArthayanto bhR^isha.n yuyudhire tadA .. 16..\\ asi mArgAnbahuvidhAnvicherustAvakA raNe . R^iShTibhiH shaktibhiH prAsaiH shUlatomara paTTishaiH .. 17..\\ gadAbhiH parighaishchAnye vyAyudhAsh cha bhujairapi . anyonya.n jaghnire kruddhA yuddhara~Nga gatA narAH .. 18..\\ rathino rathibhiH sArdhamashvArohAshcha sAdibhiH . mAta~NgA varamAta~NgaiH padAtAshcha padAtibhiH .. 19..\\ kShIbA ivAnye chonmattA ra~NgeShviva cha chAraNAH . uchchukrushustathAnyonya.n jaghnuranyonyamAhave .. 20..\\ vartamAne tathA yuddhe nirmaryAde vishAM pate . dhR^iShTadyumno hayAnashvairdroNasya vyatyamishrayat .. 21..\\ te hayA sAdhvashobhanta vimishrA vAtara.nhasaH . pArAvata savarNAshcha raktashoNAshcha sa.nyuge . hayAH shushubhire rAjanmeghA iva sa vidyutaH .. 22..\\ dhR^iShTadyumnashcha samprekShya droNamabhyAshamAgatam . asi charmAdade vIro dhanurutsR^ijya bhArata .. 23..\\ chikIrShurduShkara.n karma pArShataH paravIrahA . IShayA samatikramya droNasya rathamAvishat .. 24..\\ atiShThadyugamadhye sa yugasaMnahaneShu cha . jaghAnArdheShu chAshvAnA.n tatsainyAnyabhyapUjayan .. 25..\\ khaDgena charatastasya shoNAshvAnadhitiShThataH . na dadarshAntara.n droNastadadbhutamivAbhavat .. 26..\\ yathA shyenasya patana.n vaneShvAmiSha gR^iddhinaH . tathaivAsIdabhIsArastasya droNa.n jighA.nsataH .. 27..\\ tataH sharashatenAsya shatachandra.n samAkShipat . droNo drupadaputrasya khaDga.n cha dashabhiH sharaiH .. 28..\\ hayAMshchaiva chatuHShaShTyA sharANA.n jaghnivAnbalI . dhvaja.n chhatraM cha bhallAbhyAM tathobhau pArShNisArathI .. 29..\\ athAsmai tvarito bANamapara.n jIvitAntakam . AkarNapUrNa.n chikShepa vajra.n vajradharo yathA .. 30..\\ ta.n chaturdashabhirbANairbANaM chichchheda sAtyakiH . prastamAchArya mukhyena dhR^iShTadyumnamamochayat .. 31..\\ si.nheneva mR^iga.n grastaM narasi.nhena mAriSha . droNena mochayAmAsa pA~nchAlya.n shinipu~NgavaH .. 32..\\ sAtyakiM prekShya goptAraM pA~nchAlyasya mahAhave . sharANA.n tvarito droNaH ShaDviMshatyA samarpayat .. 33..\\ tato droNa.n shineH pautro grasantamiva sR^i~njayAn . pratyavidhyachchhitairbANaiH ShaDviMshatyA stanAnare .. 34..\\ tataH sarve rathAstUrNaM pA~nchAlA jaya gR^iddhinaH . sAtvatAbhisR^ite droNe dhR^iShTadyumnamamochayan .. 35..\\ \medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 73} dhr bANe tasminnikR^itte tu dhR^iShTadyumne cha mokShite . tena vR^iShNipravIreNa yuyudhAnena sa~njaya .. 1..\\ amarShito maheShvAsaH sarvashastrabhR^itA.n varaH . naravyAghraH shineH pautre droNaH kimakarodyudhi .. 2..\\ s sampradrutaH krodhaviSho vyAditAsya sharAsanaH . tIkShNadhAreShu dashanaH shitanArAcha daMShTravAn .. 3..\\ sa.nrambhAmarSha tAmrAkSho mahAhiriva niHshvasan . naravIra pramuditaiH shoNairashvairmahAjavaiH .. 4..\\ utpatadbhirivAkAsha.n kramadbhiriva sarvataH . rukmapu~NkhA~nsharAnasyanyuyudhAnamupAdravat .. 5..\\ sharapAta mahAvarSha.n rathaghoShabalAhakam . kArmukAkarSha vikShiptaM nArAchabahu vidyutam .. 6..\\ shaktikhaDgAshani dhara.n krodhavegasamutthitam . droNa meghamanAvArya.n hayamAruta choditam .. 7..\\ dR^iShTvaivAbhipatanta.n ta.n shUraH parapura~njayaH . uvAcha sUta.n shaineyaH prahasanyuddhadurmadaH .. 8..\\ eta.n vai brAhmaNa.n krUraM svakarmaNyanavasthitam . Ashraya.n dhArtarAShTrasya rAGYo duHkhabhayAvaham .. 9..\\ shIghraM prajavitairashvaiH pratyudyAhi prahR^iShTavat . AchArya.n rAjaputrANAM satataM shUramAninam .. 10..\\ tato rajatasa~NkAshA mAdhavasya hayottamAH . droNasyAbhimukhAH shIghramagachchhanvAtara.nhasaH .. 11..\\ iShujAlAvR^ita.n ghoramandhakAramanantaram . anAdhR^iShyamivAnyeShA.n shUrANAmabhavattadA .. 12..\\ tataH shIghrAstra viduShordroNa sAtvatayostadA . nAntarma sharavR^iShTInA.n dR^ishyate narasi.nhayoH .. 13..\\ iShUNA.n saMnipAtena shabdo dhArAbhighAtajaH . shushruve shakramuktAnAmashanInAmiva svanaH .. 14..\\ nArAchairatividdhAnA.n sharANAM rUpamAbabhau . AshIviShavidaShTAnA.n sarpANAmiva bhArata .. 15..\\ tayorjyAtalanirghoSho vyashrUyata sudAruNaH . ajasra.n shailashR^i~NgANAM vajreNAhanyatAm iva .. 16..\\ ubhayostau rathau rAja.nste chAshvAstau cha sArathI . rukmapu~NkhaiH sharaishchhannAshchitrarUpA babhustadA .. 17..\\ nirmalAnAmajihmAnAM nArAchAnA.n vishAM pate . nirmuktAshIviShAbhAnA.n sampAto.abhUtsudAruNaH .. 18..\\ ubhayoH patite chhattra.n tathaiva patitau dhvajau . ubhau rudhirasiktA~NgAvubhau cha vijayaiShiNau .. 19..\\ sravadbhiH shoNita.n gAtraiH prasrutAviva vAraNau . anyonyamabhividhyetA.n jIvitAntakaraiH sharaiH .. 20..\\ garjitotkruShTa saMnAdAH sha~NkhadundubhinisvanAH . upAramanmahArAja vyAjahAra na kash chana .. 21..\\ tUShNImbhUtAnyanIkAni yodhA yuddhAdupAraman . dadR^ishe dvairatha.n tAbhyAM jAtakautUhalo janaH .. 22..\\ rathino hastiyantAro hayArohAH padAtayaH . avaikShantAchalairnetraiH parivArya ratharShabhau .. 23..\\ hastyanIkAnyatiShThanta tahAnIkAni vAjinAm . tathaiva rathavAhinyaH prativyUhya vyavasthitAH .. 24..\\ muktA vidrumachitraishcha maNikA~nchanabhUShitaiH . dhvajairAbharaNaishchitraiH kavachaishcha hiraNmayaiH .. 25..\\ vaijayantI patAkAbhiH paristomA~NgakambalaiH . vimalairnishitaiH shastrairhayAnA.n cha prakIrNakaiH .. 26..\\ jAtarUpamayIbhishcha rAjatIbhishcha mUrdhasu . gajAnA.n kumbhamAlAbhirdantaveShTaishcha bhArata .. 27..\\ sabalAkAH sa khadyotAH sairAvata shatahradAH . adR^ishyantoShNa paryAye meghAnAmiva vAgurAH .. 28..\\ apashyannasmadIyAshcha te cha yaudhiShThirAH sthitAH . tadyuddha.n yuyudhAnasya droNasya cha mahAtmanaH .. 29..\\ vimAnAgragatA devA brahma shakrapurogamAH . siddhachAraNasa~NghAshcha vidyAdharamahoragAH .. 30..\\ gatapratyAgatAkShepaishchitraiH shastravighAtibhiH . vividhairvismaya.n jagmustayoH puruShasi.nhayoH .. 31..\\ hastalAghavamastreShu darshayantau mahAbalau . anyonya.n samavidhyetAM sharaistau droNa sAtyakI .. 32..\\ tato droNasya dAshArhaH sharAMshchichchheda sa.nyuge . patribhiH sudR^iDhairAshu dhanushchaiva mahAdyute .. 33..\\ nimeShAntaramAtreNa bhAradvAjo.apara.n dhanuH . sajya.n chakAra tachchAshu chichchhedAsya sa sAtyakiH .. 34..\\ tatastvaranpunardroNo dhanurhasto vyatiShThata . sajya.n sajyaM punashchAsya chichchheda nishitaiH sharaiH .. 35..\\ tato.asya sa.nyuge droNo dR^iShTvA karmAtimAnuSham . yuyudhAnasya rAjendra manasedamachintayat .. 36..\\ etadastrabala.n rAme kArtavIrye dhana~njaye . bhIShme cha puruShavyAghre yadida.n sAtvatAM vare .. 37..\\ ta.n chAsya manasA droNaH pUjayAmAsa vikramam . lAghava.n vAsavasyeva samprekShya dvijasattamaH .. 38..\\ tutoShAstravidA.n shreShThastathA devAH sa vAsavAH . na tAmAlakShayAmAsurlaghutA.n shIghrakAriNaH .. 39..\\ devAshcha yuyudhAnasya gandharvAshcha vishAM pate . siddhachAraNasa~NghAshcha vidurdroNasya karma tat .. 40..\\ tato.anyaddhanurAdAya droNaH kShatriya mardanaH . astrairastravidA.n shreShTho yodhayAmAsa bhArata .. 41..\\ tasyAstrANyastramAyAbhiH pratihanya sa sAtyakiH . jaghAna nishitairbANaistadadbhutamivAbhavat .. 42..\\ tasyAtimAnuSha.n karma dR^iShTvAnyairasama.n raNe . yukta.n yogena yogaGYAstAvakAH samapUjayan .. 43..\\ yadastramasyati droNastadevAsyati sAtyakiH . tamAchAryo.apyasambhrAnto.ayodhayatlshatru tApanaH .. 44..\\ tataH kruddho mahArAja dhanurvedasya pAragaH . vadhAya yuyudhAnasya divyamastramudairayat .. 45..\\ tadAgneyaM mahAghora.n vipughnamupalakShya saH . astra.n divyaM maheShvAso vAruNa.n samudairayat .. 46..\\ hAhAkAro mahAnAsIddR^iShTvA divyAstradhAriNau . na vicherustadAkAshe bhUtAnyAkAshagAnyapi .. 47..\\ astre te vAruNAgneye tAbhyAM bANasamAhite . na tAvadabhiShajyete vyAvartadatha bhAskaraH .. 48..\\ tato yudhiShThiro rAjA bhImasenashcha pANDavaH . nakulaH sahadevashcha paryarakShanta sAtyakim .. 49..\\ dhR^iShTvadyumna mukhaiH sArdha.n virATashcha sa kekayaH . matsyAH shAlveya senAshcha droNamAjagmura~njasA .. 50..\\ duHshAsanaM puraskR^itya rAjaputraH sahasrashaH . droNamabhyupapadyanta sapatnaiH parivAritam .. 51..\\ tato yuddhamabhUdrAja.nstava teShA.n cha dhanvinAm . rajasA sa.nvR^ite loke sharajAlasamAvR^ite .. 52..\\ sarvamAvignamabhavanna prAGYAyata ki.n chana . sainyena rajasA dhvaste nirmaryAdamavartata .. 53..\\ \medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 74} s parivartamAne tvAditye tatra sUryasya rashmibhiH . rajasA kIryamANAshcha mandI bhUtAshcha sainikAH .. 1..\\ tiShThatA.n yudhyamAnAnAM punarAvartatAm api . bhajyatA.n jayatAM chaiva jagAma tadahaH shanaiH .. 2..\\ tathA teShu viShakteShu sainyeShu jaya gR^iddhiShu . arjuno vAsudevashcha saindhavAyaiva jagmatuH .. 3..\\ rathamArga pramANa.n tu kaunteyo nishitaiH sharaiH . chakAra tatra panthAna.n yayau yena janArdanaH .. 4..\\ yatra yatra ratho yAti pANDavasya mahAtmanaH . tatra tatraiva dIryante senAstava vishAM pate .. 5..\\ rathashikShA.n tu dAshArho darshayAmAsa vIryavAn . uttamAdhamamadhyAni maNDalAni vidarshayan .. 6..\\ te tu nAmA~NkitAH pItAH kAlajvalana saMnibhAH . snAyu naddhAH suparvANaH pR^ithavo dIrghagAminaH .. 7..\\ vaiNavAyasmaya sharAH svAyatA vividhAnanAH . rudhiraM patagaiH sArdhaM prANinAM papurAhave .. 8..\\ rathasthiraH kroshamAtre yAnasyatyarjunaH sharAn . rathe kroshamatikrAnte tasya te ghnanti shAtravAn .. 9..\\ tArkShya mAruta ra.nhobhirvAjibhiH sAdhu vAhibhiH . tathAgachchhaddhR^iShIkeshaH kR^itsna.n vismApaya~n jagat .. 10..\\ na tathA gachchhati rathastapanasya vishAM pate . nendrasya na cha rudrasya nApi vaishravaNasya cha .. 11..\\ nAnyasya samare rAjangatapUrvastathA rathaH . yathA yayAvarjunasya mano.abhiprAya shIghragaH .. 12..\\ pravishya tu raNe rAjankeshavaH paravIrahA . senA madhye hayA.nstUrNa.n chodayAmAsa bhArata .. 13..\\ tatastasya rathaughasya madhyaM prApya hayottamAH . kR^ichchhreNa rathamUhusta.n kShutpipAsAshramAnvitAH .. 14..\\ kShatAshcha bahubhiH shastrairyuddhashauNDairanekashaH . maNDalAni vichitrANi vicheruste muhurmuhuH .. 15..\\ hatAnA.n vAjinAgAnAM rathAnA.n cha naraiH saha . upariShTAdatikrAntAH shailAbhAnA.n sahasrashaH .. 16..\\ etasminnantare vIrAvAvantyau bhrAtarau nR^ipa . sahasenau samArchhetAM pANDava.n klAntavAhanam .. 17..\\ tAvarjuna.n chatuHShaShTyA saptatyA cha janArdanam . sharANA.n cha shatenAshvAnavidhyetAM mudAnvitau .. 18..\\ tAvarjuno mahArAja navabhirnataparvabhiH . AjaghAna raNe kruddho marmaGYo marmabhedibhiH .. 19..\\ tatastau tu sharaugheNa bIbhatsu.n saha keshavam . AchchhAdayetA.n sa.nrabdhau si.nhanAda.n cha nedatuH .. 20..\\ tayostu dhanuShI chitre bhallAbhyA.n shvetavAhanaH . chichchheda samare tUrNa.n dhvajau cha kanakojjvalau .. 21..\\ athAnye dhanuShI rAjanpragR^ihya samare tadA . pANDavaM bhR^ishasa~NkruddhAvardayAmAsatuH sharaiH .. 22..\\ tayostu bhR^ishasa~NkruddhaH sharAbhyAM pANDunandanaH . chichchheda dhanuShI tUrNaM bhUya eva dhana~njayaH .. 23..\\ tathAnyairvishikhaistUrNa.n hemapu~NkhaiH shilAshitaiH . jaghAnAshvAnsapadAtA.nstathobhau pArShNisArathI .. 24..\\ jyeShThasya cha shiraH kAyAtkShurapreNa nyakR^intata . sa papAta hataH pR^ithvyA.n vAtarugNa iva drumaH .. 25..\\ vinda.n tu nihataM dR^iShTvA anuvindaH pratApavAn . hatAshva.n rathamutsR^ijya gadA.n gR^ihya mahAbalaH .. 26..\\ abhyadravata sa~NgrAme bhrAturvadhamanusmaran . gadayA gadinA.n shreShTho nR^ityanniva mahArathaH .. 27..\\ anuvindastu dagayA lalATe madhusUdanam . spR^iShTvA nAkampayatkruddho mainAkamiva parvatam .. 28..\\ tasyArjunaH shariH ShaDbhirgrIvAM pAdau bhujau shiraH . nichakarta sa sa~nchinnaH papAtAdrichayo yathA .. 29..\\ tatastau nihatau dR^iShTvA tayo rAjanpadAnugAH . abhyadravanta sa~NkruddhAH kirantaH shatashaH sharAn .. 30..\\ tAnarjunaH sharaistUrNaM nihatya bharatarShabha . vyarochata yathA vahnirdAva.n dagdhvA himAtyaye .. 31..\\ tayoH senAmatikramya kR^ichchhrAnniryAddhana~njayaH . vibabhau jaladAnbhittvA divAkara ivoditaH .. 32..\\ ta.n dR^iShTvA kuravastrastAH prahR^iShTAshchAbhavanpunaH . abhyavarSha.nstadA pArtha.n samantAdbharatarShabha .. 33..\\ shrAnta.n chaina.n samAlakShya GYAtvA dUre cha saindhavam . si.nhanAdena mahatA sarvataH paryavArayan .. 34..\\ tA.nstu dR^iShTvA susa.nrabdhAnutsmayanpuruSharShabhaH . shanakairiva dAshArhamarjuno vAkyamabravIt .. 35..\\ sharArditAshcha glAnAshcha hayA dUre cha saindhavaH . kimihAnantara.n kAryaM jyAyiShThaM tava rochate .. 36..\\ brUhi kR^iShNa yathAtattva.n tva.n hi prAGYatamaH sadA . bhavannetrA raNe shatrUnvijeShyantIha pANDavAH .. 37..\\ mama tvanantarma kR^itya.n yadvai tatsaMnibodha me . hayAnvimuchya hi sukha.n vishalyAnkuru mAghava .. 38..\\ evamuktastu pArthena keshavaH pratyuvAcha tam . mamApyetanmataM pAtha yadida.n te prabhAShitam .. 39..\\ arj ahamAvArayiShyAmi sarvasainyAni keshava . tvamapyatra yathAnyAya.n kuru kAyamanantaram .. 40..\\ s so.avatIrya rathopasthAdasambhrAnto dhana~njayaH . gANDIva.n dhanurAdAya tasthau giririvAchalaH .. 41..\\ tamabhyadhAvankroshantaH kShatriyA jayakA~NkShiNaH . ida.n chhidramiti GYAtvA dharaNIsthaM dhana~njayam .. 42..\\ tameka.n rathavaMshena mahatA paryavArayan . vikarShantashcha chApAni visR^ijantashcha sAyakAn .. 43..\\ astrANi cha vichitrANi kruddhAstatra vyadarshayan . chhAdayantaH sharaiH pArthaM meghA iva divAkaram .. 44..\\ abhyadravanta vegena kShatriyAH kShatriyarShabham . rathasi.nha.n rathodArAH si.nhaM mattA iva dvipAH .. 45..\\ tatra pArthasya bhujayormahadbalamadR^ishyata . yatkruddho bahulAH senAH sarvataH samavArayat .. 46..\\ astrairastrANi sa.nvArya dviShatA.n sarvato vibhuH . iShubhirbahubhistUrNa.n sarvAneva samAvR^iNot .. 47..\\ tatrAntarikShe bANAnAM pragADhAnA.n vishAM pate . sa~NgharSheNa mahArchiShmAnpAvakaH samajAyata .. 48..\\ tatra tatra maheShvAsaiH shvasadbhiH shoNidukShitaiH . hayairnAgaishcha sambhinnairnadadbhishchAri karshanaiH .. 49..\\ sa.nrabdhaishchAribhirvIraiH prArthayadbhirjayaM mR^idhe . ekasthairbahubhiH kruddhairUShmA va samajAyata .. 50..\\ sharormiNa.n dhvajAvartaM nAganakraM duratyayam . padAtimatsya kalila.n sha~Nkhadundubhinisvanam .. 51..\\ asa~NkhyeyamapAra.n cha rajo.a.abhIlamatIva cha . uShNISha kamaThachchhannaM patAkAphena mAlinam .. 52..\\ rathasAgaramakShobhyaM mAta~NgA~NgashilA chitam . velA bhUtAstadA pArthaH patribhiH samavArayat .. 53..\\ tato janArdanaH sa~Nkhye priyaM puruShasattamam . asambhrAnto mahAbAhurarjuna.n vAkyamabravIt .. 54..\\ udapAnamihAshvAnAM nAlamasti raNe.arjune . parIpsante jala.n cheme peyaM cha tvavagAhanam .. 55..\\ idamastItyasambhrAnto bruvannastreNa medinIm . abhihatyArjunashchakre vAjipAna.n saraH shubham .. 56..\\ sharavaMsha.n sharasthUNaM sharAchchhAdanamadbhutam . sharaveshmAkarotpArthastvaShTevAdbhuta karmakR^it .. 57..\\ tataH prahasya govindaH sAdhu sAdhvityathAbravIt . sharaveshmani pArthena kR^ite tasminmahAraNe .. 58..\\ \medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 75} s salile janite tasminkaunteyena mahAtmanA . nivArite dviShatsainye kR^ite cha sharaveshmani .. 1..\\ vAsudevo rathAttUrNamavatIrya mahAdyutiH . mochayAmAsa turagAnvitunnAnka~NkapatribhiH .. 2..\\ adR^iShTapUrva.n taddR^iShTvA si.nhanAdo mahAnabhUt . siddhachAraNasa~NghAnA.n sainikAnA.n cha sarvashaH .. 3..\\ padAtina.n tu kaunteya.n yudhyamAnaM nararShabhAH . nAshaknuvanvArayitu.n tadadbhutamivAbhavat .. 4..\\ Apatatsu rathaugheShu prabhUtagajavAjiShu . nAsambhramattadA pArthastadasya puruShAnati .. 5..\\ vyasR^ijanta sharaughA.nste pANDavaM prati pArthivAH . na chAvyathata dharmAtmA vAsaviH paravIrahA .. 6..\\ sa tAni sharajAlAni gadAH prAsAMshcha vIryavAn . AgatAnagrasatpArthaH saritaH sAgato yathA .. 7..\\ astravegena mahatA pArtho bAhubalena cha . sarveShAM pArthivendrANAmagrasattA~nsharottamAn .. 8..\\ tattu pArthasya vikrAnta.n vAsudevasya chobhayoH . apUjayanmahArAja kauravAH paramAdbhutam .. 9..\\ kimadbhutatara.n loke bhavitApyatha vApyabhUt . yadashvAnpArtha govindau mochayAmAsatU raNe .. 10..\\ bhaya.n vipulamasmAsu tAvadhattAM narottamau . tejo vidadhatushchogra.n visrabdhau raNamUrdhani .. 11..\\ athotsmayanhR^iShIkeshaH strImadhya iva bhArata . arjunena kR^ite sa~Nkhye sharagarbhagR^ihe tadA .. 12..\\ upAvartayadavyagrastAnashvAnpuShkarekShaNaH . miShatA.n sarvasainyAnA.n tvadIyAnAM vishAM pate .. 13..\\ teShA.n shrama.n cha glAniM cha vepathuM vamathuM vraNAn . sarva.n vyapAnudatkR^iShNaH kushalo hyashvakarmaNi .. 14..\\ shalyAnuddhR^itya pANibhyAM parimR^ijya cha tAnhayAn . upAvR^itya yathAnyAyaM pAyayAmAsa vAri saH .. 15..\\ sa tA.NllabdhodakAnsnAtA~njagdhAnnAnvigataklamAn . yojayAmAsa sa.nhR^iShTaH punareva rathottame .. 16..\\ sa ta.n rathavaraM shauriH sarvashastrabhR^itAM varaH . samAsthAya mahAtejAH sArjunaH prayayau drutam .. 17..\\ ratha.n rathavarasyAjau yuktaM labdhodakairhayaiH . dR^iShTvA kuru balashreShThAH punarvimanaso.abhavan .. 18..\\ viniHshvasantaste rAjanbhagnadaMShTrA ivoragAH . dhigaho dhiggataH pArthaH kR^iShNashchetyabruvanpR^ithak .. 19..\\ sarvakShatrasya miShato rathenaikena daMshitau . bAla krIDanakeneva kadarthI kR^ityano balam .. 20..\\ kroshatA.n yatamAnAnAmasa.nsaktau parantapau . darshayitvAtmano vIryaM prayAtau sarvarAjasu .. 21..\\ tau prayAtau punardR^iShTvA tadAnye sainikAbruvan . tvaradhva.n kuravaH sarve vadhe kR^iShNa kirITinoH .. 22..\\ ratha.n yuktvA hi dAshArho miShatAM sarvadhanvinAm . jayadrathAya yAtyeSha kadarthI kR^ityano raNe .. 23..\\ tatra ke chinmitho rAjansamabhAShanta bhUmipAH . adR^iShTapUrva.n sa~NgrAme taddR^iShTvA mahadadbhutam .. 24..\\ sarvasainyAni rAjA cha dhR^itaraShTro.atyaya.n gataH . duryodhanAparAdhena kShatra.n kR^itsnA cha medinI .. 25..\\ vilaya.n samanuprAptA tachcha rAjA na budhyate . ityeva.n kShatriyAstatra bruvantyanye cha bhArata .. 26..\\ sindhurAjasya yatkR^itya.n gatasya yamasAdanam . tatkarotu vR^ithA dR^iShTirdhArtarAShTro.anupAyavit .. 27..\\ tataH shIghrataraM prAyAtpANDavaH saindhavaM prati . nivartamAne tigmAMshau hR^iShTaiH pItodakairhayaiH .. 28..\\ taM prayAntaM mahAbAhu.n sarvashastrabhR^itAM varam . nAshaknuvanvArayitu.n yodhAH kruddhamivAntakam .. 29..\\ vidrAvya tu tataH sainyaM pANDavaH shatrutApanaH . yathA mR^igagaNAnsi.nhaH saindhavArthe vyaloDayat .. 30..\\ gAhamAnastvanIkAni tUrNamashvAnachodayat . balAka varNAndAshArhaH pAchajanya.n vyanAdayat .. 31..\\ kaunteyenAgrataH sR^iShTA nyapatanpR^iShThataH sharAH . tUrNAttUrNatara.n hyashvAste.avahanvAtara.nhasaH .. 32..\\ vAtoddhUta patAkAnta.n ratha.n jaladanisvanam . ghora.n kapidhvajaM dR^iShTvA viShaNNA rathino.abhavan .. 33..\\ divAkare.atha rajasA sarvataH sa.nvR^ite bhR^isham . sharArtAshcha raNe yodhA na kR^iShNau shekurIkShitum .. 34..\\ tato nR^ipatayaH kurddhAH parivavrurdhana~njayam . kShatriyA bahavashchAnye jayadrathavadhaiShiNam .. 35..\\ apanIyatsu shalyeShu dhiShThitaM puruSharShabham . duryodhanastvagAtpArtha.n tvaramANo mahAhave .. 36..\\ \medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 76} s sra.nsanta iva majjAnastAvakAnAM bhayAnnR^ipa . tau dR^iShTvA samatikrAntau vAsudevadhana~njayau .. 1..\\ sarve tu pratisa.nrabdhA hrImantaH sattvachoditAH . sthirI bUtA mahAtmAnaH pratyagachchhandhana~njayam .. 2..\\ ye gatAH pANDava.n yuddhe krodhAmarShasamanvitAH . te.adyApi na nivartante sindhavaH sAgarAdiva .. 3..\\ asantastu nyavartanta vedebhya iva nAstikAH . narakaM bhajamAnAste pratyapadyanta kilbiSham .. 4..\\ tAvatItya rathAnIka.n vimuktau puruSharShabhau . dadR^ishAte yathA rAhorAsyAnmuktau prabhA karau .. 5..\\ matsyAviva mahAjAla.n vidArya vigatajvarau . tathA kR^iShNAvadR^ishyetA.n senA jAlaM vidArya tat .. 6..\\ vimuktau shastrasambAdhAddroNAnIkAtsudurbhidAt . adR^ishyetAM mahAtmAnau kAlasUryAvivoditau .. 7..\\ astrasambAdha nirmuktau vimuktau shastrasa~NkaTAt . adR^ishyetAM mahAtmAnau shatrusambAdha kAriNau .. 8..\\ vimuktau jvalanasparshAnmakarAsyAjjhaShAviva . vyakShobhayetA.n senA.n tau samudraM makarAviva .. 9..\\ tAvakAstava putrAshcha droNAnIkasthayostayoH . naitau tariShyato droNamiti chakrustadA matim .. 10..\\ tau tu dR^iShTvA vyatikrAntau droNAnIkaM mahAdyutI . nAshasha.nsurmahArAja sindhurAjasya jIvitam .. 11..\\ AshA balavatI rAjanputrANAm abhavattava . droNa hArdikyayoH kR^iShNau na mokShyete iti prabho .. 12..\\ tAmAshA.n viphalA.n kR^itvA nistIrNau tau parantapau . droNAnIkaM mahArAja bhojAnIka.n cha dustaram .. 13..\\ atha dR^iShTvA vyatikrAntau jvalitAviva pAvakau . nirAshAH sindhurAjasya jIvitaM nAshasha.nsire .. 14..\\ mithashcha samabhAShetAmabhItau bhayavardhanau . jayadratha vade vAchastAstAH kR^iShNa dhana~njayau .. 15..\\ asau madhye kR^itaH ShaDbhirdhArtarAShTrairmahArathaiH . chakShurviShayasamprApto na nau mokShyati saindhavaH .. 16..\\ yadyasya samare goptA shakro devagaNaiH saha . tathApyena.n haniShyAva iti kR^iShNAvabhAShatAm .. 17..\\ iti kR^iShNau mahAbAhU mithaH kathayatA.n tadA . sindhurAjamavekShantau tatputrAstava shushruvuH .. 18..\\ atItya maru dhanveva prayAntau tR^iShitau gajau . pItvA vAri samAshvastau tathaivAstAmarindamau .. 19..\\ vyAghrasi.nhagajAkIrNAnatikramyeva parvatAn . adR^ishyetAM mahAbAhU yathA mR^ityujarAtigau .. 20..\\ tathA hi mukhavarNo.ayamanayoriti menire . tAvakA dR^ishyamuktau tau vikroshanti sma sarvataH .. 21..\\ doNAdAshIviShAkArAjjvalitAdiva pAvakAt . anyebhyaH pArthivebhyashcha bhAsvantAviva bhAskarau .. 22..\\ tau muktau sAgaraprakhyAddroNAnIkAdarindamau . adR^ishyetAM mudA yuktau samuttIryArNava.n yathA .. 23..\\ shastraughAnmahato muktau droNa hArdikya rakShitAn . rochamAnAvadR^ishyetAmindrAgnyoH sadR^ishau raNe .. 24..\\ udbhinna rudhirau kR^iShNau bhAradvAjasya sAyakaiH . shitaishchitau vyarochetA.n karNikArairivAchalau .. 25..\\ droNa grAhahradAnmuktau shaktyAshIviShasa~NkaTAt . ayaH sharogramakarotkShatriya pravarAmbhasaH .. 26..\\ jyAghoShatalanirhrAdAdgadA nistriMshavidyutaH . droNAstra meghAnnirmuktau sUryendU timirAdiva .. 27..\\ bAhubhyAmiva santIrNau sindhuShaShThAH samudragAH . tapAnte saritaH pUrNA mahAgrAhasamAkulAH .. 28..\\ iti kR^iShNA maheShvAsau yashasA lokavishrutau . sarvabhUtAnyamanyanta droNAstra balavismayAt .. 29..\\ jayadratha.n samIpasthamavekShantau jighA.nsayA . ruruM nipAne lipsantau vyAghravattAvatiShThatAm .. 30..\\ yathA hi mukhavarNo.ayamanayoriti menire . tava yodhA mahArAja hatameva jayadratham .. 31..\\ lohitAkShau mahAbAhU sa.nyattau kR^iShNa pANDavau . sindhurAjamabhiprekShya hR^iShTau vyanadatAM muhuH .. 32..\\ shaurerabhIshu hastasya pArthasya cha dhanuShmataH . tayorAsItpratibhrAjaH sUryapAvakayoriva .. 33..\\ harSha eva tayorAsIddroNAnIka pramuktayoH . samIpe saindhava.n dR^iShTvA shyenayorAmiSha.n yathA .. 34..\\ tau tu saindhavamAlokya vartamAnamivAntike . sahasA petatuH kruddhau kShipra.n shyenAvivAmiShe .. 35..\\ tau tu dR^iShTvA vyatikrAntau hR^iShIkesha dhana~njayau . sindhurAjasya rakShArthaM parAkrAntaH sutastava .. 36..\\ droNenAbaddha kavacho rAjA duryodhanastadA . yayAvekarathenAjau hayasa.nskAravitprabho .. 37..\\ kR^iShNa pArthau maheShvAsau vyatikramyAtha te sutaH . agrataH puNDarIkAkShaM pratIyAya narAdhipa .. 38..\\ tataH sarveShu sainyeShu vAditrANi prahR^iShTavat . prAvAdyansamatikrAnte tava putre dhana~njayam .. 39..\\ si.nhanAda ravAshchAsa~nsha~NkhadundubhimishritAH . dR^iShTvA duryodhana.n tatra kR^iShNayoH pramukhe sthitam .. 40..\\ ye cha te sindhurAjasya goptAraH pAvakopamAH . te prahR^iShyanta samare dR^iShTvA putra.n tavAbhibho .. 41..\\ dR^iShTvA duryodhana.n kR^iShNastvatikrAnta.n sahAnugam . abravIdarjuna.n rAjanprAptakAlamidaM vachaH .. 