%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%% % machine-readable Text of the mahaabhaarata % based on the poona critical edition % produced by muneo tokunaga % kyoto, japan % completed on november 14, 1991 % the first revised version(v1): september 16, 1994 % %%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%% ====================================================================== == The files in this directory are revised versions of the == == digital files produced by Professor Muneo Tokunaga, Kyoto == == University, and copyrighted by him. I am grateful to Professor == == Tokunaga for his agreement to this use of his original files == == and for permitting the revised versions to be made publicly == == available. == ====================================================================== == Dr J. D. Smith * jds10@cam.ac.uk == == http://bombay.oriental.cam.ac.uk/index.html == ====================================================================== %%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%% % ITRANS conversion questions to: Avinash Chopde %%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%% \documentstyle[11pt,multicol,itrans]{iarticle} #include=ijag.inc #endwordvowel=.h \portraitpage \parindent=0pt % no indents \let\usedvng=\normaldvng % \Largedvng \pagestyle{headings} \begin{document} #indian \centerline{\hugedvng .. mahaabhaarata..}##\setcounter{section}{7}## ##\begin{center}## \section{karNaparva.n} ##\end{center}## ##\begin{multicols}{2}\obeylines## \medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 1} v tato droNe hate rAjanduryodhanamukhA nR^ipAH . bhR^ishamudvignamanaso droNaputramupAgaman .. 1..\\ te droNamupashochantaH kashmalAbhihataujasaH . paryupAsanta shokArtAstataH shAradvatI sutam .. 2..\\ muhUrta.n te samAshvAsya hetubhiH shAstrasaMmitaiH . rAtryAgame mahIpAlAH svAni veshmAni bhejire .. 3..\\ visheShataH sUtaputro rAjA chaiva suyodhanaH . duHshAsano.atha shakunirna nidrAm upalebhire .. 4..\\ te veshmasvapi kauravya pR^ithvIshA nApnuvansukham . chintayantaH kShaya.n tIvraM nidrAM naivopalebhire .. 5..\\ sahitAste nishAyA.n tu duryodhana niveshane . atiprachaNDAdvidveShAtpANDavAnAM mahAtmanAm .. 6..\\ yattaddyUtaparikliShTA.n kR^iShNAmAninyire sabhAm . tatsmaranto.anvatapyanta bhR^ishamudvignachetasaH .. 7..\\ chintayantashcha pArthAnA.n tAnkleshAndyUtakAritAn . kR^ichchhreNa kShaNadA.n rAjanninyurabda shatopamAm .. 8..\\ tataH prabhAte vimale sthitA diShTasya shAsane . chakrurAvashyaka.n sarve vidhidR^iShTena karmaNA .. 9..\\ te kR^itvAvashya kAryANi samAshvasya cha bhArata . yogamAGYApayAmAsuryuddhAya cha viniryayuH .. 10..\\ karNa.n senApati.n kR^itvA kR^itakautuka ma~NgalAH . vAchayitvA dvijashreShThAndadhi pAtraghR^itAkShataiH .. 11..\\ niShkairgobhirhiraNyena vAsobhishcha mahAdhanaiH . vardhyamAnA jayAshIrbhiH sUtamAgadhabandibhiH .. 12..\\ tathaiva pANDavA rAjankR^itasarvAhNika kriyAH . shibirAnniryayU rAjanyuddhAya kR^itanishchayAH .. 13..\\ tataH pravavR^ite yuddha.n tumula.n romaharShaNam . kurUNAM pANDavAnA.n cha parasparavadhaiShiNAm .. 14..\\ tayordve divase yuddha.n kurupANDavasenayoH . karNe senApatau rAjannabhUdadbhutadarshanam .. 15..\\ tataH shatrukShaya.n kR^itvA sumahAnta.n raNe vR^iShaH . pashyatA.n dhArtarAShTrANAM phalgunena nipAtitaH .. 16..\\ tatastatsa~njayaH sarva.n gatvA nAgAhvayaM puram . Achakhyau dhR^itarAShTrAya yadvR^itta.n kurujA~Ngale .. 17..\\ j Apageya.n hataM shrutvA droNa.n cha samare paraiH . yo jagAma parAmArti.n vR^iddho rAjAmbikA sutaH .. 18..\\ sa shrutvA nihata.n karNaM duryodhanahitaiShiNam . katha.n dvija varaprANAnadhArayata duHkhitaH .. 19..\\ yasmi~njayAshAM putrANAmamanyata sa pArthivaH . tasminhate sa kauravyaH kathaM prANAnadhArayat .. 20..\\ durmaraM bata manye.ahaM nR^iShA.n kR^ichchhre.api vartatAm . yatra karNa.n hataM shrutvA nAtyajajjIvitaM nR^ipaH .. 21..\\ tathA shAntanava.n vR^iddhaM brahmanbAhlikameva cha . droNa.n cha somadattaM cha bhUrishravasameva cha .. 22..\\ tathaiva chAnyAnsuhR^idaH putrapautrAMshcha pAtitAn . shrutvA yannAjahAtprANA.nstanmanye duShkara.n dvija .. 23..\\ etanme sarvamAchakShva vistareNa tapodhana . na hi tR^ipyAmi pUrveShA.n shR^iNvAnashcharitaM mahat .. 24..\\ v hate karNe mahArAja nishi gAvalgaNistadA . dIno yayau nAgapuramashvairvAtasamairjave .. 25..\\ sa hAstinapura.n gatvA bhR^ishamudvignamAnasaH . jagAma dhR^itarAShTrasya kShayaM prakShINabAndhavam .. 26..\\ sa samudvIkShya rAjAna.n kashmalAbhihataujasam . vavande prA~njalirbhUtvA mUrdhnA pAdau nR^ipasya ha .. 27..\\ sampUjya cha yathAnyAya.n dhR^itarAShTraM mahIpatim . hA kaShTamiti choktvA sa tato vachanamAdade .. 28..\\ sa~njayo.aha.n kShitipate kachchidAste sukhaM bhavAn . svadoSheNApadaM prApya kachchinnAdya vimuhyasi .. 29..\\ hitAnyuktAni vidura droNa gA~Ngeya keshavaiH . agR^ihItAnyanusmR^itya kachchinna kuruShe vyathAm .. 30..\\ rAma nArada kaNvaishcha hitamukta.n sabhA tale . na gR^ihItamanusmR^itya kachchinna kuruShe vyathAm .. 31..\\ suhR^idastvaddhite yuktAnbhIShmadroNamukhAnparaiH . nihatAnyudhi sa.nsmR^itya kachchinna kuruShe vyathAm .. 32..\\ tameva.n vAdinaM rAjA sUtaputra.n kR^itA~njalim . sudIrghamabhiniHshvasya duHkhArta idamabravIt .. 33..\\ gA~Ngeye nihate shUre divyAstravati sa~njaya . droNe cha parameShvAse bhR^ishaM me vyathitaM manaH .. 34..\\ yo rathAnA.n sahasrANi daMshitAnA.n dashaiva hi . ahanyahani tejasvI nijaghne vasu sambhavaH .. 35..\\ sa hato yaGYasenasya putreNeha shikhaNDinA . pANDaveyAbhiguptena bhR^ishaM me vyathitaM manaH .. 36..\\ bhArgavaH pradadau yasmai paramAstraM mahAtmane . sAkShAdrAmeNa yo bAlye dhanurveda upAkR^itaH .. 37..\\ yasya prasAdAtkaunteyA rAjaputrA mahAbalAH . mahArathatva.n samprAptAstathAnye vasudhAdhipAH .. 38..\\ ta.n droNaM nihata.n shrutvA dhR^iShTadyumnena sa.nyuge . satyasandhaM maheShvAsaM bhR^ishaM me vyathitaM manaH .. 39..\\ trailokye yasya shAstreShu na pumAnvidyate samaH . ta.n droNaM nihata.n shrutvA kimakurvata mAmakAH .. 40..\\ saMshaptakAnA.n cha bale pANDavena mahAtmanA . dhana~njayena vikramya gamite yamasAdanam .. 41..\\ nArAyaNAstre nihate droNaputrasya dhImataH . hatasheSheShvanIkeShu kimakurvata mAmakAH .. 42..\\ vipradrutAnahaM manye nimagnaH shokasAgare . pravamAnAnhate droNe sannanaukAnivArNave .. 43..\\ duryodhanasya karNasya bhojasya kR^itavarmaNaH . madrarAjasya shalyasya drauNeshchaiva kR^ipasya cha .. 44..\\ matputra sheShasya tathA tathAnyeShA.n cha sa~njaya . viprakIrNeShvanIkeShu mukhavarNo.abhavatkatham .. 45..\\ etatsarva.n yathAvR^itta.n tattvaM gAvalgaNe raNe . AchakShva pANDaveyAnAM mAmakAnA.n cha sarvashaH .. 46..\\ s pANDaveyairhi yadvR^itta.n kauraveyeShu mAriSha . tachchhrutvA mA vyathA.n kArShIdiShTe na vyathate manaH .. 47..\\ yasmAdabhAvI bhAvI vA bhavedartho naraM prati . aprAptau tasya vA prAptau na kashchidvyathate budhaH .. 48..\\ dhr na vyathA shR^iNvataH kA chidvidyate mama sa~njaya . diShTametatpurA manye kathayasva yathechchhakam .. 49..\\ \medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 2} s hate droNe maheShvAse tava putrA mahArathAH . babhUvurAshvasta mukhA viShaNNA gatachetasaH .. 1..\\ avA~NmukhAH shastrabhR^itaH sarva eva vishAM pate . aprekShamANAH shokArtA nAbhyabhAShanparasparam .. 2..\\ tAndR^iShTvA vyathitAkArAnsainyAni tava bhArata . UrdhvamevAbhyavekShanta duHkhatrastAnyanekashaH .. 3..\\ shastrANyeShA.n cha rAjendra shoNitAktAnyasheShataH . prAbhrashyanta karAgrebhyo dR^iShTvA droNaM nipAtitam .. 4..\\ tAni baddhAnyaniShTAni lambamAnAni bhArata . adR^ishyanta mahArAja nakShatrANi yathA divi .. 5..\\ tathArta.n stimita.n dR^iShTvA gatasattvamiva sthitam . svaM bala.n tanmahArAja rAjA duryodhano.abravIt .. 6..\\ bhavatAM bAhuvIrya.n hi samAshritya mayA yudhi . pANDaveyAH samAhUtA yuddha.n chedaM pravartitam .. 7..\\ tadidaM nihate droNe viShaNNamiva lakShyate . yudhyamAnAshcha samare yodhA vadhyanti sarvataH .. 8..\\ jayo vApi vadho vApi yudhyamAnasya sa.nyuge . bhavetkimatra chitra.n vai yudhyadhvaM sarvato mukhAH .. 9..\\ pashyadhva.n cha mahAtmAnaM karNa.n vaikartanaM yudhi . pracharantaM maheShvAsa.n divyairastrairmahAbalam .. 10..\\ yasya vai yudhi santrAsAtkuntIputro dhana~njayaH . nivartate sadAmarShAtsi.nhAtkShudramR^igo yathA .. 11..\\ yena nAgAyuta prANo bhImaseno mahAbalaH . mAnuSheNaiva yuddhena tAmavasthAM praveshitaH .. 12..\\ yena divyAstravichchhUro mAyAvI sa ghaTotkachaH . amoghayA raNe shaktyA nihato bhairavaM nadan .. 13..\\ tasya duShpAra vIryasya satyasandhasya dhImataH . bAhvordraviNamakShayyamadya drakShyatha sa.nyuge .. 14..\\ droNaputrasya vikrAnta.n rAdheyasyaiva chobhayoH . pANDupA~nchAla sainyeShu drakShyathApi mahAtmanoH .. 15..\\ sarva eva bhavantashcha shUrAH prAGYAH kulodgatAH . shIlavantaH kR^itAstrAshcha drakShyathAdya parasparam .. 16..\\ evamukte mahArAja karNo vaikartano nR^ipaH . si.nhanAda.n vinadyochchaiH prAyudhyata mahAbalaH .. 17..\\ sa sR^i~njayAnA.n sarveShAM pA~nchAlAnA.n cha pashyatAm . kekayAnA.n videhAnAmakarotkadanaM mahat .. 18..\\ tasyeShu dhArAH shatashaH prAdurAsa~nsharAsanAt . agre pu~Nkhe cha sa.nsaktA yathA bhramarapa~NktayaH .. 19..\\ sa pIDayitvA pA~nchAlAnpANDavAMshcha tarasvinaH . hatvA sahasrasho yodhAnarjunena nipAtitaH .. 20..\\ \medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 3} vai etachchhrutvA mahArAja dhR^itarAShTro.ambikA sutaH . shokasyAntamapashyanvai hataM matvA suyodhanam . vihvalaH patito bhUmau naShTachetA iva dvipaH .. 1..\\ tasminnipatite bhUmau vihvale rAjasattame . ArtanAdo mahAnAsItstrINAM bharatasattama .. 2..\\ sa shabdaH pR^ithivI.n sarvAM pUrayAmAsa sarvashaH . shokArNave mahAghore nimagnA bharata striyaH .. 3..\\ rAjAna.n cha samAsAdya gAndhArI bharatarShabha . niHsa~nj~nA patitA bhUmau sarvANyantaHpurANi cha .. 4..\\ tatastAH sa~njayo rAjansamAshvAsayadAturAH . muhyamAnAH subahusho mu~nchantyo vAri netrajam .. 5..\\ samAshvastAH striyastAstu vepamAnA muhurmuhuH . kadalya iva vAtena dhUyamAnAH samantataH .. 6..\\ rAjAna.n vidurashchApi praGYA chakShuShamIshvaram . AshvAsayAmAsa tadA si~ncha.nstoyena kauravam .. 7..\\ sa labdhvA shanakaiH sa~nj~nA.n tAshcha dR^iShTvA striyo nR^ipa . unmatta iva rAjA sa sthitastUShNI.n vishAM pate .. 8..\\ tato dhyAtvA chira.n kAlaM niHshvasaMshcha punaH punaH . svAnputrAngarhayAmAsa bahu mene cha pANDavAn .. 9..\\ garhayitvAtmano buddhi.n shakuneH saubalasya cha . dhyAtvA cha suchira.n kAla.n vepamAno muhurmuhuH .. 10..\\ sa.nstabhya cha mano bhUyo rAjA dhairyasamanvitaH . punargAvalgaNi.n sUtaM paryapR^ichchhata sa~njayam .. 11..\\ yattvayA kathita.n vAkyaM shrutaM sa~njaya tanmayA . kachchidduryodhanaH sUta na gato vai yamakShayam . brUhi sa~njaya tattvena punaruktA.n kathAmimAm .. 12..\\ evamukto.abravItsUto rAjAna.n janamejaya . hato vaikartano rAjansaha putrairmahArathaiH . bhrAtR^ibhishcha maheShvAsaiH sUtaputraistanutyajaiH .. 13..\\ duHshAsanashcha nihataH pANDavena yashasvinA . pIta.n cha rudhiraM kopAdbhImasenena sa.nyuge .. 14..\\ \medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 4} vai etachchhrutvA mahArAja dhR^itarAShTro.ambikA sutaH . abravItsa~njaya.n sUtaM shokavyAkula chetanaH .. 1..\\ duShpraNItena me tAta manasAbhiplutAtmanaH . hata.n vaikartanaM shrutvA shoko marmANi kR^intati .. 2..\\ kR^itAstra paramAH shalye duHkhapAra.n titIrShavaH . kurUNA.n sR^i~njayAnA.n cha ke nu jIvanti ke mR^itAH .. 3..\\ s hataH shAntanavo rAjandurAdharShaH pratApavAn . hatvA pANDava yodhAnAmarbuda.n dashabhirdinaiH .. 4..\\ tato droNo maheShvAsaH pA~nchAlAnA.n rathavrajAn . nihatya yudhi durdharShaH pashchAdrukmaratho hataH .. 5..\\ hatashiShTasya bhIShmeNa droNena cha mahAtmanA . ardhaM nihatya sainyasya karNo vaikartano hataH .. 6..\\ viviMshatirmahArAja rAjaputro mahAbalaH . AnartayodhA~nshatasho nihatya nihato raNe .. 7..\\ atha putro vikarNaste kShatravratamanusmaran . kShINavAhAyudhaH shUraH sthito.abhimukhataH parAn .. 8..\\ ghorarUpAnparikleshAnduryodhanakR^itAnbahUn . pratiGYA.n smaratA chaiva bhImasenena pAtitaH .. 9..\\ vindAnuvindAvAvantyau rAjaputrau mahAbalau . kR^itvA na sukara.n karma gatau vaivasvatakShayam .. 10..\\ sindhurAShTramukhAnIha dasha rAShTrANi yasya vai . vashe tiShThanti vIrasya yaH sthitastava shAsane .. 11..\\ akShauhiNIrdashaikA.n cha nirjitya nishitaiH sharaiH . arjunena hato rAjanmahAvIryo jayadrathaH .. 12..\\ tathA duryodhana sutastarasvI yuddhadurmadaH . vartamAnaH pituH shAstre saubhadreNa nipAtitaH .. 13..\\ tathA dauHshAsanirvIro bAhushAlI raNotkaTaH . draupadeyena vikramya gamito yamasAdanam .. 14..\\ kirAtAnAmadhipatiH sAgarAnUpavAsinAm . devarAjasya dharmAtmA priyo bahumataH sakhA .. 15..\\ bhagadatto mahIpAlaH kShatradharmarataH sadA . dhana~njayena vikramya gamito yamasAdanam .. 16..\\ tathA kaurava dAyAdaH saumadattirmahAyashAH . hato bhUrishravA rAja~nshUraH sAtyakinA yudhi .. 17..\\ shrutAyurapi chAmbaShThaH kShatriyANA.n dhanurdharaH . charannabhItavatsa~Nkhye nihataH savyasAchinA .. 18..\\ tava putraH sadA sa~Nkhye kR^itAstro yuddhadurmadaH . duHshAsano mahArAja bhImasenena pAtitaH .. 19..\\ yasya rAjangajAnIkaM bahusAhasramadbhutam . sudakShiNaH sa sa~NgrAme nihataH savyasAchinA .. 20..\\ kosalAnAmadhipatirhatvA bahushatAnparAn . saubhadreNa hi vikramya gamito yamasAdanam .. 21..\\ bahusho yodhayitvA cha bhImasenaM mahArathaH . chitrasenastava suto bhImasenena pAtitaH .. 22..\\ madrarAjAtmajaH shUraH pareShAM bhayavardhanaH . asi charma dharaH shrImAnsaubhadreNa nipAtitaH .. 23..\\ samaH karNasya samare yaH sa karNasya pashyataH . vR^iShaseno mahAtejAH shIghrAstraH kR^itanishchayaH .. 24..\\ abhimanyorvadha.n smR^itvA pratiGYAmapi chAtmanaH . dhana~njayena vikramya gamito yamasAdanam .. 25..\\ nityaprasaktavairo yaH pANDavaiH pR^ithivIpatiH . vishrAvya vairaM pArthena shrutAyuH sa nipAtitaH .. 26..\\ shalya putrastu vikrAntaH sahadevena mAriSha . hato rukmaratho rAjanbhrAtA mAtulajo yudhi .. 27..\\ rAjA bhagIratho vR^iddho bR^ihatkShatrashcha kekayaH . parAkramantau vikrAntau nihatau vIryavattarau .. 28..\\ bhagadattasuto rAjankR^itapraGYo mahAbalaH . shyenavachcharatA sa~Nkhye nakulena nipAtitaH .. 29..\\ pitAmahastava tathA bAhlikaH saha bAhlikaiH . bhImasenena vikramya gamito yamasAdanam .. 30..\\ jayatsenastathA rAja~njArAsandhirmahAbalaH . mAgadho nihataH sa~Nkhye saubhadreNa mahAtmanA .. 31..\\ putraste durmukho rAjanduHsahashcha mahArathaH . gadayA bhImasenena nihatau shUramAninau .. 32..\\ durmarShaNo durviShaho durjayashcha mahArathaH . kR^itvA na sukara.n karma gatA vaivasvatakShayam .. 33..\\ sachivo vR^iShavarmA te sUtaH paramavIryavAn . bhImasenena vikramya gamito yamasAdanam .. 34..\\ nAgAyuta balo rAjA nAgAyuta balo mahAn . sagaNaH pANDuputreNa nihataH savyasAchinA .. 35..\\ vasAtayo mahArAja dvisAhasrAH prahAriNaH . shUrasenAshcha vikrAntAH sarve yudhi nipAtitAH .. 36..\\ abhIShAhAH kavachinaH praharanto mahotkaTAH . shibayashcha rathodArAH kali~Nga sahitA hatAH .. 37..\\ gokule nityasa.nvR^iddhA yuddhe paramakovidAH . shreNayo bahusAhasrAH saMshaptaka gaNAsh cha ye . te sarve pArthamAsAdya gatA vaivasvatakShayam .. 38..\\ syAlau tava mahArAja rAjAnau vR^iShakAchalau . tvadarthe samparAkrAntau nihatau savyasAchinA .. 39..\\ ugrakarmA maheShvAso nAmataH karmatastathA . shAlvarAjo mahArAja bhImasenena pAtitaH .. 40..\\ oghavAMshcha mahArAja bR^ihantaH sahito raNe . parAkramantau mitrArthe gatau vaivasvatakShayam .. 41..\\ tathaiva rathinA.n shreShThaH kShemadhUrtirvishAM pate . nihato gadayA rAjanbhImasenena sa.nyuge .. 42..\\ tathA rAjA maheShvAso jalasandho mahAbalaH . sumahatkadana.n kR^ittvA hataH sAtyakinA raNe .. 43..\\ alAyudho rAkShasendraH kharabandhura yAnagaH . ghaTotkachena vikramya gamito yamasAdanam .. 44..\\ rAdheyAH sUtaputrAshcha bhrAtarashcha mahArathAH . kekayAH sarvashashchApi nihatAH savyasAchinA .. 45..\\ mAlavA madrakAshchaiva draviDAshchogravikramAH . yaudheyAshcha lalitthAshcha kShudrakAshchApyushInarAH .. 46..\\ mAvellakAstuNDikerAH sAvitrI putra kA~nchalAh . prAchyodIchyAH pratIchyAshcha dAkShiNAtyAshcha mAriSha .. 47..\\ pattInAM nihatAH sa~NghA hayAnAmayutAni cha . rathavrajAshcha nihatA hatAshcha varavAraNAH .. 48..\\ sa dhvajAH sAyudhAH shUrAH sa varmAmbara bhUShaNAH . kAlena mahatA yattAH kule ye cha vivardhitAH .. 49..\\ te hatAH samare rAjanpArthenAkliShTa karmaNA . anye tathAmita balAH parasparavadhaiShiNaH .. 50..\\ ete chAnye cha bahavo rAjAnaH sagaNA raNe . hatAH sahasrasho rAjanyanmA.n tvaM paripR^ichchhasi . evameSha kShayo vR^ittaH karNArjuna samAgame .. 51..\\ mahendreNa yathA vR^itro yathA rAmeNa rAvaNaH . yathA kR^iShNena nihato muro raNanipAtitaH . kArtavIryashcha rAmeNa bhArgaveNa hato yathA .. 52..\\ sa GYAtibAndhavaH shUraH samare yuddhadurmadaH . raNe kR^itvA mahAyuddha.n ghoraM trailokyavishrutam .. 53..\\ tathArjunena nihato dvairathe yuddhadurmadaH . sAmAtyabAndhavo rAjankarNaH praharatA.n varaH .. 54..\\ jayAshA dhArtarAShTrANA.n vairasya cha mukhaM yataH . tIrNa.n tatpANDavai rAjanyatpurA nAvabudhyase .. 55..\\ uchyamAno mahArAja bandhubhirhitakA~NkShibhiH . tadida.n samanuprAptaM vyasana.n tvAM mahAtyayam .. 56..\\ putrANA.n rAjyakAmAnA.n tvayA rAjanhitaiShiNA . ahitAnIva chIrNAni teShA.n te phalamAgatam .. 57..\\ dhr AkhyAtA mAmakAstAta nihatA yudhi pANDavaiH . nihatAnpANDaveyAnAM mAmakairbrUhi sa~njaya .. 58..\\ s kuntayo yudhi vikrAntA mahAsattvA mahAbalAH . sAnubandhAH sahAmAtyA bhIShmeNa yudhi pAtitAH .. 59..\\ samaH kirITinA sa~Nkhye vIryeNa cha balena cha . satyajitsatyasandhena droNena nihato raNe .. 60..\\ tathA virATadrupadau vR^iddhau saha sutau nR^ipau . parAkramantau mitrArthe droNena nihatau raNe .. 61..\\ yo bAla eva samare saMmitaH savyasAchinA . keshavena cha durdharSho baladevena chAbhibhUH .. 62..\\ sa eSha kadana.n kR^itvA mahadraNavishAradaH . parivArya mahAmAtraiH ShaDbhiH paramakai rathaiH . ashaknuvadbhirbIbhatsumabhimanyurnipAtitaH .. 63..\\ ta.n kR^ita.n virathaM vIraM kShatradharme vyavasthitam . dauHshAsanirmahArAja saubhadra.n hatavAnraNe .. 64..\\ bR^ihantastu maheShvAsaH kR^itAstro yuddhadurmadaH . duHshAsanena vikramya gamito yamasAdanam .. 65..\\ maNimAndaNDadhArashcha rAjAnau yuddhadurmadau . parAkramantau mitrArthe droNena vinipAtitau .. 66..\\ aMshumAnbhojarAjastu saha sainyo mahArathaH . bhAradvAjena vikramya gamito yamasAdanam .. 67..