42..\\ \medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 77} vaasu suyodhanamatikrAntamenaM pashya dhana~njaya . ApadgatamimaM manye nAstyasya sadR^isho rathaH .. 1..\\ dUrapAtI maheShvAsaH kR^itAstro yuddhadurmadaH . dR^iDhAstrashchitrayodhI cha dhArtarAShTro mahAbalaH .. 2..\\ atyantasukhasa.nvR^iddo mAnitashcha mahArathaiH . kR^itI cha satataM pArtha nitya.n dveShTi cha pANDavAn .. 3..\\ tena yuddhamahaM manye prAptakAla.n tavAnagha . atra vo dyUtamAyAta.n vijayAyetarAya vA .. 4..\\ atra krodhaviShaM pArtha vimu~ncha chirasambhR^itam . eSha mUlamanarthAnAM pANDavAnAM mahArathaH .. 5..\\ so.ayaM prAptastavAkShepaM pashya sAphalyamAtmanaH . katha.n hi rAjA rAjyArthI tvayA gachchheta sa.nyugam .. 6..\\ diShTyA tvidAnI.n samprApta eSha te bANagocharam . sa yathA jIvita.n jahyAttathA kuru dhana~njaya .. 7..\\ aishvaryamadasaMmUDho naiSha duHkhamupeyivAn . na cha te sa.nyuge vIrya.n jAnAti puruSharShabha .. 8..\\ tvA.n hi lokAstrayaH pArtha sa surAsuramAnuShAH . notsahante raNe jetu.n kimutaikaH suyodhanaH .. 9..\\ sa diShTyA samanuprAptastava pArtharathAntikam . jahyena.n vai mahAbAho yathA vR^itraM purandaraH .. 10..\\ eSha hyanarthe satataM parAkrAntastavAnagha . nikR^ityA dharmarAja.n cha dyUte va~nchitavAnayam .. 11..\\ bahUni sunR^isha.nsAni kR^itAnyetena mAnada . yuShmAsu pApamatinA apApeShveva nityadA .. 12..\\ tamanArya.n sadA kShudraM puruSha.n kAmachAriNam . AryA.n yuddhe mati.n kR^itvA jahi pArthAvichArayan .. 13..\\ nikR^ityA rAjyaharaNa.n vanavAsa.n cha pANDava . pariklesha.n cha kR^iShNAyA hR^idi kR^itvA parAkrama .. 14..\\ diShTyaiSha tava bANAnA.n gochare parivartate . pratighAtAya kAryasya diShTyA cha yatate.agrataH .. 15..\\ diShTyA jAnAti sa~NgrAme yoddhavya.n hi tvayA saha . diShTyA cha saphalAH pArtha sarve kAmA hi kAmitAH .. 16..\\ tasmAjjahi raNe pArtha dhArtarAShTra.n kulAdhamam . yathendreNa hataH pUrva.n jambho devAsure mR^idhe .. 17..\\ asminhate tvayA sainyamanAthaM bhidyatAm idam . vairasyAsyAstvavabhR^itho mUla.n chhindhi durAtmanAm .. 18..\\ s ta.n tathetyabravItpArthaH kR^ityarUpamidaM mama . sarvamanyadanAdR^itya gachchha yatra suyodhanaH .. 19..\\ yenaitaddIrghakAlaM no bhukta.n rAjyamakaNTakam . apyasya yudhi vikramya chhindyAM mUrdhAnamAhave .. 20..\\ api tasyA anarhAyAH parikleshasya mAdhava . kR^iShNAyAH shaknuyA.n gantuM padaM keshapradharShaNe .. 21..\\ ityeva.n vAdinau hR^iShTau hR^iShNau shvetAnhayottamAn . preShayAmAsatuH sa~Nkhye prepsantau taM narAdhipam .. 22..\\ tayoH samIpa.n samprApya putraste bharatarShabha . na chakAra bhayaM prApte bhaye mahati mAriSha .. 23..\\ tadasya kShatriyAstatra sarva evAbhyapUjayan . yadarjuna hR^iShIkeshau pratyudyAto.avichArayan .. 24..\\ tataH sarvasya sainyasya tAvakasya vishAM pate . mahAnnAdo hyabhUttatra dR^iShTvA rAjAnamAhave .. 25..\\ tasmi~njanasamunnAde pravR^itte bhairave sati . kadarthI kR^ityate putraH pratyamitramavArayat .. 26..\\ AvAritastu kaunteyastava putreNa dhanvinA . sa.nrambhamagamadbhUyaH sa cha tasminparantapaH .. 27..\\ tau dR^iShTvA pratisa.nrabdhau duryodhana dhana~njayau . abhyavaikShanta rAjAno bhImarUpAH samantataH .. 28..\\ dR^iShTvA tu pArtha.n sa.nrabdhaM vAsudeva.n cha mAriSha . prahasanniva putraste yoddhukAmaH samAhvayat .. 29..\\ tataH prahR^iShTo dAshArhaH pANDavashcha dhana~njayaH . vyAkroshetAM mahAnAda.n dadhmatushchAmbujottamau .. 30..\\ tau hR^iShTarUpau samprekShya kauraveyAshcha sarvashaH . nirAshAH samapadyanta putrasya tava jIvite .. 31..\\ shokamIyuH para.n chaiva kuravaH sarva eva te . amanyanta cha putra.n te vaishvAnara mukhe hutam .. 32..\\ tathA tu dR^iShTvA yodhAste prahR^iShTau kR^iShNa pANDavau . hato rAjA hato rAjetyUchurevaM bhayArditAH .. 33..\\ janasya saMninAda.n tu shrutvA duryodhano.abravIt . vyetu vo bhIraha.n kR^iShNau preShayiShyAmi mR^ityave .. 34..\\ ityuktvA sainikAnsarvA~njayApekShI narAdhipaH . pArthamAbhAShya sa.nrambhAdida.n vachanamabravIt .. 35..\\ pArtha yachchhikShita.n te.astraM divyaM mAnuShameva cha . taddarshaya mayi kShipra.n yadi jAto.asi pANDunA .. 36..\\ yadbala.n tava vIryaM cha keshavasya tathaiva cha . tatkuruShva mayi kShipraM pashyAmastava pauruSham .. 37..\\ asmatparokSha.n karmANi pravadanti kR^itAni te . svAmisatkArayuktAni yAni tAnIha darshaya .. 38..\\ \medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 78} s evamuktvArjuna.n rAjA tribhirmarmAtigaiH sharaiH . pratyavidhyanmahAvegaishchaturbhishaturo hayAn .. 1..\\ vAsudeva.n cha dashabhiH pratyavidhyatstanAntare . patoda.n chAsya bhallena chhittvA bhUmAvapAtayat .. 2..\\ ta.n chaturdashabhiH pArthashchitrapu~NkhaiH shilAshitaiH . avidhyattUrNamavyagraste.asyAbhrashyanta varmaNaH .. 3..\\ teShA.n vaiphalyamAlokya punarnava cha pa~ncha cha . prAhiNonnishitAnbANA.nste chAbhrashyanta varmaNaH .. 4..\\ aShTAviMshattu tAnbANAnastAnviprekShya niShphalAn . abravItparavIraghnaH kR^iShNo.arjunamida.n vachaH .. 5..\\ adR^iShTapUrvaM pashyAmi shilAnAmiva sarpaNam . tvayA sampreShitAH pArtha nArtha.n kurvanti patriNaH .. 6..\\ kachchidgANDIvataH prANAstathaiva bharatarShabha . muShTishcha te yathApUrvaM bhujayoshcha bala.n tava .. 7..\\ na chedvidheraya.n kAlaH prAptaH syAdadya pashchimaH . tava chaivAsya shatroshcha tanmamAchakShva pR^ichchhataH .. 8..\\ vismayo me mahAnpArtha tava dR^iShTvA sharAnimAn . vyarthAnnipatataH sa~Nkhye duryodhana rathaM prati .. 9..\\ vajrAshanisamA ghorAH parakAyAvabhedinaH . sharAH kurvanti te nArthaM pArtha kAdya viDanbanA .. 10..\\ arj droNenaiShA matiH kR^iShNa dhArtarAShTre niveshitAH . ante vihitamastrANAmetatkavachadhAraNam .. 11..\\ asminnantarhita.n kR^iShNa trailokyamapi varmaNi . eko droNo hi vedaitadaha.n tasmAchcha sattamAt .. 12..\\ na shakyametatkavachaM bANairbhettu.n kathaM chana . api vajreNa govinda svayaM maghavatA yudhi .. 13..\\ jAna.nstvamapi vai kR^iShNa mA.n vimohayase katham . yadvR^itta.n triShu lokeShu yachcha keshava vartate .. 14..\\ tathA bhaviShyadyachchaiva tatsarva.n vidita.n tava . na tveva.n veda vai kashchidyathA tvaM madhusUdana .. 15..\\ eSha duryodhanaH kR^iShNa droNena vihitAmimAm . tiShThatyabhItavatsa~Nkhye bibhratkavachadhAraNAm .. 16..\\ yattvatra vihita.n kAryaM naiSha tadvetti mAdhava . strIvadeSha bibhartyetA.n yuktA.n kavachadhAraNAm .. 17..\\ pashya bAhvoshcha me vIrya.n dhanuShashcha janArdana . parAjayiShye kauravya.n kavachenApi rakShitam .. 18..\\ idama~Ngirase prAdAddevesho varma bhAsvaram . punardadau surapatirmahya.n varma sa sa~Ngraham .. 19..\\ daiva.n yadyasya varmaitadbrahmaNA vA svaya.n kR^itam . naitadgopsyati durbuddhimadya bANahataM mayA .. 20..\\ s evamuktvArjuno bANAnabhimantrya vyakarShayat . vikR^iShyamANA.nstenaiva.n dhanurmadhya gatA~nsharAn . tAnasyAstreNa chichchheda drauNiH sarvAstraghAtinA .. 21..\\ tAnnikR^ittAniShUndR^iShTvA dUrato brahmavAdinA . nyavedayatkeshavAya vismitaH shvetavAhanaH .. 22..\\ naitadastraM mayA shakya.n dviH prayoktuM janArdana . astraM mAmeva hanyAddhi pashya tvadya balaM mama .. 23..\\ tato duryodhanaH kR^iShNau navabhirnataparvabhiH . avidhyata raNe rAja~nsharairAshIviShopamaiH . bhUya evAbhyavarShachcha samare kR^iShNa pANDavau .. 24..\\ sharavarSheNa mahatA tato.ahR^iShyanta tAvakAH . chakrurvAditraninadAnsi.nhanAda ravA.nstathA .. 25..\\ tatha kruddho raNe pArthaH sR^ikkaNI parisa.nhihan . nApashyata tato.asyA~Nga.n yanna syAdvarma rakShitam .. 26..\\ tato.asya nishitairbANaiH sumuktairantakopamaiH . hayAMshchakAra nirdehAnubhau cha pArShNisArathI .. 27..\\ dhanurasyAchchhinachchitra.n hastAvApa.n cha vIryavAn . ratha.n cha shakalIkartu.n savyasAchI prachakrame .. 28..\\ duryodhana.n cha bANAbhyAM tikShNAbhyA.n virathI kR^itam . avidhyaddhasta talayorubhayorarjunastadA .. 29..\\ ta.n kR^ichchhrAmApadaM prAptaM dR^iShTvA paramadhanvinaH . samApetuH parIpsanto dhana~njaya sharArditam .. 30..\\ te rathairbahusAhasraiH kalpitaiH ku~njarairhayaiH . padAtyoghaishcha sa.nrabdhaiH parivavrurdhana~njayam .. 31..\\ atha nArjuna govindau rathau vApi vyadR^ishyata . astravarSheNa mahatA janaughaishchApi sa.nvR^itau .. 32..\\ tato.arjuno.astravIryeNa nijaghne tA.n varUthinIm . tatra vya~NgI kR^itAH petuH shatasho.atha rathadvipAH .. 33..\\ te hatA hanyamAnAshcha nyagR^ihNa.nsta.n rathottamam . sa rathastambhitastasthau kroshamAtra.n samantataH .. 34..\\ tato.arjuna.n vR^iShNivIrastvarito vAkyamabravIt . dhanurvisphArayAtyarthamaha.n dhmAsyAmi chAmbujam .. 35..\\ tato visphArya balavadgANDIva.n jaghnivAnripUn . mahatA sharavarSheNa talashabdena chArjunaH .. 36..\\ pA~nchajanya.n cha balavaddadhmau tAreNa keshavaH . rajasA dhvastapakShmAntaH prasvinnavadano bhR^isham .. 37..\\ tasya sha~Nkhasya nAdena dhanuSho nisvanena cha . niHsattvAshcha sa sattAshcha kShitau peturtadA janAH .. 38..\\ tairvimukto ratho reje vAyvIrita ivAmbudaH . jayadrathasya goptArastataH kShubdhAH sahAnugAH .. 39..\\ te dR^iShTvA sahasA pArtha.n goptAraH saindhavasya tu . chakrurnAdAnbahuvidhAnkampayanto vasundharAm .. 40..\\ bANashabdaravAMshchogrAnvimishrA~nsha~NkhanisvanaiH . prAdushchakrurmahAtmAnaH si.nhanAda ravAnapi .. 41..\\ ta.n shrutvA ninada.n ghoraM tAvakAnAM samutthitam . pradadhmatustadA sha~Nkhau vAsudevadhana~njayau .. 42..\\ tena shabdena mahatA pUriteya.n vasundharA . sa shailA sArNava dvIpA sa pAtAlA vishAM pate .. 43..\\ sa shabdo bharatashreShTha vyApya sarvA disho dasha . pratisasvAna tatraiva kurupANDavayorbale .. 44..\\ tAvakA rathinastatra dR^iShTvA kR^iShNa dhana~njayau . sa.nrambhaM paramaM prAptAstvaramANA mahArathAH .. 45..\\ atha kR^iShNau mahAbhAgau tAvakA dR^ishyadaMshitau . abhyadravanta sa~NkruddhAstadadbhutamivAbhavat .. 46..\\ \medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 79} s tAvakAstu samIkShyaiva vR^iShNyandhakakurUttamau . prAgatvara~njighA.nsantastathaiva vijayaH parAn .. 1..\\ suvarNachitrairvaiyAghraiH svanavadbhirmahArathaiH . dIpayanto dishaH sarvA jvaladbhiriva pAvakaiH .. 2..\\ rukmapR^iShThaishcha duShprekShyaiH kArmukaiH pR^ithivIpate . kUjadbhiratulAnnAdAnroShitairuragairiva .. 3..\\ bhUrishravAH shalaH karNo vR^iShaseno jayadrathaH . kR^ipashcha madrarAjashcha drauNishcha rathinA.n varaH .. 4..\\ te pibanta ivAkAshamashvairaShTau mahArathAH . vyarAjayandasha disho vaiyAghrairhemachandrakaiH .. 5..\\ te daMshitAH susa.nrabdhA rathairmeghaughanisvanaiH . samAvR^iNvandishaH sarvAH pArtha.n cha vishikhaiH shitaiH .. 6..\\ kaulUtakA hayAshchitrA vahantastAnmahArathAn . vyashobhanta tadA shIghrA dIpayanto disho dasha .. 7..\\ AjAneyairmahAvegairnAnAdeshasamutthitaiH . pArvatIyairnadIjaishcha saindhavaishcha hayottamaiH .. 8..\\ kuru yodhavarA rAja.nstava putraM parIpsavaH . dhana~njayaratha.n shIghraM sarvataH samupAdravan .. 9..\\ te pragR^ihya mahAsha~NkhAndadhmuH puruShasattamAH . pUrayanto diva.n rAjanpR^ithivI.n cha sa sAragAm .. 10..\\ tathaiva dadhmatuH sha~Nkhau vAsudevadhana~njayau . pravarau sarvabhUtAnA.n sarvasha~Nkhavarau bhuvi . devadatta.n cha kaunteyaH pA~nchajanyaM cha keshavaH .. 11..\\ shabdastu devadattasya dhana~njaya samIritaH . pR^ithivI.n chAntarikShaM cha dishashchaiva samAvR^iNot .. 12..\\ tathaiva pA~nchajanyo.api vAsudeva samIritaH . sarvashabdAnatikramya pUrayAmAsa rodasI .. 13..\\ tasmi.nstathA vartamAne dAruNe nAdasa~Nkule . bhIrUNA.n trAsajanane shUrANA.n harShavardhane .. 14..\\ pravAditAsu bherIShu jharjhareShvAnakeShu cha . mR^ida~NgeShu cha rAjendra vAdyamAneShvanekashaH .. 15..\\ mahArathasamAkhyAta duryodhanahitaiShiNaH . amR^iShyamANAsta.n shabda.n kruddhAH paramadhanvinaH . nAnAdeshyA mahIpAlAH svasainyaparirakShiNaH .. 16..\\ amarShitA mahAsha~NkhAndadhmurvIrA mahArathAH . kR^ite pratikariShyantaH keshavasyArjunasya cha .. 17..\\ babhUva tava tatsainya.n sha~NkhashabdasamIritam . udvignarathanAgAshvamasvasthamiva chAbhibho .. 18..\\ tatprayuktamivAkAsha.n shUraiH sha~NkhaninAditam . babhUva bhR^ishamudvignaM nirghAtairiva nAditam .. 19..\\ sa shabdaH sumahAnrAjandishaH sarvA vyanAdayat . trAsayAmAsa tatsainya.n yugAnta iva sambhR^itaH .. 20..\\ tato duryodhano.aShTau cha rAjAnaste mahArathAH . jayadrathasya rakShArthaM pANDavaM paryavArayan .. 21..\\ tato drauNistrisaptatyA vAsudevamatADayat . arjuna.n cha tribhirbhallairdhvajamashvAMshcha pa~nchabhiH .. 22..\\ tamarjunaH pR^iShatkAnA.n shataiH ShaDbhiratADayat . atyarthamiva sa~NkruddhaH pratividdhe janArdane .. 23..\\ karNa.n dvAdashabhirviddhvA vR^iShasenaM tribhistathA . shalyasya sa shara.n chApaM muShTau chichchheda vIryavAn .. 24..\\ gR^ihItvA dhanuranyattu shalyo vivyAdha pANDavam . bhUrishravAstribhirbANairhemapu~NkhaiH shilAshitaiH .. 25..\\ karNo dvAtrishatA chaiva vR^iShasenashcha pa~nchabhiH . jayadrathastrisaptatyA kR^ipashcha dashabhiH sharaiH . madrarAjashcha dashabhirvivyadhuH phalguna.n raNe .. 26..\\ tataH sharANA.n ShaShTyA tu drauNiH pArthamavAkirat . vAsudeva.n cha saptatyA punaH pArthaM cha pa~nchabhiH .. 27..\\ prahasa.nstu naravyAghraH shvetAshvaH kR^iShNasArathiH . pratyavidhyatsa tAnsarvAndarshayanpANilAghavam .. 28..\\ karNa.n dvAdashabhirviddhvA vR^iShasenaM tribhiH sharaiH . shalyasya samare chApaM muShTideshe nyakR^intata .. 29..\\ saumadatti.n tribhirviddhvA shalyaM cha dashabhiH sharaiH . shitairagnishikhAkArairdrauNi.n vivyAdha chAShabhiH .. 30..\\ gautamaM pa~nchaviMshatyA shaindhava.n cha shatena ha . punardrauNi.n cha saptatyA sharANA.n so.abhyatADayat .. 31..\\ bhUri shvarAstu sa~NkruddhaH pratoda.n chichchhide hareH . arjuna.n cha trisaptatyA bANAnAmAjaghAna ha .. 32..\\ tataH sharashataistIkShNaistAnarI~nshvetavAhanaH . pratyaShedhaddruta.n kruddho mahAvAto ghanAniva .. 33..\\ \medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 80} dhr dhvajAnbahuvidhAkArAnbhrAjamAnAnatishriyA . pArthAnAM mAmakAnA.n cha tAnmamAchakShva sa~njaya .. 1..\\ s dhvajAnbahuvidhAkArA~nshR^iNu teShAM mahAtmanAm . rUpato varNatashchaiva nAmatash cha nibodha me .. 2..\\ teShA.n tu rathamuhyAnA.n ratheShu vividhA dhvajAH . pratyadR^ishyanta rAjendra jvalitA iva pAvalAH .. 3..\\ kA~nchanAH kA~nchanApIDAH kA~nchanasragala~NkR^itAH . kA~nchanAnIva shR^i~NgANi kA~nchanasya mahAgireH .. 4..\\ te dhvajAH sa.nvR^itAsteShAM patAkAbhiH samantataH . nAnAvarNavirAgAbhirvibabhuH sarvatovR^itAH .. 5..\\ patAkAshcha tatastAstu shvasanena samIritAH . nR^ityamAnA vyadR^ishyanta ra~Ngamadhye vilAsikAH .. 6..\\ indrAyudhasavarNAbhAH patAkA bharatarShabha . dodhUyamAnA rathinA.n shobhayanti mahArathAn .. 7..\\ sinha lA~NgUlamugrAsya.n dhaja.n vAnaralakShaNam . dhana~njayasya sa~NgrAme pratyapashyama bhairavam .. 8..\\ sa vAnaravaro rAjanpatAkAbhirala~NkR^itaH . trAsayAmAsa tatsainyamdhvajo gANDIvadhanvanaH .. 9..\\ tathaiva si.nhalA~NgUla.n droNaputrasya bhArata . dhvajAgra.n samapashyAma bAlasUryasamaprabham .. 10..\\ kA~nchanaM pavanoddhUta.n shakradhvajasamaprabham . nandana.n kauravendrANAM drauNerlakShaNamuchchhritam .. 11..\\ hastikakShyA punarhaimI babhUvAdhiratherdhvaje . Ahave khaM mahArAja dadR^ishe pUrayanniva .. 12..\\ patAkI kA~nchanasragvI dhvajaH karNasya sa.nyuge . nR^ityatIva rathopasthe shvasanena samIritaH .. 13..\\ AchAryasya cha pANDUnAM brAhmaNasya yashasvinaH . govR^iSho gautamasyAsItkR^ipasya supariShkR^itaH .. 14..\\ sa tena bhrAjate rAjangovR^iSheNa mahArathaH . tripuraghna ratho yadvadgovR^iSheNa virAjate .. 15..\\ mayUro vR^iShasenasya kA~nchano maNiratnavAn . vyAhariShyannivAtiShThatsenAgramapi shobhayan .. 16..\\ tena tasya ratho bhAti mayUreNa mahAtmanaH . yathA sthandasya rAjendra mayUreNa virAjatA .. 17..\\ madrarAjasya shalyasya dhvajAgre.agnishikhAm iva . sauvarNIM pratipashyAma sItAmapratimA.n shubhAm .. 18..\\ sA sItA bhrAjate tasya rathamAsthAya mAriSha . sarvabIjavirUDheva yathA sItA shriyA vR^itA .. 19..\\ varAhaH sindhurAjasya rAjato.abhivirAjate . dhvajAgre.alohitArkAbho hemajAlapariShkR^itaH .. 20..\\ shushubhe ketunA tena rAjatena jayadrathaH . yathA devAsure yuddhe purA pUShA sma shobhate .. 21..\\ saumadatteH punaryUpo yaGYashIlasya dhImataH . dhvajaH sUrya ivAbhAti somashchAtra pradR^ishyate .. 22..\\ sa yUpaH kA~nchano rAjansaumadattervirAjate . rAjasUye makhashreShThe yathA yUpaH samuchchhritaH .. 23..\\ shalasya tu mahArAja rAjato dvirado mahAn . ketuH kA~nchanachitrA~NgairmayUrairupashobhitaH .. 24..\\ sa ketuH shobhayAmAsa sainya.n te bharatarShabha . yathA shveto mahAnAgo devarAjachamU.n tathA .. 25..\\ nAgo maNimayo rAGYo dhvajaH kanakasa.nvR^itaH . ki~NkiNIshatasa.nhrAdo bhrAjaMsh chitre rathottame .. 26..\\ vyabhrAjata bhR^isha.n rAjanputrastava vishAM pate . dhvajena mahatA sa~Nkhye kurUNAmR^iShabhastadA .. 27..\\ navaite tava vAhinyAmuchchhritAH paramadhvajAH . vyadIpaya.nste pR^itanA.n yugAntAdityasaMnibhAH .. 28..\\ dashamastvarjunasyAsIdeka eva mahAkapiH . adIpyatArjuno yena himavAniva vahninA .. 29..\\ tatashchitrANi shubhrANi sumahAnti mahArathAH . kArmukANyAdadustUrNamarjunArthe parantapAH .. 30..\\ tathaiva dhanurAyachchhatpArthaH shatruvinAshanaH . gANDIva.n divyakarmA tadrAjandurmantrite tava .. 31..\\ tavAparAdhAddhi narA nihatA bahudhA yudhi . nAnAdigbhyaH samAhUtAH sahayAH sa rathadvipAH .. 32..\\ teShAmAsIdvyatikShepo garjatAm itaretaram . duryodhanamukhAnA.n cha pANDUnAmR^iShabhasya cha .. 33..\\ tatrAdbhutaM para.n chakrje kaunteyaH kR^iShNasArathiH . yadeko bahubhiH sArdha.n samAgachchhadabhItavat .. 34..\\ ashobhata mahAbAhurgANDIva.n vikShipandhanuH . jigIShustAnnaravyAghrA~njighA.nsush cha jayadratham .. 35..\\ tatrArjuno mahArAja sharairmuktaiH sahasrashaH . adR^ishyAnakarodyodhA.nstAvakA~nshatrutApanaH .. 36..\\ tataste.api naravyAghrAH pArtha.n sarve mahArathAH . adR^ishya.n samare chakruH sAyakaughaiH samantataH .. 37..\\ sa.nvR^ite narasi.nhaistaiH kurUNAmR^iShabhe.arjune . mahAnAsItsamuddhUtastasya sainyasya nisvanaH .. 38..\\ \medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 81} dhr arjune saidhavaM prApte bhAradvAjena sa.nvR^itAH . pA~nchAlAH kurubhiH sArdha.n kimakurvata sa~njaya .. 1..\\ s aparAhNe mahArAja sa~NgrAme lomaharShaNe . pA~nchAlAnA.n kurUNAM cha droNe dyUtamavartata .. 2..\\ pA~nchAlA hi jighA.nsanto droNa.n sa.nhR^iShTachetasaH . abhyavarShanta garjantaH sharavarShANi mAriSha .. 3..\\ tataH sutumulasteShA.n sa~NgrAmo.avartatAdbhutaH . pA~nchAlAnA.n kurUNAM cha ghoro devAsuropamaH .. 4..\\ sarve droNa rathaM prApya pA~nchAlAH paNDavaiH saha . tadanIkaM bibhitsanto mahAstrANi vyadarshayan .. 5..\\ droNasya rathaparyanta.n rathino rathamAsthitAH . kampayanto.abhyavartanta vegamAsthAya madhyamam .. 6..\\ tamabhyagAdbR^ihatkShatraH kekayAnAM mahArathaH . pravapannishitAnbANAnmahendrAshanisaMnibhAn .. 7..\\ ta.n tu pratyudiyAchchhIghraM kShemadhUrtirmahAyashAH . vimu~nchannishitAnbANA~nshatasho.atha sahasrashaH .. 8..\\ dhR^iShTaketushcha chedInAmR^iShabho.atibaloditaH . tvarito.abhyadravaddroNaM mahendra iva shambaram .. 9..\\ tamApatanta.n sahasA vyAditAsyamivAntakam . vIra dhanvA maheShvAsastvaramANaH samabhyayAt .. 10..\\ yudhiShThiraM mahArAja jigIShu.n samavasthitam . sahAnIka.n tato droNo nyavArayata vIryavAn .. 11..\\ nakula.n kushala.n yuddhe parAkrAntaM parAkramI . abhyagachchhatsamAyAnta.n vikarNaste sutaH prabho .. 12..\\ sahadeva.n tathAyAntaM durmukhaH shatrukarshanaH . shanairanekasAhasraiH samavAkiradAshugaiH .. 13..\\ sAtyaki.n tu naravyAghra.n vyAghradattastvavArayat . sharaiH sunishitaistIkShNaiH kampayanvai muhurmuhuH .. 14..\\ draupadeyAnnaravyAghrAnmu~nchataH sAyakottamAn . sa.nrabdhAnrathinA.n shreShThAnsaumadattiravArayat .. 15..\\ bhImasena.n tathA kruddhaM bhImarUpo bhayAnakam . pratyavArayadAyAntamArShyashR^i~NgirmahArathaH .. 16..\\ tayoH samabhavadyuddhaM nararAkShasayormR^idhe . yAdR^igeva purAvR^itta.n rAmarAvaNayornR^ipa .. 17..\\ tato yudhiShThiro droNaM navatyA nataparvaNAm . Ajaghne bharatashreShTha sarvamarmasu bhArata .. 18..\\ ta.n droNaH pa~nchaviMshatyA nijaghAna stanAntare . roShito bharatashreShTha kaunteyena yashasvinA .. 19..\\ bhUya eva tu viMshatyA sAyakAnA.n samAchinot . sAshvasUta dhvaja.n droNaH pashyatA.n sarvadhanvinAm .. 20..\\ tA~nsharAndroNa muktA.nstu sharavarSheNa pANDavaH . avArayata dharmAtmA darshayanpANilAghavam .. 21..\\ tato droNo bhR^isha.n kruddho dharmarAjasya sa.nyuge . chichchheda sahasA dhanvI dhanustasya mahAtmanaH .. 22..\\ athaina.n chhinnadhanvAnaM tvaramANo mahArathaH . sharairanekasAhasraiH purayAmAsa sarvataH .. 23..\\ adR^ishya.n dR^ishyarAjAnaM bhAradvAjasya sAyakaiH . sarvabhUtAnyamanyanta hatameva yudhiShThiram .. 24..\\ ke chichchainamamanyanta tathA vai vimukhIkR^itam . hR^ito rAjeti rAjendra brAhmaNena yashasvinA .. 25..\\ sa kR^ichchhraM paramaM prApto dharmarAjo yudhiShThiraH . tyaktvA tatkArmuka.n chhinnaM bhAradvAjena sa.nyuge . Adade.anyaddhanurdivyaM bhAraghna.n vegavattaram .. 26..\\ tatastAnsAyakAnsarvAndroNa muktAnsahasrashaH . chichchheda samare vIrastadadbhutamivAbhavat .. 27..\\ chhittvA cha tA~nsharAnrAjA krodhasa.nraktalochanaH . shakti.n jagrAha samare girINAmapi dAraNIm . svarNadaNDAM mahAghorAmaShTaghaNTAM bhayAvahAm .. 28..\\ samutkShipya cha tA.n hR^iShTo nanAda balavadbalI . nAdena sarvabhUtAni trAsayanniva bhArata .. 29..\\ shakti.n samudyatA.n dR^iShTvA dharmarAjena sa.nyuge . svasti droNAya sahasA sarvabhUtAnyathAbruvan .. 30..\\ sA rAjabhuja nirmuktA nirmuktaraga saMnibhA . prajvAlayantI gagana.n dishashcha vidishastathA . droNAntikamanuprAptA dIptAsyA pannagI yathA .. 31..\\ tAmApatantI.n sahasA prekShya droNo vishAM pate . prAdushchakre tato brAhmamastramastravidA.n varaH .. 32..\\ tadastraM bhasmasAtkR^itvA tA.n shakti.n ghoradarshanAm . jagAma syandana.n tUrNaM pANDavasya yashasvinaH .. 33..\\ tato yudhiShThiro rAjA droNAstra.n tatsamudyatam . ashAmayanmahAprAGYo brahmAstreNaiva bhArata .. 34..\\ vivyAdha cha raNe droNaM pa~nchabhirnataparvabhiH . kShurapreNa cha tIkShNena chichchhedAsya mahaddhanuH .. 35..\\ tadapAsya dhanushchhinna.n droNaH kShatriya mardanaH . gadA.n chikShepa sahasA dharmaputrAya mAriSha .. 36..\\ tAmApatantI.n sahasA gadA.n dR^iShTvA yudhiShThiraH . gadAmevAgrahItkruddhashchikShepa cha parantapaH .. 37..\\ te gade sahasA mukte samAsAdya parasparam . sa~NgharShAtpAvakaM muktvA sameyAtAM mahItale .. 38..\\ tato droNo bhR^isha.n kruddho dharmarAjasya mAriSha . chaturbhirnishitaistIkShNairhayA~njaghne sharottamaiH .. 39..\\ dhanushchaikena bANena chichchhedendra dhvajopamam . ketumekena chichchheda pANDava.n chArdayattribhiH .. 40..\\ hayAshvattu rathAttUrNamavaplutya yudhiShThiraH . tasthAvUrdhvabhujo rAjA vyAyudho bharatarShabha .. 41..\\ viratha.n ta.n samAlokya vyAyudhaM cha visheShataH . droNo vyamohayachchhatrUnsarvasainyAni chAbhibho .. 42..\\ mu~nchanniShugaNA.nstIkShNA.Nllaghuhasto dR^iDhavrataH . abhidudrAva rAjAna.n si.nho mR^igamivolbaNaH .. 43..\\ tamabhidrutamAlokya droNenAmitra ghAtinA . hAheti sahasA shabdaH pANDUnA.n samajAyata .. 44..\\ hR^ito rAjA hR^ito rAjA bhAradvAjena mAriSha . ityAsItsumahA~nshabdaH pANDusainyasya sarvataH .. 45..\\ tatastvaritamAruhya sahadeva rathaM nR^ipaH . apAyAjjavanairashvaiH kuntIputro yudhiShThiraH .. 46..\\ \medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 82} s bR^ihatkShatramathAyAnta.n kekayaM dR^iDhavikramam . kShemadhUrtirmahArAja vivyAdhorasi mArgaNaiH .. 