\\ chitrAyudhashchitrayodhI kR^itvA tau kadanaM mahat . chitramArgeNa vikramya karNena nihatau yudhi .. 68..\\ vR^ikodara samo yuddhe dR^iDhaH kekayajo yudhi . kekayenaiva vikramya bhrAtrA bhrAtA nipAtitaH .. 69..\\ janamejayo gadAyudhI pArvatIyaH pratApavAn . durmukhena mahArAja tava putreNa pAtitaH .. 70..\\ rochamAnau naravyAghrau rochamAnau grahAviva . droNena yugapadrAjandiva.n sampreShitau sharaiH .. 71..\\ nR^ipAshcha pratiyudhyantaH parAkrAntA vishAM pate . kR^itvA na sukara.n karma gatA vaivasvatakShayam .. 72..\\ purujitkuntibhojashcha mAtulaH savyasAchinaH . sa~NgrAmanirjitA.NllokAngamito droNa sAyakaiH .. 73..\\ abhibhUH kAshirAjashcha kAshikairbahubhirvR^itaH . vasu dAnasya putreNa nyAsito dehamAhave .. 74..\\ amitaujA yudhAmanyuruttamaujAshcha vIryavAn . nihatya shatashaH shUrAnparairvinihatau raNe .. 75..\\ kShatradharmA cha pA~nchAlyaH kShatravarmA cha mAriSha . droNena parameShvAsau gamitau yamasAdanam .. 76..\\ shikhaNDitanayo yuddhe kShatradevo yudhAM patiH . lakShmaNena hato rAja.nstava pautreNa bhArata .. 77..\\ suchitrashchitradharmA cha pitA putrau mahArathau . pracharantau mahAvIryau droNena nihatau raNe .. 78..\\ vArdhakShemirmahArAja kR^itvA kadanamAhave . bAhlikena mahArAja kauraveNa nipAtitaH .. 79..\\ dhR^iShTaketurmahArAja chedInAM pravaro rathaH . kR^itvA na sukara.n karma gato vaivasvatakShayam .. 80..\\ tathA satyadhR^itistAta kR^itvA kadanamAhave . pANDavArthe parAkrAnto gamito yamasAdanam .. 81..\\ putrastu shishupAlasya suketuH pR^ithivIpate . nihatya shAtravAnsa~Nkhye droNena nihato yudhi .. 82..\\ tathA satyadhR^itirvIro madirAshvashcha vIryavAn . sUryadattashcha vikrAnto nihato droNa sAyakaiH .. 83..\\ shreNimAMshcha mahArAja yudhyamAnaH parAkramI . kR^itvA na sukara.n karma gato vaivasvatakShayam .. 84..\\ tathaiva yudhi vikrAnto mAgadhaH paravIrahA . bhIShmeNa nihato rAjanyudhyamAnaH parAkramI .. 85..\\ vasu dAnashcha kadana.n kurvANo.atIva sa.nyuge . bhAradvAjena vikramya gamito yamasAdanam .. 86..\\ ete chAnye cha bahavaH pANDavAnAM mahArathAH . hatA droNena vikramya yanmA.n tvaM paripR^ichchhasi .. 87..\\ dhr hatapravIre sainye.asminmAmake vadatA.n vara . ahatA~nsha.nsa me sUta ye.atra jIvanti ke chana .. 88..\\ eteShu nihateShvadya ye tvayA parikIrtitAH . ahatAnmanyase yA.nstva.n te.api svargajito matAH .. 89..\\ s yasminmahAstrANi samarpitAni chitrANi shubhrANi chaturvidhAni . divyAni rAjannihitAni chaiva droNena vIra dvijasattamena .. 90..\\ mahArathaH kR^itimAnkShiprahasto dR^iDhAyudho dR^iDhamuShTirdR^iDheShuH . sa vIryavAndroNaputrastarasvI vyavasthito yoddhukAmastvadarthe .. 91..\\ AnartavAsI hR^idikAtmajo.asau mahArathaH sAtvatAnA.n variShThaH . svayaM bhojaH kR^itavarmA kR^itAstro vyavasthito yoddhukAmastvadarthe .. 92..\\ shAradvato gautamashchApi rAjan mahAbalo bahu chitrAstra yodhI . dhanushchitra.n sumahadbhArasAhaM vyavasthito yotsyamAnaH pragR^ihya .. 93..\\ ArtAyaniH samare duShprakampyaH senAgraNIH prathamastAvakAnAm . svasreyA.nstAnpANDaveyAnvisR^ijya satyA.n vAcha.n tAM chikIrShustarasvI .. 94..\\ tejovadha.n sUtaputrasya sa~Nkhye pratishrutvAjAta shatroH purastAt . durAdharShaH shakrasamAnavIryaH shalyaH sthito yuddu kAmastvadarthe .. 95..\\ AjAneyaiH saindhavaiH pArvatIyair nadIja kAmbojavanAyu bAhlikaiH . gAndhArarAjaH svabalena yukto vyavasthito yoddhukAmastvadarthe .. 96..\\ tathA sutaste jvalanArkavarNaM ratha.n samAsthAya kurupravIra . vyavasthitaH kuru mitro narendra vyabhre sUryo bhrAjamAno yathA vai .. 97..\\ duryodhano nAgakulasya madhye mahAvIryaH saha sainyapravIraiH . rathena jAmbUnadabhUShaNena vyavasthitaH samare yoddhukAmaH .. 98..\\ sa rAjamadhye puruShapravIro rarAja jAmbUnadachitravarmA . padmaprabho vahnirivAlpadhUmo meghAntare sUrya iva prakAshaH .. 99..\\ tathA suSheNo.apyasi charma pANis tavAtmajaH satyasenashcha vIraH . vyavasthitau chitrasenena sArdhaM hR^iShTAtmAnau samare yoddhukAmau .. 100..\\ hrIniShedhA bharatA rAjaputrAsh chitrAyudhaH shrutakarmA jayash cha . shalashcha satyavrataduHshalau cha vyavasthitA balino yoddhukAmAH .. 101..\\ kaitavyAnAmadhipaH shUramAnI raNe raNe shatruhA rAjaputraH . patrI hayI nAgarathaprayAyI vyavasthito yoddhukAmastvadarthe .. 102..\\ vIraH shrutAyushcha shrutAyudhash cha chitrA~NgadashchitravarmA sa vIraH . vyavasthitA ye tu sainye narAgryAH prahAriNo mAninaH satyasandhAH .. 103..\\ karNAtmajaH satyaseno mahAtmA vyavasthitaH samare yoddhukAmaH . athAparau karNasutau varArhau vyavasthitau laghuhastau narendra . balaM mahaddurbhidamalpadhairyaiH samAshritau yotsyamAnau tvadarthe .. 104..\\ etaishcha mukhyairaparaishcha rAjan yodhapravIrairamitaprabhAvaiH . vyavasthito nAgakulasya madhye yathA mahendraH kururAjo jayAya .. 105..\\ dhr AkhyAtA jIvamAnA ye parebhyo.anye yathAtatham . itIdamabhigachchhAmi vyaktamarthAbhipattitaH .. 106..\\ vai evaM bruvanneva tadA dhR^itarAShTro.abmikA sutaH . hatapravIra.n vidhvasta.n kiM chichchheShaM svakaM balam . shrutvA vyAmohamagamachchhokavyAkulitendriyaH .. 107..\\ muhyamAno.abravIchchApi muhUrta.n tiShTha sa~njaya . vyAkulaM me manastAta shrutvA sumahadapriyam . naShTachittastataH so.atha babhUva jagatIpatiH .. 108..\\ \medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 5} j shrutvA karNa.n hataM yuddhe putrAMshchaivApalAyinaH . narendraH ki.n chidAshvasto dvijashreShTha kimabravIt .. 1..\\ prAptavAnparama.n duHkhaM putravyasanajaM mahat . tasminyaduktavAnkAle tanmamAchakShva pR^ichchhataH .. 2..\\ vai shrutvA karNasya nidhanamashraddheyamivAdbhutam . bhUtasaMmohanaM bhImaM meroH paryasana.n yathA .. 3..\\ chittamohamivAyuktaM bhArgavasya mahAmateH . parAjayamivendrasya dviShadbhyo bhImakarmaNaH .. 4..\\ divaH prapatanaM bhAnorurvyAmiva mahAdyuteH . saMshoShaNamivAchintya.n samudrasyAkShayAmbhasaH .. 5..\\ mahI viyaddigIshAnA.n sarvanAshamivAdbhutam . karmaNoriva vaiphalyamubhayoH puNyapApayoH .. 6..\\ sa~ncintya nipuNaM buddhyA dhR^itarAShTro janeshvaraH . nedamastIti sa~ncintya karNasya nidhanaM prati .. 7..\\ prANinAmetadAtmatvAtsyAdapIti vinAshanam . shokAgninA dahyamAno dhamyamAna ivAshayaH .. 8..\\ vidhvastAtmA shvasandIno hAhetyuktvA suduHkhitaH . vilalApa mahArAja dhR^itarAShTro.ambikA sutaH .. 9..\\ dhr sa~njayAdhiratho vIraH si.nhadviradavikramaH . vR^iShamapratimaskandho vR^iShabhAkSha gatisvanaH .. 10..\\ vR^iShabho vR^iShabhasyeva yo yuddhe na nivartate . shatrorapi mahendrasya vajrasa.nhanano yuvA .. 11..\\ yasya jyAtalashabdena sharavR^iShTiraveNa cha . rathAshvanaramAta~NgA nAvatiShThanti sa.nyuge .. 12..\\ yamAshritya mahAbAhu.n dviShatsa~Nghaghnamachyutam . duryodhano.akarodvairaM pANDuputrairmahAbalaiH .. 13..\\ sa katha.n rathinAM shreShThaH karNaH pArthena sa.nyuge . nihataH puruShavyAghraH prasahyAsahya vikramaH .. 14..\\ yo nAmanyata vai nityamachyutaM na dhana~njayam . na vR^iShNInapi tAnanyAnsvabAhubalamAshritaH .. 15..\\ shAr~NgagANDIvadhanvAnau sahitAvaparAjitau . aha.n divyAdrathAdekaH pAtayiShyAmi sa.nyuge .. 16..\\ iti yaH satataM mandamavochallobhamohitam . duryodhanamapAdIna.n rAjyakAmukamAtulam .. 17..\\ yashchAjaiShIdatibalAnamitrAnapi durjayAn . gAndhArAnmadrakAnmatsyA.nstrigartA.nsta~NgaNA~nshakAn .. 18..\\ pA~nchAlAMshcha videhAMshcha kuNindAnkAshikosalAn . suhyAna~NgAMshcha puNDrAMshcha niShAdAnva~Nga kIchakAn .. 19..\\ vatsAnkali~NgA.nstaralAnashmakAnR^iShikA.nstathA . yo jitvA samare vIrashchakre balibhR^itaH purA .. 20..\\ uchchaiHshravA varo.ashvAnA.n rAGYAM vaishravaNo varaH . varo mahendro devAnA.n karNaH praharatA.n varaH .. 21..\\ ya.n labdhvA mAgadho rAjA sAntvamAnArtha gauravaiH . arautsItpArthiva.n kShatramR^ite kaurava yAdavAn .. 22..\\ ta.n shrutvA nihata.n karNaM dvairathe savyasAchinA . shokArNave nimagno.ahamaplavaH sAgare yathA .. 23..\\ IdR^ishairyadyaha.n duHkhairna vinashyAmi sa~njaya . vajrAddR^iDhataraM manye hR^idayaM mama durbhidam .. 24..\\ GYAtisambandhimitrANAmima.n shrutvA parAjayam . ko madanyaH pumA.Nlloke na jahyAtsUta jIvitam .. 25..\\ viShamagniM prapAta.n vA parvatAgrAdahaM vR^iNe . na hi shakShyAmi duHkhAni soDhu.n kaShTAni sa~njaya .. 26..\\ s shriyA kulena yashasA tapasA cha shrutena cha . tvAmadya santo manyante yayAtimiva nAhuSham .. 27..\\ shrute maharShipratimaH kR^itakR^ityo.asi pArthiva . paryavasthApayAtmAnaM mA viShAde manaH kR^ithAH .. 28..\\ dhr daivameva paraM manye dhikpauruShamanarthakam . yatra rAma pratIkAshaH karNo.ahanyata sa.nyuge .. 29..\\ hatvA yudhiShThirAnIkaM pA~nchAlAnA.n rathavrajAn . pratApya sharavarSheNa dishaH sarvA mahArathaH .. 30..\\ mohayitvA raNe pArthAnvajrahasta ivAsurAn . sa kathaM nihataH shete vAtarugNa iva drumaH .. 31..\\ shokasyAntaM na pashyAmi samudrasyeva viplukAH . chintA me vardhate tIvrA mumUrShA chApi jAyate .. 32..\\ karNasya nidhana.n shrutvA vijayaM phalgunasya cha . ashraddheyamahaM manye vadha.n karNasya sa~njaya .. 33..\\ vajrasAra mayaM nUna.n hR^idayaM sudR^iDhaM mama . yachchhrutvA puruShavyAghra.n hata.n karNaM na dIryate .. 34..\\ AyurnUna.n sudIrghaM me vihita.n daivataiH purA . yatra karNa.n hataM shrutvA jIvAmIha suduHkhitaH .. 35..\\ dhigjIvitamidaM me.adya suhR^iddhInasya sa~njaya . adya chAha.n dashAmetAM gataH sa~njaya garhitAm . kR^ipaNa.n vartayiShyAmi shochyaH sarvasya mandadhIH .. 36..\\ ahameva purA bhUtvA sarvalokasya satkR^itaH . paribhUtaH katha.n sUta punaH shakShyAmi jIvitum . duHkhAtsuduHkha.n vyasanaM prAptavAnasmi sa~njaya .. 37..\\ tasmAdbhIShma vadhe chaiva droNasya cha mahAtmanaH . nAtra sheShaM prapashyAmi sUtaputre hate yudhi .. 38..\\ sa hi pAraM mahAnAsItputrANAM mama sa~njaya . yuddhe vinihataH shUro visR^ijansAyakAnbahUn .. 39..\\ ko hi me jIvitenArthastamR^ite puruSharShabham . rathAdatiratho nUnamapatatsAyakArditaH .. 40..\\ parvatasyeva shikhara.n vajrapAta vidAritam . shayIta pR^ithivIM nUna.n shobhayanrudhirokShitaH . mAta~Nga iva mattena mAta~Ngena nipAtitaH .. 41..\\ yadbala.n dhArtarAShTrANAM pANDavAnA.n yato bhayam . so.arjunena hataH karNaH pratimAna.n dhanuShmatAm .. 42..\\ sa hi vIro maheShvAsaH putrANAmabhaya~NkaraH . shete vinihato vIraH shakreNeva yathAbalaH .. 43..\\ pa~NgorivAdhva gamana.n daridrasyeva kAmitam . duryodhanasya chAkUta.n tR^iShitasyeva piplukAH .. 44..\\ anyathA chintita.n kAryamanyathA tattu jAyate . aho nu balavaddaiva.n kAlashcha duratikramaH .. 45..\\ palAyamAnaH kR^ipaNa.n dInAtmA dInapauruShaH . kachchinna nihataH sUtaputro duHshAsano mama .. 46..\\ kachchinna nIchAcharita.n kR^itavA.nstAta sa.nyuge . kachchinna nihataH shUro yathA na kShatriyA hatAH .. 47..\\ yudhiShThirasya vachanaM mA yuddhamiti sarvadA . duryodhano nAbhyagR^ihNAnmUDhaH pathyamivauShadham .. 48..\\ sharatalpe shayAnena bhIShmeNa sumahAtmanA . pAnIya.n yAchitaH pArthaH so.avidhyanmedinI talam .. 49..\\ jalasya dhArA.n vihitA.n dR^iShTvA tAM pANDavena ha . abravItsa mahAbAhustAta saMshAmya pANDavaiH .. 50..\\ prashamAddhi bhavechchhAntirmadanta.n yuddhamastu cha . bhrAtR^ibhAvena pR^ithivIM bhu~NkShva pANDusutaiH saha .. 51..\\ akurvanvachana.n tasya nUna.n shochati me sutaH . tadida.n samanuprAptaM vachana.n dIrghadarshinaH .. 52..\\ aha.n tu nihatAmAtyo hataputrashcha sa~njaya . dyUtataH kR^ichchhramApanno lUnapakSha iva dvijaH .. 53..\\ yathA hi shakuni.n gR^ihya chhitvA pakShau cha sa~njaya . visarjayanti sa.nhR^iShTAH krIDamAnAH kumArakAH .. 54..\\ chhinnapakShatayA tasya gamanaM nopapadyate . tathAhamapi samprApto lUnapakSha iva dvijaH .. 55..\\ kShINaH sarvArthahInashcha nirbandhurGYAtivarjitaH . kA.n dishaM pratipatsyAmi dInaH shatruvashaM gataH .. 56..\\ duryodhanasya vR^iddhyarthaM pR^ithivI.n yo.ajayatprabhuH . sa jitaH pANDavaiH shUraiH samarthairvIryashAlibhiH .. 57..\\ tasminhate maheShvAse karNe yudhi kirITinA . ke vIrAH paryavartanta tanmamAchakShva sa~njaya .. 58..\\ kachchinnaikaH parityaktaH pANDavairnihato raNe . ukta.n tvayA purA vIra yathA vIrA nipAtitAH .. 59..\\ bhIShmamapratiyudhyanta.n shikhaNDI sAyakottamaiH . pAtayAmAsa samare sarvashastrabhR^itA.n varam .. 60..\\ tathA draupadinA droNo nyastasarvAyudho yudhi . yuktayogo maheShvAsaH sharairbahubhirAchitaH . nihataH khaDgamudyamya dhR^iShTadyumnena sa~njaya .. 61..\\ antareNa hatAvetau chhalena cha visheShataH . ashrauShamahametadvai bhIShmadroNau nipAtitau .. 62..\\ bhIShmadroNau hi samare na hanyAdvajrabhR^itsvayam . nyAyena yudhyamAnau hi tadvai satyaM bravImi te .. 63..\\ karNa.n tvasyantamastrANi divyAni cha bahUni cha . kathamindropama.n vIraM mR^ityuryuddhe samaspR^ishat .. 64..\\ yasya vidyutprabhA.n shakti.n divyAM kanakabhUShaNAm . prAyachchhaddviShatA.n hantrI.n kuNDalAbhyAM purandaraH .. 65..\\ yasya sarpamukho divyaH sharaH kanakabhUShaNaH . asheta nihataH patrI chandaneShvarisUdanaH .. 66..\\ bhIShmadroNamukhAnvIrAnyo.avamanya mahArathAn . jAmadagnyAnmahAghoraM brAhmamastramashikShata .. 67..\\ yashcha droNa mukhAndR^iShTvA vimukhAnarditA~nsharaiH . saubhadrasya mahAbAhurvyadhamatkArmuka.n sharaiH .. 68..\\ yashcha nAgAyuta prANa.n vAtara.nhasamachyutam . virathaM bhrAtara.n kR^itvA bhImasenamupAhasat .. 69..\\ sahadeva.n cha nirjitya sharaiH saMnataparvabhiH . kR^ipayA viratha.n kR^itvA nAhanaddharmavittayA .. 70..\\ yashcha mAyA sahasrANi dhva.nsayitvA raNotkaTam . ghaTotkacha.n rAkShasendraM shakra shaktyAbhijaghnivAn .. 71..\\ etAni divasAnyasya yuddhe bhIto dhana~njayaH . nAgamaddvairatha.n vIraH sa kathaM nihato raNe .. 72..\\ rathasa~Ngo na chettasya dhanurvA na vyashIryata . na chedastrANi nirNeshuH sa kathaM nihataH paraiH .. 73..\\ ko hi shakto raNe karNa.n vidhunvAnaM mahaddhanuH . vimu~nchanta.n sharAnghorAndivyAnyastrANi chAhave . jetuM puruShashArdUla.n shArdUlamiva vegitam .. 74..\\ dhruva.n tasya dhanushchhinna.n ratho vApi gato mahIm . astrANi vA pranaShTAni yathA sha.nsasi me hatam . na hyanyadanupashyAmi kAraNa.n tasya nAshane .. 75..\\ na hanyAmarjuna.n yAvattAvatpAdau na dhAvaye . iti yasya mahAghora.n vratamAsInmahAtmanaH .. 76..\\ yasya bhIto vane nitya.n dharmarAjo yudhiShThiraH . trayodasha samA nidrAM na lebhe puruSharShabhaH .. 77..\\ yasya vIryavato vIrya.n samAshritya mahAtmanaH . mama putraH sabhAM bhAryAM pANDUnAM nItavAnbalAt .. 78..\\ tatra chApi sabhAmadhye pANDavAnA.n cha pashyatAm . dAsabhAryeti pA~nchAlImabravItkurusa.nsadi .. 79..\\ yashcha gANDIvamuktAnA.n sparshamugramachintayan . apatirhyasi kR^iShNeti bruvanpArthAnavaikShata .. 80..\\ yasya nAsIdbhayaM pArthaiH saputraiH sajanArdanaiH . svabAhubalamAshritya muhUrtamapi sa~njaya .. 81..\\ tasya nAha.n vadhaM manye devairapi sa vAsavaiH . pratIpamupadhAvadbhiH kiM punastAta pANDavaiH .. 82..\\ na hi jyA.n spR^ishamAnasya talatre chApi gR^ihNataH . pumAnAdhiratheH kashchitpramukhe sthAtumarhati .. 83..\\ api syAnmedinI hInA somasUryaprabhAMshubhiH . na vadhaH puruShendrasya samareShvapalAyinaH .. 84..\\ yadi mandaH sahAyena bhrAtrA duHshAsanena cha . vAsudevasya durbuddhiH pratyAkhyAnamarochayat .. 85..\\ sa nUnamR^iShabhaskandha.n dR^iShTvA karNaM nipAtitam . duHshAsana.n cha nihataM manye shochati putrakaH .. 86..\\ hata.n vaikartanaM shrutvA dvairathe savyasAchinA . jayataH pANDavAndR^iShTvA ki.nsvidduryodhano.abravIt .. 87..\\ durmarShaNa.n hataM shrutvA vR^iShasena.n cha sa.nyuge . prabhagna.n cha balaM dR^iShTvA vadhyamAnaM mahArathaiH .. 88..\\ parA~NmukhA.nstathA rAGYaH palAyanaparAyaNAn . vidrutAnrathino dR^iShTvA manye shochati putrakaH .. 89..\\ aneyashchAbhimAnena bAla buddhiramarShaNaH . hatotsAhaM bala.n dR^iShTvA ki.nsvidduryodhano.abravIt .. 90..\\ bhrAtaraM nihata.n dR^iShTvA bhImasenena sa.nyuge . rudhiraM pIyamAnena ki.nsvidduryodhano.abravIt .. 91..\\ saha gAndhArarAjena sabhAyA.n yadabhAShata . karNo.arjuna.n raNe hantA hate tasminkimabravIt .. 92..\\ dyUta.n kR^itvA purA hR^iShTo va~nchayitvA cha pANDavAn . shakuniH saubalastAta hate karNe kimabravIt .. 93..\\ kR^itavarmA maheShvAsaH sAtvatAnAM mahArathaH . karNa.n vinihata.n dR^iShTvA hArdikyaH kimabhAShata .. 94..\\ brAhmaNAH kShatriyA vaishyA yasya shikShAmupAsate . dhanurveda.n chikIrShanto droNaputrasya dhImataH .. 95..\\ yuvA rUpeNa sampanno darshanIyo mahAyashAH . ashvatthAmA hate karNe kimabhAShata sa~njaya .. 96..\\ AchAryatva.n dhanurvede gataH paramatattvavit . kR^ipaH shAradvatastAta hate karNe kimabravIt .. 97..\\ madrarAjo maheShvAsaH shalyaH samitishobhanaH . diShTa.n tena hi tatsarva.n yathA karNo nipAtitaH .. 98..\\ ye cha ke chana rAjAnaH pR^ithivyA.n yoddhumAgatAH . vaikartana.n hata.n dR^iShTvA kimabhAShanta sa~njaya .. 99..\\ karNe tu nihate vIre rathavyAghre nararShabhe . ki.n vo mukhamanIkAnAmAsItsa~njaya bhAgashaH .. 100..\\ madrarAjaH katha.n shalyo niyukto rathinAM varaH . vaikartanasya sArathye tanmamAchakShva sa~njaya .. 101..\\ ke.arakShandakShiNa.n chakra.n sUtaputrasya sa.nyuge . vAma.n chakra.n rarakShurvA ke vA vIrasya pR^iShThataH .. 102..\\ ke karNa.n vAjahuH shUrAH ke kShudrAH prAdravanbhayAt . katha.n cha vaH sametAnA.n hataH karNo mahArathaH .. 103..\\ pANDavAshcha katha.n shUrAH pratyudIyurmahAratham . sR^ijanta.n sharavarShANi vAridhArA ivAmbudam .. 104..\\ sa cha sarpamukho divyo maheShu pravarastadA . vyarthaH katha.n samabhavattanmamAchakShva sa~njaya .. 105..\\ mAmakasyAsya sainyasya hR^itotsedhasya sa~njaya . avasheShaM na pashyAmi kakude mR^idite sati .. 106..\\ tau hi vIrau maheShvAsau madarthe kurusattamau . bhIShmadroNau hatau shrutvA ko nvartho jIvitena me .. 107..\\ na mR^iShyAmi cha rAdheya.n hatamAhavashobhinam . yasya bAhvorbala.n tulyaM ku~njarANA.n shataM shatam .. 108..\\ droNe hate cha yadvR^itta.n kauravANAM paraiH saha . sa~NgrAme naravIrANA.n tanmamAchakShva sa~njaya .. 109..\\ yathA cha karNaH kaunteyaiH saha yuddhamayojayat . yathA cha dviShatA.n hantA raNe shAntastaduchyatAm .. 110..\\ \medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 6} s hate droNe maheShvAse tasminnahani bhArata . kR^ite cha moghasa~Nkalpe droNaputre mahArathe .. 1..\\ dravamANe mahArAja kauravANAM bale tathA . vyUhya pArthaH svaka.n sainyamatiShThadbhrAtR^ibhiH saha .. 2..\\ tamavasthitamAGYAya putraste bharatarShabha . dravachcha svabala.n dR^iShTvA pauruSheNa nyavArayat .. 3..\\ svamanIkamavasthApya bAhuvIrye vyavasthitaH . yuddhvA cha suchira.n kAlaM pANDavaiH saha bhArata .. 4..\\ labdhalakShaiH parairhR^iShTairvyAyachchhadbhishchira.n tadA . sandhyAkAla.n samAsAdya pratyAhAramakArayat .. 5..\\ kR^itvAvahAra.n sainyAnAM pravishya shibiraM svakam . kuravo.a.atmahitaM mantraM mantrayA.n chakrire tadA .. 6..