1..\\ bR^ihatkShatrastu ta.n rAjA navatyA nataparvaNAm . Ajaghne tvarito yuddhe droNAnIka bibhitsayA .. 2..\\ kShemadhUrtistu sa~NkruddhaH kekayasya mahAtmanaH . dhanushchichchheda bhallena pItena nishitena cha .. 3..\\ athaina.n chhinnadhanvAna.n shareNa nataparvaNA . vivyAdha hR^idaye tUrNaM pravara.n sarvadhanvinAm .. 4..\\ athAnyaddhanurAdAya bR^ihatkShatro hasanniva . vyashva sUta dhvaja.n chakre kShemadhUrtiM mahAratham .. 5..\\ tato.apareNa bhallena pItena nishitena cha . jahAra nR^ipateH kAyAchchhiro jvalitakuNDalam .. 6..\\ ta chhinna.n sahasA tasya shiraH ku~nchitamUrdhajam . sa kirITaM mahIM prApya babhau jyotirivAmbarAt .. 7..\\ taM nihatya raNe hR^iShTo bR^ihatkShatro mahArathaH . sahasAbhyapatatsainya.n tAvakaM pArtha kAraNAt .. 8..\\ dhR^iShTaketumathAyAnta.n droNa hetoH parAkramI . vIra dhanvA maheShvAso vArayAmAsa bhArata .. 9..\\ tau parasparamAsAdya sharadaMShTrau tarasvinau . sharairanekasAhasrairanyonyamabhijaghnatuH .. 10..\\ tAvubhau narashArdUlau yuyudhAte parasparam . mahAvane tIvramadau vAraNAviva yUthapau .. 11..\\ girigahvaramAsAdya shArdUlAviva roShitau . yuyudhAte mahAvIryau parasparajighA.nsayA .. 12..\\ tadyuddhamAsIttumulaM prekShaNIya.n vishAM pate . siddhachAraNasa~NghAnA.n vismayAdbhuta darshanam .. 13..\\ vIra dhanvA tataH kruddho dhR^iShTaketoH sharAsanam . dvidhA chichchheda bhallena prahasanniva bhArata .. 14..\\ tadutsR^ijya dhanushchhinna.n chedirAjo mahArathaH . shakti.n jagrAha vipulA.n rukmadaNDAmayasmayIm .. 15..\\ tA.n tu shaktiM mahAvIryAM dorbhyAmAyamya bhArata . chikShepa sahasA yatto vIra dhanva rathaM prati .. 16..\\ sa tayA vIra ghAtinyA shaktyA tvabhihato bhR^isham . nirbhinnahR^idayastUrNaM nipapAta rathAnmahIm .. 17..\\ tasminvinihate shUre trigartAnAM mahArathe . bala.n te.abhajyata vibho pANDaveyaiH samantataH .. 18..\\ sahadeve tataH ShaShTi.n sAyakAndurmukho.akShipat . nanAda cha mahAnAda.n tarjayanpANDava.n raNe .. 19..\\ madreyastu tataH kruddho durmukha.n dashabhiH sharaiH . bhrAtA bhrAtaramAyAnta.n vivyAdha prahasanniva .. 20..\\ ta.n raNe rabhasa.n dR^iShTvA sahadevaM mahAbalam . durmukho navabhirbANaistADayAmAsa bhArata .. 21..\\ durmukhasya tu bhallena chhitvA ketuM mahAbalaH . jaghAna chaturo vAhAMshchaturbhirnishitaiH sharaiH .. 22..\\ athApareNa bhallena pItena nishitena cha . chichchheda sAratheH kAyAchchhiro jvalitakuNDalam .. 23..\\ kShurapreNa cha tIkShNena kauravyasya mahaddhanuH . sahadevo raNe chhittvA ta.n cha vivyAdha pa~nchabhiH .. 24..\\ hatAshva.n tu rathaM tyaktvA durmukho vimanAstadA . Aruroha ratha.n rAjanniramitrasya bhArata .. 25..\\ sahadevastataH kruddho niramitraM mahAhave . jaghAna pR^itanA madhye bhallena paravIrahA .. 26..\\ sa papAta rathopasthanniramitro janeshvaraH . trigartarAjasya suto vyathaya.nstava vAhinIm .. 27..\\ ta.n tu hatvA mahAbAhuH sahadevo vyarochata . yathA dAsharathI rAmaH khara.n hatvA mahAbalam .. 28..\\ hAhAkAro mahAnAsIttrigartAnA.n janeshvara . rAjaputra.n hata.n dR^iShTvA niramitraM mahAbalam .. 29..\\ nakulaste suta.n rAjanvikarNaM pR^ithulochanam . muhUrtAjjitavAnsa~Nkhye tadadbhutamivAbhavat .. 30..\\ sAtyaki.n vyAghradattastu sharaiH saMnataparvabhiH . chakre.adR^ishya.n sAshvasUtaM sa dhvajaM pR^itanAntare .. 31..\\ tAnnivArya sharA~nshUraH shaineyaH kR^itahastavat . sAshvasUta dhvajaM bANairvyAghradattamapAtayat .. 32..\\ kumAre nihate tasminmagadhasya sute prabho . mAgadhAH sarvato yattA yuyudhAnamupAdravan .. 33..\\ visR^ijantaH sharAMshchaiva tomarAMshcha sahasrashaH . bhiNDipAlA.nstathA prAsAnmudgarAnmusalAnapi .. 34..\\ ayodhayanraNe shUrAH sAtvata.n yuddhadurmadam . tA.nstu sarvAnsabalavAnsAtyaktiryuddhadurmadaH . nAtikR^ichchhrAddhasanneva vijigye puruSharShabha .. 35..\\ mAgadhandravato dR^iShTvA hatasheShAnsamantataH . bala.n te.abhajyata vibho yuyudhAna sharArditam .. 36..\\ nAshayitvA raNe sainya.n tvadIyaM mAdhavottamaH . vidhunvAno dhanuHshreShTha.n vyabhrAjata mahAyashAH .. 37..\\ bhajyamAnaM bala.n rAjansAtvatena mahAtmanA . nAbhyavartata yuddhAya trAsita.n dIrghabAhunA .. 38..\\ tato droNo bhR^isha.n kruddhaH sahasodvR^itya chakShuShI . sAtyaki.n satyakarmANaM svayamevAbhidudruve .. 39..\\ \medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 83} s draupadeyAnmaheShvAsAnsaumadattirmahAyashAH . ekaikaM pa~nchabhirviddhvA punarvivyAdha saptabhiH .. 1..\\ te pIDitA bhR^isha.n tena raudreNa sahasA vibho . pramUDhA naiva vividurmR^idhe kR^itya.n sma ki.n chana .. 2..\\ nAkulistu shatAnIkaH saumadattiM nararShabham . dvAbhyA.n viddhvAnadaddhR^iShTaH sharAbhyAM shatrutApanaH .. 3..\\ tathetare raNe yattastribhistribhirajihmagaiH . vivyadhuH samare tUrNa.n saumadattimamarShaNam .. 4..\\ sa tAnprati mahArAja chikShipe pa~ncha sAyakAn . ekaika.n hR^idi chAjaghne ekaikena mahAyashAH .. 5..\\ tataste bhrAtaraH pa~ncha sharairviddhA mahAtmanA . parivArya rathairvIrai.n vivyadhuH sAyakairbhR^isham .. 6..\\ Arjunistu hayA.nstasya chaturbhirnishitaiH sharaiH . preShayAmAsa sa~Nkruddho yamasya sadanaM prati .. 7..\\ bhaimasenirdhanushchhittvA saumadattermahAtmanaH . nanAda balavannAda.n vivyAdha cha shitaiH sharaiH .. 8..\\ yaudhiShThiro dhvaja.n tasya chhittvA bhUmAvapAtayat . nAkulishchAshvayantAram.n rathanIDAdapAharat .. 9..\\ sAhadevistu ta.n GYAtvA bhrAtR^ibhirvimukhIkR^itam . kShurapreNa shiro rAjannichakarta mahAmanAH .. 10..\\ tachchhiro nyapatadbhUmau tapanIyavibhUShitam . bhrAjayanta.n raNoddeshaM bAlasUryasamaprabham .. 11..\\ saumadatteH shiro dR^iShTvA nipatattanmahAtmanaH . vitrastAstAvakA rAjanpradudruvuranekadhA .. 12..\\ alambusastu samare bhImasenaM mahAbalam . yodhayAmAsa sa~Nkruddho lakShmaNa.n rAvaNiryathA .. 13..\\ samprayuddhau raNe dR^iShTvA tAvubhau nararAkShasau . vismayaH sarvabhUtAnAM praharShashchAbhavattadA .. 14..\\ ArShyashR^i~Ngi.n tato bhImo navabhirnishitaiH sharaiH . vivyAdha prahasanrAjanrAkShasendramamarShaNam .. 15..\\ tadrakShaH samare viddha.n kR^itvA nAdaM bhayAvaham . abhyadravattato bhIma.n ye cha tasya padAnugAH .. 16..\\ sa bhImaM pa~nchabhirviddhvA sharaiH saMnataparvabhiH . bhImAnugA~njaghAnAshu rathA.nstriMshadarindamaH . punashchatuHshatAnhatvA bhIma.n vivyAdha patriNA .. 17..\\ so.atividdhastadA bhImo rAkShasena mahAbalaH . niShasAda rathopasthe mUrchhayAbhipariplutaH .. 18..\\ pratilabhya tataH sa~nj~nAM mArutiH krodhamUrchhitaH . vikR^iShya kArmuka.n ghoraM bhArasAdhanamuttamam . alambusa.n sharaistIkShNairardayAmAsa sarvataH .. 19..\\ sa viddho bahubhirbANairnIlA~njanachayopamaH . shushubhe sarvato rAjanpradIpta iva kiMshukaH .. 20..\\ sa vadhyamAnaH samare bhImachApachyutaiH sharaiH . smaranbhrAtR^ivadha.n chaiva pANDavena mahAtmanA .. 21..\\ ghora.n rUpamatho kR^itvA bhImasenamabhAShata . tiShThedAnI.n raNe pArtha pashya me.adya parAkramam .. 22..\\ bako nAma sudurbuddhe rAkShasa pravaro balI . parokShaM mama tadvR^itta.n yadbhrAtA me hatastvayA .. 23..\\ evamuktvA tato bhImamantardhAnagatastadA . mahAtA sharavarSheNa bhR^isha.n ta.n samavAkirat .. 24..\\ bhImastu samare rAjannadR^ishye rAkShase tadA . AkAshaM pUrayAmAsa sharaiH saMnataparvabhiH .. 25..\\ sa vadhyamAno bhImena nimeShAdrathamAsthitaH . jagAma dharaNI.n kShudraH khaM chaiva sahasAgamat .. 26..\\ uchchAvachAni rUpANi chakAra subahUni cha . uchchAvachAstathA vAcho vyAjahAra samantataH .. 27..\\ tena pANDavasainyAnAM mR^iditA yudhi vAraNAH . hayAshcha bahavo rAjanpattayashcha tathA punaH . rathebhyo rathinaH petustasya nunnAH sma sAyakaiH .. 28..\\ shoNitodA.n rathAvartAM hastigrAhasamAkulAm . chhatraha.nsA.n kardaminIM bAhupannaga sa~NkulAm .. 29..\\ nadIM pravartayAmAsa rakShogaNasamAkulAm . vahantIM bahudhA rAjaMshchedipA~nchAlasR^i~njayAn .. 30..\\ ta.n tathA samare rAjanvicharantamabhItavat . pANDavA bhR^ishasa.nvignAH prApashya.nstatsya vikramam .. 31..\\ tAvakAnA.n tu sainyAnAM praharShaH samajAyata . vAditraninadashchograH sumahA.NllomaharShaNaH .. 32..\\ ta.n shrutvA ninada~Nghora.n tava sainyasya pANDavaH . nAmR^iShyata yathA nAgastalashabda.n samIritam .. 33..\\ tataH krodhAbhitAmrAkSho nirdahanniva pAvakaH . sandadhe tvAShTramastra.n sa svaya.n tvaShTeva mAriSha .. 34..\\ tataH sharasahasrANi prAdurAsansamantataH . taiH sharaistava sainyasya vidrAvaH sumahAnabhUt .. 35..\\ tadastraM preShita.n tena bhImasenena sa.nyuge . rAkShasasya mahAmAyA.n hatvA rAkShasamArdayat .. 36..\\ sa vadhyamAno bahudhA bhImasenena rAkShasaH . santyajya sa.nyuge bhIma.n droNAnIkamupAdravat .. 37..\\ tasmi.nstu nirjite rAjanrAkShasendre mahAtmanA . anAdayansi.nhanAdaiH pANDavAH sarvatodisham .. 38..\\ apUjayanmAruti~nca sa.nhR^iShTAste mahAbalam . prahrAda.n samare jitvA yathA shakraM marudgaNAH .. 39..\\ \medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 84} s alambusa.n tathA yuddhe vicharantamabhItavat . haiDimbaH prayayau tUrNa.n vivyAdha cha shitaiH sharaiH .. 1..\\ tayoH pratibhaya.n yuddhamAsIdrAkShasasi.nhayoH . kurvatorvividhA mAyAH shakrashambarayoriva .. 2..\\ alambuso bhR^isha.n kruddho ghaTotkachamatADayat . ghaTotkachastu viMshatyA nArAchAnA.n stanAntare . alambusamatho viddhvA si.nhA vadvyanadanmuhuH .. 3..\\ tathaivAlambuso rAjanhaiDimba.n yuddhadurmadam . viddhvA viddhvAnadaddhR^iShTaH pUrayankha.n samantataH .. 4..\\ tathA tau bhR^ishasa~Nkruddhau rAkShasendrau mahAbalau . nirvisheShamayudhyetAM mAyAbhiritaretaram .. 5..\\ mAyA shatasR^ijau dR^iptau mohayantau parasparam . mAyAyuddhe sukushalau mAyAyuddhamayudhyatAm .. 6..\\ yA.n yA.n ghaTotkacho yuddhe mAyAM darshayate nR^ipa . tA.n tAmalambuso rAjanmAyayaiva nijaghnivAn .. 7..\\ ta.n tathA yudhyamAnaM tu mAyAyuddhavishAradam . alambusa.n rAkShasendra.n dR^iShTvAkrudhyanta pANDavAH .. 8..\\ ta enaM bhR^ishasa~NkruddhAH sarvataH pravarA rathaiH . abhyadravanta sa~NkruddhA bhImasenAdayo nR^ipa .. 9..\\ ta ena.n koShThakI kR^ityarathavaMshena mAriSha . sarvato vyakiranbANairulkAbhiriva ku~njaram .. 10..\\ sa teShAmastravega.n taM pratihatyAstra mAyayA . tasmAdrathavrajAnmukto vanadAhAdiva dvipaH .. 11..\\ sa visphArya dhanurghoramindrAshanisamasvanam . mArutiM pa~nchaviMshatyA bhaimaseni.n cha pa~nchabhiH . yudhiShThira.n tribhirviddhvA sahadevaM cha saptabhiH .. 12..\\ nakula.n cha trisaptatyA drupadeyAMshcha mAriSha . pa~nchabhiH pa~nchabhirviddhvA ghoraM nAdaM nanAda ha .. 13..\\ taM bhImaseno navabhiH sahadevashcha pa~nchabhiH . yudhiShThiraH shatenaiva rAkShasaM pratyavidhyata . nakulashcha chatuHShaShTyA draupadeyAstribhistribhiH .. 14..\\ haiDimbo rAkShasa.n viddhvA yuddhe pa~nchAshatA sharaiH . punarvivyAdha saptatyA nanAda cha mahAbalaH .. 15..\\ so.Atividdho maheShvAsaH sarvatastairmahArathaiH . prativivyAdha tAnsarvAnpa~nchabhiH pa~nchabhiH sharaiH .. 16..\\ ta.n kruddha.n rAkShasaM yuddhe pratikruddhastu rAkShasaH . haiDimbo bharatashreShTha sharairvivyAdha saptabhiH .. 17..\\ so tividdho balavatA rAkShasendro mahAbalaH . vyasR^ijatsAyakA.nstUrNa.n svarNapu~NkhA~nshilAshitAn .. 18..\\ te sharA nataparvANo vivishU rAkShasa.n tadA . ruShitAH pannagA yadvadgirimugrA mahAbalAH .. 19..\\ tataste pANDavA rAjansamantAnnishitA~nsharAn . preShayAmAsurudvignA haiDimbashcha ghaTotkachaH .. 20..\\ sa vadhyamAnaH samare pADavairjitakAshibhiH . dagdhAdrikUTashR^i~NgAbhaM bhinnA~njanachayopamam .. 21..\\ samutkShipya cha bAhubhyAmAvidhya cha punaH punaH . niShpipeSha kShitau kShipraM pUrNakumbhamivAshmani .. 22..\\ balalAghava sampannaH sampanno virameNa cha . bhaimasenI raNe kruddha sarvasainyAnyabhIShayat .. 23..\\ sa visphuTita sarvA~NgashchUrNitAsthi vibhUShaNaH . ghaTotkachena vIreNa hataH sAlakaTa~NkaTah .. 24..\\ tataH sumanasaH pArthA hate tasminnishAchare . chukrushuH si.nhanAdAMshcha vAsA.nsyAdudhuvush cha ha .. 25..\\ tAvakAshcha hata.n dR^iShTvA rAkShasendraM mahAbalam . alambusaM bhImarUpa.n vishIrNamiva parvatam . hAhAkAramakurvanta sainyAni bharatarShabha .. 26..\\ janAshcha taddadR^ishire rakShaH kautUhalAnvitAH . yadR^ichchhayA nipatitaM bhUmAva~NgAraka.n yathA .. 27..\\ ghaTotkachastu taddhatvA rakShobalavatA.n varam . mumocha balavannAdaM bala.n hatveva vAsavaH .. 28..\\ sa pUjyamAnaH pitR^ibhiH sa bAnhavair ghaTotkachaH karNami duShkare kR^ite . ripuM nihatyAbhinananda vai tadA alambusaM pakvamalambusa.n yathA .. 29..\\ tato ninAdaH sumahAnsamutthitaH sa sha~NkhanAnAvidha bANaghoShavAn . nishamya taM pratyanada.nstu kauravAs tato dhvanirbhuvanamathAspR^ishadbhR^isham .. 30..\\ \medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 85} dhr bhAradvAja.n kathe.n yuddhe yuyudhAno.abhyavArayat . sa~njayAchakShva tattvena para.n kautUhala.n hi me .. 1..\\ s shR^iNu rAjanmahAprAGYa sa~NgrAma.n lomaharShaNam . droNasya pANDavaiH sArdha.n yuyudhAna purogamaiH .. 2..\\ vadhyamAnaM bala.n dR^iShTvA yuyudhAnena mAriSha . abhyadravatsvaya.n droNaH sAtyaki.n satyavikramam .. 3..\\ tamApatanta.n sahasA bhAradvAjaM mahAratham . sAtyakiH pa~nchaviMshatyA kShudrakANA.n samArpayat .. 4..\\ droNo.api yudhi vikrAnto yuyudhAna.n samAhitaH . avidhyatpa~nchabhistUrNa.nhema pu~NkhaiH shilAshitaiH .. 5..\\ te varma bhittvA sudR^iDha.n dviShatpishita bhojanAH . abhyagurdharaNI.n rAja~nshvasanta iva pannagAH .. 6..\\ dIrghabAhurabhikruddhastottrArdita iva dvipaH . droNaM pa~nchAshatAvidhyannArAchairagnisaMnibhaiH .. 7..\\ bhAradvAjo raNe viddho yuyudhAnena sa tvaram . sAtyakiM bahubhirbANairyatamAnamavidhyata .. 8..\\ tataH kruddho maheShvAso bhUya eva mahAbalaH . sAtvataM pIDayAmAsa shatena nataparvaNA .. 9..\\ sa vadhyamAnaH samare bhAradvAjena sAtyakiH . nAbhyapadyata kartavya.n kiM chideva vishAM pate .. 10..\\ viShaNNavadanashchApi yuyudhAno.abhavannR^ipa . bhAradvAja.n raNe dR^iShTvA visR^ijantaM shitA~nsharAn .. 11..\\ ta.n tu samprekShya te putrAH sainikAshcha vishAM pate . prahR^iShTamanaso bhUtvA si.nhavadvyanadanmuhuH .. 12..\\ ta.n shrutvA ninada.n ghoraM pIDyamAnaM cha mAdhavam . yudhiShTiro.abravIdrAjansarvasainyAni bhArata .. 13..\\ eSha vR^iShNivaro vIraH sAtyakiH satyakarmakR^it . grasyate yudhi vIreNa bhAnumAniva rAhuNA . abhidravata gachchhadhva.n sAtyakiryatra yudhyate .. 14..\\ dhR^iShTadyumna.n cha pA~nchAlyamidamAha janAdhipa . abhidrava druta.n droNaM kiM nu tiShThasi pArShata . na pashyasi bhaya.n ghoraM droNAnnaH samupasthitam .. 15..\\ asau droNo maheShvAso yuyudhAnena sa.nyuge . krIDate sUtrabaddhena pakShiNA bAlako yathA .. 16..\\ tatraiva sarve gachchhantu bhImasenamukhA rathAH . tvayaiva sahitA yattA yuyudhAna rathaM prati .. 17..\\ pR^iShThato.anugamiShyAmi tvAmaha.n saha sainikaH . sAtyakiM mokShayasvAdya yama daMShTrAntara.n gatam .. 18..\\ evamuktvA tato rAjA sarvasainyena pANDavaH . abhyadravadraNe droNa.n yuyudhAnasya kAraNAt .. 19..\\ tatrArAvo mahAnAsIddroNameka.n yuyutsatAm . pANDavAnA.n cha bhadraM te sR^i~njayAnAM cha sarvashaH .. 20..\\ te sametya naravyAghrA bhAradvAjaM mahAratham . abhyavarSha~nsharaistIkShNaiH ka~NkabarhiNa vAjitaH .. 21..\\ smayanneva tu tAnvIrAndroNaH pratyagrahItsvayam . atithInAgatAnyadvatsalilenAsanena cha .. 22..\\ tarpitAste sharaistasya bhAradvAjasya dhanvinaH . Atitheya gR^ihaM prApya nR^ipate.atithayo yathA .. 23..\\ bhAradvAja.n cha te sarve na shekuH prativIkShitum . madhya.n dinamanuprApta.n sahasrAMshumiva prabho .. 24..\\ tA.nstu sarvAnmaheShvAsAndroNaH shastrabhR^itA.n varaH . atApayachchharavrAtairgabhastibhirivAMshumAn .. 25..\\ vadhyamAnA raNe rAjanpANDavAH sR^i~njayAstathA . trAtAraM nAdhyagachchhanta pa~NkamagnA iva dvipAH .. 26..\\ droNasya cha vyadR^ishyanta visarpanto mahAsharAH . ghabhastaya ivArkasya pratapantaH samantataH .. 27..\\ tasmindroNena nihatAH pA~nchAlAH pa~nchaviMshatiH . mahArathasamAkhyAtA dhR^iShTadyumnasya saMmatAH .. 28..\\ pANDUnA.n sarvasainyeShu pA~nchAlAnA.n tathaiva cha . droNa.n sma dadR^ishuH shUraM vinighnantaM varAnvarAn .. 29..\\ kekayAnA.n shataM hatvA vidrAvya cha samantataH . droNastasthau mahArAja vyAditAsya ivAntakaH .. 30..\\ pA~nchAlAnsR^i~njayAnmatsyAnkekayAnpANDavAnapi . droNo.ajayanmahAbAhuH shatasho.atha sahasrashaH .. 31..\\ teShA.n samabhavachchhabdo vadhyatA.n droNa sAyakaiH . vanaukasAmivAraNye dahyatA.n dhUmaketunA .. 32..\\ tatra devAH sa gandharvAH pitarashchAbruvannR^ipa . ete dravanti pA~nchAlAH pANDavAshcha sa sainikAH .. 33..\\ ta.n tathA samare droNaM nighnanta.n somakAnraNe . na chApyabhiyayuH ke chidapare naiva vivyadhuH .. 34..\\ vartamAne tathA raudre tasminvIravarakShaye . ashR^iNotsahasA pArthaH pA~nchajanyasya nisvanam .. 35..\\ pUrito vAsudevena sha~NkharATsvanate bhR^isham . yudhyamAneShu vIreShu saindhavasyAbhirakShiShu . nadatsu dhArtarAShTreShu vijayasya rathaM prati .. 36..\\ gANDIvasya cha nirghoShe vipranaShTe samantataH . kashmalAbhihato rAjA chintayAmAsa pANDavaH .. 37..\\ na nUna.n svasti pArthasya yathA nadati sha~NkharAT . kauravAshcha yathA hR^iShTA vinadanti muhurmuhuH .. 38..\\ eva.n sa~ncintayitvA tu vyAkulenAntarAtmanA . ajAtashatruH kaunteyaH sAtvataM pratyabhAShata .. 39..\\ bAShpagadgadayA vAchA muhyamAno muhurmuhuH . kR^ityasyAnantarApekShI shaineya.n shinipu~Ngavam .. 40..\\ yaH sa dharmaH purA dR^iShTaH sadbhiH shaineya shAshvataH . sAmparAye suhR^itkR^itye tasya kAlo.ayamAgataH .. 41..\\ sarveShvapi cha yodheShu chintaya~nshinipu~Ngava . tvattaH suhR^ittama.n kaM chinnAbhijAnAmi sAtyake .. 42..\\ yo hi prItamanA nitya.n yashcha nityamanuvrataH . sa kArye sAmparAye tu niyojya iti me matiH .. 43..\\ yathA cha keshavo nityaM pANDavAnAM parAyaNam . tathA tvamapi vArShNeya kR^iShNa tulyaparAkramaH .. 44..\\ so.ahaM bhAra.n samAdhAsye tvayi taM voDhumarhasi . abhiprAya.n cha me nityaM na vR^ithA kartumarhasi .. 45..\\ sa tvaM bhrAturvayasyasya gurorapi cha sa.nyuge . kuru kR^ichchhrasahAyArthamarjunasya nararShabha .. 46..\\ tva.n hi satyavrataH shUro mitrANAmabhaya~NkaraH . loke vikhyAyase vIrakarmabhiH satyavAgiti .. 47..\\ yo hi shaineya mitrArthe yudhyamAnastyajettanum . pR^ithivI.n vA dvijAtibhyo yo dadyAtsamameva tat .. 48..\\ shrutAshcha bahavo.asmAbhI rAjAno ye diva.n gatAH . dattvemAM pR^ithivI.n kR^itsnAM brAhmaNebhyo yathAvidhi .. 49..\\ eva.n tvAmapi dharmAtmanprayAche.ahaM kR^itA~njaliH . pR^ithivI dAnatulya.n syAdadhikaM vA phalaM vibho .. 50..\\ eka eva sadA kR^iShNo mitrANAmabhaya~NkaraH . raNe santyajati prANAndvitIyastva.n cha sAtyake .. 51..\\ vikrAntasya cha vIrasya yuddhe prArthayate yashaH . shUra eva sahAyaH syAnnetaraH prAkR^ito janaH .. 52..\\ IdR^ishe tu parAmarde vartamAnasya mAdhava . tvadanyo hi raNe goptA vijayasya na vidyate .. 53..\\ shlAghanneva hi karmANi shatashastava pANDavaH . mama sa~njanayanharShaM punaH punarakIrtayat .. 54..\\ laghvastrashchitrayodhI cha tathA laghuparAkramaH . prAGYaH sarvAstravichchhUro muhyate na cha sa.nyuge .. 55..\\ mahAskandho mahorasko mahAbAhurmahAdhanuH . mahAbalo mahAvIryaH sa mahAtmA mahArathaH .. 56..\\ shiShyo mama sakhA chaiva priyo.asyAhaM priyash cha me . yuyudhAnaH sahAyo me pramathiShyati kauravAn .. 57..\\ asmadartha.n cha rAjendra saMnahyedyadi keshavaH . rAmo vApyaniruddho vA pradyumno vA mahArathaH .. 58..\\ gado vA sAraNo vApi sAmbo vA saha vR^iShNibhiH . sahAyArthaM mahArAja sa~NgrAmottama mUrdhani .. 59..\\ tathApyahaM naravyAghra.n shaineyaM satyavikramam . sAhAyye viniyokShyAmi nAsinme.anyo hi tatsamaH .. 60..\\ iti dvaitavane tAta mAmuvAcha dhana~njayaH . parokSha.n tvadguNA.nstathyAnkathayannArya sa.nsadi .. 61..\\ tasya tvameva.n sa~NkalpaM na vR^ithA kartumarhasi . dhana~njayasya vArShNeya mama bhImasya chobhayoH .. 62..\\ yachchApi tIrthAni charannagachchha.n dvArakAM prati . tatrAhamapi te bhaktimarjunaM prati dR^iShTavAn .. 63..\\ na tatsauhR^idamanyeShu mayA shaineya lakShitam . yathA tamasmAnbhajase vartamAnAnupaplave .. 64..\\ so.abhijAtyA cha bhaktyA cha sakhyasyAchAryakasya cha . sauhR^idasya cha vIryasya kulInatvasya mAdhava .. 65..\\ satyasya cha mahAbAho anukampArthameva cha . anurUpaM maheShvAsa karma tva.n kartumarhasi .. 66..\\ soyodhano hi sahasA gato droNena daMshitaH . pUrvameva tu yAtAste kauravANAM mahArathAH .. 67..\\ sumahAnninadaMshchaiva shrUyate vijayaM prati . sa shaineya javenAtra gantumarhasi mAdhava .. 68..\\ bhImaseno vaya.n chaiva sa.nyattAH saha sainikAH . droNamAvArayiShyAmo yadi tvAM prati yAsyati .. 69..\\ pashya shaineya sainyAni dravamANAni sa.nyuge . mahAnta.n cha raNe shabdaM dIryamANAM cha bhAratIm .. 70..\\ mahAmAruta vegena samudramiva parvasu . dhArtarAShTra bala.n tAta vikShipta.n savyasAchinA .. 71..\\ rathairviparidhAvadbhirmanuShyaishcha hayaish cha ha . sainya.n rajaH samuddhUtameta samparivartate .. 72..\\ sa.nvR^itaH sindhusauvIrairnakharaprAsayodhibhi . atyantApachitaiH shUraiH phalgunaH paravIrahA .. 73..\\ naitadbalamasa.nvArya shakyo hantu.n jayadrathaH . ete hi saindhavasyArthe sarve santyaktajIvitAH .. 74..\\ sharashaktidhvajavana.n hayanAgasamAkulam . pashyaitaddhArtarAShTrANAmanIka.n sudurAsadam .. 75..\\ shR^iNu dundubhinirghoSha.n sha~NkhashabdAMshcha puShkalAn . si.nhanAda ravAMshchaiva rathanemi svanA.nstathA .. 76..\\ nAgAnA.n shR^iNu shabda.n cha pattInAM cha sahasrashaH . sAdinA.n dravatAM chaiva shR^iNu kampayatAM mahIm .. 77..\\ purastAtsaundhavAnIka.n droNAnIkasya pR^iShThataH . bahutvAddhi naravyAghra devendramapi pIDayet .. 78..\\ aparyante bale magno jahyAdapi cha jIvitam . tasmiMshcha nihate yuddhe katha.n jIveta mAdR^ishaH . sarvathAhamanuprAptaH sukR^ichchhraM balajIvitam .. 79..\\ shyAmo yuvA guDAkesho darshanIyashcha pANDavaH . laghvastrashchitrayodhI cha praviShTastAta bhAratIm .. 80..\\ sUryodaye mahAbAhurdivasashchAtivartate . tanna jAnAmi vArShNeya yadi jIvati vA na vA . kurUNA.n chApi tatsainya.n sAgarapratimaM mahat .. 81..\\ eka eva cha bIbhatsuH praviShTastAta bhAratIm . aviShahyAM mahAbAhuH surairapi mahAmR^idhe .. 82..\\ na cha me vartate buddhiradya yuddhe katha.n chana . droNo.api rabhaso yuddhe mama pIDayate balam . pratyakSha.n te mahAbAho yathAsau charati dvijaH .. 83..\\ yugapachcha sametAnA.n kAryANAM tva.n vichakShaNaH . mahArtha.n laghu sa.nyukta.n kartumarhasi mAdhava .. 84..\\ tasya me sarvakAryeShu kAryametanmata.n sadA . arjunasya paritrANa.n kartavyamiti sa.nyuge .. 85..\\ nAha.n shochAmi dAshArha.n goptAraM jagataH prabhum . sa hi shakto raNe tAta trI.NllokAnapi sa~NgatAn .. 86..\\ vijetuM puruShavyAghra satyametadbravImi te . kiM punardhArtarAShTrasya balametatsudurbalam .. 87..\\ arjunastveva bArShNeya pIDito bahubhiryudhi . prajahyAtsamare prANA.nstasmAdvindAmi kashmalam .. 88..\\ tasya tvaM padavI.n gachchha gachchheyustvAdR^ishA yathA . tvAdR^ishasyedR^ishe kAle mAdR^ishenAbhichoditaH .. 89..\\ raNe vR^iShNipravIrANA.n dvAvevAtirathau smR^itau . pradyumnashcha mahAbAhustva.n cha sAtvata vishrutaH .. 90..\\ astre nArAyaNa samaH sa~NkarShaNa samo bale . vIratAyAM naravyAghra dhana~njaya samo hyasi .. 91..\\ bhIShmadroNAvatikramya sarvayuddhavishAradam . tvAmadya puruShavyAghra.n loke santaH prachakShate .. 92..\\ nAsAdhya.n vidyate loke sAtyakeriti mAdhava . tattvA.n yadabhivakShyAmi tatkuruShva mahAbala .. 93..\\ sambhAvanA hi lokasya tava pArthasya chobhayoH . nAnyathA tAM mahAbAho samprakartumihArhasi .. 94..\\ parityajya priyAnprANAnraNe vichara vIravat . na hi shaineya dAshArhA raNe rakShanti jIvitam .. 95..