\\ parya~NkeShu parArdhyeShu spardhyAstaraNavatsu cha . varAsaneShUpaviShTAH sukhashayyAsvivAmarAH .. 7..\\ tato duryodhano rAjA sAmnA paramavalgunA . tAnAbhAShya maheShvAsAnprAptakAlamabhAShata .. 8..\\ matiM matimatA.n shreShThAH sarve prabrUta mAchiram . eva~Ngate tu yatkAryaM bhavetkAryakaraM nR^ipAH .. 9..\\ evamukte narendreNa narasi.nhA yuyutsavaH . chakrurnAnAvidhAshcheShTAH si.nhAsanagatAstadA .. 10..\\ teShAM nishamye~NgitAni yuddhe prANA~njuhUShatAm . samudvIkShya mukha.n rAGYo bAlArkasamavarchasaH . AchArya putro medhAvI vAkyaGYo vAkyamAdade .. 11..\\ rAgo yogastathA dAkShyaM nayashchetyarthasAdhakAH . upAyAH paNDitaiH proktAH sarve daivasamAshritAH .. 12..\\ lokapravIrA ye.asmAka.n devakalpA mahArathAH . nItimantastathAyuktA dakShA raktAshcha te hatAH .. 13..\\ na tveva kAryaM nairAshyamasmAbhirvijayaM prati . sunItairiha sarvArthairdaivamapyanulomyate .. 14..\\ te vayaM pravaraM nR^INA.n sarvairguNaguNairyutam . karNa.n senApati.n kR^itvA pramathiShyAmahe ripUn .. 15..\\ tato duryodhanaH prItaH priya.n shrutvA vachastadA . prItisa.nskAra sa.nyukta.n tathyamAtmahita.n shubham .. 16..\\ svaM manaH samavasthApya bAhuvIryamupAshritaH . duryodhano mahArAja rAdheyamidamabbravIt .. 17..\\ karNa jAnAmi te vIrya.n sauhR^ida.n cha paraM mayi . tathApi tvAM mahAbAho pravakShyAmi hita.n vachaH .. 18..\\ shrutvA yatheShTa.n cha kuruvIra yattava rochate . bhavAnprAGYatamo nityaM mama chaiva parA gatiH .. 19..\\ bhIShmadroNAvatirathau hatau senApatI mama . senApatirbhavAnastu tAbhyA.n draviNavattaraH .. 20..\\ veddhau cha tau maheShvAsau sApekShau cha dhana~njaye . mAnitau cha mayA vIrau rAdheya vachanAttava .. 21..\\ pitAmahatva.n samprekShya pANDuputrA mahAraNe . rakShitAstAta bhIShmeNa divasAni dashaiva ha .. 22..\\ nyastashastre cha bhavati hato bhIShmaH pitAmahaH . shikhaNDinaM puraskR^itya phalgunena mahAhave .. 23..\\ hate tasminmahAbhAge sharatalpagate tadA . tvayokte puruShavyAghra droNo hyAsItpuraHsaraH .. 24..\\ tenApi rakShitAH pArthAH shiShyatvAdiha sa.nyuge . sa chApi nihato vR^iddho dhR^iShTadyumnena sa tvaram .. 25..\\ nihatAbhyAM pradhAnAbhyA.n tAbhyAm amitavikrama . tvatsama.n samare yoddhaM nAnyaM pashyAmi chintayan .. 26..\\ bhavAneva tu naH shakto vijayAya na saMshayaH . pUrvaM madhye cha pashchchAchcha tavaiva vidita.n hi tat .. 27..\\ sa bhavAndhuryavatsa~Nkhye duramudvoDhumarhasi . abhiShechaya senAnye svayamAtmAnamAtmanA .. 28..\\ devatAnA.n yathA skandaH senAnIH prabhuravyayaH . tathA bhavAnimA.n senA.n dhArtarAShTrIM bibhartu me . jahi shatrugaNAnsarvAnmahendra iva dAnavAn .. 29..\\ avasthita.n raNe GYAtvA pANDavAstvAM mahAratham . draviShyanti sa pA~nchAlA viShNu.n dR^iShTveva dAnavAH . tasmAttvaM puruShavyAghra prakarShethA mahAchamUm .. 30..\\ bhavatyavasthite yatte pANDavA gatachetasaH . bhaviShyanti sahAmAtyAH pA~nchAlaiH sR^i~njayaiH saha .. 31..\\ yathA hyabhyuditaH sUryaH pratapansvena tejasA . vyapohati tamastIvra.n tathA shatrUnvyapoha naH .. 32..\\ karna uktametanmayA pUrva.n gAndhare tava saMnidhau . jeShyAmi pANDavAnrAjansaputrAnsajanArdanAn .. 33..\\ senApatirbhaviShyAmi tavAhaM nAtra saMshayaH . sthiro bhava mahArAja jitAnviddhi cha pANDavAn .. 34..\\ s evamukto mahAtejAstato duryodhano nR^ipaH . uttasthau rAjabhiH sArdha.n devairiva shatakratuH . senApatyena satkartu.n karNa.n skandamivAmarAH .. 35..\\ tato.abhiShiShichustUrNa.n vidhidR^iShTena karmaNA . duryodhanamukhA rAjanrAjAno vijayaiShiNaH . shAtakaumbha mayaiH kumbhairmAheyaishchAbhimantritaiH .. 36..\\ toyapUrNairviShANaishcha dvIpikhaDgamaharShabhaiH . maNimuktA mayaishchAnyaiH puNyagandhaistathauShadhaiH .. 37..\\ audumbare samAsInamAsane kShaumasa.nvR^itam . shAstradR^iShTena vidhinA sambhAraishcha susambhR^itaiH .. 38..\\ jaya pArthAnsa govindAnsAnugA.nstvaM mahAhave . iti taM bandinaH prAhurdvijAshcha bharatarShabha .. 39..\\ jahi pArthAnsapA~nchAlAnrAdheya vijayAya naH . udyanniva sadA bhAnustamA.nsyugrairgabhastibhiH .. 40..\\ na hyala.n tvadvisR^iShTAnA.n sharANAM te sa keshavAH . kR^itaghnAH sUryarashmInA.n jvalatAmiva darshane .. 41..\\ na hi pArthAH sapA~nchAlAH sthAtu.n shaktAstavAgrataH . Attashastrasya samare mahendrasyeva dAnavAH .. 42..\\ abhiShiktastu rAdheyaH prabhayA so.amitaprabhaH . vyatyarichyata rUpeNa divAkara ivAparaH .. 43..\\ senApatyena rAdheyamabhiShichya sutastava . amanyata tadAtmAna.n kR^itArthaM kAlachoditaH .. 44..\\ karNo.api rAjansamprApya senApatyamarindamaH . yogamAGYApayAmAsa sUryasyodayanaM prati .. 45..\\ tava putrairvR^itaH karNaH shushubhe tatra bhArata . devairiva yathA skandaH sa~NgrAme tArakA maye .. 46..\\ \medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 7} dhr senApatya.n tu samprApya karNo vaikartanastadA . tathoktashcha svaya.n rAGYA snigdhaM bhrAtR^isamaM vachaH .. 1..\\ yogamAGYApya senAyA Aditye.abhyudite tadA . akarotkiM mahAprAGYastanmamAchakShva sa~njaya .. 2..\\ s karNasya matamAGYAya putraste bharatarShabha . yogamAGYApayAmAsa nAndI tUryapuraHsaram .. 3..\\ mahatyapararAtre tu tava putrasya mAriSha . yogo gogeti sahasA prAdurAsInmahAsvanaH .. 4..\\ nAgAnA.n kalpamAnAnA.n rathAnAM cha varUthinAm . saMnahyatAM padAtInA.n vAjinA.n cha vishAM pate .. 5..\\ kroshatA.n chApi yodhAnAM tvaritAnAM parasparam . babhUva tumulaH shabdo divaspR^iksumahA.nstadA .. 6..\\ tataH shvetapatAkena bAlArkAkAra vAjinA . hemapR^iShThena dhanuShA hastikakShyeNa ketunA .. 7..\\ tUNena sharapUrNena sA~Ngadena varUthinA . shataghnI ki~NkiNI shaktishUlatomara dhAriNA .. 8..\\ kArmukeNopapannena vimalAditya varchasA . rathenAtipatAkena sUtaputro vyadR^ishyata .. 9..\\ dhamanta.n vArija.n tAta hemajAlavibhUShitam . vidhunvAnaM mahachchApa.n kArtasvaravibhUShitam .. 10..\\ dR^iShTvA karNaM maheShvAsa.n rathasthaM rathinAM varam . bhAnumantamivodyanta.n tamo ghnanta.n sahasrashaH .. 11..\\ na bhIShma vyasana.n ke chinnApi droNasya mAriSha . nAnyeShAM puruShavyAghra menire tatra kauravAH .. 12..\\ tatastu tvarayanyodhA~nsha~Nkhashabdena mAriSha . karNo niShkAsayAmAsa kauravANA.n varUthinIm .. 13..\\ vyUha.n vyUhya maheShvAso mAkaraM shatrutApanaH . pratyudyayau tadA karNaH pANDavAnvijigIShayA .. 14..\\ makarasya tu tuNDe vai karNo rAjanvyavasthitaH . netrAbhyA.n shakuniH shUra ulUkashcha mahArathaH .. 15..\\ droNaputrastu shirasi grIvAyA.n sarvasodarAH . madhye duryodhano rAjA balena mahatA vR^itaH .. 16..\\ vAme pAde tu rAjendra kR^itavarmA vyavasthitaH . nArAyaNa balairyukto gopAlairyuddhadurmadaH .. 17..\\ pAde tu dakShiNe rAjangautamaH satyavikramaH . trigartaishcha maheShvAsairdAkShiNAtyaishcha sa.nvR^itaH .. 18..\\ anupAdastu yo vAmastatra shalyo vyavasthitaH . mahatyA senayA sArdhaM madradeshasamutthayA .. 19..\\ dakShiNe tu mahArAja suSheNaH satyasa~NgaraH . vR^ito rathasahasraishcha dantinA.n cha shataistathA .. 20..\\ puchchhe AstAM mahAvIrau bhrAtarau pArthivau tadA . chitrasenashcha chitrashcha mahatyA senayA vR^itau .. 21..\\ tataH prayAte rAjendra karNe naravarottame . dhana~njayamabhiprekShya dharmarAjo.abravIdidam .. 22..\\ pashya pArtha mahAsenA.n dhArtarAShTrasya sa.nyuge . karNena nirmitA.n vIra guptAM vIrairmahArathaiH .. 23..\\ hatavIratamA hyeShA dhArtarAShTrI mahAchamUH . phalgu sheShA mahAbAho tR^iNaistulyA matA mama .. 24..\\ eko hyatra maheShvAsaH sUtaputro vyavasthitaH . sa devAsuragandharvaiH sa kiMnaramahoragaiH . charAcharaistribhirlokairyo.ajayyo rathinA.n varaH .. 25..\\ ta.n hatvAdya mahAbAho vijayastava phalgunA . uddhR^itashcha bhavechchhalyo mama dvAdasha vArShikaH . eva.n GYAtvA mahAbAho vyUhaM vyUha yathechchhasi .. 26..\\ bhrAtustadvachana.n shrutvA pANDavaH shvetavAhanaH . ardhachandreNa vyUhena pratyavyUhata tA.n chamUm .. 27..\\ vAmapArshve.abhavadrAjanbhImaseno vyavasthitaH . dakShiNe cha maheShvAso dhR^iShTadyumno mahAbalaH .. 28..\\ madhye vyUhasya sAkShAttu pANDavaH kR^iShNasArathiH . nakulaH sahadevashcha dharmarAjashcha pR^iShThataH .. 29..\\ chakrarakShau tu pA~nchAlyau yudhAmanyUttamaujasau . nArjuna.n jahaturyuddhe pAlyamAnau kirITinA .. 30..\\ sheShA nR^ipatayo vIrAH sthitA vyUhasya daMshitAH . yathA bhAva.n yathotsAhaM yathA sattva.n cha bhArata .. 31..\\ evametanmahAvyUha.n vyUhya bhArata pANDavAH . tAvakAshcha maheShvAsA yuddhAyaiva mano dadhuH .. 32..\\ dR^iShTvA vyUDhA.n tava chamU.n sUtaputreNa sa.nyuge . nihatAnpANDavAnmene tava putraH sahAnvayaH .. 33..\\ tathaiva pANDavI.n senAM vyUDhA.n dR^iShTvA yudhiShThiraH . dhArtarAShTrAnhatAnmene sa karNAnvai janAdhipa .. 34..\\ tataH sha~NkhAshcha bheryashcha paNavAnakagomukhAH . sahasaivAbhyahanyanta sa shabdAshcha samantataH .. 35..\\ senayorubhayo rAjanprAvAdyanta mahAsvanAH . si.nhanAdashcha sa~njaGYe shUrANA.n jaya gR^iddhinAm .. 36..\\ hayaheShita shabdAshcha vAraNAnA.n cha bR^i.nhitam . rathanemi svanAshchogrAH sambabhUvurjanAdhipa .. 37..\\ na droNa vyasana.n kashchijjAnIte bharatarShabha . dR^iShTvA karNaM maheShvAsaM mukhe vyUhasya daMshitam .. 38..\\ ubhe sene mahAsattve prahR^iShTanaraku~njare . yoddhukAme sthite rAjanhantumanyonyama~njasA .. 39..\\ tatra yattau susa.nrabdhau dR^iShTvAnyonya.n vyavasthitau . anIkamadhye rAjendra rejatuH karNapANDavau .. 40..\\ nR^ityamAne tu te sene sameyAtAM parasparam . tayoH pakShaiH prapakShaishcha nirjagmurvai yuyutsavaH .. 41..\\ tataH pravavR^ite yuddhaM naravAraNavAjinAm . rathinA.n cha mahArAja anyonyaM nighnatAM dR^iDham .. 42..\\ \medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 8} s te sene.anyonyamAsAdya prahR^iShTAshvanaradvipe . bR^ihatyau samprajahrAte devAsurachamUpame .. 1..\\ tato gajA rathAshchAshvAH pattayashcha mahAhave . samprahAraM para.n chakrurdeva pApma praNAshanam .. 2..\\ pUrNachandrArka padmAnA.n kAnti tviDgandhataH samaiH . uttamA~NgairnR^isi.nhAnAM nR^isi.nhAstastarurmahIm .. 3..\\ ardhachandraistathA bhallaiH kShuraprairasi paTTishaiH . parashvadhaishchApyakR^intannuttamA~NgAni yudhyatAm .. 4..\\ vyAyatAyata bAhUnA.n vyAyatAyata bAhubhiH . vyAyatA bAhavaH petushchhinnamuShTyAyudhA~NgadAH .. 5..\\ taiH sphuradbhirmahI bhAti raktA~Nguli talaistadA . garuDa prahatairugraiH pa~nchAsyairiva pannagaiH .. 6..\\ hayasyandana nAgebhyaH peturvIrA dviShaddhatAH . vimAnebhyo yathA kShINe puNye svargasadastathA .. 7..\\ gadAbhiranyairgurvIbhiH parighairmusalairapi . pothitAH shatashaH peturvIrA vIratarai raNe .. 8..\\ rathA rathairvinihatA mattA mattairdvipairdvipAH . sAdinaH sAdibhishchaiva tasminparamasa~Nkule .. 9..\\ rathA vararathairnAgairashvArohAshcha pattibhiH . ashvArohaiH padAtAshcha nihatA yudhi sherate .. 10..\\ rathAshvapattayo nAgai rathairnAgAshcha pattayaH . rathapattidvipAshchAshvairnR^ibhishchAshvarathadvipAH .. 11..\\ rathAshvebha narANA.n cha narAshvebha rathaiH kR^itam . pANipAdaishcha shastraishcha rathaishcha kadanaM mahat .. 12..\\ tathA tasminbale shUrairvadhyamAne hate.api cha . asmAnabhyAgamanpArthA vR^ikodara purogamAH .. 13..\\ dhR^iShTadyumnaH shikhaNDI cha draupadeyAH prabhadrakAH . sAtyakishchekitAnashcha draviDaiH sainikaiH saha .. 14..\\ bhR^itA vittena mahatA pANDyAshchauDrAH sa keralAH . vyUDhoraskA dIrghabhujAH prAMshavaH priyadarshanAH .. 15..\\ ApIDino raktadantA mattamAta~NgavikramAH . nAnA virAga vasanA gandhachUrNAvachUrNitAH .. 16..\\ baddhAsayaH pAshahastA vAraNaprativAraNAH . samAnamR^ityavo rAjannanIkasthAH parasparam .. 17..\\ kalApinashchApahastA dIrghakeshAH priyAhavAH . pattayaH sAtyakerandhrA ghorarUpaparAkramAH .. 18..\\ athApare punaH shUrAshchedipA~nchAlakekayAH . karUShAH kosalAH kAshyA mAgadhAshchApi dudruvuH .. 19..\\ teShA.n rathAshcha nAgAshcha pravarAshchApi pattayaH . nAnAvidha ravairhR^iShTA nR^ityanti cha hasanti cha .. 20..\\ tasya sainyasya mahato mahAmAtravarairvR^itaH . madhya.n vR^ikodaro.abhyAgAttvadIyaM nAgadhUrgataH .. 21..\\ sa nAgapravaro.atyugro vidhivatkalpito babhau . udayAdryagryabhavana.n yathAbhyudita bhAskaram .. 22..\\ tasyAyasa.n varma varaM vararatnavibhUShitam . tArodbhAsasya nabhasaH shAradasya samatviSham .. 23..\\ sa tomaraprAsakarashchAru mauliH svala~NkR^itaH . charanmadhyandinArkAbhastejasA vyadahadripUn .. 24..\\ ta.n dR^iShTvA dviradaM dUrAtkShemadhUrtirdvipasthitaH . AhvayAno.abhidudrAva pramanAH pramanastaram .. 25..\\ tayoH samabhavadyuddha.n dvipayorugrarUpayoH . yadR^ichchhayA drumavatormahAparvatayoriva .. 26..\\ sa.nsaktanAgau tau vIrau tomarairitaretaram . balavatsUryarashmyAbhairbhittvA bhittvA vinedatuH .. 27..\\ vyapasR^itya tu nAgAbhyAM maDalAni vicheratuH . pragR^ihya chaiva dhanuShI jaghnaturvai parasparam .. 28..\\ kShveDitAsphoTita ravairbANashabdaishcha sarvashaH . tau janAnharShayitvA cha si.nhanAdAnprachakratuH .. 29..\\ samudyatakarAbhyA.n tau dvipAbhyAM kR^itinAvubhau . vAtoddhUta patAkAbhyA.n yuyudhAte mahAbalau .. 30..\\ tAvanyonyasya dhanuShI chhittvAnyonya.n vinedatuH . shaktitomara varSheNa prAvR^iNmeghAvivAmbubhiH .. 31..\\ kShemadhUrtistadA bhIma.n tomareNa stanAntare . nirbibheda tu vegena ShaDbhishchApyaparairnadan .. 32..\\ sa bhImasenaH shushubhe tomaraira~NgamAshritaiH . krodhadIptavapurmeghaiH sapta saptirivAMshumAn .. 33..\\ tato bhAskaravarNAbhama~njo gatimaya smayam . sasarja tomaraM bhImaH pratyamitrAya yatnavAn .. 34..\\ tataH kulUtAdhipatishchApamAyamya sAyakaiH . dashabhistomara.n chhittvA shaktyA vivyAdha pANDavam .. 35..\\ atha kArmukamAdAya mahAjalada nisvanam . riporabhyardayannAgamunmadaH pANDavaH sharaiH .. 36..\\ sa sharaughArdito nAgo bhImasenena sa.nyuge . nigR^ihyamANo nAtiShThadvAtadhvasta ivAmbudaH .. 37..\\ tAmabhyadhAvaddviradaM bhImasenasya nAgarAT . mahAvAteritaM megha.n vAtoddhUta ivAmbudaH .. 38..\\ saMnivartyAtmano nAga.n kShemadhUrtiH prayatnataH . vivyAdhAbhidrutaM bANairbhImasena.n sa ku~njaram .. 39..\\ tataH sAdhu visR^iShTena kShureNa puruSharShabhaH . chhittvA sharAsana.n shatrornAgamAmitramArdayat .. 40..\\ tataH khajA kayA bhIma.n kShemadhUrtiH parAbhinat . jaghAna chAsya dviradaM nArAchaiH sarvamarmasu .. 41..\\ purA nAgasya patanAdavaplutya sthito mahIm . bhImaseno ripornAga.n gadayA samapothayat .. 42..\\ tasmAtpramathitAnnAgAtkShemadhUrtimavadrutam . udyatAsimupAyAnta.n gadayAhanvR^ikodaraH .. 43..\\ sa papAta hataH sAsirvyasuH svamabhito dvipam . vajraprarugNamachala.n si.nho vajrahato yathA .. 44..\\ nihataM nR^ipati.n dR^iShTvA kulUtAnA.n yashaskaram . prAdravadvyathitA senA tvadIyA bharatarShabha .. 45..\\ \medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 9} s tataH karNo maheShvAsaH pANDavAnAmanIkinIm . jaghAna samare shUraH sharaiH saMnataparvabhiH .. 1..\\ tathaiva pANDavA rAja.nstava putrasya vAhinIm . karNasya pramukhe kruddhA vinijaghnurmahArathAH .. 2..\\ karNo rAjanmahAbAhurnyavadhItpANDavI.n chamUm . nArAchairarkarashmyAbhaiH karmAra parimArjitaiH .. 3..\\ tatra bhArata karNena nArAchaistADitA gajAH . neduH sedushcha mamlushcha babhramushcha disho dasha .. 4..\\ vadhyamAne bale tasminsUtaputreNa mAriSha . nakulo.abhyadravattUrNa.n sUtaputraM mahAraNe .. 5..\\ bhImasenastathA drauNi.n kurvANaM karma duShkaram . vindAnuvindau kaikeyau sAtyakiH samavArayat .. 6..\\ shrutakarmANamAyAnta.n chitraseno mahIpatiH . prativindhya.n tathA chitrashchitraketana kArmukaH .. 7..\\ duryodhanastu rAjAna.n dharmaputra.n yudhiShThiram . saMshaptaka gaNAnkruddho abhyadhAvaddhana~njayaH .. 8..\\ dhR^iShTadyumnaH kR^ipa.n chAtha tasminvIravarakShaye . shikhaNDI kR^itavarmANa.n samAsAdayadachyutam .. 9..\\ shrutakIrtistathA shalyaM mAdrIputraH suta.n tava . duHshAsanaM mahArAja sahadevaH pratApavAn .. 10..\\ kekayau sAtyaki.n yuddhe sharavarSheNa bhAsvatA . sAtyakiH kekayau chaiva chhAdayAmAsa bhArata .. 11..\\ tAvenaM bhAratau vIra.n jaghnaturhR^idaye bhR^isham . viShANAbhyA.n yathA nAgau pratinAgaM mahAhave .. 12..\\ sharasambhinna varmANau tAvubhau bhrAtarau raNe . sAtyaki.n satyakarmANaM rAjanvivyadhatuH sharaiH .. 13..\\ tau sAtyakirmahArAja prahasansarvatodisham . chhAdaya~nsharavarSheNa vArayAmAsa bhArata .. 14..\\ vAryamANo tatastau tu shaineya sharavR^iShTibhiH . shaineyasya ratha.n tUrNaM chhAdayAmAsatuH sharaiH .. 15..\\ tayostu dhanuShI chitre chhittvA shaurirmahAhave . atha tau sAyakaistIkShNaishchhAdayAmAsa duHsahaiH .. 16..\\ athAnye dhanuShI mR^iShTe pragR^ihya cha mahAsharAn . sAtyakiM pUrayantau tau cheraturlaghu suShThu cha .. 17..\\ tAbhyAM muktA mahAbANAH ka~NkabarhiNa vAsasaH . dyotayanto dishaH sarvAH sampetuH svarNabhUShaNAH .. 18..\\ bANAndha kAramabhavattayo rAjanmahAhave . anyonyasya dhanushchaiva chichchhiduste mahArathAH .. 19..\\ tataH kruddho mahArAja sAtvato yuddhadurmadaH . dhanuranyatsamAdAya sa jya.n kR^itvA cha sa.nyuge . kShurapreNa sutIkShNena anuvinda shiro.aharat .. 20..\\ tachchhiro nyapatadbhUmau kuNDalotpIDitaM mahat . shambarasya shiro yadvannihatasya mahAraNe . shoShayankekayAnsarvA~njagAmAshu vasundharAm .. 21..\\ ta.n dR^iShTvA nihata.n shUraM bhrAtA tasya mahArathaH . sa jyamanyaddhanuH kR^itvA shaineyaM pratyavArayat .. 22..\\ sa shaktyA sAtyaki.n viddhvA svarNapu~NkhaiH shilAshitaiH . nanAda balavannAda.n tiShTha tiShTheti chAbravIt .. 23..\\ sa sAtyakiM punaH kruddhaH kekayAnAM mahArathaH . sharairagnishikhAkArairbAhvorurasi chArdayat .. 24..\\ sa sharaiH kShatasarvA~NgaH sAtvataH sattvakovidaH . rarAja samare rAjansa patra iva kiMshukaH .. 25..\\ sAtyakiH samare viddhaH kekayena mahAtmanA . kekayaM pa~nchaviMshatyA vivyAdha prahasanniva .. 26..\\ shatachandra chite gR^ihya charmaNI subhujau tu tau . vyarochetAM mahAra~Nge nistriMshavaradhAriNau . yathA devAsure yuddhe jambha shakrau mahAbalau .. 27..\\ maNDalAni tatastau cha vicharantau mahAraNe . anyonyamasibhistUrNa.n samAjaghnaturAhave .. 28..\\ kekayasya tatashcharma dvidhA chichchheda sAtvataH . sAtyakeshcha tathaivAsau charma chichchheda pArthivaH .. 29..\\ charma chhittvA tu kaikeyastArAgaNashatairvR^itam . chachAra maNDalAnyeva gatapratyAgatAni cha .. 30..\\ ta.n charantaM mahAra~Nge nistriMshavaradhAriNam . apahastena chichchheda shaineyastvarayAnvitaH .. 31..\\ sa varmA kekayo rAjandvidhA chhinno mahAhave . nipapAta maheShvAso vajranunna ivAchalaH .. 32..\\ taM nihatya raNe shUraH shaineyo rathasattamaH . yudhAmanyo ratha.n tUrNamAruroha parantapaH .. 33..\\ tato.anya.n rathamAsthAya vidhivatkalpitaM punaH . kekayAnAM mahatsainya.n vyadhamatsAtyakiH sharaiH .. 34..\\ sA vadhyamAnA samare kekayasya mahAchamUH . tamutsR^ijya ratha.n shatruM pradudrAva disho dasha .. 35..