\\ ayuddhamanavasthAna.n sa~NgrAme cha palAyanam . bhIrUNAmasatAM mArgo naiSha dAshArha sevitaH .. 96..\\ tavArjuno gurustAta dharmAtmA shinipu~Ngava . vAsudevo gurushchApi tava pArthasya dhImataH .. 97..\\ kAraNadvayametaddhi jAnAnastvAhamabruvam . mAvama.nsthA vacho mahya.n gurustava gurorhyaham .. 98..\\ vAsudeva mata.n chaitanmama chaivArjunasya cha . satyametanmayokta.n te yAhi yatra dhana~njayaH .. 99..\\ etadvachanamAGYAya mama satyaparAkrama . pravishaitadbala.n tAta dhArtarAShTrasya durmateH .. 100..\\ pravishya cha yathAnyAya.n sa~Ngamya cha mahArathaiH . yathArhamAtmanaH karma raNe sAtvata darshaya .. 101..\\ \medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 86} s prItiyukta.n cha hR^idyaM cha madhurAkSharameva cha . kAlayukta.n cha chitraM cha svatayA chAbhibhAShitam .. 1..\\ dharmarAjasya tadvAkyaM nishamya shinipu~NgavaH . sAtyakirbharatashreShTha pratyuvAcha yudhiShThiram .. 2..\\ shruta.n te gadato vAkya.n sarvametanmayAchyuta . nyAyayukta.n cha chitraM cha phalgunArthe yashaH karam .. 3..\\ eva.nvidhe tathA kAle madR^ishaM prekShya saMmatam . vaktumarhasi rAjendra yathA pArtha.n tathaiva mAm .. 4..\\ na me dhana~njayasyArthe prANA rakShyAH katha.n chana . tvatprayuktaH punaraha.n kiM na kuryAM mahAhave .. 5..\\ lokatraya.n yodhayeyaM sa devAsuramAnuSham . tvatprayukto narendreha kimutaitatsudurbalam .. 6..\\ suyodhana bala.n tvadya yodhayiShye samantataH . vijeShye cha raNe rAjansatyametadbravImi te .. 7..\\ kushalyaha.n kushalina.n samAsAdya dhana~njayam . hate jayadrathe rAjanpunareShyAmi te.antikam .. 8..\\ avashya.n tu mayA sarva.n viGYApyastvaM narAdhipa . vAsudevasya yadvAkyaM phalgunasya cha dhImataH .. 9..\\ dR^iDha.n tvabhiparIto.ahamarjunena punaH punaH . madhye sarvasya sainyasya vAsudevasya shR^iNvataH .. 10..\\ adya mAdhava rAjAnamapramatto.anupAlaya . AryA.n yuddhe mati.n kR^itvA yAvaddhanmi jayadratham .. 11..\\ tvayi vAhaM mahAbAho pradyumne vA mahArathe . nR^ipaM nikShipya gachchheyaM nirapekSho jayadratham .. 12..\\ jAnIShe hi raNe droNa.n rabhasaM shreShTha saMmatam . pratiGYA chApi te nitya.n shrutA droNasya mAdhava .. 13..\\ grahaNa.n dharmarAjasya bhAradvAjo.anugR^idhyati . shaktashchApi raNe droNo nigR^ihItu.n yudhiShThiram .. 14..\\ eva.n tvayi samAdhAya dharmarAjaM narottamam . ahamadya gamiShyAmi saindhavasya vadhAya hi .. 15..\\ jayadrathamaha.n hatvA dhruvameShyAmi mAdhava . dharmarAja.n yathA droNo nigR^ihNIyAdraNe balAt .. 16..\\ nigR^ihIte narashreShThe bhAradvAjena mAdhava . saindhavasya vadho na syAnmanAprItistathA bhavet .. 17..\\ eva~Ngate narashreShTha pANDave satyavAdini . asmAka.n gamana.n vyaktaM vanaM prati bhavetpunaH .. 18..\\ so.ayaM mama jayo vyakta.n vyartha eva bhaviShyati . yadi droNo raNe kruddho nigR^ihNIyAdyudhiShThiram .. 19..\\ sa tvamadya mahAbAho priyArthaM mama mAdhava . jayArtha.n cha yasho.arthaM cha rakSha rAjAnamAhave .. 20..\\ sa bhavAnmayi nikShepo nikShiptaH savyasAchinA . bhAradvAjAdbhayaM nityaM pashyamAnena te prabho .. 21..\\ tasyApi cha mahAbAho nityaM pashyati sa.nyuge . nAnya.n hi pratiyoddhAraM raukmiNeyAdR^ite prabho . mA.n vApi manyate yuddhe bhAradvAjasya dhImataH .. 22..\\ so.aha.n sambhAvanA.n chaitAmAchArya vachanaM cha tat . pR^iShThato notsahe kartu.n tvA.n vA tyaktuM mahIpate .. 23..\\ AchAryo laghuhastatvAdabhedyakavachAvR^itaH . upalabhya raNe krIDedyathA shakuninA shishuH .. 24..\\ yadi kArShNirdhanuShpANiriha syAnmakaradhvajaH . tasmai tvA.n visR^ijeyaM vai sa tvAM rakShedyathArjunaH .. 25..\\ kuru tvamAtmano gupti.n kaste goptA gate mayi . yaH pratIyAdraNe droNa.n yAvadgachchhAmi pANDavam .. 26..\\ mA cha te bhayamadyAstu rAjannarjuna sambhavam . na sa jAtu mahAbAhurbhAramudyamya sIdati .. 27..\\ ye cha sauvIrakA yodhAstathA saindhava pauravAH . udIchyA dAkShiNAtyAshcha ye chAnye.api mahArathAH .. 28..\\ ye cha karNa mukhA rAjanrathodArAH prakIrtitAH . ete.arjunasya kruddhasya kalAM nArhanti ShoDashIm .. 29..\\ udyuktA pR^ithivI sarvA sa surAsuramAnuShA . sa rAkShasagaNA rAjansa kiMnaramahoragA .. 30..\\ ja~NgamAH sthAvaraiH sArdhaM nAlaM pArthasya sa.nyuge . eva.n GYAtvA mahArAja vyetu te bhIrdhana~njaye .. 31..\\ yatra vIrau maheShvAsau kR^iShNau satyaparAkramau . na tatra karmaNo vyApatkatha.n chidapi vidyate .. 32..\\ daiva.n kR^itAstratA.n yogamamarShamapi chAhave . kR^itaGYatA.n dayAM chaiva bhrAtustvamanuchintaya .. 33..\\ yami chApyapayAte vai gachchhamAne.arjunaM prati . droNe chitrAstratA.n sa~Nkhye rAja.nstvamanuchintaya .. 34..\\ AchAryo hi bhR^isha.n rAjannigrahe tava gR^idhyati . pratiGYAmAtmano rakShansatyA.n kartuM cha bhArata .. 35..\\ kuruShvAdyAtmano gupti.n kaste goptA gate mayi . yasyAhaM paryayAtpArtha gachchheyaM phalgunaM prati .. 36..\\ na hyaha.n tvA mahArAja anikShipya mahAhave . kva chidyAsyAmi kauravya satyametadbravImi te .. 37..\\ etadvichArya bahusho buddhyA buddhimatA.n vara . dR^iShTvA shreyaH paraM buddhyA tato rAjanprashAdhi mAm .. 38..\\ y evametanmahAbAho yathA vadasi mAdhava . na tu me shudhyate bhAvaH shvetAshvaM prati mAriSha .. 39..\\ kariShye parama.n yatnamAtmano rakShaNaM prati . gachchha tva.n samanuGYAto yatra yAto dhana~njayaH .. 40..\\ Atmasa.nrakShaNa.n sa~Nkhye gamana.n chArjunaM prati . vichAryaitaddvayaM buddhyA gamana.n tatra rochaye .. 41..\\ sa vamAtiShTha yAnAya yatra yAto dhana~njayaH . mamApi rakShaNaM bhImaH kariShyati mahAbalaH .. 42..\\ pArShatashcha sasodaryaH pArthivAshcha mahAbalAH . draupadeyAshcha mA.n tAta rakShiShyanti na saMshayaH .. 43..\\ kekayA bhrAtaraH pa~ncha rAkShasashcha ghaTotkachaH . virATo drupadashchaiva shikhaNDI cha mahArathaH .. 44..\\ dhR^iShTaketushcha balavAnkuntibhojashcha mAriSha . nakulaH sahadevashcha pA~nchAlAH sR^i~njayAstathA . ete samAhitAstAta rakShiShyanti na saMshayaH .. 45..\\ na droNaH saha sainyena kR^itavarmA cha sa.nyuge . samAsAdayitu.n shakto na cha mA.n dharShayiShyati .. 46..\\ dhR^iShTadyumnashcha samare droNa.n kruddhaM parantapaH . vArayiShyati vikramya veleva makarAlayam .. 47..\\ yatra sthAsyati sa~NgrAme pArShataH paravIrahA . na droNa sainyaM balavatkrAmettatra katha.n chana .. 48..\\ eSha droNa vinAshAya samutpanno hutAshanAt . kavachI sa sharI khaDgI dhanvI cha varabhUShaNaH .. 49..\\ vishrabdho gachchha shaineya mA kArShIrmayi sambhramam . dhR^iShTadyumno raNe kruddho droNamAvArayiShyati .. 50..\\ \medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 87} s dharmarAjasya tadvAkyaM nishamya shinipu~NgavaH . pArthAchcha bhayamAsha~NkanparityAgAnmahIpateH .. 1..\\ apavAda.n hyAtmanashcha lokAdrakShanvisheShataH . na mAM bhIta iti brUyurAyAntaM phalgunaM prati .. 2..\\ nishchitya bahudhaiva.n sa sAtyakiryuddhadurmadaH . dharmarAjamida.n vAkyamabravItpuruSharShabha .. 3..\\ kR^itA.n chenmanyase rakShA.n svasti te.astu vishAM pate . anuyAsyAmi bIbhatsu.n kariShye vachanaM tava .. 4..\\ na hi me pANDavAtkashchittriShu lokeShu vidyate . yo vai priyataro rAjansatyametadbravImi te .. 5..\\ tasyAhaM padavI.n yAsye sandeshAttava mAnada . tvatkR^ite na cha me ki.n chidakartavyaM kathaM chana .. 6..\\ yathA hi me gurorvAkya.n vishiShTa.n dvipadAM vara . tathA tavApi vachana.n vishiShTatarameva me .. 7..\\ priye hi tava vartete bhrAtarau kR^iShNa pANDavau . tayoH priye sthita.n chaiva viddhi mA.n rAjapu~Ngava .. 8..\\ tavAGYA.n shirasA gR^ihya pANDavArthamahaM prabho . bhittveda.n durbhida.n sainyaM prayAsye narasattama .. 9..\\ droNAnIka.n vishAmyeSha kruddho jhaSha ivArNavam . tatra yAsyAmi yatrAsau rAjanrAjA jayadrathaH .. 10..\\ yatra senA.n samAshritya bhItastiShThati pANDavAt . guptau rathavarashreShThairdrauNikarNa kR^ipAdibhiH .. 11..\\ itastriyojanaM manye tamadhvAna.n vishAM pate . yatra tiShThati pArtho.asau jayadrathavadhodyataH .. 12..\\ triyojanagatasyApi tasya yAsyAmyahaM padam . Asaindhava vadhAdrAjansudR^iDhenAntarAtmanA .. 13..\\ anAdiShTastu guruNA ko nu yudhyeta mAnavaH . AdiShTastu tvayA rAjanko nu yudhyeta mAdR^ishaH . abhijAnAmi ta.n desha.n yatra yAsyAmyahaM prabho .. 14..\\ huDa shaktigaDA prAsakhaDgacharmarShTi tomaram . iShvastravarasambAdha.n kShobhayiShye balArNavam .. 15..\\ yadetatku~njarAnIka.n sAhasramanupashyasi . kulama~njanakaM nAma yatraite vIryashAlinaH .. 16..\\ AsthitA bahubhirmlechchhairyuddhashauNDaiH prahAribhiH . nAgA meghanibhA rAjankSharanta iva toyadAH .. 17..\\ naite jAtu nivarteranpreShitA hastisAdibhiH . anyatra hi vadhAdeShAM nAsti rAjanparAjayaH .. 18..\\ atha yAnrathino rAjansamantAdanupashyasi . ete rukmarathA nAma rAjaputrA mahArathAH .. 19..\\ ratheShvastreShu nipuNA nAgeShu cha vishAM pate . dhanurvede gatAH pAraM muShTiyuddhe cha kovidAH .. 20..\\ gadAyuddhavisheShaGYA niyuddha kushalAstathA . khaDgapraharaNe yuktAH sampAte chAsi charmaNoH .. 21..\\ shUrAshcha kR^itavidyAsh cha spardhante cha parasparam . nitya.n cha samare rAjanvijigIShanti mAnavAn .. 22..\\ karNena vijitA rAjanduHshAsanamanuvratAH . etA.nstu vAsudevo.api rathodArAnprasha.nsati .. 23..\\ satataM priyakAmAshcha karNasyaite vashe sthitAH . tasyaiva vachanAdrAjannivR^ittAH shvetavAhanAt .. 24..\\ te na kShatA na cha shrAntA dR^iDhAvaraNakArmukAH . madartha.n viShThitA nUna.n dhArtarAShTrasya shAsanAt .. 25..\\ etAnpramarthya sa~NgrAme priyArtha.n tava kaurava . prayAsyAmi tataH pashchAtpadavI.n savyasAchinaH .. 26..\\ yA.nstvetAnaparAnrAjannAgAnsaptashatAni cha . prekShase varma sa~nchannAnkirAtaiH samadhiShThitAn .. 27..\\ kirAta rAjo yAnprAdAdgR^ihItaH savyasAchinA . svala~NkR^itA.nstathA preShyAnichchha~njIvitamAtmanaH .. 28..\\ Asannete purA rAja.nstava karma karA dR^iDham . tvAmevAdya yuyutsante pashya kAlasya paryayam .. 29..\\ teShAmete mahAmAtrAH kirAtA yuddhadurmadAH . hastishikShAvidashchaiva sarve chaivAgniyonayaH .. 30..\\ ete vinirjitAH sarve sa~NgrAme savyasAchinA . madarthamadya sa.nyattA duryodhana vashAnugAH .. 31..\\ etAnbhittvA sharai rAjankirAtAnyuddhadurmadAn . saindhavasya vadhe yuktamanuyAsyAmi pANDavam .. 32..\\ ye tvete sumahAnAgA a~njanasya kulodbhavAH . karkashAshcha vinItAshcha prabhinnakaraTA mukhAH .. 33..\\ jAmbUnadamayaiH sarvairvarmabhiH suvibhUShitAH . labdhalakShmyA raNe rAjannairAvaNa samA yudhi .. 34..\\ uttarAtparvatAdete tIkShNairdasyubhirAsthitAH . karkashaiH pravarairyodhaiH kArShNAyasa tanuchchhadaiH .. 35..\\ santi goyonayashchAtra santi vAnarayonayaH . anekayonayashchAnye tathA mAnuShayonayaH .. 36..\\ anIkamasatAmetaddhUmavarNamudIryate . mlechchhAnAM pApakartR^INA.n himavaddurgavAsinAm .. 37..\\ etadduryodhano labdhvA samagraM nAgamaNDalam . kR^ipa.n cha saumadattiM cha droNaM cha rathinA.n varam .. 38..\\ sindhurAja.n tathA karNamavamanyata pANDavAn . kR^itArthamatha chAtmAnaM manyate kAlachoditaH .. 39..\\ te cha sarve.anusamprAptA mama nArAchagocharam . na vimokShyanti kaunteya yadyapi syurmanojavAH .. 40..\\ tena sambhAvitA nityaM paravIryopajIvinA . vinAshamupayAsyanti machchharaughanipIDitAH .. 41..\\ ye tvete rathino rAjandR^ishyante kA~nchanadhvajAH . ete durvAraNA nAma kAmbojA yadi te shrutAH .. 42..\\ shUrAshcha kR^itavidyAshcha dhanurvede cha niShThitAH . sa.nhatAshcha bhR^isha.n hyete anyonyasya hitaiShiNaH .. 43..\\ akShauhiNyashcha sa.nrabdhA dhArtarAShTrasya bhArata . yattA madartha.n tiShThanti kuruvIrAbhirakShitAH .. 44..\\ apramattA mahArAja mAmeva pratyupasthitAH . tA.nstvahaM pramathiShyAmi tR^iNAnIva hutAshanaH .. 45..\\ tasmAtsarvAnupAsa~NgAnsarvopakaraNAni cha . rathe kurvantu me rAjanyathAvadrathakalpakAH .. 46..\\ asmi.nstu khalu sa~NgrAme grAhya.n vividhamAyudham . yathopadiShTamAchAryaiH kAryaH pa~ncha guNo rathaH .. 47..\\ kAmbojairhi sameShyAmi kruddhairAshIviShopamaiH . nAnAshastrasamAvApairvividhAyudhayodhibhiH .. 48..\\ kirAtaishcha sameShyAmi viShakalpaiH prahAribhiH . lAlitaiH satata.n rAGYA duryodhana hitaiShibhiH .. 49..\\ shakaishchApi sameShyAmi shakratulyaparAkramaiH . agnikalpairdurAdharShaiH pradIptairiva pAvakaiH .. 50..\\ tathAnyairvividhairyodhaiH kAlakalpairdurAsadaiH . sameShyAmi raNe rAjanbahubhiryuddhadurmadaiH .. 51..\\ tasmAdvai vAjino mukhyA vishrAntAH shubhalakShaNAH . upAvR^ittAshcha pItAsh cha punaryujyantu me rathe .. 52..\\ tasya sarvAnupAsa~NgAnsarvopakaraNAni cha . rathe prAsthApayadrAjA shastrANi vividhAni cha .. 53..\\ tatastAnsarvato muktvA sadashvAMshchaturo janAH . rasavatpAyayAmAsuH pAnaM madasamIriNam .. 54..\\ pItopavR^ittAnsnAtAMshcha jagdhAnnAnsamala~NkR^itAn . vinItashalyA.nsturagAMshchaturo hemamAlinaH .. 55..\\ tAnyattAnrukmavarNAbhAnvinItA~nshIghragAminaH . sa.nhR^iShTamanaso.avyagrAnvidhivatkalpite rathe .. 56..\\ mahAdhvajena si.nhena hemakesara mAlinA . sa.nvR^ite ketanairhemairmaNividruma chitritaiH . pANDurAbhraprakAshAbhiH patAkAbhirala~NkR^ite .. 57..\\ hemadaNDochchhritachchhatre bahu shasta parichchhade . yojayAmAsa vidhivaddhemabhANDa vibhUShitAn .. 58..\\ dArukasyAnujo bhrAtA sUtastasya priyaH sakhA . nyavedayadratha.n yuktaM vAsavasyeva mAtaliH .. 59..\\ tataH snAtaH shuchirbhUtvA kR^itakautuka ma~NgalaH . snatakAnA.n sahasrasya svarNaniShkAnadApayat . AshIrvAdaiH pariShvaktaH sAtyakiH shrImatA.n varaH .. 60..\\ tataH sa madhuparkArhaH pItvA kailAvataM madhu . lohitAkSho babhau tatra madavihvala lochanaH .. 61..\\ Alabhya vIra kA.nsya.n cha harSheNa mahatAnvitaH . dviguNIkR^itatejA hi prajvalanniva pAvakaH . utsa~Nge dhanurAdAya sa shara.n rathinAM varaH .. 62..\\ kR^itasvastyayano vipraiH kavachI samala~NkR^itaH . lAjairgandhaistathA mAlyaiH kanyAbhishchAbhinanditaH .. 63..\\ yudhiShThirasya charaNAvabhivAdya kR^itA~njaliH . tena mUrdhanyupAghrAta Aruroha mahAratham .. 64..\\ tataste vAjino hR^iShTAH supuShTA vAtara.nhasaH . ajayyA jaitramUhusta.n vikurvantaH sma saindhavAH .. 65..\\ atha harShaparItA~NgaH sAtyakirbhImamabravIt . tvaM bhIma rakSha rAjAnametatkAryatama.n hi te .. 66..\\ ahaM bhittvA pravekShyAmi kAlapakvamidaM balam . AyatyA.n cha tadAtve cha shreyo rAGYo.abhirakShaNam .. 67..\\ jAnIShe mama vIrya.n tvaM tava chAhamarindama . tasmAdbhIma nivartasva mama chedichchhasi priyam .. 68..\\ tathoktaH sAtyakiM prAha vraja tva.n kAryasiddhaye . aha.n rAGYaH kariShyAmi rakShAM puruShasattama .. 69..\\ evamuktaH pratyuvAcha bhImasena.n sa mAdhavaH . gachchha gachchha drutaM pArtha dhruvo.adya vijayo mama .. 70..\\ yanme snigdho.anuraktashcha tvamadya vashagaH sthitaH . nimittAni cha dhanyAni yathA bhImavadanti me .. 71..\\ nihate saindhave pApe pANDavena mahAtmanA . pariShvajiShye rAjAna.n dharmAtmAnaM na saMshayaH .. 72..\\ etAvaduktvA bhIma.n tu visR^ijya cha mahAmanAH . sampraikShattAvaka.n sainyaM vyAghormR^igagaNAniva .. 73..\\ ta.n dR^iShTvA pravivikShanta.n sainyaM tava janAdhipa . bhUya evAbhavanmUDha.n subhR^isha.n chApyakampata .. 74..\\ tataH prayAtaH sahasA sainya.n tava sa sAtyakiH . didR^ikShurarjuna.n rAjandharmarAjasya shAsanAt .. 75..\\ \medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 88} s prayAte tava sainya.n tu yuyudhAne yuyutsayA . dharmarAjo mahArAja svenAnIkena sa.nvR^itaH . prAyAddroNa rathaprepsuryuyudhAnasya pR^iShThataH .. 1..\\ tataH pA~nchAlarAjasya putraH samaradurmadaH . prAkroshatpANDavAnIke vasu dAnashcha pArthivaH .. 2..\\ Agachchhata praharata druta.n viparidhAvata . yathAsukhena gachchheta sAtyakiryuddhadurmadaH .. 3..\\ mahArathA hi bahavo yatiShyantyasya nirjaye . iti bruvanto vegena samApeturbala.n tava .. 4..\\ vayaM pratijigIShantastatra tAnsamabhidrutAH . tataH shabdo mahAnAsIdyuyudhAna rathaM prati .. 5..\\ prakampyamAnA mahatI tava putrasya vAhinI . sAtvatena mahArAja shatadhAbhivyadIryata .. 6..\\ tasyA.n vidIryamANAyAM shineH pautro mahArathaH . sapta vIrAnmaheShvAsAnagrAnIke vyapothayat .. 7..\\ te bhItA mR^idyamAnAshcha pramR^iShTA dIrghabAhunA . Ayodhana.n jahurvIrA dR^iShTvA tamatimAnuSham .. 8..\\ rathairvimathitAkShaishcha bhagnanIDaishcha mAriSha . chakrairvimathitaishchhinnairdhvajaishcha vinipAtitaiH .. 9..\\ anukarShaiH patAkAbhiH shirastrANaiH sa kA~nchanaiH . bAhubhishchandanAdigdhaiH sA~Ngadaishcha vishAM pate .. 10..\\ hastihastopamaishchApi bhujagAbhoga saMnibhaiH . UrubhiH pR^ithivI chhannA manujAnAM narottama .. 11..\\ shashA~NkasaMnikAshaishcha vadanaishchArukuNDalaiH . patitairvR^iShabhAkShANAM babhau bhArata medinI .. 12..\\ gajaishcha bahudhA chhinnaiH shayAnaiH parvatopamaiH . rarAjAtibhR^ishaM bhUmirvikIrNairiva parvataiH .. 13..\\ tapanIyamayairyoktrairmuktA jAlavibhUShitaiH . urashchhadairvichitraishcha vyashobhanta tura~NgamAH . gatasattvA mahIM prApya pramR^iShTA dIrghabAhunA .. 14..\\ nAnAvidhAni sainyAni tava hatvA tu sAtvataH . praviShTastAvaka.n sainya.n drAvayitvA chamUM bhR^isham .. 15..\\ tatastenaiva mArgeNa yena yAto dhana~njayaH . iyeSha sAtyakirgantu.n tato droNena vAritaH .. 16..\\ bharadvAja.n samAsAdya yuyudhAnastu mAriSha . nAbhyavartata sa~Nkruddho velAmiva jalA shayaH .. 17..\\ nivArya tu raNe droNo yuyudhAnaM mahAratham . vivyAdha nishitairbANaiH pa~nchabhirmarmabhedibhiH .. 18..\\ sAtyakistu raNe droNa.n rAjanvivyAdha saptabhiH . hemapu~NkhaiH shilA dhautaiH ka~NkabarhiNa vAjitaiH .. 19..\\ ta.n ShaDbhiH sAyakairdroNaH sAshvayantAramArdayat . sa taM na mamR^iShe droNa.n yuyudhAno mahArathaH .. 20..\\ si.nhanAda.n tataH kR^itvA droNa.n vivyAdha sAtyakiH . dashabhiH sAyakaishchAnyaiH ShaDbhiraShTAbhireva cha .. 21..\\ yuyudhAnaH punardroNa.n vivyAdha dashabhiH sharaiH . ekena sArathi.n chAsya chaturbhishchaturo hayAn . dhvajamekena bANena vivyAdha yudhi mAriSha .. 22..\\ ta.n droNaH sAshvayantAra.n sa rathadhvajamAshugaiH . tvaranprAchchhAdayadbANaiH shalabhAnAmiva vrajaiH .. 23..\\ tathaiva yuyudhAno.api droNaM bahubhirAshugaiH . prAchchhAdayadasambhrAntastato droNa uvAcha ha .. 24..\\ tavAchAryo raNa.n hitvA gataH kApuruSho yathA . yudhyamAna.n hi mAM hitvA pradakShiNamavartata .. 25..\\ tva.n hi me yudhyato nAdya jIvanmokShyasi mAdhava . yadi mA.n tva.n raNe hitvA na yAsyAchAryavaddrutam .. 26..\\ saatyaki dhana~njayasya padavI.n dharmarAjasya shAsanAt . gachchhAmi svasti te brahmanna me kAlAtyayo bhavet .. 27..\\ s etAvaduktvA shaineya AchAryaM parivarjayan . prayAtaH sahasA rAjansArathi.n chedamabravIt .. 28..\\ droNaH kariShyate yatna.n sarvathA mama vAraNe . yatto yAhi raNe sUta shR^iNu cheda.n vachaH param .. 29..\\ etadAlokyate sainyamAvantyAnAM mahAprabham . asyAnantaratastvetaddAkShiNAtyaM mahAbalam .. 30..\\ tadanantarametachcha bAhlikAnAM balaM mahat . bAhlikAbhyAshato yukta.n karNasyApi mahadbalam .. 31..\\ anyonyena hi sainyAni bhinnAnyetAni sArathe . anyonya.n samupAshritya na tyakShyanti raNAjiram .. 32..\\ etadantaramAsAdya chodayAshvAnprahR^iShTavat . madhyama.n javamAsthAya vaha mAmatra sArathe .. 33..\\ bAhlikA yatra dR^ishyante nAnApraharaNodyatAH . dAkShiNAtyAshcha bahavaH sUtaputra purogamAH .. 34..\\ hastyashvarathasambAdha.n yachchAnIkaM vilokyate . nAnAdeshasamutthaishcha padAtibhiradhiShThitam .. 35..\\ etAvaduktvA yantAraM brahmANaM parivarjayan . sa vyatIyAya yatrogra.n karNasya sumahadbalam .. 36..\\ ta.n droNo.anuyayau kruddho vikiranvishikhAnbahUn . yuyudhAnaM mahAbAhu.n gachchhantamanivartinam .. 37..\\ karNasya sainya.n sumahadabhihatya shitaiH sharaiH . prAvishadbhAratI.n senAmaparyantAM sa sAtyakiH .. 38..\\ praviShTe yuyudhAne tu sainikeShu druteShu cha . amarShI kR^itavarmA tu sAtyakiM paryavArayat .. 39..\\ tamApatanta.n vishikhaiH ShaDbhirAhatya sAtyakiH . chaturbhishchaturo.asyAshvAnAjaghAnAshu vIryavAn .. 40..\\ tataH punaH ShoDashabhirnataparvabhirAshugaiH . sAtyakiH kR^itavarmANaM pratyavidhyatstanAntare .. 41..\\ sa tudyamAno vishikhairbahubhistigmatejanaiH . sAtvatena mahArAja kR^itavarmA na chakShame .. 42..\\ sa vatsadanta.n sandhAya jihmagAnala saMnibham . AkR^iShya rAjannAkarNAdvivyAdhorasi sAtyakim .. 43..\\ sa tasya devAvaraNaM bhittvA deha.n cha sAyakaH . sa patrapu~NkhaH pR^ithivI.n vivesha rudhirokShitaH .. 44..\\ athAsya bahubhirbANairachchhinatparamAstravit . samArgaNa guNa.n rAjankR^itavarmA sharAsanam .. 45..\\ vivyAdha cha raNe rAjansAtyaki.n satyavikramam . dashabhirvishikhaistIkShNairabhikruddhaH stanAntare .. 46..\\ tataH prashIrNe dhanuShi shaktyA shaktimatA.n varaH . abhyahandakShiNaM bAhu.n sAtyakiH kR^itavarmaNaH .. 47..\\ tato.anyatsudR^iDha.n vIro dhanurAdAya sAtyakiH . vyasR^ijadvishikhA.nstUrNa.n shatasho.atha sahasrashaH .. 48..\\ sa ratha.n kR^itavarmANa.n samantAtparyavAkirat . chhAdayitvA raNe.atyartha.n hArdikya.n tu sa sAtyakiH .. 49..\\ athAsya bhallena shiraH sAratheH samakR^intata . sa papAta hataH sUto hArdikyasya mahArathAt . tataste yantari hate prAdrava.nsturagA bhR^isham .. 50..\\ atha bhojastvasambhrAnto nigR^ihya turagAnsvayam . tasthau sharadhanuShpANistatsainyAnyabhyapUjayan .. 51..\\ sa muhUrtamivAshvasya sadashvAnsamachodayat . vyapetabhIramitrANAmAvahatsumahadbhayam . sAtyakishchAbhyagAttasmAtsa tu bhImamupAdravat .. 52..\\ yuyudhAno.api rAjendra droNAnIkAdviniHsR^itaH . prayayau tvaritastUrNa.n kAmbojAnAM mahAchamUm .. 53..\\ sa tatra bahubhiH shUraiH saMniruddho mahArathaiH . na chachAla tadA rAjansAtyakiH satyavikramaH .. 54..\\ sandhAya cha chamU.n droNo bhoje bhAraM niveshya cha . anvadhAvadraNe yatto yuyudhAna.n yuyutsayA .. 55..\\ tathA tamanudhAvanta.n yuyudhAnasya pR^iShThataH . nyavArayanta sa~NkruddhAH pANDusainye bR^ihattamAH .. 56..\\ samAsAdya tu hArdikya.n rathAnAM parvaraM ratham . pA~nchAlA vigatotsAhA bhImasenapurogamAH . vikramya vAritA rAjanvIreNa kR^itavarmaNA .. 57..\\ yatamAnA.nstu tAnsarvAnIShadvigatachetasaH . abhitastA~nsharaugheNa klAntavAhAnavArayat .. 58..\\ nigR^ihItAstu bhojena bhojAnIkepsavo raNe . atiShThannAryavadvIrAH prArthayanto mahadyashaH .. 59..\\ \medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 89} dhr evaM bahuvidha.n sainyamevaM pravichitaM varam . vyUDhameva.n yathAnyAyamevaM bahu cha sa~njaya .. 1..\\ nityaM pUjitamasmAbhirabhikAma.n cha naH sadA . prauDhamityadbhutAkAraM purastAddR^iDhavikramam .. 2..\\ nAtivR^iddhamabAla.n cha na kR^ishaM nAtipIvaram . laghuvR^ittAyataprANa.n sAragAtramanAmayam .. 3..\\ AttasaMnAhasampannaM bahushastraparichchhadam . shastragrahaNavidyAsu bahvIShu pariniShThitam .. 4..\\ Arohe paryavaskande saraNe sAntaraplute . samyakpraharaNe yAne vyapayAne cha kovidam .. 5..\\ nAgeShvashveShu bahusho ratheShu cha parIkShitam . parIkShya cha yathAnyAya.n vetanenopapAditam .. 6..\\ na goShThyA nopachAreNa na sambandha nimittataH . nAnAhUto na hyabhR^ito mama sainye babhUva ha .. 7..\\ kulInArya janopeta.n tuShTapuShTamanuddhatam . kR^itamAnopakAramcha yashasvi cha manasvi cha .. 8..\\ sachivaishchAparairmukhyairbahubhirmukhyakarmabhiH . lokapAlopamaistAta pAlitaM narasattamaiH .. 9..\\ bahubhiH pArthivairguptamasmatpriyachikIrShubhiH . asmAnabhisR^itaiH kAmAtsabalaiH sapadAnugaiH .. 10..\\ mahodadhimivApUrNamApagAbhiH samantataH . apakShaiH pakShisa~NkAshai rathairashvaishcha sa.nvR^itam .. 11..\\ yodhAkShayya jalaM bhIma.n vAhanormitara~NgiNam . kShepaNyasigadAshaktisharaprAsajhaShAkulam .. 12..\\ dhvajabhUShaNasambAdha.n ratnapaTTena sa~ncitam . vAhanairapi dhAvadbhirvAyuvegavikampitam .. 13..\\ droNa gambhIrapAtAla.n kR^itavarma mahAhradam . jalasandha mahAgrAha.n karNa chandrodayoddhatam .. 14..\\ gate sainyArNavaM bhittvA tarasA pANDavarShabhe . sa~njayaika rathenaiva yuyudhAne cha mAmakam .. 15..\\ tatra sheShaM na pashyAmi praviShTe savyasAchini . sAtvate cha rathodAre mama sainyasya sa~njaya .. 16..\\ tau tatra samatikrAntau dR^iShTvAbhItau tarasvinau . sindhurAja.n cha samprekShya gANDIvasyeShu gochare .. 17..\\ ki.n tadA kuravaH kR^itya.n vidadhuH kAlachoditAH . dAruNaikAyane kAle katha.n vA pratipedire .. 18..\\ grastAnhi kauravAnmanye mR^ityunA tAta sa~NgatAn . vikramo hi raNe teShAM na tathA dR^ishyate.adya vai .. 19..\\ akShatau sa.nyuge tatra praviShTau kR^iShNa pANDavau . na cha vArayitA kashchittayorastIha sa~njaya .. 20..\\ bhR^itAshcha bahavo yodhAH parIkShyaiva mahArathAH . vetanena yathAyogyaM priyavAdena chApare .. 21..\\ akAraNabhR^itastAta mama sainye na vidyate . karmaNA hyanurUpeNa labhyate bhakta vetanam .. 22..\\ na cha yodho.abhavatkashchinmama sainye tu sa~njaya . alpadAnabhR^itastAta na kupya bhR^itako naraH .. 23..\\ pUjitA hi yathAshaktyA dAnamAnAsanairmayA . tathA putraishcha me tAta GYAtibhishcha sa bAndhavaiH .. 24..\\ te cha prApyaiva sa~NgrAme nirjitAH savyasAchinA . shaineyena parAmR^iShTAH kimanyadbhAgadheyataH .. 25..\\ rakShyate yashcha sa~NgrAme ye cha sa~njaya rakShiNaH . ekaH sAdhAraNaH panthA rakShyasya saha rakShibhiH .. 26..\\ arjuna.n samare dR^iShTvA saindhavasyAgrataH sthitam . putro mama bhR^ishaM mUDhaH ki.n kAryaM pratyapadyata .. 27..\\ sAtyaki.n cha raNe dR^iShTvA pravishantamabhItavat . kiM nu duryodhanaH kR^ityaM prAptakAlamamanyata .. 28..\\ sarvashastrAtigau senAM praviShTau rathasattamau . dR^iShTvA kA.n vai dhR^itiM yuddhe pratyapadyanta mAmakAH .. 29..\\ dR^iShTvA kR^iShNa.n tu dAshArhamarjunArthe vyavasthitam . shinInAmR^iShabha.n chaiva manye shochanti putrakAH .. 30..\\ dR^iShTvA senA.n vyatikrAntAM sAtvatenArjunena cha . palAyamAnAMshcha kurUnmanye shochanti putrakAH .. 31..\\ vidrutAnrathino dR^iShTvA nirutsAhAndviShajjaye . palAyane kR^itotsAhAnmanye shochanti putrakAH .. 32..\\ shUnyAnkR^itAnrathopasthAnsAtvatenArjunena cha . hatAMshcha yodhAnsandR^ishya manye shochanti putrakAH .. 33..\\ vyashva nAgarathAndR^iShTvA tatra vIrAnsahasrashaH . dhAvamAnAnraNe vyagrAnmanye shochanti putrakAH .. 34..\\ vivIrAMshcha kR^itAnAshvAnvirathAMshcha kR^itAnnarAn . tatra sAtyakipArthAbhyAM manye shochanti putrakAH .. 35..\\ pattisa~NghAnraNe dR^iShTvA dhAvamAnAMshcha sarvashaH . nirAshA vijaye sarve manye shochanti putrakAH .. 36..\\ droNasya samatikrAntAvanIkamaparAjitau . kShaNena dR^iShTvA tau vIrau manye shochanti putrakAH .. 37..\\ saMmUDho.asmi bhR^isha.n tAta shrutvA kR^iShNa dhana~njayau . praviTau mAmaka.n sainyaM sAtvatena sahAchyutau .. 38..\\ tasminpraviShTe pR^itanA.n shinInAM pravare rathe . bhojAnIka.n vyatikrAnte kathamAsanhi kauravAH .. 39..\\ tathA droNena samare nigR^ihIteShu pANDuShu . katha.n yuddhamabhUttatra tanmamAchakShva sa~njaya .. 40..\\ droNo hi balavA~nshUraH kR^itAstro dR^iDhavikramaH . pA~nchAlAstaM maheShvAsaM pratyayudhyankatha.n raNe .. 41..\\ baddhavairAstathA droNe dharmarAja jayaiShiNaH . bhAradvAjastathA teShu kR^itavairo mahArathaH .. 42..\\ arjunashchApi yachchakre sindhurAjavadhaM prati . tanme sarva.n samAchakShva kushalo hyasi sa~njaya .. 43..\\ \medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 90} s AtmAparAdhAtsambhUta.n vyasanaM bharatarShabha . prApya prAkR^itavadvIra na tva.n shochitumarhasi .. 1..\\ tava nirguNatA.n GYAtvA pakShapAtaM suteShu cha . dvaidhI bhAva.n tathA dharme pANDaveShu cha matsaram . ArtapralApAMshcha bahUnmanujAdhipa sattama .. 2..\\ sarvalokasya tattvaGYaH sarvalokaguNaH prabhu . vAsudevastato yuddha.n kurUNAm akaronmahat .. 3..\\ AtmAparAdhAtsumahAnprAptaste vipulaH kShayaH . na hi te sukR^ita.n kiM chidAdau madhye cha bhArata . dR^ishyate pR^iShThatashchaiva tvanmUko hi parAjayaH .. 4..\\ tasmAdadya sthiro bhUtvA GYAtvA lokasya nirNayam . shR^iNu yuddha.n yathAvR^itta.n ghoraM devAsuropamam .. 5..\\ praviShTe tava sainya.n tu shaineye satyavikrame . bhImasenamukhAH pArthAH pratIyurvAhinI.n tava .. 6..\\ AgachchhatastAnsahasa kruddha rUpAnsahAnugAn . dadhAraiko raNe pANDUnkR^itavarmA mahArathaH .. 7..\\ yathodvR^itta.n dhArayate velA vai salilArNavam . pANDusainya.n tathA sa~Nkhye hArdikyaH samavArayat .. 8..\\ tatrAdbhutamamanyanta hArdikyasya parAkramam . yadena.n sahitAH pArthA nAtichakramurAhave .. 9..\\ tato bhImastribhirviddhvA kR^itavarmANamAyasaiH . sha~Nkha.n dadhmau mahAbAhurharShayansarvapANDavAn .. 10..\\ sahadevastu viMshatyA dharmarAjashcha pa~nchabhiH . shatena nakulashchApi hArdikya.n samavidhyata .. 11..\\ draupadeyAstrisaptatyA saptabhishcha ghaTotkachaH . dhR^iShTadyumnastribhishchApi kR^itavarmANamArdayat . virATo drupadashchaiva yAGYasenishcha pa~nchabhiH .. 12..\\ shikhaNDI chApi hArdikya.n viddhvA pa~nchabhirAshugaiH . punarvivyAdha viMshatyA sAyakAnA.n hasanniva .. 13..\\ kR^itavarmA tato rAjansarvatastAnmahArathAn . ekaikaM pa~nchabhirviddhvA bhIma.n vivyAdha saptabhiH . dhanurdhvaja.n cha sa.nyatto rathAdbhUmAvapAtayat .. 14..\\ athaina.n chhinnadhanvAnaM tvaramANo mahArathaH . AjaghAnorasi kruddhaH saptatyA nishitaiH sharaiH .. 15..\\ sa gADhaviddho balavAnhArdikyasya sharottamaiH . chachAla rathamadhyasthaH kShitikampe yathAchalaH .. 16..\\ bhImasena.n tathA dR^iShTvA dharmarAja purogamAH . visR^ijantaH sharAnghorAnkR^itavarmANamArdayan .. 17..\\ ta.n tathA koShThakI kR^ityarathavaMshena mAriSha . vivyadhuH sAyakairhR^iShTA rakShArthaM mArutermR^idhe .. 18..\\ pratilabhya tataH sa~nj~nAM bhImaseno mahAbalaH . shakti.n jagrAha samare hemadaNDAmayasmayIm . chikShepa cha rathAttUrNa.n kR^itavarma rathaM prati .. 19..\\ sA bhIma bhujanirmuktA nirmuktoraga saMnibhA . kR^itavarmANamabhitaH prajajvAla sudAruNA .. 20..\\ tAmApatantI.n sahasA yugAntAgnisamaprabhAm . dvAbhyA.n sharAbhyAM hArdikyo nichakarta dvidhA tadA .. 21..\\ sA chhinnA patitA bhUmau shaktiH kanakabhUShaNA . dyotayantI disho rAjanmaholkeva divashchyutA . shakti.n vinihatA.n dR^iShTvA bhImashchukrodha vai bhR^isham .. 22..\\ tato.anyaddhanurAdAya vegavatsumahAsvanam . bhImaseno raNe kruddho hArdikya.n samavArayat .. 23..\\ athainaM pa~nchabhirbANairAjaghAna stanAntare . bhImo bhImabalo rAja.nstava durmantritena ha .. 24..\\ bhojastu kShatasarvA~Ngo bhImasenena mAriSha . raktAshoka ivotphullo vyabhrAjata raNAjire .. 25..\\ tataH kruddhastribhirbANairbhImasena.n hasanniva . abhihatya dR^iDha.n yuddhe tAnsarvAnpratyavidhyata .. 26..\\ tribhistribhirmaheShvAso yatamAnAnmahArathAn . te.api taM pratyavidhyanta saptabhiH saptabhiH sharaiH .. 27..\\ shikhaNDinastataH kruddhaH kShurapreNa mahArathaH . dhanushchichchheda samare prahasanniva bhArata .. 28..\\ shikhaNDI tu tataH kruddhashchhinne dhanuShi satvaram . asi.n jagrAha samare shatachandraM cha bhAsvaram .. 29..\\ bhramayitvA mahAcharma chAmIkaravibhUShitam . tamasiM preShayAmAsa kR^itavarma rathaM prati .. 30..\\ sa tasya sa shara.n chApaM chhittvA sa~Nkhye mahAnasiH . abhyagAddharaNI.n rAjaMshchyuta.n jyotirivAmbarAt .. 31..\\ etasminneva kAle tu tvaramANA mahArathAH . vivyadhuH sAyakairgADha.n kR^itavarmANamAhave .. 32..\\ athAnyaddhanurAdAya tyaktvA tachcha mahaddhanuH . vishIrNaM bharatashreShTha hArdikyaH paravIrahA .. 33..\\ vivyAdha pANDavAnyuddhe tribhistribhirajihmagaiH . shikhaNDina.n cha vivyAdha tribhiH pa~nchabhireva cha .. 34..\\ dhanuranyatsamAdAya shikhaNDI tu mahAyashAH . avArayatkUrmanakhairAshugairhR^idikAtmajam .. 35..\\ tataH kruddho raNe rAjanhR^idikasyAtma sambhavaH . abhidudrAva vegena yAGYaseniM mahAratham .. 36..\\ bhIShmasya samare rAjanmR^ityorhetuM mahAtmanaH . vidarshayanbala.n shUraH shArdUla iva ku~njaram .. 37..\\ tau dishAgajasa~NkAshau jvalitAviva pAvakau . samAsedaturanyonya.n sharasa~Nghairarindamau .. 38..\\ vidhunvAnau dhanuHshreShThe sandadhAnau cha sAyakAn . visR^ijantau cha shatasho gabhastIniva bhAskarau .. 39..\\ tApayantau sharaistIkShNairanyonya.n tau mahArathau . yugAntapratimau vIrau rejaturbhAskarAviva .. 40..\\ kR^itavarmA tu rabhasa.n yAGYaseniM mahAratham . viddhveShUNA.n trisaptatyA punarvivyAdha saptabhiH .. 41..\\ sa gADhaviddho vyathito rathopastha upAvishat . visR^ijansashara.n chApaM mUrchhayAbhipariplutaH .. 42..\\ ta.n viShaNNaM rathe dR^iShTvA tAvakA bharatarShabha . hArdikyaM pUjayAmAsurvAsA.nsyAdudhuvush cha ha .. 43..\\ shikhaNDina.n tathA GYAtvA hArdikya sharapIDitam . apovAha raNAdyantA tvaramANo mahAratham .. 44..\\ sAdita.n tu rathopasthe dR^iShTvA pArthAH shikhaNDinam . parivavrU rathaistUrNa.n kR^itavarmANamAhave .. 45..\\ tatrAdbhutaM para.n chakre kR^itavarmA mahArathaH . yadekaH samare pArthAnvArayAmAsa sAnugAn .. 46..\\ pArthA~njitvAjayachchedInpA~nchAlAnsR^i~njayAnapi . kekayAMshcha mahAvIryAnkR^itavarmA mahArathaH .. 47..\\ te vadhyamAnAH samare hArdikyena sma pANDavAH . itashchetashcha dhAvanto naiva chakrurdhR^iti.n raNe .. 48..\\ jitvA pANDusutAnyuddhe bhImasenapurogamAn . hArdikyaH samare.atiShThadvidhUma iva pAvakaH .. 49..\\ te drAvyamANAH samare hArdikyena mahArathAH . vimukhAH samapadyanta sharavR^iShTibhirarditAH .. 50..\\ \medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 91} s shR^iNuShvaika manA rAjanyanmA.n tvaM paripR^ichchhasi . drAvyamANe bale tasminhArdikyena mahAtmanA .. 1..\\ lajjayAvanate chApi prahR^iShTaushchaiva tAvakaH . dvIpo ya AsItpANDUnAmagAdhe gAdhamichchhatAm .. 2..\\ shrutvA tu ninadaM bhIma.n tAvakAnAM mahAhave . shaineyastvarito rAjankR^itavarmANamabhyayAt .. 3..\\ kR^itavarmA tu hArdikyaH shaineyaM nishitaiH sharaiH . avAkiratsusa~Nkruddhastato.akrudhyata sAtyakiH .. 4..\\ tataH sunishitaM bhalla.n shaineyaH kR^itavarmaNe . preShayAmAsa samare sharAMshcha chaturo.aparAn .. 5..\\ te tasya jaghnire vAhAnbhallenAsyAchhinaddhanuH . pR^iShTharakSha.n tathA sUtamavidhyannishitaiH sharaiH .. 6..\\ tatasta.n viratha.n kR^itvA sAtyakiH satyavikramaH . senAmasyArdayAmAsa sharaiH saMnataparvabhiH .. 7..\\ sAbhajyatAtha pR^itanA shaineya sharapIDitA . tataH prAyAdvai tvaritaH sAtyakiH satyavikramaH .. 8..\\ shR^iNu rAjanyadakarottava sainyeShu vIryavAn . atItya sa mahArAja droNAnIka mahArNavam .. 9..\\ parAjitya cha sa.nhR^iShTaH kR^itavarmANamAhave . yantAramabravIchchhUraH shanairyAhItyasambhramam .. 10..\\ dR^iShTvA tu tava tatsainya.n rathAshvadvipasa~Nkulam . padAtijanasampUrNamabravItsArathiM punaH .. 11..\\ yadetanmeghasa~NkAsha.n droNAnIkasya savyataH . sumahatku~njarAnIka.n yasya rukmaratho mukham .. 12..\\ ete hi bahavaH sUta durnivAryAshcha sa.nyuge . duryodhana samAdiShTA madarthe tyaktajIvitAH . rAjaputrA maheShvAsAH sarve vikrAntayodhinaH .. 13..\\ trigartAnA.n rathodArAH suvarNavikR^itadhvajAH . mAmevAbhimukhA vIrA yotsyamAnA vyavasthitAH .. 14..\\ atra mAM prApaya kShipramashvAMshchodaya sArathe . trigartaiH saha yotsyAmi bhAradvAjasya pashyataH .. 15..\\ tataH prAyAchchhanaiH sUtaH sAtvatasya mate sthitaH . rathenAdityavarNena bhAsvareNa patAkinA .. 16..\\ tamUhuH sArathervashyA valgamAnA hayottamAH . vAyuvegasamAH sa~Nkhye kundendu rajataprabhAH .. 17..\\ Apatanta.n ratha.n taM tu sha~NkhavarNairhayottamaiH . parivavrustataH shUrA gajAnIkena sarvataH . kiranto vividhA.nstIkShNAnsAyakA.NllaghuvedhinaH .. 18..\\ sAtvato.api shitairbANairgajAnIkamayodhayat . parvatAniva varSheNa tapAnte jalado mahAn .. 19..\\ vajrAshanisamasparshairvadhyamAnAH sharairgajAH . prAdravanraNamutsR^ijya shinivIryasamIritaiH .. 20..\\ shIrNadantA virudhirA bhinna mastakapiNDakAH . vishIrNakarNAsya karA viniyantR^ipatAkinaH .. 21..\\ sambhinnavarma ghaNTAshcha saMnikR^itta mahAdhvajAH . hatArohA disho rAjanbhejire bhraShTakambalAH .. 22..\\ ruvanto vividhAnrAvA~njaladopama nisvanAH . nArAchairvatsadantaishcha sAtvatena vidAritAH .. 23..\\ tasmindrute gajAnIke jalasandho mahArathaH . yattaH samprApayannAga.n rajatAshvarathaM prati .. 24..\\ rukmavarma karaH shUrastapanIyA~NgadaH shuchiH . kuNDalI mukuTI sha~NkhI raktachandana rUShitaH .. 25..\\ shirasA dhArayandIptA.n tapanIyamayI.n srajam . urasA dhArayanniShka.n kaNThasUtraM cha bhAsvaram .. 26..\\ chApa.n cha rukmavikR^ita.n vidhunvangajamUrdhani . ashobhata mahArAja sa vidyudiva toyadaH .. 27..\\ tamApatanta.n sahasA mAgadhasya gajottamam . sAtyakirvArayAmAsa velevodvR^ittamarNavam .. 28..\\ nAgaM nivArita.n dR^iShTvA shaineyasya sharottamaiH . akrudhyata raNe rAja~njalasandho mahAbalaH .. 29..\\ tataH kruddho maheShvAso mArgaNairbhArasAdhanaiH . avidhyata shineH pautra.n jalasandho mahorasi .. 30..\\ tato.apareNa bhallena pItena nishitena cha . asyato vR^iShNivIrasya nichakarta sharAsanam .. 31..\\ sAtyaki.n chhinnadhanvAnaM prahasanniva bhArata . avidhyanmAgadho vIraH pa~nchabhirnishitaiH sharaiH .. 32..\\ sa viddho bahubhirbANairjalasandhena vIryavAn . nAkampata mahAbAhustadadbhutamivAbhavat .. 33..\\ achintayanvai sa sharAnnAtyartha.n sambhramAdbalI . dhanuranyatsamAdAya tiShTha tiShThetyuvAcha ha .. 34..\\ etAvaduktvA shaineyo jalasandhaM mahorasi . vivyAdha ShaShTyA subhR^isha.n sharANAM prahasanniva .. 35..\\ kShurapreNa cha pItena muShTideshe mahaddhanuH . jalasandhasya chichchheda vivyAdha cha tribhiH sharaiH .. 36..\\ jalasandhastu tattyaktvA sa shara.n vai sharAsanam . tomara.n vyasR^ijattUrNaM sAtyakiM prati mAriSha .. 37..\\ sa nirbhidya bhuja.n savyaM mAdhavasya mahAraNe . abhyagAddharaNI.n ghoraH shvasanniva mahoragaH .. 38..\\ nirbhinne tu bhuje savye sAtyakiH satyavikramaH . triMshadbhirvishikhaistIkShNairjalasandhamatADayat .. 39..\\ pragR^ihya tu tataH khaDga.n jalasandho mahAbalaH . ArShabha.n charma cha mahachchhatachandramala~NkR^itam . tata Avidhya ta.n khaDga.n sAtvatAyotsasarja ha .. 40..\\ shaineyasya dhanushchhittvA sa khaDgo nyapatanmahIm . alAtachakravachchaiva vyarochata mahi.n gataH .. 41..\\ athAnyaddhanurAdAya sarvakAyAvadAraNam . shAlaskandhapratIkAshamindrAshanisamasvanam . visphArya vivyadhe kruddho jalasandha.n shareNa ha .. 42..\\ tataH sAbharaNo bAhU kShurAbhyAM mAdhavottamaH . sA~Ngadau jalasandhasya chichchheda prahasanniva .. 43..\\ tau bAhU parighaprakhyau petaturgajasattamAt . vasundhara dharAdbhraShTau pa~nchashIrShAvivoragau .. 44..\\ tataH sudaMShTra.n suhanu chArukuNDalamunnasam . kShureNAsya tR^itIyena shirashchichchheda sAtyakiH .. 45..\\ tatpAtita shiro bAhukabandhaM bhImadarshanam . dvirada.n jalasandhasya rudhireNAbhyaShi~nchata .. 46..\\ jalasandhaM nihatyAjau tvaramANastu sAtvataH . naiShAdiM pAtayAmAsa gajaskandhAdvishAM pate .. 47..\\ rudhireNAvasiktA~Ngo jalasandhasya ku~njaraH . vilambamAnamavahatsaMshliShTaM paramAsanam .. 48..\\ sharArditaH sAtvatena mardamAnaH svavAhinIm . ghoramArtasvara.n kR^itvA vidudrAva mahAgajaH .. 49..\\ hAhAkAro mahAnAsIttava sainyasya mAriSha . jalasandha.n hata.n dR^iShTvA vR^iShNInAmR^iShabheNa ha .. 50..\\ vimukhAshchAbhyadhAvanta tava yodhAH samantataH . palAyane kR^itotsAhA nirutsAhA dviShajjaye .. 51..\\ etasminnantare rAjandroNaH shastrabhR^itA.n varaH . abhyayAjjavanairashvairyuyudhAnaM mahAratham .. 52..\\ tamudIrNa.n tathA dR^iShTvA shaineyaM kurupu~NgavAH . droNenaiva saha kruddhAH sAtyakiM paryavArayan .. 53..\\ tataH pravavR^ite yuddha.n kurUNA.n sAtvatasya cha . droNasya cha raNe rAjanghora.n devAsuropamam .. 54..\\ \medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 92} s te kirantaH sharavrAtAnsarve yattAH prahAriNaH . tvaramANA mahArAja yuyudhAnamayodhayan .. 1..\\ ta.n droNaH sapta saptatyA jaghAna nishitaiH sharaiH . durmarShaNo dvAdashabhirduHsaho dashabhiH sharaiH .. 2..\\ vikarNashchApi nishitaistriMshadbhiH ka~NkapatribhiH . vivyAdha savye pArshve tu stanAbhyAmantare tathA .. 3..\\ durmukho dashabhirbANaistathA duHshAsano.aShTabhiH . chitrasenashcha shaineya.n dvAbhyA.n vivyAdha mAriSha .. 4..\\ duryodhanashcha mahatA sharavarSheNa mAdhavam . apIDayadraNe rAja~nshUrAshchAnye mahArathAH .. 5..\\ sarvataH pratividdhastu tava putrairmahArathaiH . tAnpratyavidhyachchhaineyaH pR^ithakpR^ithagajihmagaiH .. 6..\\ bhAradvAja.n tribhirbANairduHsahaM navabhistathA . vikarNaM pa~nchaviMshatyA chitrasena.n cha saptabhiH .. 7..\\ durmarShaNa.n dvAdashabhishchaturbhishcha viviMshatim . satyavrata.n cha navabhirvijayaM dashabhiH sharaiH .. 8..\\ tato rukmA~Ngada.n chApa.n vidhunvAno mahArathaH . abhyayAtsAtyakistUrNaM putra.n tava mahAratham .. 9..\\ rAjAna.n sarvalokasya sarvashastrabhR^itAM varam . sharairabhyAhanadgADha.n tato yuddhamabhUttayoH .. 10..\\ vimu~nchantau sharA.nstIkShNAnsandadhAnau cha sAyakAn . adR^ishya.n samare.anyonya.n chakratustau mahArathau .. 11..\\ sAtyakiH kururAjena nirviddho bahvashobhata . asravadrudhiraM bhUri svarasa.n chandano yathA .. 12..\\ sAtvatena cha bANaughairnirviddhastanayastava . shAtakumbhamayApIDo babhau yUpa ivochchhritaH .. 13..\\ mAdhavastu raNe rAjankururAjasya dhanvinaH . dhanushchichchheda sahasA kShurapreNa hasanniva . athaina.n chhinnadhanvAna.n sharairbahubhirAchinot .. 14..\\ nirbhinnashcha sharaistena dviShatA kShiprakAriNA . nAmR^iShyata raNe rAjA shatrorvijayalakShaNam .. 15..\\ athAnyaddhanurAdAya hemapR^iShTha.n durAsadam . vivyAdha sAtyaki.n tUrNa.n sAyakAnAM shatena ha .. 16..\\ so.atividdho balavatA putreNa tava dhanvinA . amarShavashamApannastava putramapIDayat .. 17..\\ pIDitaM nR^ipati.n dR^iShTvA tava putrA mahArathAH . sAtvata.n sharavarSheNa chhAdayAmAsura~njasA .. 18..\\ sa chhAdyamAno bahubhistava putrairmahArathaiH . ekaikaM pa~nchabhirviddhvA punarvivyAdha saptabhiH .. 19..\\ duryodhana.n cha tvarito vivyAdhAShTabhirAshugaiH . prahasaMshchAsya chichchheda kArmuka.n ripumIShaNam .. 20..\\ nAgaM maNimaya.n chaiva sharairdhvajamapAtayat . hatvA tu chaturo vAhAMshchaturbhirnishitaiH sharaiH . sArathiM pAtayAmAsa kShurapreNa mahAyashAH .. 21..\\ etasminnantare chaiva kururAjaM mahAratham . avAkirachchharairhR^iShTo bahubhirmarmabhedibhiH .. 22..\\ sa vadhyamAnaH samare shaineyasya sharottamaiH . prAdravatsahasA rAjanputro duryodhanastava . Aplutashcha tato yAna.n chitrasenasya dhanvinaH .. 23..\\ hAhAbhUta.n jagachchAsIddR^iShTvA rAjAnamAhave . grasyamAna.n sAtyakinA khe somamiva rAhuNA .. 24..\\ ta.n tu shabdaM mahachchhrutvA kR^itavarmA mahArathaH . abhyayAtsahasA tatra yatrAste mAdhavaH prabhuH .. 25..\\ vidhunvAno dhanuHshreShTha.n chodayaMshchaiva vAjinaH . bhartsayansArathi.n chogra.n yAhi yAhIti sa tvaraH .. 26..\\ tamApatanta.n samprekShya vyAditAsyamivAntakam . yuyudhAno mahArAja yantAramidamabravIt .. 27..\\ kR^itavarmA rathenaiSha drutamApatate sharI . pratyudyAhi rathenainaM pravara.n sarvadhanvinAm .. 28..\\ tataH prajavitAshvena vidhivatkalpitena cha . AsasAda raNe bhojaM pratimAna.n dhanuShmatAm .. 29..\\ tataH paramasa~Nkruddhau jvalantAviva pAvakau . sameyAtAM naravyAghrau vyAghrAviva tarasvinau .. 30..\\ kR^itavarmA tu shaineya.n ShaDviMshatyA samArpayat . nishitaiH sAyakaistIkShNairyantAra.n chAsya saptabhiH .. 31..\\ chaturashcha hayodArAMshchaturbhiH parameShubhiH . avidhyatsAdhu dAntAnvai saindhavAnsAtvatasya ha .. 32..\\ rukmadhvajo rukmapR^iShThaM mahadvisphArya kArmukam . rukmA~NgadI rukmavarmA rukmapu~NkhAnavAkirat .. 33..\\ tato.ashIti.n shineH pautraH sAyakAnkR^itavarmaNe . prAhiNottvarayA yukto draShTukAmo dhana~njayam .. 34..\\ so.atividdho balavatA shatruNA shatrutApanaH . samakampata durdharShaH kShitikampe yathAchalaH .. 35..\\ triShaShTyA chaturo.asyAshvAnsaptabhiH sArathi.n sharaiH . vivyAdha nishitaistUrNa.n sAtyakiH kR^itavarmaNaH .. 36..\\ suvarNapu~Nkha.n vishikhaM samAdhAya sa sAtyakiH . vyasR^ijattaM mahAjvAla.n sa~Nkruddhamiva pannagam .. 37..\\ so.avishatkR^itavarmANa.n yamadaNDopamaH sharaH . jAmbUnadavichitra.n cha varma nirbhidya bhAnumat . abhyagAddharaNImugro rudhireNa samukShitaH .. 38..\\ sa~njAtarudhirashchAjau sAtvateShubhirarditaH . prachalandhanurutsR^ijya nyapatatsyandanottame .. 39..\\ sa si.nhadaMShTro jAnubhyAmApanno.amitavikramaH . sharArditaH sAtyakinA rathopasthe nararShabhaH .. 40..\\ sahasrabAhoH sadR^ishamakShobhyamiva sAgaram . nivArya kR^itavarmANa.n sAtyakiH prayayau tataH .. 41..\\ khaDgashakti dhanuH kIrNA.n jagAshvarathasa~NkulAm . pravartitogra rudhirA.n shatashaH kShatriyarShabhaiH .. 42..\\ prekShatA.n sarvasainyAnAM madhyena shinipu~NgavaH . abhyagAdvAhinIM bhittvA vR^itrahevAsurI.n chamUm .. 43..\\ samAshvAsya cha hArdikyo gR^ihya chAnyanmahaddhanuH . tasthau tatraiva balavAnvArayanyudhi pANDavAn .. 44..\\ \medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 93} s kAlyamAneShu sainyeShu shaineyena tatastataH . bhAradvAjaH sharavrAtairmahadbhiH samavAkirat .. 1..\\ sa samprahArastumulo droNa sAtvatayorabhUt . pashyatA.n sarvasainyAnAM balivAsa vayoriva .. 2..\\ tato droNaH shineH pautra.n chitraiH sarvAyasaiH sharaiH . tribhirAshIviShAkArairlalATe samavidhyata .. 3..\\ tairlalATArpitairbANairyuyudhAnastvajihmagaiH . vyarochata mahArAja trishR^i~Nga iva parvataH .. 4..\\ tato.asya bANAnaparAnindrAshanisamasvanAn . bhAradvAjo.antaraprekShI preShayAmAsa sa.nyuge .. 5..\\ tAndroNa chApanirmuktAndAshArhaH patataH sharAn . dvAbhyA.n dvAbhyA.n supu~NkhAbhyAM chichchheda paramAstravit .. 6..\\ tAmasya laghutA.n droNaH samavekShya vishAM pate . prahasya sahasAvidhyadviMshatyA shinipu~Ngavam .. 7..\\ punaH pa~nchAshateShUNA.n shatena cha samArpayat . laghutA.n yuyudhAnasya lAghavena visheShayan .. 8..\\ samutpatanti valmIkAdyathA kruddhA mahoragAH . tathA droNa rathAdrAjannutpatanti tanuchchhidaH .. 9..\\ tathaiva yuyudhAnena sR^iShTAH shatasahasrashaH . avAkirandroNa ratha.n sharA rudhirabhojanAH .. 10..\\ lAghavAddvijamukhyasya sAtvatasya cha mAriSha . visheShaM nAdhyagachchhAma samAvAstAM nararShabhau .. 11..\\ sAtyakistu tato droNaM navabhirnataparvabhiH . AjaghAna bhR^isha.n kruddho dhvajaM cha nishitaiH sharaiH . sArathi.n cha shatenaiva bhAradvAjasya pashyataH .. 12..\\ lAghava.n yuyudhAnasya dR^iShTvA droNo mahAratha . saptatyA sAtyaki.n viddhvA turagAMshcha tribhistribhiH . dhvajamekena vivyAdha mAdhavasya rathe sthitam .. 13..\\ athApareNa bhallena hemapu~Nkhena patriNA . dhanushchichchheda samare mAdhavasya mahAtmanaH .. 14..\\ sAtyakistu tataH kruddho dhanustyaktvA mahArathaH . gadA.n jagrAha mahatIM bhAradvAjAya chAkShipat .. 15..\\ tAmApatantI.n sahasA paTTabaddhAmayasmayIm . nyavArayachchharairdroNo bahubhirbahurUpibhiH .. 16..\\ athAnyaddhanurAdAya sAtyakiH satyavikramaH . vivyAdha bahubhirvIraM bhAradvAja.n shilAshitaiH .. 17..\\ sa viddhvA samare droNa.n si.nhanAdamamu~nchata . ta.n vai na mamR^iShe droNaH sarvashastrabhR^itAM varaH .. 18..\\ tathaH shakti.n gR^ihItvA tu rukmadaNDAmayasmayIm . tarasA preShayAmAsa mAdhavasya rathaM prati .. 19..\\ anAsAdya tu shaineya.n sA shaktiH kAlasaMnibhA . bhittvA ratha.n jagAmogrA dharaNIM dAruNasvanA .. 20..\\ tato droNa.n shineH pautro rAjanvivyAdha patriNA . dakShiNaM bhujamAsAdya pIDayanbharatarShabha .. 21..\\ droNo.api samare rAjanmAdhavasya mahaddhanuH . ardhachandreNa chichchheda rathashaktyA cha sArathim .. 22..\\ mumoha sarathistasya rathashaktyA samAhataH . sa rathopasthamAsAdya muhUrta.n saMnyaShIdata .. 23..\\ chakAra sAtyakI rAja.nstatra karmAtimAnuSham . ayodhayachcha yaddroNa.n rashmI~njagrAha cha svayam .. 24..\\ tataH sharashatenaiva yuyudhAno mahArathaH . avidhyadbrAhmaNa.n sa~Nkhye hR^iShTarUpo vishAM pate .. 25..