\\ \medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 10} s shrutakarmA mahArAja chitrasenaM mahIpatim . Ajaghne samare kruddhaH pa~nchAshadbhiH shilImukhaiH .. 1..\\ abhisArastu ta.n rAjA navabhirnishitaiH sharaiH . shrutakarmANamAhatya sUta.n vivyAdha pa~nchabhiH .. 2..\\ shrutakarmA tataH kruddhashchitrasena.n chamUmukhe . nArAchena sutIkShNena marma deshe samardayat .. 3..\\ etasminnantare chaina.n shrutakIrtirmahAyashAH . navatyA jagatI pAla.n chhAdayAmAsa patribhiH .. 4..\\ pratilabya tataH sa~nj~nA.n chitraseno mahArathaH . dhanushchichchheda bhallena ta.n cha vivyAdha saptabhiH .. 5..\\ so.anyatkArmukamAdAya vegaghna.n rukmabhUShaNam . chitrarUpatara.n chakre chitrasena.n sharormibhiH .. 6..\\ sa sharaishchitrito rAjaMshchitramAlyadharo yuvA . yuveva samashobhatsa goShThImadhye svala~NkR^itaH .. 7..\\ shrutakarmANamatha vai nArAchena stanAntare . bibheda samare kruddhastiShTha tiShTheti chAbravIt .. 8..\\ shrutakarmApi samare nArAchena samarditaH . susrAva rudhiraM bhUri gaurikAmbha ivAchalaH .. 9..\\ tataH sa rudhirAktA~Ngo rudhireNa kR^itachchhaviH . rarAja samare rAjansa puShpa iva kiMshukaH .. 10..\\ shrutakarmA tato rAja~nshatrUNA.n samabhidrutaH . shatrusa.nvaraNa.n kR^itvA dvidhA chichchheda kArmukam .. 11..\\ athaina.n chhinnadhanvAnaM nArAchAnAM tribhiH shataiH . vivyAdha bharatashreShTha shrutakarmA mahAyashAH .. 12..\\ tato.apareNa bhallena bhR^isha.n tIShkNena sa tvaraH . jahAra sa shirastrANa.n shirastasya mahAtmanaH .. 13..\\ tachchhiro nyapatadbhUmau sumahachchitravarmaNaH . yadR^ichchhayA yathA chandrashchyutaH svargAnmahItale .. 14..\\ rAjAnaM nihata.n dR^iShTvA abhisAraM cha mAriSha . abhyadravanta vegena chitrasenasya sainikAH .. 15..\\ tataH kruddho maheShvAsastatsainyaM prAdravachchharaiH . antakAle yathA kruddhaH sarvabhUtAni pretarAT . drAvayanniShubhistUrNa.n shrutakarmA vyarochata .. 16..\\ prativindhyastatashchitraM bhittvA pa~nchabhirAshugaiH . sArathi.n tribhirAnarchchhaddhvajamekeShuNA tataH .. 17..\\ ta.n chitro navabhirbhallairbAhvorurasi chArdayat . svarNapu~NkhaiH shilA dhautaiH ka~NkabarhiNa vAjitaiH .. 18..\\ prativindhyo dhanustasya chhittvA bhArata sAyakaiH . pa~nchabhirnishitairbANairathaina.n samprajaghnivAn .. 19..\\ tataH shaktiM mahArAja hemadaNDA.n durAsadAm . prAhiNottava putrAya ghorAmagnishikhAm iva .. 20..\\ tAmApatantI.n sahasA shaktimulkAmivAmbarAt . dvidhA chichchheda samare prativindhyo hasanniva .. 21..\\ sA papAta tadA chhinnA prativindhya sharaiH shitaiH . yugAnte sarvabhUtAni trAsayantI yathAshaniH .. 22..\\ shakti.n tAM prahatAM dR^iShTvA chitro gR^ihya mahAgadAm . prativindhyAya chikShepa rukmajAlavibhUShitAm .. 23..\\ sA jaghAna hayA.nstasya sArathi.n cha mahAraNe . rathaM pramR^idya vegena dharaNIm anvapadyata .. 24..\\ etasminneva kAle tu rathAdAplutya bhArata . shakti.n chikShepa chitrAya svarNaghaNTAmala~NkR^itAm .. 25..\\ tAmApatantI.n jagrAha chitro rAjanmahAmanAH . tatastAmeva chikShepa prativindhyAya bhArata .. 26..\\ samAsAdya raNe shUraM prativindhyaM mahAprabhA . nirbhidya dakShiNaM bAhuM nipapAta mahItale . patitAbhAsayachchaiva ta.n deshamashaniryathA .. 27..\\ prativindhyastato rAja.nstomara.n hemabhUShitam . preShayAmAsa sa~Nkruddhashchitrasya vadhakAmyayA .. 28..\\ sa tasya devAvaraNaM bhittvA hR^idayameva cha . jagAma dharaNI.n tUrNaM mahoraga ivAshayam .. 29..\\ sa papAta tadA rAja.nstomareNa samAhataH . prasArya vipulau bAhU pInau parighasaMnibhau .. 30..\\ chitrma samprekShya nihata.n tAvakA raNashobhinaH . abhyadravanta vegena prativindhya.n samantataH .. 31..\\ sR^ijanto vividhAnbANA~nshataghnIshcha sa ki~NkiNIH . ta ena.n chhAdayAmAsuH sUryamabhragaNA iva .. 32..\\ tAnapAsya mahAbAhuH sharajAlena sa.nyuge . vyadrAvayattava chamU.n vajrahasta ivAsurIm .. 33..\\ te vadhyamAnAH samare tAvakAH pANDavairnR^ipa . viprakIryanta sahasA vAtanunnA ghanA iva .. 34..\\ vipradrute bale tasminvadhyamAne samantataH . drauNireko.abhyayAttUrNaM bhImasenaM mahAbalam .. 35..\\ tataH samAgamo ghoro babhUva sahasA tayoH . yathA devAsure yuddhe vR^itravAsavayorabhUt .. 36..\\ \medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 11} s bhImasena.n tato drauNI rAjanvivyAdha patriNA . tvarayA parayA yukto darshayannastralAghavam .. 1..\\ athainaM punarAjaghne navatyA nishitaiH sharaiH . sarvamarmANi samprekShya marmaGYo laghuhastavat .. 2..\\ bhImasenaH samAkIrNo drauNinA nishitaiH sharaiH . rarAja samare rAjanrashmivAniva bhAskaraH .. 3..\\ tataH sharasahasreNa suprayuktena pANDavaH . droNaputramavachchhAdya si.nhanAdamamu~nchata .. 4..\\ sharaiH sharA.nstato drauNiH sa.nvArya yudhi pANDavam . lalATe.abhyahanadrAjannArAchena smayanniva .. 5..\\ lalATastha.n tato bANaM dhArayAmAsa pANDavaH . yathA shR^i~Nga.n vane dR^iptaH khaDgo dhArayate nR^ipa .. 6..\\ tato drauNi.n raNe bhImo yatamAnaM parAkramI . tribhirvivyAdha nArAchairlalATe vismayanniva .. 7..\\ lalATasthaistato bANairbrAhmaNaH sa vyarochata . prAvR^iShIva yathA siktastrishR^i~NgaH parvatottamaH .. 8..\\ tataH sharashatairdrauNirmadayAmAsa pANDavaH . na chaina.n kampayAmAsa mAtarishveva parvatam .. 9..\\ tathaiva pANDava.n yuddhe drauNiH sharashataiH shitaiH . nAkampayata sa.nhR^iShTo vAryogha iva parvatam .. 10..\\ tAvanyonya.n sharairghoraishchhAdayAnau mahArathau . rathacharyA gatau shUrau shushubhAte raNotkaTau .. 11..\\ AdityAviva sandIptau lokakShayakarAvubhau . svarashmibhirivAnyonya.n tApayantau sharottamaiH .. 12..\\ kR^itapratikR^ite yatna.n kurvANau cha mahAraNe . kR^itapratikR^ite yatna.n chakrAte tAvabhItavat .. 13..\\ vyAghrAviva cha sa~NgrAme cheratustau mahArathau . sharadaMShTrau durAdharShau chApavyAttau bhayAnakau .. 14..\\ abhUtA.n tAvadR^ishyau cha sharajAlaiH samantataH . meghajAlairiva chchhannau gagane chandrabhAskarau .. 15..\\ prakAshau cha muhUrtena tatraivAstAmarindamau . vimuktau meghajAlena shashisUryau yathA divi .. 16..\\ apasavya.n tatashchakre drauNistatra vR^ikodaram . kira~nsharashatairugrairdhArAbhiriva parvatam .. 17..\\ na tu tanmamR^iShe bhImaH shatrorvijayalakShaNam . pratichakre cha ta.n rAjanpANDavo.apyapasavyataH .. 18..\\ maNDalAnA.n vibhAgeShu gatapratyAgateShu cha . babhUva tumula.n yuddha.n tayostatra mahAmR^idhe .. 19..\\ charitvA vividhAnmArgAnmaNDala.n sthAnameva cha . sharaiH pUrNAyatotsR^iShTairanyonyamabhijaghnatuH .. 20..\\ anyonyasya vadhe yatna.n chakratustau mahArathau . IShaturviratha.n chaiva kartumanyonyamAhave .. 21..\\ tato drauNirmahAstrANi prAdushchakre mahArathaH . tAnyastraireva samare pratijaghne.asya pANDavaH .. 22..\\ tato ghoraM mahArAja astrayuddhamavartata . grahayuddha.n yathA ghoraM prajAsa.nharaNe abhUt .. 23..\\ te bANAH samasajjanta kShiptAstAbhyA.n tu bhArata . dyotayanto dishaH sarvAstachcha sainya.n samantataH .. 24..\\ bANasa~NghAvR^ita.n ghoramAkAsha.n samapadyata . uklA pAtakR^ita.n yadvatprajAnAM sa~NkShaye nR^ipa .. 25..\\ bANAbhighAtAtsa~njaGYe tatra bhArata pAvakaH . sa visphuli~Ngo dIptArchiH so.adahadvAhinI dvayam .. 26..\\ tatra siddhA mahArAja sampatanto.abruvanvachaH . ati yuddhAni sarvANi yuddhametattato.adhikam .. 27..\\ sarvayuddhAni chaitasya kalAM nArhanti ShoDashIm . naitAdR^ishaM punaryuddhaM na bhUtaM na bhaviShyati .. 28..\\ aho GYAnena sa.nyuktAvubhau chograparAkramau . aho bhIme balaM bhImametayoshcha kR^itAstratA .. 29..\\ aho vIryasya sAratvamaho sauShThavametayoH . sthitAvetau hi samare kAlAntakayamopamau .. 30..\\ rudrau dvAviva sambhUtau yathA dvAviva bhAskarau . yamau vA puruShavyAghrau ghorarUpAvimau raNe .. 31..\\ shrUyante sma tadA vAchaH siddhAnA.n vai muhurmuhuH . si.nhanAdashcha sa~njaGYe sametAnA.n divaukasAm . adbhuta.n chApyachintyaM cha dR^iShTvA karma tayormR^idhe .. 32..\\ tau shUrau samare rAjanparasparakR^itAgasau . parasparamudaikShetA.n krodhAdudvR^itya chAkShuShI .. 33..\\ krodharaktekShaNau tau tu krodhAtprasphuritAdharau . krodhAtsandaShTa dashanau sandaShTa dashanachchhadau .. 34..\\ anyonya.n chhAdayantau sma sharavR^iShTyA mahArathau . sharAmbudhArau samare shastravidyutprakAshinau .. 35..\\ tAvanyonya.n dhvajau viddhvA sArathI cha mahArathau . anyonyasya hayAnviddhvA bibhidAte parasparam .. 36..\\ tataH kruddhau mahArAja bANau gR^ihya mahAhave . ubhau chikShipatustUrNamanyonyasya vadhaiShiNau .. 37..\\ tau sAyakau mahArAja dyotamAnau chamUmukhe . AjaghrAte samAsAdya vajravegau durAsadau .. 38..\\ tau parasparavegAchcha sharAbhyA.n cha bhR^ishAhatau . nipetaturmahAvIrau svarathopasthayostadA .. 39..\\ tatastu sArathirGYAtvA droNaputramachetanam . apovAha raNAdrAjansarvakShatrasya pashyataH .. 40..\\ tathaiva pANDava.n rAjanvihvalantaM muhurmuhuH . apovAha rathenAjau sArathiH shatrutApanam .. 41..\\ \medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 12} dhr yathA saMshaptakaiH sArdhamarjunasyAbhavadraNaH . anyeShA.n cha madIyAnAM pANDavaistadbravIhi me .. 1..\\ s shR^iNu rAjanyathAvR^itta.n sa~NgrAmaM bruvato mama . vIrANA.n shatrubhiH sArdha.n dehapApma praNAshanam .. 2..\\ pArthaH saMshaptaka gaNaM pravishyArNava saMnibham . vyakShobhayadamitraghno mahAvAta ivArNavam .. 3..\\ shirA.nsyunmathya vIrANA.n shitairbhallairdhana~njayaH . pUrNachandrAbhavaktrANi svakShibhrU dashanAni cha . santastAra kShiti.n kShipra.n vinAlairnalinairiva .. 4..