\\ tasya droNaH sharAnpa~ncha preShayAmAsa bhArata . te tasya kavachaM bhittvA papuH shoNitamAhave .. 26..\\ nirviddhastu sharairghorairakrudhyatsAtyakirbhR^isham . sAyakAnvyasR^ijachchApi vIro rukmarathaM prati .. 27..\\ tato droNasya yantAraM nipAtyaikeShuNA bhuvi . ashvAnvyadrAvayadbANairhatasUtAnmahAtmanaH .. 28..\\ sa rathaH pradrutaH sa~Nkhye maNDalAni sahasrashaH . chakAra rAjato rAjanbhrAjamAna ivAMshumAn .. 29..\\ abhidravata gR^ihNIta hayAndroNasya dhAvata . iti sma chukrushuH sarve rAjaputrAH sarAjakAH .. 30..\\ te sAtyakimapAsyAshu rAjanyudhi mahArathAH . yato droNastataH sarve sahasA samupAdravan .. 31..\\ tAndR^iShTvA pradrutAnsarvAnsAtvatena sharArditAn . prabhagnaM punarevAsIttava sainya.n samAkulam .. 32..\\ vyUhasyaiva punardvAra.n gatvA droNo vyavasthitaH . vAtAyamAnaistairashvairhR^ito vR^iShNisharArditaiH .. 33..\\ pANDupA~nchAla sambhagna.n vyUhamAlokya vIryavAn . shaineye nAkarodyatna.n vyUhasyaivAbhirakShaNe .. 34..\\ nivArya pANDupA~nchAlAndroNAgniH pradahanniva . tasthau krodhAgnisandIptaH kAlasUrya ivoditaH .. 35..\\ \medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 94} s droNa.n sa jitvA puruShapravIras tathaiva hArdikya mukhA.nstvadIyAn . prahasya sUta.n vachanaM babhAShe shinipravIraH kurupu~NgavAgrya .. 1..\\ nimittamAtra.n vayamatra sUta dagdhArayaH keshava phalgunAbhyAm . hatAnnihanmeha nararShabheNa vaya.n sureshAtma samudbhavena .. 2..\\ tamevamuktvA shinipu~NgavastadA mahAmR^idhe so.agryadhanurdharo.arihA . kiransamantAtsahasA sharAnbalI samApatachchhayena ivAmiSha.n yathA .. 3..\\ ta.n yAntamashvaiH shashasha~NkhavarNair vigAhya sainyaM puruShapravIram . nAshaknuvanvArayitu.n samantAd AdityarashmipratimaM narAgryam .. 4..\\ asahya vikrAntamadIta sattvaM sarve gaNA bhArata durviShahyam . sahasranetrapratimaprabhAvaM divIva sUrya.n jaladavyapAye .. 5..\\ amarShapUrNastvatichitra yodhI sharAsanI kA~nchanavarma dhArI . sudarshanaH sAtyakimApatantaM nyavArayadrAjavaraH prasahya .. 6..\\ tayorabhUdbharata samprahAraH sudAruNasta.n samabhiprasha.nsan . yodhAstvadIyAshcha hi somakAsh cha vR^itrendrayoryuddhamivAmaraughAH .. 7..\\ sharaiH sutIkShNaiH shatasho.abhyavidhyat sudarshanaH sAtvata mukhyamAjau . anAgatAneva tu tAnpR^iShatkAMsh chichchheda bANaiH shinipu~Ngavo.api .. 8..\\ tathaiva shakra pratimo.api sAtyakiH sudarshane yAnkShipati sma sAyakAn . dvidhA tridhA tAnakarotsudarshanaH sharottamaiH syandanavaryamAsthitaH .. 9..\\ samprekShya bANAnnihatA.nstadAnIM sudarshanaH sAtyakibANavegaiH . krodhAddidhakShanniva tigmatejAH sharAnamu~nchattapanIyachitrAn .. 10..\\ punaH sa bANaistribhiragnikalpair AkarNapUrNairnishitaiH supu~NkhaiH . vivyAdha dehAvaraNa.n vibhidya te sAtyakerAvivishuH sharIram .. 11..\\ tathaiva tasyAvanipAlaputraH sandhAya bANairaparairjvaladbhiH . AjaghnivA.nstAnrajataprakAshAMsh chaturbhirashvAMshchaturaH prasahya .. 12..\\ tathA tu tenAbhihatastarasvI naptA shinerindrasamAnavIryaH . sudarshanasyeShu gaNaiH sutIkShNair hayAnnihatyAshu nanAda nAdam .. 13..\\ athAsya sUtasya shiro nikR^itya bhallena vajrAshanisaMnibhena . sudarshanasyApi shinipravIraH kShureNa chichchheda shiraH prasahya .. 14..\\ sakuNDalaM pUrNashashiprakAshaM bhrAjiShNu vaktraM nichakarta dehAt . yathA purA vajradharaH prasahya balasya sa~Nkhye.atibalasya rAjan .. 15..\\ nihatya taM pArthiva putrapautraM raNe yadUnAmR^iShabhastarasvI . mudA sametaH parayA mahAtmA rarAja rAjansurarAjakalpaH .. 16..\\ tato yayAvarjunameva yena nivArya sainya.n tava mArgaNaughaiH . sadashvayuktena rathena niryAl lokAnvisismApayiShurnR^ivIraH .. 17..\\ tattasya vismApayanIyamagryam apUjayanyodhavarAH sametAH . yadvartamAnAniShugochare.arIn dadAha bANairhutabhugyathaiva .. 18..\\ \medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 95} s tataH sa sAtyakirdhImAnmahAtmA vR^iShNipu~NgavaH . sudarshanaM nihatyAjau yantAramidamabravIt .. 1..\\ rathAshvanAgakalila.n sharashaktyUrmimAlinam . khaDgamatsya.n gadA grAha.n shUrAyudha mahAsvanam .. 2..\\ prANApahAriNa.n raudraM vAditrotkruShTa nAditam . yodhAnAmasukhasparsha.n durdharShamajayaiShiNAm .. 3..\\ tIrNAH sma dustara.n tAta droNAnIka mahArNavam . jalasandha balenAjau puruShAdairivAvR^itam .. 4..\\ ato.anyaM pR^itanA sheShaM manye kunadikAm iva . tartavyAmalpasalilA.n chedayAshvAnasambhramam .. 5..\\ hastaprAptamahaM manye sAmprata.n savyasAchinam . nirjitya durdhara.n droNa.n sapadAnugamAhave .. 6..\\ hArdikya.n yodhavarya.n cha prAptaM manye dhana~njayam . na hi me jAyate trAso dR^iShTvA sainyAnyanekashaH . vahneriva pradIptasya grIShme shuShka.n tR^iNolapam .. 7..\\ pashya pANDavamukhyena yAtAM bhUmi.n kirITinA . pattyashvarathanAgaughaiH patitairviShamIkR^itAm .. 8..\\ abhyAshasthamahaM manye shvetAshva.n kR^iShNasArathim . sa eSha shrUyate shabdo gANDIvasyAmitaujasaH .. 9..\\ yAdR^ishAni nimittAni mama prAdurbhavanti vai . anasta.n gata Aditye hantA saindhavamarjunaH .. 10..\\ shanairvishrambhayannashvAnyAhi yatto.arivAhinIm . yatraite satanutrANAH suyodhanapurogamAH .. 11..\\ daMshitAH krUrakarmANaH kAmbojA yuddhadurmadAH . sharabANAsana dharA yavanAshcha prahAriNaH .. 12..\\ shakAH kirAtA daradA barbarAstAmraliptakAH . anye cha bahavo mlechchhA vividhAyudhapANayaH . mAmevAbhimukhAH sarve tiShThanti samarArthinaH .. 13..\\ etAnsarathanAgAshvAnnihatyAjau sa pattinaH . ida.n durgaM mahAghoraM tIrNamevopadhAraya .. 14..\\ s na sambhramo me vArShNeya vidyate satyavikrama . yadyapi syAtsusa~Nkruddho jAmadagnyo.agrataH sthitaH .. 15..\\ droNo vA rathinA.n shreShThaH kR^ipo madreshvaro.api vA . tathApi sambhramo na syAttvAmAshritya mahAbhuja .. 16..\\ tvayA suhavavo yuddhe nirjitAH shatrusUdana . na cha me sambhramaH kashchidbhUtapUrvaH kadA chana . kimu chaitatsamAsAdya vIra sa.nyugagoShpadam .. 17..\\ AyusmankatareNa tvA prApayAmi dhana~njayam . keShA.n kruddho.asi vArShNeya keShAM mR^ityurupasthitaH . keSha.n sa.nyamanImadya gantumutsahate manaH .. 18..\\ ke tvA.n yudhi parAkrAnta.n kAlAntakayamopamam . dR^iShTvA vikramasampanna.n vidraviShyanti sa.nyuge . keShA.n vaivasvato rAjA smarate.adya mahAbhuja .. 19..\\ s muNDAnetAnhaniShyAmi dAnavAniva vAsavaH . pratiGYAM pArayiShyAmi kAmbojAneva mA vaha . adyaiShA.n kadanaM kR^itvA kShipra.n yAsyAmi pANDavam .. 20..\\ adya drakShyanti me vIrya.n kauravAH sa suyodhanAH . muNDAnIke hate sUta sarvasainyeShu chAsakR^it .. 21..\\ adya kaurava sainyasya dIryamANasya sa.nyuge . shrutvA virAvaM bahudhA santapsyati suyodhanaH .. 22..\\ adya pANDavamukhyasya shvetAshvasya mahAtmanaH . AchAryaka kR^itaM mArga.n darshayiShyAmi sa.nyuge .. 23..\\ adya madbANanihatAnyodhamukhyAnsahasrashaH . dR^iShTvA duryodhano rAjA pashchAttApa.n gamiShyati .. 24..\\ adya me kShiprahastasya kShipataH sAyakottamAn . alAtachakrapratima.n dhanurdrakShyanti kauravAH .. 25..\\ matsAyakachitA~NgAnA.n rudhiraM sravatAM bahu . sainikAnA.n vadha.n dR^iShTvA santapsyati suyodhanaH .. 26..\\ adya me kruddha rUpasya nighnatashcha varAnvarAn . dvirarjunamima.n lokaM ma.nsyate sa suyodhanaH .. 27..\\ adya rAjasahasrANi nihatAni mayA raNe . dR^iShTvA duryodhano rAjA santapsyati mahAmR^idhe .. 28..\\ adya sneha.n cha bhaktiM cha pANDaveShu mahAtmasu . hatvA rAjasahasrANi darshayiShyAmi rAjasu .. 29..\\ s evamuktastadA sUtaH shikShitAnsAdhu vAhinaH . shashA~NkasaMnikAshAnvai vAjino.achUchudadbhR^isham .. 30..\\ te pibanta ivAkAsha.n yuyudhAnaM hayottamAH . prApayanyavanA~nshIghraM manaH pavanara.nhasaH .. 31..\\ sAtyaki.n te samAsAdya pR^itanAsvanivartinam . bahavo laghuhastAshcha sharavarShairavAkiran .. 32..\\ teShAmiShUnathAstrANi vegavannataparvabhiH . achchhinatsAtyakI rAjannaina.n te prApnuva~nsharAH .. 33..\\ rukmapu~NkhaiH sunishitairgArdhrapatrairajihmagaiH . uchchakarta shirA.nsyugro yavanAnAM bhujAnapi .. 34..\\ shaikyAyasAni varmANi kA.nsyAni cha samantataH . bhittvA dehA.nstathA teShA.n sharA jagmurmahItalam .. 35..\\ te hanyamAnA vIreNa mlechchhAH sAtyakinA raNe . shatasho nyapata.nstatra vyasavo vasudhAtale .. 36..\\ supUrNAyata muktaistAnavyavachchhinna piNDitaiH . pa~nchaShaTsapta chAShTau cha bibheda yavanA~nsharaiH .. 37..\\ kAmbojAnA.n sahasraistu shakAnA.n cha vishAM pate . shabarANA.n kirAtAnAM barbarANAM tathaiva cha .. 38..\\ agamyarUpAM pR^ithivIM mA.nsashoNitakardamAm . kR^itavA.nstatra shaineyaH kShapaya.nstAvakaM balam .. 39..\\ dasyUnA.n sa shirastrANaiH shirobhirlUnamUrdhajaiH . tatra tatra mahI kIrNA vibarhairaNDajairiva .. 40..\\ rudhirokShitasarvA~NgaistaistadAyodhanaM babhau . kabanhaiH sa.nvR^ita.n sarva.n tAmrAbhraiH khamivAvR^itam .. 41..\\ vajrAshanisamasparshaiH suparvabhirajihmagaiH . te sAshvayAnA nihatAH samAvavrurvasundharAm .. 42..\\ alpAvashiShTAH sambhagnAH kR^ichchhraprANA vichetasaH . jitAH sa~Nkhye mahArAja yuyudhAnena daMshitAH .. 43..\\ pArShNibhishcha kashAbhishcha tADayantastura~NgamAn . javamuttamamAsthAya sarvataH prAdravanbhayAt .. 44..\\ kAmbojasainya.n vidrAvya durjayaM yudhi bhArata . yavanAnA.n cha tatsainya.n shakAnAM cha mahadbalam .. 45..\\ sa tataH puruShavyAghraH sAtyakiH satyavikramaH . prahR^iShTastAvakA~njitvA sUta.n yAhItyachodayat .. 46..\\ ta.n yAntaM pR^iShThagoptAramarjunasya vishAM pate . chAraNAH prekShya sa.nhR^iShTAstvadIyAshchApyapUjayan .. 47..\\ \medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 96} s jitvA yavanakAmbojAnyuyudhAnastato.arjunam . jagAma tava sainyasya madhyena rathinA.n varaH .. 1..\\ sharadaMShTro naravyAghro vichitrakavachachchhaviH . mR^igAnvyAghrajivAjighra.nstava sainyamabhIShayat .. 2..\\ sa rathena charanmArgAndhanurabhrAmayadbhR^isham . rukmapR^iShThaM mahAvega.n rukmachandraka sa~Nkulam .. 3..\\ rukmA~Ngada shirastrANo rukmavarma samAvR^itaH . rukmadhvajavaraH shUro merushR^i~Nga ivAbabhau .. 4..\\ sa danurmaNDalaH sa~Nkhye tejo bhAsvararashmivAn . sharadIvoditaH sUryo nR^isUryo virarAja ha .. 5..\\ vR^iShabhaskandhavikrAnto vR^iShabhAkSho nararShabhaH . tAvakAnAM babhau madhye gavAM madhye yathA vR^iShaH .. 6..\\ mattadviradasa~NkAshaM mattadviradagAminam . prabhinnamiva mAta~Nga.n yUthamadhye vyavasthitam . vyAghrA iva jighA.nsantastvadIyAbhyadravadraNe .. 7..\\ droNAnIkamatikrAntaM bhojAnIka.n cha dustaram . jalasandhArNava.n tIrtvA kAmbojAnAM cha vAhinIm .. 8..\\ hArdikya makarAnmukta.n tIrNa.n vai sainyasAgaram . parivavruH susa~NkruddhAstvadIyAH sAtyaki.n rathAH .. 9..\\ duryodhanashchitraseno duHshAsanaviviMshatI . shakunirduHsahashchaiva yuvA durmarShaNaH krathaH .. 10..\\ anye cha bahavaH shUrAH shastravanto durAsadAH . pR^iShThataH sAtyaki.n yAntamanvadhAvannamarShitAH .. 11..\\ atha shabdo mahAnAsIttava sainyasya mAriSha . mArutoddhUta vegasya sAgarasyeva parvaNi .. 12..\\ tAnabhidravataH sarvAnsamIkShya shinipu~NgavaH . shanairyAhIti yantAramabravItprahasanniva .. 13..\\ idameti samuddhUta.n dhArtarAShTrasya yadbalam . mAmevAbhimukha.n tUrNaM gajAshvarathapattimat .. 14..\\ nAdayanvai dishaH sarvA rathaghoSheNa sArathe . pR^ithivI.n chAntarikShaM cha kampayansAgarAnapi .. 15..\\ etadbalArNava.n tAta vArayiShye mahAraNe . paurNamAsyAmivoddhUta.n veleva salilAshayam .. 16..\\ pashya me sUta vikrAntamindrasyeva mahAmR^idhe . eSha sainyAni shatrUNA.n vidhamAni shitaiH sharaiH .. 17..\\ nihatAnAhave pashya padAtyashvarathadvipAn . machchharairagnisa~NkAshairvidehAsUnsahasrashaH .. 18..\\ ityevaM bruvatastasya sAtyakeramitaujasaH . samIpa.n sainikAste tu shIghramIyuryuyutsavaH . jahyAdravasva tiShTheti pashya pashyeti vAdinaH .. 19..\\ tAnevaM bruvato vIrAnsAtyakirnishitaiH sharaiH . jaghAna trishatAnashvAnku~njarAMshcha chatuHshatAn .. 20..\\ sa samprahArastumulastasya teShA.n cha dhanvinAm . devAsuraraNaprakhyaH prAvartata janakShayaH .. 21..\\ meghajAlanibha.n sainya.n tava putrasya mAriSha . pratyagR^ihNAchchhineH pautraH sharairAshIviShopamaiH .. 22..\\ prachchhAdyamAnaH samare sharajAlaiH sa vIryavAn . asambhramaM mahArAja tAvakAnavahIdbahUn .. 23..\\ Ashcharya.n tatra rAjendra sumahaddR^iShTavAnaham . na moghaH sAyakaH kashchitsAtyakerabhavatprabho .. 24..\\ rathanAgAshvakalilaH padAtyUrmi samAkulaH . shaineya velAmAsAdya sthitaH sainyamahArNavaH .. 25..\\ sambhrAntanaranAgAshvamAvartata muhurmuhuH . tatsainyamiShubhistena vadhyamAna.n samantataH . babhrAma tatra tatraiva gAvaH shItArditA iva .. 26..\\ padAtina.n rathaM nAgaM sAdina.n turagaM tathA . aviddha.n tatra nAdrAkSha.n yuyudhAnasya sAyakaiH .. 27..\\ na tAdR^ikkadana.n rAjankR^itavA.nstatra phalgunaH . yAdR^ikkShayamanIkAnAmakarotsAtyakirnR^ipa . atyarjuna.n shineH pautro yudhyate bharatarShabha .. 28..\\ tato duryodhano rAjA sAtvatasya tribhiH sharaiH . vivyAdha sUtaM nishitaishchaturbhishchaturo hayAn .. 29..\\ sAtyaki.n cha tribhirviddhvA punarvivyAdha so.aShTabhiH . duHshAsanaH ShoDashabhirvivyAdha shini pu~Ngavam .. 30..\\ shakuniH pa~nchaviMshatyA chitrasenashchapa~nchabhiH . duHsahaH pa~nchadashabhirvivyAdhorasi sAtyakim .. 31..\\ utsmayanvR^iShNishArdUlastathA bANaiH samAhataH . tAnavidhyanmahArAja sarvAneva tribhistribhiH .. 32..\\ gADhaviddhAnarIkkR^itvA mArgaNaiH so.atitejanaiH . shaineyaH shyenavatsa~Nkhye vyacharallaghuvikramaH .. 33..\\ saubalasya dhanushchhittvA hastAvApaM nikR^itya cha . duryodhana.n tribhirbANairabhyavidhyatstanAntare .. 34..\\ chitrasena.n shatenaiva dashabhirduHsaha.n tathA . duHshAsana.n cha viMshatyA vivyAdha shinipu~NgavaH .. 35..\\ athAnyaddhanurAdAya syAlastava vishAM pate . aShTabhiH sAtyaki.n viddhvA punarvivyAdha pa~nchabhiH .. 36..\\ duHshAsanashcha dashabhirduHsahashcha tribhiH sharaiH . durmukhashcha dvAdashabhI rAjanvivyAdha sAtyakim .. 37..\\ duryodhanastrisaptatyA viddhvA bhArata mAdhavam . tato.asya nishitairbANaistribhirvivyAdha sArathim .. 38..\\ tAnsarvAnsahitA~nshUrAnyatamAnAnmahArathAn . pa~nchabhiH pa~nchabhirbANaiH punarvivyAdha sAtyakiH .. 39..\\ tataH sa rathinA.n shreShThastava putrasya sArathim . AjaghAnAshu bhallena sa hato nyapatadbhuvi .. 40..\\ pAtite sArathau tasmi.nstava putra rathaH prabho . vAtAyamAnaistairashvairapAnIyata sa~NgarAt .. 41..\\ tatastava sutA rAjansainikAshcha vishAM pate . rAGYo rathamabhiprekShya vidrutAH shatasho.abhavan .. 42..\\ vidruta.n tatra tatsainyaM dR^iShTvA bhArata sAtyakiH . avAkirachchhairaistIkShNai rukmapu~NkhaiH shilAshitaiH .. 43..\\ vidrAvya sarvasainyAni tAvakAni samantataH . prayayau sAtyakI rAja~nshvetAshvasya rathaM prati .. 44..\\ ta.n sharAnAdadAna.n cha rakShamANaM cha sArathim . AtmAnaM mochayanta.n cha tAvakAH samapUjayan .. 45..\\ \medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 97} dhr sampramR^idya mahatsainya.n yAntaM shaineyamarjunam . nirhrIkA mama te putrAH kimakurvata sa~njaya .. 1..\\ katha.n chaiShAM tathA yuddhe dhR^itirAsInmumUrShatAm . shaineya charita.n dR^iShTvA sadR^isha.n savyasAchinaH .. 2..\\ kiM nu vakShyanti te kShAtramainyamadhye parAjitAH . katha.n cha sAtyakiryuddhe vyatikrAnto mahAyashAH .. 3..\\ katha.n cha mama putrANAM jIvatAM tatra sa~njaya . shaineyo.abhiyayau yuddhe tanmamAchakShva tattvataH .. 4..\\ atyadbhutamida.n tAta tvatsakAshAchchhR^iNomyaham . ekasya bahubhiryuddha.n shatrubhirvai mahArathaiH .. 5..\\ viparItamahaM manye mandabhAgyAnsutAnprati . yatrAvadhyanta samare sAtvatena mahAtmanA .. 6..\\ ekasya hi na paryAptaM matsainya.n tasya sa~njaya . kruddhasya yuyudhAnasya sarve tiShThantu pANDavAH .. 7..\\ nirjitya samare droNa.n kR^itina.n yuddhadurmadam . yathA pashugaNAnsi.nho.advaddhantA sutAnmama .. 8..\\ kR^itavarmAdibhiH shUrairyatairbahubhirAhave . yuyudhAno na shakito hantu.n yaH puruSharShabhaH .. 9..\\ naitadIdR^ishaka.n yuddha.n kR^itavA.nstatra phalgunaH . yAdR^isha.n kR^itavAnyuddha.n shinernaptA mahAyashAH .. 10..\\ s tava durmantite rAjanduryodhanakR^itena cha . shR^iNuShvAvahito bhUtvA yatte vakShyAmi bhArata .. 11..\\ te punaH saMnyavartanta kR^itvA saMshaptakAnmithaH . parA.n yuddhe mati.n kR^itvA putrasya tava shAsanAt .. 12..\\ trINi sAdisahasrANi duryodhana purogamAH . shakAH kAmbojabAhlIkA yavanAH pAradAstathA .. 13..\\ kuNindAsta~NgaNAmbaShThAH paishAchAshcha sa mandarAH . abhyadravanta shaineya.n shalabhAH pAvakaM yathA .. 14..\\ yuktAshcha pArvatIyAnA.n rathAH pAShANa yodhinAm . shUrAH pa~nchashatA rAja~nshaineya.n samupAdravan .. 15..\\ tato rathasahasreNa mahArathashatena cha . dviradAnA.n sahasreNa dvisAhasraishcha vAjibhiH .. 16..\\ sharavarShANi mu~nchanto vividhAni mahArathAH . abhyadravanta shaineyamasa~NkhyeyAshcha pattayaH .. 17..\\ tAMshcha sa~ncodayansarvAnghnatainamiti bhArata . duHshAsano mahArAja sAtyaktiM paryavArayat .. 18..\\ tatrAdbhutamapashyAma shaineya charitaM mahat . yadeko bahubhiH sArdhamasambhrAntamayudhyata .. 19..\\ avadhIchcha rathAnIka.n dviradAnAM cha tadbalam . sAdinashchaiva tAnsarvAndasyUnapi cha sarvashaH .. 20..\\ tatra chakrairvimathitairmagnaishcha paramAyudhaiH . akShaishcha bahudhA bhagnairIShA daNDakabandhuraiH .. 21..\\ kUbarairmathitaishchApi dhvajaishchApi nipAtitaiH . varmabhishchAmaraishchaiva vyavakIrNA vasundharA .. 22..\\ sragbhirAbharaNairvastrairanukarShaishcha mAriSha . sa~nchannA vasudhA tatra dyaurgrahairiva bhArata .. 23..\\ girirUpadharAshchApi patitAH ku~njarottamAH . a~njanasya kule jAtA vAmanasya cha bhArata . supratIka kule jAtA mahApadmakule tathA .. 24..\\ airAvaNa kule chaiva tathAnyeShu kuleShu cha . jAtA danti varA rAja~nsherate bahavo hatAH .. 25..\\ vanAyujAnpArvatIyAnkAnbojAraTTa bAlhikAn . tathA hayavarAnrAjannijaghne tatra sAtyakiH .. 26..\\ nAnAdeshasamutthAMshcha nAnA jAtyAMshcha pattinaH . nijaghne tatra shaineyaH shatasho.atha sahasrashaH .. 27..\\ teShu prakAlyamAneShu dasyUnduHshAsano.abravIt . nivartadhvamadharmaGYA yudhyadhva.n ki.n sR^itena vaH .. 28..\\ tAMshchApi sarvAnsamprekShya putro duHshAsanastava . pAShANa yodhinaH shUrAnpArvatIyAnachodayat .. 29..\\ ashmayuddheShu kushalA naitajjAnAti sAtyakiH . ashmayuddhamajAnanta.n ghnataina.n yuddhakAmukam .. 30..\\ tathaiva kuravaH sarve nAshma yuddhavishAradAH . abhidravata mA bhaiShTa na vaH prApsyati sAtyakiH .. 31..\\ tato gajashishu prakhyairupalaiH shailavAsinaH . udyatairyuyudhAnasya sthitA maraNakA~NkShiNaH .. 32..\\ kShepaNIyaistathApyanye sAtvatasya vadhaiShiNaH . choditAstava putreNa rurudhuH sarvatodisham .. 33..\\ teShAmApatatAmeva shilA yuddha.n chikIrShatAm . sAtyakiH patisandhAya triMshataM prAhiNochchharAn .. 34..\\ tAmashmavR^iShTi.n tumulAM pArvatIyaiH samIritAm . bibhedoraga sa~NkAshairnArAchaiH shinipu~NgavaH .. 35..\\ tairashmachUrNairdIpyadbhiH khadyotAnAmiva vrajaiH . prAyaH sainyAnyavadhyanta hAhAbhUtAni mAriSha .. 36..\\ tataH pa~nchashatAH shUrAH samudyatamahAshilAH . nikR^ittabAhavo rAjannipeturdharaNItale .. 37..\\ pAShANa yodhinaH shUrAnyatamAnAnavasthitAn . avadhIdbahusAhasrA.nstadadbhutamivAbhavat .. 38..\\ tataH punarbasta mukhairashmavR^iShTi.n samantataH . ayo hastaiH shUlahastairdairadaiH khasha ta~NgaNaiH .. 39..\\ ambaShThaishcha kuNindaishcha kShiptA.n kShiptA.n sa sAtyakiH . nArAchaiH prativivyAdha prekShamANo mahAbalaH .. 40..\\ adrINAM bhidyamAnAnAmantarikShe shitaiH sharaiH . shabdena prAdravanrAjangajAshvarathapattayaH .. 41..\\ ashmapUrNaiH samAkIrNA manuShyAshcha vayA.nsi cha . nAshaknuvannavasthAtuM bhramarairiva daMshitAH .. 42..\\ hatashiShTA virudhirA bhinnamastaka piNDikAH . ku~njarAH sa.nyavartanta yuyudhAna rathaM prathi .. 43..\\ tataH shabdaH samabhavattava sainyasya mAriSha . mAdhavenArdyamAnasya sAgarasyeva dAruNaH .. 44..\\ ta.n shabda.n tumulaM shrutvA droNo yantAramabravIt . eSha sUta raNe kruddhaH sAtvatAnAM mahArathaH .. 45..\\ dArayanbahudhA sainya.n raNe charati kAlavat . yatraiSha shabdastumulastatra sUta rathaM naya .. 46..\\ pAShANa yodhibhirnUna.n yuyudhAnaH samAgataH . tathA hi rathinaH sarve hriyante vidrutairhayaiH .. 47..\\ vishastra kavachA rugNAstatra tatra patanti cha . na shaknuvanti yantAraH sa.nyantu.n tumule hayAn .. 48..\\ ityevaM bruvato rAjanbhAradvAjasya dhImataH . pratyuvAcha tato yantA droNa.n shastrabhR^itAM varam .. 49..\\ AyuShmandravate sainya.n kauraveya.n samantataH . pashya yodhAnraNe bhinnAndhAvamAnA.nstatastataH .. 50..\\ ete cha sahitAH shUrAH pA~nchAlAH pANDavaiH saha . tvAmeva hi jighA.nsantaH prAdravanti samantataH .. 51..\\ atra kArya.n samAdhatsva prAptakAlamarindama . sthAne vA gamane vApi dUra.n yAtashcha sAtyakiH .. 52..\\ tathaiva.n vadatastasya bhAradvAjasya mAriSha . pratyadR^ishyata shaineyo nighnanbahuvidhAnrathAn .. 53..\\ te vadhyamAnAH samare yuyudhAnena tAvakAH . yuyudhAna ratha.n tyaktvA droNAnIkAya dudruvuH .. 54..\\ yaistu duHshAsanaH sArdha.n rathaiH pUrvaM nyavartata . te bhItAstvabhyadhAvanta sarve droNa rathaM prati .. 55..\\ \medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 98} s duHshAsana ratha.n dR^iShTvA samIpe paryavasthitam . bhAradvAjastato vAkya.n duHshAsanamathAbravIt .. 1..\\ duHshAsana rathAH sarve kasmAdete pravidrutAH . kachchitkShema.n tu nR^ipateH kachchijjIvati saindhavaH .. 2..\\ rAjaputro bhavAnatra rAjabhrAtA mahArathaH . kimartha.n dravase yuddhe yauvarAjyamavApya hi .. 3..\\ svaya.n vairaM mahatkR^itvA pA~nchAlaiH pANDavaiH saha . eka.n sAtyakimAsAdya kathaM bhIto.asi sa.nyuge .. 4..\\ na jAnIShe purA tva.n tu gR^ihNannakShAndurodare . sharA hyete bhaviShyanti dAruNAshIviShopamAH .. 5..\\ apriyANA.n cha vachanaM pANDaveShu visheShataH . draupadyAshcha parikleshastvanmUlo hyabhavatpurA .. 6..\\ kva te mAnashcha darpashcha kva cha tadvIra garjitam . AshIviShasamAnpArthAnkopayitvA kva yAsyasi .. 7..\\ shochyeyaM bhAratI senA rAjA chaiva suyodhanaH . yasya tva.n karkasho bhrAtA palAyanaparAyaNaH .. 8..\\ nanu nAma tvayA vIra dIryamANA bhayArditA . svabAhubalamAsthAya rakShitavyA hyanIkinI . sa tvamadya raNa.n tyaktvA bhIto harShayase parAn .. 9..\\ vidrute tvayi sainyasya nAyake shatrusUdana . ko.anyaH sthAsyati sa~NgrAme bhIto bhIte vyapAshraye .. 10..\\ ekena sAtvatenAdya yudhyamAnasya chAnagha . palAyane tava matiH sa~NgrAmAddhi pravartate .. 11..\\ yadA gANDIvadhanvAnaM bhImasena.n cha kaurava . yamau cha yudhi draShTAsi tadA tva.n kiM kariShyasi .. 12..\\ yudhi phalguna bANAnA.n sUryAgnisamatejasAm . na tulyAH sAtyakisharA yeShAM bhItaH palAyase .. 13..\\ yadi tAvatkR^itA buddhiH palAyanaparAyaNA . pR^ithivIdharmarAjasya shamenaiva pradIyatAm .. 14..\\ yAvatphalguna nArAchA nirmuktoraga saMnibhAH . nAvishanti sharIra.n te tAvatsaMshAmya pANDavaiH .. 15..\\ yAvatte pR^ithivIM pArthA hatvA bhrAtR^ishata.n raNe . nAkShipanti mahAtmAnastAvatsaMshAmya pANDavaiH .. 16..\\ yAvanna krudhyate rAjA dharmaputro yudhiShThiraH . kR^iShNashcha samarashlAghI tAvatsaMshAmya pANDavaiH .. 17..\\ yAvadbhImo mahAbAhurvigAhya mahatI.n chamUm . sodarA.nste na mR^idnAti tAvatsaMshamya pANDavaiH .. 18..\\ pUrvamuktashcha te bhrAtA bhIShmeNa sa suyodhanaH . ajeyAH pANDavAH sa~Nkhye saumya saMshAmya pANDavaiH . na cha tatkR^itavAnmandastava bhrAtA suyodhanaH .. 19..\\ sa yuddhe dhR^itimAsthAya yatto yudhyasva pANDavaiH . gachchha tUrNa.n rathenaiva tatra tiShThati sAtyakiH .. 20..\\ tvayA hInaM bala.n hyetadvidraviShyati bhArata . AtmArtha.n yodhaya raNe sAtyakiM satyavikramam .. 21..\\ evamuktastava suto nAbravItki.n chidapyasau . shruta.n chAshrutavatkR^itvA prAyAdyena sa sAtyakiH .. 22..\\ sainyena mahatA yukto mlechchhAnAmanivartinAm . AsAdya cha raNe yatto yuyudhAnamayodhayat .. 23..\\ droNo.api rathinA.n shreShThaH pA~nchAlAnpANDavA.nstathA . abhyadravata sa~Nkruddho javamAsthAya madhyamam .. 24..\\ pravishya cha raNe droNaH pA~nchAlAnA.n varUthinIm . dravayAmAsa yodhAnvai shatasho.atha sahasrashaH .. 25..\\ tato droNo mahArAja nAma vishrAvya sa.nyuge . pANDupA~nchAla matsyAnAM prachakre kadanaM mahat .. 26..\\ ta.n jayantamanIkAni bhAradvAjaM tatastataH . pA~nchAla putro dyutimAnvIra ketuH samabhyayAt .. 27..\\ sa droNaM pa~nchabhirviddhvA sharaiH saMnataparvabhiH . dhvajamekena vivyAdha sArathi.n chAsya saptabhiH .. 28..\\ tatrAdbhutaM mahArAja dR^iShTavAnasmi sa.nyuge . yaddroNo rabhasa.n yuddhe pA~nchAlyaM nAbhyavartata .. 29..\\ saMniruddha.n raNe droNaM pA~nchAlA vIkShya mAriSha . AvavruH sarvato rAjandharmaputra jayaiShiNaH .. 30..\\ te sharairagnisa~NkAshaistomaraishcha mahAdhanaiH . shastraishcha vividhai rAjandroNamekamavAkiran .. 31..\\ nihatya tAnbANagaNAndroNo rAjansamantataH . mahAjaladharAnvyomni mAtarishvA vivAniva .. 32..\\ tataH sharaM mahAghora.n sUryapAvaka saMnibham . sandadhe paravIraghno vIra keturathaM pati .. 33..\\ sa bhittvA tu sharo rAjanpA~nchAlya.n kulanandanam . abhyagAddharaNI.n tUrNa.n lohitArdro jvalanniva .. 34..\\ tato.apatadrathAttUrNaM pA~nchAlyaH kulanandanaH . parvatAgrAdiva mahAMshchampako vAyupIDitaH .. 35..\\ tasminhate maheShvAse rAjaputre mahAbale . pA~nchAlAstvaritA droNa.n samantAtparyavArayan .. 36..\\ chitraketuH sudhanvA cha chitravarmA cha bhArata . tathA chitrarathashchaiva bhrAtR^ivyasanakarShitAH .. 37..\\ abhyadravanta sahitA bhAradvAja.n yuyutsavaH . mu~nchantaH sharavarShANi tapAnte jaladA iva .. 38..\\ sa vadhyamAno bahudhA rAjaputrairmahArathaiH . vyashva sUta rathAMshchakre kumArAnkupito raNe .. 39..\\ tathAparaiH sunishitairbhallaisteShAM mahAyashAH . puShpANIva vichinvanhi sottamA~NgAnyapAtayat .. 40..\\ te rathebhyo hatAH petuH kShitau rAjansuvarchasaH . devAsure purA yuddhe yathA daiteya dAnavAH .. 41..\\ tAnnihatya raNe rAjanbhAradvAjaH pratApavAn . kArmukaM bhrAmayAmAsa hemapR^iShTha.n durAsadam .. 42..\\ pA~nchAlAnnihatAndR^iShTvA devakalpAnmahArathAn . dhR^iShTadyumno bhR^isha.n kruddho netrAbhyAM pAtaya~n jalam . abhyavartata sa~NgrAme kruddho droNa rathaM prati .. 43..\\ tato hAheti sahasA nAdaH samabhavannR^ipa . pA~nchAlyena raNe dR^iShTvA droNamAvArita.n sharaiH .. 44..\\ sa~nchAdyamAno bahudhA pArShatena mahAtmanA . na vivyathe tato droNaH smayannevAnvayudhyata .. 45..\\ tato droNaM mahArAja pA~nchAlyaH krodhamUrchhitaH . AjaghAnorasi kruddho navatyA nataparvaNAm .. 46..\\ sa gADhaviddho balinA bhAradvAjo mahAyashAH . niShasAda rathopasthe kashmala.n cha jagAma ha .. 47..\\ ta.n vai tathAgata.n dR^iShTvA dhR^iShTadyumnaH parAkramI . samutsR^ijya dhanustUrNamasi.n jagrAha vIryavAn .. 48..\\ avaplutya rathAchchApi tvaritaH sa mahArathaH . Aruroha ratha.n tUrNaM bhAradvAjasya mAriSha . hartumaichchhachchhiraH kAyAtkrodhasa.nraktalochanaH .. 49..\\ pratyAshvastastato droNo dhanurgR^ihya mahAbalaH . sharairvaitastikai rAjannityamAsanna yodhibhiH . yodhayAmAsa samare dhR^iShadyumnaM mahAratham .. 50..\\ te hi vaitastikA nAma sharA Asanna yodhinaH . droNasya viditA rAjandhR^iShTadyumnamavAkShipan .. 51..\\ sa vadhyamAno bahubhiH sAyakaistairmahAbalaH . avaplutya rathAttUrNaM bhagnavegaH parAkramI .. 52..\\ Aruhya svaratha.n vIraH pragR^ihya cha mahaddhanuH . vivyAdha samare droNa.n dhR^iShTadyumno mahArathaH .. 53..\\ tadadbhuta.n tayoryuddhaM bhUtasa~NghA hyapUjayan . katriyAshcha mahArAja ye chAnye tatra sainikAH .. 54..\\ avashya.n samare droNo dhR^iShTadyumnena sa~NgataH . vashameShyati no rAGYaH pA~nchAlA iti chukrushuH .. 55..\\ droNastu tvarito yuddhe dhR^iShTadyumnasya sAratheH . shiraH prachyAvayAmAsa phalaM pakva.n taroriva . tataste pradrutA vAhA rAja.nstasya mahAtmanaH .. 56..\\ teShu pradravamANeShu pA~nchAlAnsR^i~njayA.nstathA . vyadrAvayadraNe droNastatra tatra parAkramI .. 57..\\ vijitya pANDupA~nchAlAnbhAradvAjaH pratApavAn . sva.n vyUhaM punarAsthAya sthiro.abhavadarindamaH . na chainaM pANDavA yuddhe jetumutsahire prabho .. 58..\\ \medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 99} s tato duHshAsano rAja~nshaineya.n samupAdravat . kira~nsharasahasrANi parjanya iva vR^iShTimAn .. 1..\\ sa viddhvA sAtyaki.n ShaShTyA tathA ShoDashabhiH sharaiH . nAkampayatsthita.n yuddhe mainAkamiva parvatam .. 2..\\ sa tu duHshAsana.n vIraH sAyakairAvR^iNodbhR^isham . mashaka.n samanuprAptamUrNa nAbhirivorNayA .. 3..\\ dR^iShTvA duHshAsana.n rAjA tathA sharashatAchitam . trigartAMshchodayAmAsa yuyudhAna rathaM prati .. 4..\\ te.agachchhanyuyudhAnasya samIpa.n krUra kAriNaH . trigartAnA.n trisAhasrA rathA yuddhavishAradAH .. 5..\\ te tu ta.n rathavaMshena mahatA paryavArayan . sthirA.n kR^itvA mati.n yuddhe bhUtvA saMshaptakA mithaH .. 6..\\ teShAM prayatatA.n yuddhe sharavarShANi mu~nchatAm . yodhAnpa~nchashatAnmukhyAnagrAnIke vyapothayat .. 7..\\ te.apatanta hatAstUrNa.n shinipravara sAyakaiH . mahAmAruta vegena rugNA iva mahAdrumAH .. 8..\\ rathaishcha bahudhA chhinnairdhvajaishchaiva vishAM pate . hayaishcha kanakApIDaiH patitaistata medinI .. 9..\\ shaineya sharasa~NkR^ittaiH shoNitaughapariplutaiH . ashobhata mahArAja kuMshukairiva puShpitaiH .. 10..\\ te vadhyamAnAH samare yuyudhAnena tAvakAH . trAtAraM nAdhyagachchhanta pa~NkamagnA iva dvipAH .. 11..\\ tataste paryavartanta sarve droNa rathaM prati . bhayAtpatagarAjasya gartAnIva mahoragAH .. 12..\\ hatvA pa~nchashatAnyodhA~nsharairAshIviShopamaiH . prAyAtsa shanakairvIro dhana~njayarathaM pati .. 13..\\ taM prayAntaM narashreShThaM putro duHshAsanastava . vivyAdha navabhistUrNa.n sharaiH saMnataparvabhiH .. 14..\\ sa tu taM prativivyAdha pa~nchabhirnishitaiH sharaiH . rukmapu~NkhairmaheShvAso gArdhrapatrairajihmagaiH .. 15..\\ sAtyaki.n tu mahArAja prahasanniva bhArata . duHshAsanastribhirviddhvA punarvivyAdha pa~nchabhiH .. 16..\\ shaineyastava putra.n tu viddhvA pa~nchabhirAshugaiH . dhanushchAsya raNe chhittvA vismayannarjuna.n yayau .. 17..\\ tato duHshAsanaH kruddho viShNi vIrAya gachchhate . sarvapArashavI.n shaktiM visasarja jighA.nsayA .. 18..\\ tA.n tu shaktiM tadA ghorAM tava putrasya sAtyakiH . chichchheda shatadhA rAjannishitaiH ka~NkapatribhiH .. 19..\\ athAnyaddhanurAdAya putrastava janeshvara . sAtyaki.n dashabhirviddhvA si.nhanAdaM nanAda ha .. 20..\\ sAtyakistu raNe kruddho mohayitvA suta.n tava . sharairagnishikhAkArairAjaghAna stanAntare . sarvAyasaistIkShNavaktrairaShTAbhirvivyadhe punaH .. 21..\\ duHshAsanastu viMshatyA sAtyakiM pratyavidhyata . sAtvato.api mahArAja ta.n vivyAdha stanAntare . tribhireva mahAvegaiH sharaiH saMnataparvabhiH .. 22..\\ tato.asya vAhAnnishitaiH sharairjaghne mahArathaH . sArathi.n cha susa~NkruddhaH sharaiH saMnataparvabhiH .. 23..\\ dhanurekena bhallena hastAvApa.n cha pa~nchabhiH . dhvaja.n cha rathashaktiM cha bhallAbhyAM paramAstravit . chichchheda vishikhaistIkShNaistathobhau pArShNisArathI .. 24..\\ sa chhinnadhanvA viratho hatAshvo hatasArathiH . trigartasenApatinA svarathenApavAhitaH .. 25..\\ tamabhidrutya shaineyo muhUrtamiva bhArata . na jaghAna mahAbAhurbhImasena vachaH smaran .. 26..\\ bhImasenena hi vadhaH sutAnA.n tava bhArata . pratiGYAtaH sabhAmadhye sarveShAmeva sa.nyuge .. 27..\\ tathA duHshAsana.n jitvA sAtyakiH sa.nyuge prabho . jagAma tvarito rAjanyena yAto dhana~njayaH .. 28..\\ \medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 100} dhr ki.n tasyAM mama senAyAM nAsanke chinmahArathAH . ye tathA sAtyaki.n yAntaM naivAghnannApyavArayan .. 1..\\ eko hi samare karmakR^itavAnsatyavikramaH . shakratulyabalo yuddhe mahendro dAnaveShviva .. 2..\\ atha vA shUnyamAsIttadyena yAtaH sa sAtyakiH . eko vai bahulAH senAH pramR^idnanpuruSharShabhaH .. 3..\\ katha.n cha yudhyamAnAnAmapakrAnto mahAtmanAm . eko bahUnA.n shaineyastanmamAchakShva sa~njaya .. 4..\\ s rAjansenA samudyogo rathanAgAshvapattimAn . tumulastava sainyAnA.n yugAntasadR^isho.abhavat .. 5..\\ AhNikeShu samUheShu tava sainyasya mAnada . nAsti loke samaH kashchitsamUha iti me matiH .. 6..\\ tatra devAH sma bhAShante chAraNAshcha samAgatAH . etadantAH samUhA vai bhaviShyanti mahItale .. 7..\\ na chaiva tAdR^ishaH kashchidvyUha AsIdvishAM pate . yAdR^igjayadratha vadhe droNena vihito.abhavat .. 8..\\ chaNDavAtAbhipannAnA.n samaudrANAmiva svanaH . raNe.abhavadbalaughAnAmanyonyamabhidhAvatAm .. 9..\\ pArthivAnA.n sametAnAM bahUnyAsannarottama . tvadbale pANDavAnA.n cha sahasrANi shatAni cha .. 10..\\ sa.nrabdhAnAM pravIrANA.n samare dR^iDhakarmaNAm . tatrAsItsumahA~nshabdastumulo lomaharShaNaH .. 11..\\ athAkrandadbhImaseno dhR^iShTadyumnashcha mAriSha . nakulaH sahadevashcha dharmarAjashcha pANDavaH .. 12..\\ Agachchhata praharata balavatparidhAvata . praviShTAvarisenA.n hi vIrau mAdhava pANDavau .. 13..\\ yathA sukhena gachchhetA.n jayadrathavadhaM prati . tathA prakurute kShipramiti sainyAnyachodayat . tayorabhAve kuravaH kR^itArthAH syurvaya.n jitAH .. 14..\\ te yUya.n sahitA bhUtvA tUrNameva balArNavam . kShobhayadhvaM mahAvegAH pavanAH sAgara.n yathA .. 15..\\ bhImasenena te rAjanpA~nchAlyena cha choditAH . AjaghnuH kauravAnsa~Nkhye tyaktvAsUnAtmanaH priyAn .. 16..\\ ichchhanto nidhana.n yuddhe shastrairuttamatejasaH . svargArthaM mitrakAryArthaM nAbhyarakShanta jIvitam .. 17..\\ tathaiva tAvakA rAjanprArthayanto mahadyashaH . AryA.n yuddhe mati.n kR^itvA yuddhyAyaivopatasthire .. 18..\\ tasmi.nstu tumule yuddhe vartamAne mahAbhaye . hatvA sarvANi sainyAni prAyAtsAtyakirarjunam .. 19..\\ kavachAnAM prabhAstatra sUryarashmi vichitritAH . dR^iShTIH sa~Nkhye sainikAnAM pratijaghnuH samantataH .. 20..\\ tathA prayatamAneShu pANDaveyeShu nirbhayaH . duryodhano mahArAja vyagAhata mahadbalam .. 21..\\ sa saMnipAtastumulasteShA.n tasya cha bhArata . abhavatsarvasainyAnAmabhAva karaNo mahAn .. 22..\\ dhr tathAgateShu sainyeShu tathA kR^ichchhragataH svayam . kachchidduryodhanaH sUta nAkArShItpR^iShThato raNam .. 23..\\ ekasya cha bahUnA.n cha saMnipAto mahAhave . visheShato nR^ipatinA viShamaH pratibhAti me .. 24..\\ so.atyantasukhasa.nvR^iddho lakShmyA lokasya cheshvaraH . eko bahUnsamAsAdya kachchinnAsItparA~NmukhaH .. 25..\\ s rAjansagrAmamAshcharya.n tava putrasya bhArata . ekasya cha bahUnA.n cha shR^iNuShva gadato.adbhutam .. 26..\\ duryodhanena sahasA pANDavI pR^itanA raNe . nalinI dviradeneva samantAdvipraloDitA .. 27..\\ tathA senA.n kR^itAM dR^iShTvA tatra putreNa kaurava . bhImasenapurogAstaM pA~nchAlAH samupAdravan .. 28..\\ sa bhImasena.n dashabhirmAdrIputrau tribhistribhiH . virATadrupadau ShaDbhiH shatena cha shikhaNDinam .. 29..\\ dhR^iShTadyumna.n cha viMshatyA dharmaputraM cha saptabhiH . kekayAndashabhirviddhvA draupadeyA.nstribhistribhiH .. 30..\\ shatashashchAparAnyodhAnsadvipAMshcha rathAnraNe . sharairavachakartograiH kruddho.antaka iva prajAH .. 31..\\ na sandadhanvimu~nchanvA maNDalIkR^itakArmukaH . adR^ishyata ripUnnighna~nshikShayAstra balena cha .. 32..\\ tasya tAnnighnataH shatrUnhemapR^iShThaM mahaddhanuH . bhallAbhyAM pANDavo jyeShThastridhA chichchheda mAriSha .. 33..\\ vivyAdha chainaM bahubhiH samyagastaiH shitaiH sharaiH . varmANyAshu samAsAdya te bhagnAH kShitimAvishan .. 34..\\ tataH pramuditAH pArthAH parivavruryudhiShThiram . yathA vR^itravadhe devA mudA shakraM maharShibhiH .. 35..\\ atha duryodhano rAjA dR^iDhamAdAya kArmukam . tiShTha tiShTheti rAjAnaM bruvanpANDavamabhyayAt .. 36..\\ ta.n tathA vAdina.n rAja.nstava putraM mahAratham . pratyudyayuH pramuditAH pA~nchAlA jayagR^iddhinaH .. 37..\\ tAndroNaH pratijagrAha parIpsanyudhi pANDavam . chaNDavAtoddhutAnmeghAnsa jalAnachalo yathA .. 38..\\ tatra rAjanmahAnAsItsa~NgrAmo bhUrivardhanaH . rudrasyAkrIDa sa~NkAshaH sa.nhAraH sarvadehinAm .. 39..\\ \medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 101} s aparAhNe mahArAja sa~NgrAmaH samapadyata . parjanyasamanirghoShaH punardroNasya somakaiH .. 1..\\ shoNAshva.n rathamAsthAya naravIraH samAhitaH . samare.abhyadravatpANDU~njavamAsthAya madhyamam .. 2..\\ tava priyahite yukto maheShvAso mahAbalaH . chitrapu~NkhaiH shitairbANaiH kalashottama sambhavaH .. 3..\\ varAnvarAnhi yodhAnA.n vichinvanniva bhArata . akrIData raNe rAjanbhAradvAjaH pratApavAn .. 4..\\ tamabhyayAdbR^ihatkShatraH kekayAnAM mahArathaH . bhrAtR^INA.n vIra pa~nchAnA.n jyeShThaH samarakarkashaH .. 5..\\ vimu~nchanvishikhA.nstIkShNAnAchArya.n chhAdayanbhR^isham . mahAmegho yathA varSha.n vimu~nchangandhamAdane .. 6..\\ tasya droNo mahArAja svarNapu~NkhA~nshilAshitAn . preShayAmAsa sa~NkruddhaH sAyakAndasha sapta cha .. 7..\\ tA.nstu droNa dhanurmuktAnghorAnAshIviShopamAn . ekaika.n dashabhirbANairyudhi chichchheda hR^iShTavat .. 8..\\ tasya tallAghava.n dR^iShTvA prahasandvijasattamaH . preShayAmAsa vishikhAnaShTau saMnataparvaNaH .. 9..\\ tAndR^iShTvA patataH shIghra.n droNa chApachyutA~nsharAn . avArayachchharaireva tAvadbhirnishitairdR^iDhaiH .. 10..\\ tato.abhavanmahArAja tava sainyasya vismayaH . bR^iha kShatreNa tatkarma kR^ita.n dR^iShTvA suduShkaram .. 11..\\ tato droNo mahArAja kekaya.n vai visheShayan . prAdushchakre raNe divyaM brAhmamastraM mahAtapAH .. 12..\\ tadasya rAjankaikeyaH pratyavArayadachyutaH . brAhmeNaiva mahAbAhurAhave samudIritam .. 13..\\ pratihanya tadastra.n tu bhAradvAjasya sa.nyuge . vivyAdha brAhmaNa.n ShaShTyA svarNapu~NkhaiH shilAshitaiH .. 14..\\ ta.n droNo dvipadA.n shreShTho nArAchena samarpayat . sa tasya kavachaM bhittvA prAvishaddharaNItalam .. 15..\\ kR^iShNasarpo yathA mukto valmIkaM nR^ipasattama . tathAbhyagAnmahIM bANo bhittvA kaikeyamAhave .. 16..\\ so.atividdho mahArAja droNenAstravidA bhR^isham . krodhena mahatAviShTo vyAvR^itya nayane shubhe .. 17..\\ droNa.n vivyAdha saptatyA svarNapu~NkhaiH shilAshitaiH . sArathi.n chAsya bhallena bAhvorurasi chArpayat .. 18..\\ droNastu bahudhA viddho bR^ihatkShatreNa mAriSha . asR^ijadvishikhA.nstIkShNAnkekayasya rathaM prati .. 19..\\ vyAkulIkR^itya ta.n droNo bR^ihatkShatraM mahAratham . vyasR^ijatsAyaka.n tIkShNaM kekayaM prati bhArata .. 20..\\ sa gADhaviddhastenAshu mahArAja stanAntare . rathAtpuruShashArdUlaH sambhinnahR^idayo.apatat .. 21..\\ bR^ihatkShatre hate rAjankekayAnAM mahArathe . shaishupAliH susa~Nkruddho yantAramidamabravIt .. 22..\\ sArathe yAhi yatraiSha droNastiShThati daMshitaH . vinighnankekayAnsarvAnpA~nchAlAnA.n cha vAhinIm .. 23..\\ tasya tadvachana.n shrutvA sArathI rathinAM varam . droNAya prApayAmAsa kAmbojairjavanairhayaiH .. 24..\\ dhR^iShTaketushcha chedInAmR^iShabho.atibaloditaH . sahasA prApataddroNaM pata~Nga iva pAvakam .. 25..\\ so.abhyavidhyattato droNa.n ShaShTyA sAshvarathadhvajam . punashchAnyaiH sharaistIkShNaiH supta.n vyAghra.n tudanniva .. 26..\\ tasya droNo dhanurmadhye kShurapreNa shitena ha . chichchheda rAGYo balino yatamAnasya sa.nyuge .. 27..\\ athAnyaddhanurAdAya shaishupAlirmahArathaH . vivyAdha sAyakairdroNaM punaH sunishitairdR^iDhaiH .. 28..\\ tasya droNo hayAnhatvA sArathi.n cha mahAbalaH . athainaM pa~nchaviMshatyA sAyakAnA.n samArpayat .. 29..\\ viratho vidhanuShkashcha chedirAjo.api sa.nyuge . gadA.n chikShepa sa~Nkruddho bhAradvAja rathaM prati .. 30..\\ tAmApatantI.n sahasA ghorarUpAM bhayAvahAm . ashmasAramayI.n gurvIM tapanIyavibhUShitAm . sharairanekasAhasrairbhAradvAjo nyapAtayat .. 31..\\ sA papAta gadA bhUmau bhAradvAjena sAditA . raktamAlyAmbaradharA tAreva nabhasastalAt .. 32..\\ gadA.n vinihatA.n dR^iShTvA dhR^iShTaketuramarShaNaH . tomara.n vyasR^ijattUrNaM shakti.n cha kanakojjvalAm .. 33..\\ tomara.n tu tribhirbANairdroNashchhittvA mahAmR^idhe . shakti.n chichchheda sahasA kR^itahasto mahAbalaH .. 34..\\ tato.asya vishikha.n tIkShNa.n vadhArthaM vadhakA~NkShiNaH . preShayAmAsa samare bhAradvAjaH pratApavAn .. 35..\\ sa tasya kavachaM bhittvA hR^idaya.n chAmitaujasaH . abhyagAddharaNIM bANo ha.nsaH padmasaro yathA .. 36..\\ pata~Nga.n hi grasechchASho yathA rAjanbubhukShitaH . tathA droNo.agrasachchhUro dhR^iShTaketuM mahAmR^idhe .. 37..\\ nihate chedirAje tu tatkhaNDaM pitryamAvishat . amarShavashamApannaH putro.asya paramAstravit .. 38..\\ tamapi prahasandroNaH sharairninye yamakShayam . mahAvyAghro mahAraNye mR^igashAva.n yathAbalI .. 39..\\ teShu prakShIyamANeShu pANDaveyeShu bhArata . jarAsandha suto vIraH svaya.n droNamupAdravat .. 40..\\ sa tu droNaM mahArAja chhAdayansAyakaiH shitaiH . adR^ishyamakarottUrNa.n jalado bhAskara.n yathA .. 41..\\ tasya tallAghava.n dR^iShTvA droNaH kShatriya mardanaH . vyasR^ijatsAyakA.nstUrNa.n shatasho.atha sahasrashaH .. 42..\\ chhAdayitvA raNe droNo rathastha.n rathinAM varam . jArAsandhimatho jaghne miShatA.n sarvadhanvinAm .. 43..\\ yo yaH sma lIyate droNa.n taM taM droNo.antakopamaH . Adatta sarvabhUtAni prApte kAle yathAntakaH .. 44..\\ tato droNo maheShvAso nAma vishrAvya sa.nyuge . sharairanekasAhasraiH pANDaveyAnvyamohayat .. 45..\\ tato droNA~NkitA bANAH svarNapu~NkhAH shilAshitAH . narAnnAgAnhayAMshchaiva nijaghnuH sarvato raNe .. 46..\\ te vadhyamAnA droNena shakreNeva mahAsurAH . samakampanta pA~nchAlA gAvaH shItArditA iva .. 47..\\ tato niShTAnako ghoraH pANDavAnAmajAyata . droNena vadhyamAneShu sainyeShu bharatarShabha .. 48..\\ mohitAH sharavarSheNa bhAradvAjasya sa.nyuge . UrugrAhagR^ihItA hi pA~nchAlAnAM mahArathAH .. 49..\\ chedayashcha mahArAja sR^i~njayAH somakAstathA . abhyadravanta sa.nhR^iShTA bhAradvAja.n yuyutsayA .. 50..\\ hata droNa.n hata droNamiti te droNamabhyayuH . yatantaH puruShavyAghrAH sarvashaktyA mahAdyutim . ninIShanto raNe droNa.n yamasya sadanaM prati .. 51..\\ yatamAnA.nstu tAnvIrAnbhAradvAjaH shilImukhaiH . yamAya preShayAmAsa chedimukhyAnvisheShataH .. 52..\\ teShu prakShIyamANeShu chedimukhyeShu bhArata . pA~nchAlAH samakampanta droNasAyakapIDitAH .. 53..\\ prAkroshanbhImasena.n te dhR^iShTadyumnarathaM prati . dR^iShTvA droNasya karmANi tathArUpANi mAriSha .. 54..\\ brAhmaNena tapo nUna.n charitaM dushcharaM mahat . tathA hi yudhi vikrAnto dahati kShatriyarShabhAn .. 55..\\ dharmo yuddha.n kShatriyasya brAhmaNasya parantapaH . tapasvI kR^itavidyashcha prekShitenApi nirdahet .. 56..\\ droNAstramagnisa.nsparshaM praviShTAH kShatriyarShabhAH . bahavo dustara.n ghora.n yatrAdahyanta bhArata .. 57..\\ yathAbala.n yathotsAhaM yathA sattvaM mahAdyutiH . mohayansarvabhUtAni droNo hanti balAni naH .. 58..\\ teShA.n tadvachana.n shrutvA kShatradharmA vyavasthitaH . ardhachandreNa chichchheda droNasya sa shara.n dhanuH .. 59..\\ sa sa.nrabdhataro bhUtvA droNaH kShatriya mardanaH . anyatkArmukamAdAya bhAsvara.n vegavattaram .. 60..\\ tatrAdhAya shara.n tIkShNaM bhAraghna.n vimalaM dR^iDham . AkarNapUrNamAchAryo balavAnabhyavAsR^ijat .. 61..\\ sa hatvA kShatradharmmANa.n jagAma dharaNItalam . sa bhinnahR^idayo vAhAdapatanmedinI tale .. 62..\\ tataH sainyAnyakampanta dhR^iShTadyumna sute hate . atha droNa.n samArohachchekitAno mahArathaH .. 63..\\ sa droNa.n dashabhirbANaiH pratyavidhyatstanAntare . chaturbhiH sArathi.n chAsya chaturbhishchaturo hayAn .. 64..\\ tasyAchAryaH ShoDashabhiravidhyaddakShiNaM bhujam . dhvaja.n ShoDashabhirbANairyantAra.n chAsya saptabhiH .. 65..\\ tasya sUte hate te.ashvA rathamAdAya vidrutAH . samare sharasa.nvItA bhAradvAjena mAriSha .. 66..\\ chekitAna ratha.n dR^iShTvA vidruta.n hatasArathim . pA~nchAlAnpANDavAMshchaiva mahadbhayamathAvishat .. 67..\\ tAnsametAnraNe shUrAMshchedipA~nchAlasR^i~njayAn . samantAddrAvayandroNo bahvashobhata mAriSha .. 68..\\ AkarNapalitaH shyAmo vayasAshItikAtparaH . raNe paryacharaddroNo vR^iddhaH ShoDashavarShavat .. 69..\\ atha droNaM mahArAja vicharantamabhItavat . vajrahastamamanyanta shatravaH shatrusUdanam .. 70..\\ tato.abravInmahArAja drupado buddhimAnnR^ipa . lubdho.aya.n kShatriyAnhanti vyAghraH kShudramR^igAniva .. 71..\\ kR^ichchhrAnduryodhano lokAnApaH prApsyati durmatiH . yasya lobhAdvinihatAH samare kShatriyarShabhAH .. 72..\\ shatashaH sherate bhUmau nikR^ittA govR^iShA iva . rudhireNa parItA~NgAH shvasR^igAlAdanI kR^itAH .. 73..\\ evamuktvA mahArAja drupado.akShauhiNIpatiH . puraskR^itya raNe pArthAndroNamabhyadravaddrutam .. 74..\\ \medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 102} s vyUheShvAloDyamAneShu pANDavAnA.n tatastataH . sudUramanvayuH pArthAH pA~nchAlAH saha somakaiH .. 1..\\ vartamAne tathA raudre sa~NgrAme lomaharShaNe . prakShaye jagatastIvre yugAnta iva bhArata .. 2..\\ droNe yudhi parAkrAne nardamAne muhurmuhuH . pA~nchAleShu cha kShINeShu vadhyamAneShu pANDuShu .. 3..\\ nApashyachchharaNa.n kiM chiddharmarAjo yudhiShThiraH . chintayAmAsa rAjendra kathametadbhaviShyati .. 4..\\ tatrAvekShya dishaH sarvAH savyasAchi didR^iShTkayA . yudhiShThiro dadarshAtha naiva pArtha na mAdhavam .. 5..\\ so.apashyannarashArdUla.n vAnararShabha lakShaNam . gANDIvasya cha nirghoShamashR^iNvanvyathitendriyaH .. 6..\\ apashyansAtyaki.n chApi vR^iShNInAM pravara.n ratham . chintayAbhiparItA~Ngo dharmarAjo yudhiShThiraH . nAdhyagachchhattadA shAnti.n tAvapashyannararShabhau .. 7..\\ lokopakrosha bhIrutvAddharmarAjo mahAyashAH . achintayanmahAbAhuH shaineyasya rathaM prati .. 8..\\ padavIM preShitashchaiva phalgunasya mayA raNe . shaineyaH sAtyakiH satyo mitrANAmabhaya~NkaraH .. 9..\\ tadida.n hyekamevAsIddvidhA jAtaM mamAdya vai . sAtyakishcha hi me GYeyaH pANDavashcha dhana~njayaH .. 10..\\ sAtyakiM preShayitvA tu pANDavasya padAnugam . sAtvatasyApi ki.n yuddhe preShayiShye padAnugam .. 11..\\ kariShyAmi prayatnena bhrAturanveShaNa.n yadi . yuyudhAnamananviShya loko mA.n garhayiShyati .. 12..\\ bhrAturanveShaNa.n kR^itvA dharmarAjo yudhiShThiraH . parityajati vArShNeya.n sAtyakiM satyavikramam .. 13..\\ lokApavAdabhIrutvAtso.ahaM pArtha.n vR^ikodaram . padavIM preShayiShyAmi mAdhavasya mahAtmanaH .. 14..\\ yathaiva cha mama prItirarjune shatrusUdane . tathaiva vR^iShNivIre.api sAtvate yuddhadurmade .. 15..\\ atibhAre niyuktashcha mayA shaineyanandanaH . sa tu mitroparodhena gauravAchcha mahAbalaH . praviShTo bharatI.n senAM makaraH sAgaraM yathA .. 16..\\ asau hi shrUyate shabdaH shUrANAmanivartinAm . mithaH sa.nyudhyamAnAnA.n vR^iShNivIreNa dhImatA .. 17..\\ prAptakAla.n subalavannishchitya bahudhA hi me . tatraiva pANDaveyasya bhImasenasya dhanvinaH . gamana.n rochate mahyaM yatra yAtau mahArathau .. 18..\\ na chApyasahyaM bhImasya vidyate bhuvi ki.n chana . shakto hyeSha raNe yattAnpR^ithivyA.n sarvadhanvinaH . svabAhubalamAsthAya prativyUhituma~njasA .. 19..\\ yasya bAhubala.n sarve samAshritya mahAtmanaH . vanavAsAnnivR^ittAH sma na cha yuddheShu nirjitAH .. 20..\\ ito gate bhImasene sAtvataM prati pANDave . sa nAthau bhavitArau hi yudhi sAtvata phalgunau .. 21..\\ kAma.n tvashochanIyau tau raNe sAtvata phalgunau . rakShitau vAsudevena svaya.n chAstravishAradau .. 22..\\ avashya.n tu mayA kAryamAtmanaH shokanAshanam . tasmAdbhImaM niyokShyAmi sAtvatasya padAnugam . tataH pratikR^itaM manye vidhAna.n sAtyakiM prati .. 23..\\ evaM nishchitya manasA dharmaputro yudhiShThiraH . yantAramabravIdrAjanbhImaM prati nayasva mAm .. 24..\\ dharmarAja vachaH shrutvA sArathirhayakovidaH . ratha.n hemapariShkAraM bhImAntikamupAnayat .. 25..\\ bhImasenamanuprApya prAptakAlamanusmaran . kashmalaM prAvishadrAjA bahu tatra samAdishan .. 26..\\ yaH sa devAnsa gandharvAndaityAMsh chaikaratho.ajayat . tasya lakShma na pashyAmi bhImasenAnujasya te .. 27..\\ tato.abravIddharmarAjaM bhImasenastathAgatam . naivAdrAkShaM na chAshrauSha.n tava kashmalamIdR^isham .. 28..\\ purA hi duHkhadIrNAnAM bhavAngatirabhUddhi naH . uttiShThottiShTha rAjendra shAdhi ki.n karavANi te .. 29..\\ na hyasAdhyamakArya.n vA vidyate mama mAnada . AGYApaya kurushreShTha mA cha shoke manaH kR^ithAH .. 30..\\ tamabravIdashrupUrNaH kR^iShNasarpa iva shvasan . bhImasenamida.n vAkyaM pramlAna vadano nR^ipaH .. 31..\\ yathA sha~Nkhasya nirghoShaH pA~nchajanyasya shrUyate . prerito vAsudevena sa.nrabdhena yashasvinA . nUnamadya hataH shete tava bhrAtA dhana~njayaH .. 32..\\ tasminvinihate nUna.n yudhyate.asau janArdanaH . yasya sattvavato vIryamupajIvanti pANDavAH .. 33..\\ yaM bhayeShvabhigachchhanti sahasrAkShamivAmarAH . sa shUraH saindhava prepsuranvayAdbhAratI.n chamUm .. 34..\\ tasya vai gamana.n vidmo bhIma nAvartanaM punaH . shyAmo yuvA guDAkesho darshanIyo mahAbhujaH .. 35..\\ vyUDhorasko mahAskandho mattadviradavikramaH . chakora netrastAmrAkSho dviShatAmaghavardhanaH .. 36..\\ tadidaM mama bhadra.n te shokasthAnamarindama . arjunArthaM mahAbAho sAtvatasya cha kAraNAt .. 37..\\ vardhate haviShevAgniridhyamAnaH punaH punaH . tasya lakShma na pashyAmi tena vindAmi kashmalam .. 38..\\ ta.n viddhi puruShavyAghraM sAtvata.n cha mahAratham . sa taM mahArathaM pashchAdanuyAtastavAnujam . tamapashyanmahAbAhumaha.n vindAmi kashmalam .. 39..\\ tasmAtkR^iShNo raNe nUna.n yudhyate yuddhakovidaH . yasya vIryavato vIryamupajIvanti pANDavAH .. 40..\\ sa tatra gachchha kauneya yatra yAto dhana~njayaH . sAtyakishcha mahAvIryaH kartavya.n yadi manyase . vachanaM mama dharmaGYa jyeShTho bhrAtA bhavAmi te .. 41..\\ na te.arjunastathA GYeyo GYAtavyaH sAtyakiryathA . chikIrShurmatpriyaM pArtha prayAtaH savyasAchinaH . padavI.n durgamAM ghorAmagamyAmakR^itAtmabhiH .. 42..\\ bhm brahmeShAnendra varuNAnavahadyaH purA rathaH . tamAsthAya gatau kR^iShNau na tayorvidyate bhayam .. 43..\\ AGYA.n tu shirasA bibhradeSha gachchhAmi mA shuchaH . sametya tAnnaravyAghrA.nstava dAsyAmi sa.nvidam .. 44..\\ s etAvaduktvA prayayau paridAya yudhiShThiram . dhR^iShTadyumnAya balavAnsuhR^idbhyashcha punaH punaH . dhR^iShTadyumna.n chedamAha bhImaseno mahAbalaH .. 45..\\ vidita.n te mahAbAho yathA droNo mahArathaH . grahaNe dharmarAjasya sarvopAyena vartate .. 46..\\ na cha me gamane kR^itya.n tAdR^ikpArShata vidyate . yAdR^isha.n rakShaNe rAGYaH kAryamAtyayikaM hi naH .. 47..\\ evamukto.asmi pArthena prativaktu.n sma notsahe . prayAsye tatra yatrAsau mumUrShuH saindhavaH sthitaH . dharmarAjasya vachane sthAtavyamavisha~NkayA .. 48..\\ so.adya yatto raNe pArthaM parirakSha yudhiShThiram . etaddhi sarvakAryANAM parama.n kR^ityamAhave .. 49..\\ tamabravInmahArAja dhR^iShTadyumno vR^ikodaram . Ipsitena mahAbAho gachchha pArthAvichArayan .. 50..\\ nAhatvA samare droNo dhR^iShTadyumna.n kathaM chana . nigraha.n dharmarAjasya prakariShyati sa.nyuge .. 51..\\ tato nikShipya rAjAna.n dhR^iShTadyumnAya pANDavaH . abhivAdya guru.n jyeShThaM prayayau yatra phalgunaH .. 52..\\ pariShvaktastu kaunteyo dharmarAjena bhArata . AghrAtashcha tathA mUrdhni shrAvitashchAshiShaH shubhAH .. 53..\\ bhImaseno mahAbAhuH kavachI shubhakuNDalI . sA~NgadaH sa tanutrANaH sa sharI rathinA.n varaH .. 54..\\ tasya kArNShAyasa.n varma hemachitraM maharddhimat . vibabhau parvata shliShTaH sa vidyudiva toyadaH .. 55..\\ pItaraktAsita sitairvAsobhishcha suveShTitaH . kaNThatrANena cha babhau sendrAyudha ivAmbudaH .. 56..\\ prayAte bhImasene tu tava sainya.n yuyutsayA . pA~nchajanya ravo ghoraH punarAsIdvishAM pate .. 57..\\ ta.n shrutvA ninada.n ghoraM trailokyatrAsanaM mahat . punarbhImaM mahAbAhurdharmaputro.abhyabhAShata .. 58..\\ eSha vR^iShNipravIreNa dhmAtaH salilajo bhR^isham . pR^ithivI.n chAntarikShaM cha vinAdayati sha~NkharAT .. 59..\\ nUna.n vyasanamApanne sumahatsavyasAchini . kurubhiryudhyate sArdha.n sarvaishchakragadAdharaH .. 60..\\ nUnamAryA mahatkuntI pApamadya nidarshanam . draupadI tu subhadrA cha pashyanti saha bandhubhiH .. 61..\\ sa bhImastvarayA yukto yAhi yatra dhana~njayaH . muhyantIva hi me sarvA dhana~njaya didR^ikShayA . dishaH sa pradishaH pArtha sAtvatasya cha kAraNAt .. 62..\\ gachchha gachchheti cha punarbhImasenamabhAShata . bhR^isha.n sa prahito bhrAtrA bhrAtA bhrAtuH priya.n karaH . Ahatya dundubhiM bhImaH sha~NkhaM pradhmAya chAsakR^it .. 63..\\ vinadya si.nhanAda.n cha jyA.n vikarShanpunaH punaH . darshayanghoramAtmAnamamitrAnsahasAbhyayAt .. 64..\\ tamUhurjavanA dAntA vikurvANA hayottamAH . vishokenAbhisa.nyattA manomArutara.nhasaH .. 65..\\ ArujanvirujanpArtho jyA.n vikarShaMshcha pANinA . so.avakarShanvikarShaMshcha senAgra.n samaloDayat .. 66..\\ taM prayAntaM mahAbAhuM pA~nchAlAH saha somakAH . pR^iShThato.anuyayuH shUrA maghavantamivAmarAH .. 67..\\ ta.n sa senA mahArAja sodaryAH paryavArayan . duHshalashchitrasenashcha kuNDa bhedI viviMshatiH .. 68..\\ durmukho duHsahashchaiva vikarNashcha shalastathA . vindAnuvindau sumukho dIrghabAhuH sudarshanaH .. 69..\\ vR^indArakaH suhastashcha suSheNo dIrghalochanaH . abhayo raudrakarmA cha suvarmA durvimochanaH .. 70..\\ vividhai rathinA.n shreShThAH saha sainyaiH sahAnugaiH . sa.nyattAH samare shUrA bhImasenamupAdravan .. 71..\\ tAnsamIkShya tu kaunteyo bhImasenaH parAkramI . abhyavartata vegena si.nhaH kShudramR^igAniva .. 72..\\ te mahAstrANi divyAni tatra vIrA adarshayan . vArayantaH sharairbhImaM meghAH sUryamivoditam .. 73..\\ sa tAnatItya vegena droNAnIkamupAdravat . agratashcha gajAnIka.n sharavarShairavAkirat .. 74..\\ so.achireNaiva kAlena tadgajAnIkamAshugaiH . dishaH sarvAH samabhyasya vyadhamatpavanAtmajaH .. 75..\\ trAsitAH sharabhasyeva garjitena vane mR^igAH . pradravandviradAH sarve nadanto bhairavAnravAn .. 76..\\ punashchAtItya vegena droNAnIkamupAdravat . tamavArayadAchAryo velevodvR^ittamarNavam .. 77..\\ lalATe.atADayachchainaM nArAchena smayanniva . UrdhvarashmirivAdityo vibabhau tatra pANDavaH .. 78..\\ sa manyamAnastvAchAryo mamAyaM phalguno yathA . bhImaH kariShyate pUjAmityuvAcha vR^ikodaram .. 79..\\ bhImasena na te shakyaM praveShTumarivAhinIm . mAmanirjitya samare shatrumadhye mahAbala .. 80..\\ yadi te so.anujaH kR^iShNaH praviShTo.anumate mama . anIkaM na tu shakyaM bhoH praveShTumiha vai tvayA .. 81..\\ atha bhImastu tachchhrutvA gurorvAkyamapetabhIH . kruddhaH provAcha vai droNa.n raktatAmrekShaNaH shvasan .. 82..\\ tavArjuno nAnumate brahma bandho raNAjiram . praviShTaH sa hi durdharShaH shakrasyApi vishedbalam .. 83..\\ yena vai paramAM pUjA.n kurvatA mAnito hyasi . nArjuno.aha.n ghR^iNI droNa bhImaseno.asmi te ripuH .. 84..\\ pitA nastva.n gururbandhustathA putrA hi te vayam . iti manyAmahe sarve bhavantaM praNatAH sthitAH .. 85..\\ adya tadviparIta.n te vadato.asmAsu dR^ishyate . yadi shatru.n tvamAtmAnaM manyase tattathAstviha . eSha te sadR^isha.n shatroH karma bhImaH karomyaham .. 86..\\ athodbhrAmya gadAM bhImaH kAladaNDamivAntakaH . droNAyAvasR^ijadrAjansa rathAdavapupluve .. 87..\\ sAshvasUta dhvaja.n yAna.n droNasyApothayattadA . prAmR^idnAchcha bahUnyodhAnvAyurkR^iShNAnivaujasA .. 88..\\ taM punaH parivavruste tava putrA rathottamam . anya.n cha rathamAsthAya droNaH praharatA.n varaH .. 89..\\ tataH kruddormahArAja bhImasenaH parAkramI . agrataH syandanAnIka.n sharavarShairavAkirat .. 90..\\ te vadhyamAnAH samare tava putrA mahArathAH . bhImaM bhImabala.n yuddhe.ayodhaya.nstu jayaiShiNaH .. 91..\\ tato duHshAsanaH kruddho rathashakti.n samAkShipan . sarvapArashavI.n tIkShNAM jighA.nsuH pANDunandanam .. 92..\\ ApatantIM mahAshakti.n tava putra prachoditAm . dvidhA chichchheda tAM bhImastadadbhutamivAbhavat .. 93..\\ athAnyairnishitairbANaiH sa~NkruddhaH kuNDa bhedinam . suSheNa.n dIrghanetraM cha tribhistrInavadhIdbalI .. 94..\\ tato vR^indAraka.n vIra.n kurUNAM kIrtivardhanam . putrANA.n tava vIrANA.n yudhyatAmavadhItpunaH .. 95..\\ abhaya.n raudrakarmANa.n durvimochanameva cha . tribhistrInavadhIdbhImaH punareva sutA.nstava .. 96..\\ vadhyamAnA mahArAja putrAstava balIyasA . bhImaM praharatA.n shreShThaM samantAtparyavArayan .. 97..\\ vindAnuvindau sahitau suvarmANa.n cha te sutam . prahasanniva kauneyaH sharairninye yamakShayam .. 98..\\ tataH sudarshana.n vIraM putra.n te bharatarShabha . vivyAdha samare tUrNa.n sa papAta mamAra cha .. 99..\\ so chireNaiva kAlena tadrathAnIkamAshugaiH . dishaH sarvAH samabhyasya vyadhamatpANDunandanaH .. 100..\\ tato vai rathagoSheNa garjitena mR^igA iva . vadhyamAnAshcha samare putrAstava vishAM pate . prAdravansa rathAH sarve bhImasenabhayArditAH .. 101..\\ anuyAya tu kaunteyaH putrANA.n te mahadbalam . vivyAdha samare rAjankauraveyAnsamantataH .. 102..\\ vadhyamAnA mahArAja bhImasenena tAvakAH . tyaktvA bhIma.n raNe yanti chodayanto hayottamAn .. 103..\\ tA.nstu nirjitya samare bhImaseno mahAbalaH . si.nhanAda rava.n chakre bAhushabdaM cha pANDavaH .. 104..\\ talashabda.n cha sumahatkR^itvA bhImo mahAbalaH . vyatItya rathinashchApi droNAnIkamupAdravat .. 105..\\ \medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 103} s tamuttIrNa.n rathAnIkAttamaso bhAskaraM yathA . didhArayiShurAchAryaH sharavarShairavAkirat .. 1..\\ pibanniva sharaughA.nstAndroNa chApavarAtigAn . so.abhyavartata sodaryAnmAyayA mohayanbalam .. 2..\\ taM mR^idhe vegamAsthAya paraM paramadhanvinaH . choditAstava putrai cha sarataH paryavArayan .. 3..\\ sa tathA sa.nvR^ito bhImaH prahasanniva bhArata . udayachchhadgadA.n tebhyo ghorAM tA.n si.nhavannadan . avAsR^ijachcha vegena teShu tAnpramathadbalI .. 4..\\ sendrAshanirivendreNa praviddhA sa.nhatAtmanA . ghoSheNa mahatA rAjanpUrayitveva medinIm . jvalantI tejasA bhImA trAsayAmAsa te sutAn .. 5..\\ tAM patantIM mahAvegA.n dR^iShTvA tejo.abhisa.nvR^itAm . prAdrava.nstAvakAH sarve nadanto bhairavAnravAn .. 6..\\ ta.n cha shabdamasa.nsahyaM tasyAH sa.nlakShya mAriSha . prApatanmanujAstatra rathebhyo rathinastadA .. 7..\\ sa tAnvidrAvya kaunteyaH sa~Nkhye.amitrAndurAsadaH . suparNa iva vegena pakShirADatyagAchchamUm .. 8..\\ tathA ta.n viprakurvANaM rathayUthapa yUthapam . bhAradvAjo mahArAja bhImasena.n samabhyayAt .. 9..\\ droNastu samare bhIma.n vArayitvA sharormibhiH . akarotsahasA nAdaM pANDUnAM bhayamAdadhat .. 10..\\ tadyuddhamAsItsumahadghora.n devAsuropamam . droNasya cha mahArAja bhImasya cha mahAtmanaH .. 11..\\ yadA tu vishikhaistIkShNairdroNa chApaviniHsR^itaiH . vadhyante samare vIrAH shatasho.atha sahasrashaH .. 12..\\ tato rathAdavaplutya vegamAsthAya pANDavaH . nimIlya nayane rAjanpadAtirdroNamabhyayAt .. 13..\\ yathA hi govR^iSho varShaM pratigR^ihNAti lIlayA . tathA bhImo naravyAghraH sharavarSha.n samagrahIt .. 14..\\ sa vadhyamAnaH samare ratha.n droNasya mAriSha . IShAyAM pANinA gR^ihya prachikShepa mahAbalaH .. 15..\\ droNastu sa tvaro rAjankShipto bhImena sa.nyuge . rathamanya.n samAsthAya vyUha dvAramupAyayau .. 16..\\ tasminkShaNe tasya yantA tUrNamashvAnachodayat . bhImasenasya kauravya tadadbhutamivAbhavat .. 17..\\ tataH svarathamAsthAya bhImaseno mahAbalaH . abhyavartata vegena tava putrasya vAhinIm .. 18..\\ sa mR^idnankShatriyAnAjau vAto kR^iShNAnivoddhataH . agachchhaddArayansenA.n sindhuvego nagAniva .. 19..\\ bhojAnIka.n samAsAdya hArdikyenAbhirakShitam . pramathya bahudhA rAjanbhImasenaH samabhyayAt .. 20..\\ santrAsayannanIkAni talashabdena mAriSha . ajayatsarvasainyAni shArdUla iva govR^iShAn .. 21..\\ bhojAnIkamatikramya kAmbojAnA.n cha vAhinIm . tathA mlechchha gaNAMshchAnyAnbahUnyuddhavishAradAn .. 22..\\ sAtyaki.n chApi samperkShya yudhyamAnaM nararShabham . rathena yattaH kaunteyo vegena prayayau tadA .. 23..\\ bhImaseno mahArAja draShTukAmo dhana~njayam . atItya samare yodhA.nstAvakAnpANDunandanaH .. 24..\\ so.apashyadarjuna.n tatra yudhyamAnaM nararShabham . saindhavasya vadhArtha.n hi parAkrAntaM parAkramI .. 25..\\ arjuna.n tatra dR^iShTvAtha chukrosha mahato ravAn . ta.n tu tasya mahAnAdaM pArthaH shushrAva nardataH .. 26..\\ tataH pArtho mahAnAdaM mu~nchanvai mAdhavash cha ha . abhyayAtAM mahArAja nardantau govR^iShAviva .. 27..\\ vAsudevArjunau shrutvA ninAda.n tasya shuShmiNaH . punaH punaH praNadatA.n didR^ikShantau vR^ikodaram .. 28..\\ bhImasenarava.n shrutvA phalgunasya cha dhanvinaH . aprIyata mahArAja dharmaputro yudhiShThiraH .. 29..\\ vishokashchAbhavadrAjA shrutvA taM ninadaM mahat . dhana~njayasya cha raNe jayamAshA stavAnvibhuH .. 30..\\ tathA tu nardamAne vai bhImasene raNotkaTe . smita.n kR^itvA mahAbAhurdharmaputro yudhiShThiraH .. 31..\\ hR^idgataM manasA prAha dhyAtvA dharmabhR^itA.n varaH . dattA bhIma tvayA sa.nvitkR^ita.n guruvachastathA .. 32..\\ na hi teShA.n jayo yuddhe yeShAM dveShTAsi pANDava . diShTyA jIvati sa~NgrAme savyasAchI dhana~njayaH .. 33..\\ diShTyA cha kushalI vIraH sAtyakiH satyavikramaH . diShTyA shR^iNomi garjantau vAsudevadhana~njayau .. 34..\\ yena shakra.n raNe jitvA tarpito havyavAhanaH . sa hantA dviShatA.n sa~Nkhye diShTyA jIvati phalgunaH .. 35..\\ yasya bAhubala.n sarve vayamAshritya jIvitAH . sa hantA ripusanyAnA.n diShTyA jIvati phalgunaH .. 36..\\ nivAtakavachA yena devairapi sudurjayAH . nirjitA rathinaikena diShTyA pArthaH sa jIvati .. 37..\\ kauravAnsahitAnsarvAngograhArthe samAgatAn . yo.ajayanmatsyanagare diShTyA pArthaH sa jIvati .. 38..\\ kAlakeya sahasrANi chaturdasha mahAraNe . yo.avadhIdbhujavIryeNa diShTyA pArthaH sa jIvati .. 39..\\ gandharvarAjaM balina.n duryodhanakR^itena vai . jitavAnyo.astravIryeNa diShTyA pArthaH sa jIvati .. 40..\\ kirITamAlI balavA~nshvetAshvaH kR^iShNasArathiH . mama priyashcha satata.n diShTyA jIvati phalgunaH .. 41..\\ putrashokAbhisantaptashchikIrShuH karma duShkaram . jayadrathavadhAnveShI pratiGYA.n kR^itavAnhi yaH . kachchitsa saindhava.n sa~Nkhye haniShyati dhana~njayaH .. 42..\\ kachchittIrNapratiGYa.n hi vAsudevena rakShitam . anastamita Aditye sameShyAmyahamarjunam .. 43..\\ kachchitsaindhavako rAjA duryodhana hite rataH . nandayiShyatyamitrANi phalgunena nipAtitaH .. 44..\\ kachchidduryodhano rAkA phalgunena nipAtitam . dR^iShTvA saindhavaka.n sa~Nkhye shamamasmAsu dhAsyati .. 45..\\ dR^iShTvA vinihatAnbhrAtR^InbhImasenena sa.nyuge . kachchidduryodhano mandaH shamamasmAsu dhAsyati .. 46..\\ dR^iShTvA chAnyAnbahUnyodhAnpAtitAndharaNItale . kachchidduryodhano mandaH pashchAttApa.n kariShyati .. 47..\\ kachchidbhIShmeNa no vairamekenaiva prashAmyati . sheShasya rakShaNArtha.n cha sandhAsyati suyodhanaH .. 48..\\ evaM bahuvidha.n tasya chintayAnasya pArthiva . kR^ipayAbhiparItasya ghora.n yuddhamavartata .. 49..\\ \medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 104} dhr tathA tu nardamAna.n taM bhImasenaM mahAbalam . meghastanita nirghoSha.n ke vIrAH paryavArayan .. 1..\\ na hi pashyAmyaha.n ta.n vai triShu lokeShu sa~njayam . kruddhasya bhimasenasya yastiShThedagrato raNe .. 2..\\ gadAmudyachchhamAnasya kAlasyeva mahAmR^idhe . na hi pashyAmyaha.n tAta yastiShTheta raNAjire .. 3..\\ ratha.n rathena yo hanyAtku~njara.n ku~njareNa cha . kastasya samare sthAtA sAkShAdapi shatakratuH .. 4..\\ kruddhasya bhImasenasya mama putrA~njighA.nsataH . duryodhana hite yuktAH samatiShThanta ke.agrataH .. 5..\\ bhImasena davAgnestu mama putra tR^iNolapam . pradhakShyato raNamukhe ke vIrAH pramukhe sthitAH .. 6..\\ kAlyamAnAnhi me putrAnbhImenAvekShya sa.nyuge . kAleneva prajAH sarvAH ke bhImaM paryavArayan .. 7..\\ bhIma vahneH pradIptasya mama putrAndidhakShataH . ke shUrAH paryavartanta tanmamAchakShva sa~njaya .. 8..\\ s tathA tu nardamAna.n taM bhImasenaM mahAratham . tumulenaiva shabdena karNo.apyabhyapatadbalI .. 9..\\ vyAkShipanbalavachchApamatimAtramamarShaNaH . karNastu yuddhamAkA~NkShandarshayiShyanbalaM balI .. 10..\\ prAvepanniva gAtrANi karNa bhIma samAgame . rathinA.n sAdinA.n chaiva tayoH shrutvA talasvanam .. 11..\\ bhImasenasya ninada.n ghora.n shrutvA raNAjire . kha.n cha bhUmiM cha sambaddhAM menire kShatriyarShabhAH .. 12..\\ punarghoreNa nAdena pANDavasya mahAtmanaH . samare sarvayodhAnA.n dhanUMShyabhyapatankShitau .. 13..\\ vitrastAni cha sarvANi shakR^inmUtraM prasusruvuH . vAhanAni mahArAja babhUvurvimanA.nsi cha .. 14..\\ prAdurAsannimittAni ghorANi cha bahUni cha . tasmi.nstu tumule rAjanbhImakarNa samAgame .. 15..\\ tataH karNastu viMshatyA sharANAM bhImamArdayat . vivyAdha chAsya tvaritaH sUtaM pa~nchabhirAshugaiH .. 16..\\ prahasya bhImasenastu karNaM pratyarpayadraNe . sAyakAnA.n chatuHShaShTyA kShiprakArI mahAbalaH .. 17..\\ tasya karNo maheShvAsaH sAyakAMshchaturo.akShipat . asamprAptA.nstu tAnbhImaH sAyakairnataparvabhiH . chichchheda bahudhA rAjandarshayanpANilAghavam .. 18..\\ ta.n karNashchhAdayAmAsa sharavrAtairanekashaH . sa~nchAdyamAnaH karNena bahudhA pANDunandanaH .. 19..\\ chichchheda chApa.n karNasya muShTideshe mahArathaH . vivyAdha chainaM bahubhiH sAyakairnataparvabhiH .. 20..\\ athAnyaddhanurAdAya sajya.n kR^itvA cha sUtajaH . vivyAdha samare bhImaM bhImakarmA mahArathaH .. 21..\\ tasya bhImo bhR^isha.n kruddastrI~nsharAnnataparvaNaH . nichakhAnorasi tadA sUtaputrasya vegitaH .. 22..\\ taiH karNo.abhrAjata sharairuro madhyagataistadA . mahIdhara ivodagrastrishR^i~Ngo bharatarShabha .. 23..\\ susrAva chAsya rudhira.n viddhasya parameShubhiH . dhAtuprasyandinaH shailAdyathA gairikarAjayaH .. 24..\\ ki.n chidvichalitaH karNaH suprahArAbhipIDitaH . sa sAyaka.n dhanuH kR^itvA bhIma.n vivyAdha mAriSha . chikShepa cha punarbANA~nshatasho.atha sahasrashaH .. 25..\\ sa chhAdyamAnaH sahasA karNena dR^iDhadhanvinA . dhanurjyAmachchhinattUrNamutsmayanpANDunandanaH .. 26..\\ sArathi.n chAsya bhallena prAhiNodyamasAdanam . vAhAMshcha chatura.n sa~Nkhye vyasUMshchakre mahArathaH .. 27..\\ hatAshvAttu rathAtkarNaH samAplutya vishAM pate . syandana.n vR^iShasenasya samArohanmahArathaH .. 28..\\ nirjitya tu raNe karNaM bhImasenaH pratApavAn . nanAda sumahAnAdaM parjanyaninadopamam .. 29..\\ tasya taM ninada.n shrutvA prahR^iShTo.abhUdyudhiShThiraH . karNa.n cha nirjitaM matvA bhImasenena bhArata .. 30..\\ samantAchchha~NkhaninadaM pANDusenAkarottadA . shatrusenA dhvani.n shrutvA tAvakA hyapi nAnadan . gANDIvaM prAkShipatpArthaH kR^iShNo.apyabjamavAdayat .. 31..\\ tamantardhAya ninada.n dhvanirbhImasya nardataH . ashrUyata mahArAja sarvasainyeShu bhArata .. 32..\\ tato vyAyachchhatAmastraiH pR^ithakpR^ithagarindamau . mR^idupUrva.n cha rAdheyo dR^iDhapUrvaM cha pANDavaH .. 33..\\ \medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 105} s tasminvilulite sainye saindhavAyArjune gate . sAtvate bhImasene cha putraste droNamabhyayAt . tvarannekarathenaiva bahu kR^itya.n vichintayan .. 1..\\ sa rathastava putrasya tvarayA parayA yutaH . tUrNamabhyapataddroNaM manomAruta vegavAn .. 2..\\ uvAcha chainaM putraste sa.nrambhAdraktalochanaH . arjuno bhImasenashcha sAtyakishchAparAjitaH .. 3..\\ vijitya sarvasainyAni sumahAnti mahArathAH . samprAptAH sindhurAjasya samIpamarikarshanAH . vyAyachchhanti cha tatrApi sarva evAparAjitAH .. 4..\\ yadi tAvadraNe pArtho vyatikrAnto mahArathaH . katha.n sAtyakibhImabhyAM vyatikrAnto.asi mAnada .. 5..\\ AshcharyabhUta.n loke.asminsamudrasyeva shoShaNam . nirjaya.n tava viprAgrya sAtvatenArjunena cha .. 6..\\ tathaiva bhImasenena lokaH sa.nvadate bhR^isham . katha.n droNo jitaH sa~Nkhye dhanurvedasya pAragaH .. 7..\\ nAsha eva tu me nUnaM mandabhAgyasya sa.nyuge . yatra tvAM puruShavyAghramatikrAntAstriyo rathAH .. 8..\\ eva~Ngate tu kR^itye.asminbrUhi yatte vivakShitam . yadgata.n gatameveha sheShaM chintaya mAnada .. 9..\\ yatkR^itya.n sindhurAjasya prAptakAlamanantaram . tadbravItu bhavAnkShipra.n sAdhu tatsa.nvidhIyatAm .. 10..\\ drn chintyaM bahu mahArAja kR^itya.n yattata me shR^iNu . trayo hi samatikrAntAH pANDavAnAM mahArathAH . yAvadeva bhayaM pashchAttAvadeShAM puraHsaram .. 11..\\ tadgarIyastaraM manye yatra kR^iShNa dhana~njayau . sA purastAchcha pashchAchcha gR^ihItA bhAratI chamUH .. 12..\\ tatra kR^ityamahaM manye saindhavasyAbhirakShaNam . sa no rakShyatamastAta kruddhAdbhIto dhana~njayAt .. 13..\\ gatau hi saindhava.n vIrau yuyudhAna vR^ikodarau . samprApta.n tadidaM dyUta.n yattachchhakuni buddhijam .. 14..\\ na sabhAyA.n jayo vR^itto nApi tatra parAjayaH . iha no glahamAnAnAmadya tAta jayAjayau .. 15..\\ yAnsma tAnglahate ghorA~nshakuniH kurusa.nsadi . akShAnsaMmanyamAnaH sa prAksharAste durAsadAH .. 16..\\ yatra te bahavastAta kuravaH paryavasthitAH . senA.n durodara.n viddhi sharAnakShAnvishAM pate .. 17..\\ glaha.n cha saindhava.n rAjannatra dyUtasya nishchayaH . saindhave hi mahAdyUta.n samAsaktaM paraiH saha .. 18..\\ atra sarve mahArAja tyaktvA jIvitamAtmanaH . saindhavasya raNe rakShA.n vidhivatkartumarhatha . tatra no glahamAnAnA.n dhruvau tAta jayAjayau .. 19..\\ yatra te parameShvAsA yattA rakShanti saindhavam . tatra yAhi svaya.n shIghra.n tAMshcha rakShasva rakShiNaH .. 20..\\ ihaiva tvahamAsiShye preShayiShyAmi chAparAn . nirotsyAmi cha pA~nchAlAnsahitAnpANDusR^i~njayaiH .. 21..\\ tato duryodhanaH prAyAttUrNamAchArya shAsanAt . udyamyAmAnamugrAya karmaNe sapadAnugaH .. 22..\\ chakrarakShau tu pA~nchAlyau yudhAmanyUttamaujasau . bAhyena senAmabhyetya jagmatuH savyasAchinam .. 23..\\ tau hi pUrvaM mahArAja vAritau kR^itavarmaNau . praviShTe tvarjune rAja.nstava sainya.n yuyutsayA .. 24..\\ tAbhyA.n duryodhanaH sArdhamagachchhadyuddhamuttamam . tvaritastvaramANAbhyAM bhrAtR^ibhyAM bhArato balI .. 25..\\ tAvabhidravatAmenamubhAvudyatakArmukau . mahArathasamAkhyAtau kShatriya pravarau yudhi .. 26..\\ yudhAmanyustu sa~NkruddhaH sharA.nstriMshatamAyasAn . vyasR^ijattava putrasya tvaramANaH stanAntare .. 27..\\ duryodhano.api rAjendra pA~nchAlyasyottamaujasaH . jaghAna chaturashchAshvAnubhau cha pArShNisArathI .. 28..\\ UtamaujA hatAshvastu hatasUtashcha sa.nyuge . Aruroha rathaM bhrAturyudhAmanyorabhitvaran .. 29..\\ sa rathaM prApya taM bhrAturduryodhana hayA~nsharaiH . bahubhistADayAmAsa te hatAH prApatanbhuvi .. 30..\\ hayeShu patiteShvasya chichchheda parameShuNA . yudhAmanyurdhanuH shIghra.n sharAvApa.n cha sa.nyuge .. 31..\\ hatAshvasUtAtsa rathAdavaplutya mahArathaH . gadAmAdAya te putraH pA~nchAlyAvabhyadhAvata .. 32..\\ tamApatanta.n samprekShya kruddhaM parapura~njayam . avaplutau rathopasthAdyudhAmanyUttamaujasau .. 33..\\ tataH sa hemachitra.n ta.n syandanapravaraM gadI . gadayA pothayAmAsa sAshvasUta dhvaja.n raNe .. 34..\\ hatvA chaina.n saputraste hatAshvo hatasArathiH . madrarAjaratha.n tUrNamAruroha parantapaH .. 35..\\ pA~nchAlAnA.n tu mukhyau tau rAjaputrau mahAbajau . rathamanya.n samAruhya dhana~njayamabhIyatuH .. 36..\\ \medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 106} dhr yau tau karNashcha bhImashcha samprayuddhau mahAbalau . arjunasya rathopAnte kIdR^ishaH so.abhavadraNaH .. 1..\\ pUrva.n hi nirjitaH karNo bhImasenena sa.nyuge . kathaM bhUyastu rAdheyo bhImamAgAnmahArathaH .. 2..\\ bhImo vA sUta tanayaM pratyudyAtaH katha.n raNe . mahArathasamAkhyAtaM pR^ithivyAM pravara.n ratham .. 3..\\ bhIShmadroNAvatikramya dharmaputro yudhiShThiraH . nAnyato bhayamAdatta vinA karN