\\ suvR^ittAnAyatAnpuShTAMshchandanAgurubhUShitAn . sAyudhAnsa tanutrANAnpa~nchAsyoraga saMnibhAn . bAhUnkShurairamitrANA.n vichakartArjuno raNe .. 5..\\ dhuryAndhuryatarAnsUtAndhvajAMshchApAni sAyakAn . pANInaratnAnasakR^idbhallaishchichchheda pANDavaH .. 6..\\ dvipAnhayAnrathAMshchaiva sArohAnarjuno raNe . sharairanekasAhasrai rAjanninye yamakShayam .. 7..\\ taM pravIraM pratIyAtA nardamAnA ivarShabhAH . vAshitArthamabhikruddhA hu~NkR^itvA chAbhidudruvuH . nighnantamabhijaghnuste sharaiH shR^i~NgairivarShabhAH .. 8..\\ tasya teShA.n cha tadyuddhamabhavallomaharShaNam . trailokyavijaye yAdR^igdaityAnA.n saha vajriNA .. 9..\\ astrairastrANi sa.nvArya dviShatA.n sarvato.arjunaH . iShubhirbahubhistUrNa.n viddhvA prANAnrarAsa saH .. 10..\\ chhinnatriveNuchakrAkShAnhatayodhAshvasArathIn . vidhvastAyudha tUNIrAnsamunmathita ketanAn .. 11..\\ sa~nchinnayoktra rashmIkAnvi triveNUnvi kUbarAn . vidhvastabandhurayugAnvishastAyudha maNDalAn . rathAnvishakalIkurvanmahAbhrANIva mArutaH .. 12..\\ vismApayanprekShaNIya.n dviShAtAM bhayavardhanam . mahArathasahasrasya sama.n karmArjuno.akarot .. 13..\\ siddhadevarShisa~NghAshcha chAraNAshchaiva tuShTuvuH . devadundubhayo neduH puShpavarShANi chApatan . keshavArjunayormUrdhni prAha vAkchAsharIriNI .. 14..\\ chandrArkAnila vahnInA.n kAnti dIptibaladyutIH . yau sadA bibhraturvIrau tAvimau keshavArjunau .. 15..\\ brahmeshAnAvivAjayyau vIrAvekarathe sthitau . sarvabhUtavarau vIrau naranArAyaNAvubhau .. 16..\\ ityetanmahadAshcharya.n dR^iShTvA shrutvA cha bhArata . ashvatthAmA susa.nyattaH kR^iShNAvabhyadravadraNe .. 17..\\ atha pANDavamasyanta.n yama kAlAntakA~nsharAn . seShuNA pANinAhUya hasandrauNirathAbravIt .. 18..\\ yadi mAM manyase vIra prAptamarhamivAtithim . tataH sarvAtmanAdya tva.n yuddhAtithyaM prayachchha me .. 19..\\ evamAchArya putreNa samAhUto yuyutsayA . bahu mene.arjuno.a.atmAnamida.n chAha janArdanam .. 20..\\ saMshaptakAshcha me vadhyA drauNirAhvayate cha mAm . yadatrAnantaraM prAptaM prashAdhi tvaM mahAbhuja .. 21..\\ evamukto.avahatpArtha.n kR^iShNo droNAtmajAntikam . jaitreNa vidhinAhUta.n vAyurindramivAdhvare .. 22..\\ tamAmantryaika manasA keshavo drauNimabravIt . ashvatthAmansthiro bhUtvA praharAshu sahasva cha .. 23..\\ nirveShTuM bhartR^ipiNDa.n hi kAlo.ayamupajIvinAm . sUkShmo vivAdo viprANA.n sthUlau kShAtrau jayAjayau .. 24..\\ yAM na sa~NkShamase mohAddivyAM pArthasya satkriyAm . tAmAptumichchhanyudhyasva sthiro bhUtvAdya pANDavam .. 25..\\ ityukto vAsudevena tathetyuktvA dvijottamaH . vivyAdha keshava.n ShaShTyA nArAchairarjuna.n tribhiH .. 26..\\ tasyArjunaH susa~NkruddhastribhirbhallaiH sharAsanam . chichchhedAthAnyadAdatta drauNirghoratara.n dhanuH .. 27..\\ sa jya.n kR^itvA nimeShAttadvivyAdhArjuna keshavau . tribhiH sharairvAsudeva.n sahasreNa cha pANDavam .. 28..\\ tataH sharasahasrANi prayutAnyarbudAni cha . sasR^ije drauNirAyastaH sa.nstabhya cha raNe.arjunam .. 29..\\ iShudherdhanuSho jyAyA a~NgulIbhyashcha mAriSha . bAhvoH karAbhyAmuraso vadanaghrANanetrataH .. 30..\\ karNAbhyA.n shiraso.a~Ngebhyo loma vartmabhya eva cha . rathadhvajebhyashcha sharA niShpeturbrahmavAdinaH .. 31..\\ sharajAlena mahatA viddhvA keshava pANDavau . nanAda mudito drauNirmahAmeghaughanisvanaH .. 32..\\ tasya nAnadataH shrutvA pANDavo.achyutamabravIt . pashya mAdhava daurAtmya.n droNaputrasya mAM prati .. 33..\\ vadhaprAptau manyate nau praveshya sharaveshmani . eSho.asya hanmi sa~Nkalpa.n shikShayA cha balena cha .. 34..\\ ashvatthAmnaH sharAnastAMshchhittvaikaika.n tridhA tridhA . vyadhamadbharatashreShTho nIhAramiva mArutaH .. 35..\\ tataH saMshaptakAnbhUyaH sAshvasUta rathadvipAn . dhvajapattigaNAnugrairbANairvivyAdha pANDavaH .. 36..\\ ye ye dadR^ishire tatra yadyadrUpa.n yathA yathA . te te tattachchharairvyAptaM menire.a.atmAnameva cha .. 37..\\ te gANDIvapraNuditA nAnArUpAH patatriNaH . kroshe sAgre sthitAnghnanti dvipAMshcha puruShAnraNe .. 38..\\ bhallaishchhinnAH karAH petuH kariNAM madakarShiNAm . chhinnA yathA parashubhiH pravR^iddhAH sharadi drumAH .. 39..\\ pashchAttu shailavatpetuste gajAH saha sAdibhiH . vajrivajrapramathitA yathaivAdrichayAstathA .. 40..\\ gandharvanagarAkArAnvidhivatkalpitAnrathAn . vinItajavanAnyuktAnAsthitAnyuddhadurmadAn .. 41..\\ sharairvishakalIkurvannamitrAnabhyavIvR^iShat . ala~NkR^itAnashvasAdInpatiMshchAhandhana~njayaH .. 42..\\ dhana~njaya yugAntArkaH saMshaptaka mahArNavam . vyashoShayata duHshoSha.n tIvraiH sharagabhastibhiH .. 43..\\ punardrauNimahAshailaM nArAchaiH sUryasaMnibhaiH . nirbibheda mahAvegaistvaranvajrIva parvatam .. 44..\\ tamAchArya sutaH kruddhaH sAshvayantAramAshugaiH . yuyutsurnAshakadyoddhuM pArthastAnantarAchchhinat .. 45..\\ tataH paramasa~NkruddhaH kANDakoshAnavAsR^ijat . ashvatthAmAbhirUpAya gR^ihAnatithaye yathA .. 46..\\ atha saMshaptakA.nstyaktvA pANDavo drauNimabhyayAt . apA~Nkteyamiva tyaktvA dAtA pA~Nkteyamarthinam .. 47..\\ tataH samabhavadyuddha.n shukrA~Ngirasa varchasoH . nakShatramabhito vyomni shukrA~Ngirasayoriva .. 48..\\ santApayantAvanyonya.n dIptaiH sharagabhastibhiH . lokatrAsa karAvAstA.n vimArgasthau grahAviva .. 49..\\ tato.avidhyadbhruvormadhye nArAchenArjuno bhR^isham . sa tena vibabhau drauNirUrdhvarashmiryathA raviH .. 50..\\ atha kR^iShNau sharashatairashvatthAmnArditau bhR^isham . sarashmi jAlanikarau yugAntArkAvivAsatuH .. 51..\\ tato.arjunaH sarvato dhAramastram avAsR^ijadvAsudevAbhiguptaH . drauNAyani.n chAbhyahanatpR^iShatkair vajrAgnivaivasvatadaNDakalpaiH .. 52..\\ sa keshava.n chArjunaM chAtitejA vivyAdha marmasvatiraudra karmA . bANaiH sumuktairatitIvra vegair yairAhato mR^ityurapi vyatheta .. 53..\\ drauNeriShUnarjunaH saMnivArya vyAyachchhatastaddviguNaiH supu~NkhaiH . ta.n sAshvasUta dhvajamekavIram AvR^itya saMshaptaka sainyamArchhat .. 54..\\ dhanUMShi bANAniShudhIrdhanurjyAH pANInbhujAnpANigata.n cha shastram . chhatrANi ketU.nsturagAnathaiShAM vastrANi mAlyAnyatha bhUShaNAni .. 55..\\ charmANi varmANi manorathAMsh cha priyANi sarvANi shirA.nsi chaiva . chichchheda pArtho dviShatAM pramuktair bANaiH sthitAnAmaparA~NmukhAnAm .. 56..\\ sukalpitAH syandanavAjinAgAH samAsthitAH kR^itayatnairnR^ivIraiH . pArtheritairbANagaNairnirastAs taireva sArdhaM nR^ivarairnipetuH .. 57..\\ padmArka pUrNendusamAnanAni kirITamAlA mukuTotkaTAni . bhallArdha chandra kShura hi.nsitAni prapetururvyAM nR^ishirA.nsyajasram .. 58..\\ atha vipairdevapatidvipAbhair devAri darpolbaNa manyudarpaiH . kali~Nga va~NgA~NganiShAdavIrA jighA.nsavaH pANDavamabhyadhAvan .. 59..\\ teShA.n dvipAnA.n vichakarta pArtho varmANi marmANi karAnniyantR^In . dhvajAH patAkAshcha tataH prapetur vajrAhatAnIva gireH shirA.nsi .. 60..\\ teShu prarugNeShu gurostanUjaM bANaiH kirITI nava sUryavarNaiH . prachchhAdayAmAsa mahAbhrajAlair vAyuH samudyuktamivAMshumantam .. 61..\\ tato.arjuneShUniShubhirnirasya drauNiH sharairarjuna vAsudevau . prachchhAdayitva divi chandrasUryau nanAda so.ambhoda ivAtapAnte .. 62..\\ tamarjunastAMshcha punastvadIyAn abhyarditastairavikR^itta shastraiH . bANAndha kAra.n sahasaiva kR^itvA vivyAdha sarvAniShubhiH supu~NkhaiH .. 63..\\ nApyAdadatsandadhannaiva mu~nchan bANAnraNe.adR^ishyata savyasAchI . hatAMshcha nAgA.nsturagAnpadAtIn sa.nsyUta dehAndadR^ishU rathAMsh cha .. 64..\\ sandhAya nArAchavarAndashAshu drauNistvarannekamivotsasarja . teShA.n cha pa~nchArjunamabhyavidhyan pa~nchAchyutaM nirbibhiduH sumuktAH .. 65..\\ tairAhatau sarvamanuShyamukhyAv asR^ikkSharantau dhanadendra kalpau . samAptavidyena yathAbhibhUtau hatau svidetau kimu menire.anye .. 66..\\ athArjunaM prAha dashArha nAthaH pramAdyase ki.n jahi yodhametam . kuryAddhi doSha.n samupekShito.asau kaShTo bhavedvyAdhirivAkriyAvAn .. 67..\\ tatheti choktvAchyutamapramAdI drauNiM prayatnAdiShubhistatakSha . chhittvAshvarashmI.nsturagAnavidhyat te ta.n raNAdUhuratIva dUram .. 68..\\ AvR^itya neyeSha punastu yuddhaM pArthena sArdhaM matimAnvimR^ishya . jAna~njayaM niyata.n vR^iShNivIre dhana~njaye chA~NgirasA.n variShThaH .. 69..\\ pratIpa kAye tu raNAdashvatthAmni hR^ite hayaiH . mantrauShadhikriyA dAnairvyAdhau dehAdivAhR^ite .. 70..\\ saMshaptakAnabhimukhau prayAtau keshavArjunau . vAtoddhUta patAkena syandanenaughanAdinA .. 71..\\ \medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 13} s athottareNa pANDUnA.n senAyA.n dhvanirutthitaH . rathanAgAshvapattInA.n daNDadhAreNa vadhyatAm .. 1..\\ nivartayitvA tu ratha.n keshavo.arjunamabravIt . vAhayanneva turagAngaruDAnilara.nhasaH .. 2..\\ mAgadho.athApyatikrAnto dviradena pramAthinA . bhagadattAdanavaraH shikShayA cha balena cha .. 3..\\ ena.n hatvA nihantAsi punaH saMshaptakAniti . vAkyAnte prApayatpArtha.n daNDadhArAntikaM prati .. 4..\\ sa mAgadhAnAM pravaro.a~Nkusha graho graheShvasahyo vikacho yathA grahaH . sapatnasenAM pramamAtha dAruNo mahI.n samagrAM vikacho yathA grahaH .. 5..\\ sukalpita.n dAnava nAgasaMnibhaM mahAbhrasa.nhrAdamamitramardanam . rathAshvamAta~NgagaNAnsahasrashaH samAsthito hanti sharairdvipAnapi .. 6..\\ rathAnadhiShThAya sa vAjisArathIn rathAMsh cha padbhistvarito vyapothayat . dvipAMshcha padbhyA.n charaNaiH kareNa cha dvipAsthito hanti sa kAlachakravat .. 7..\\ narAMshcha kArShNAyasa varma bhUShaNAn nipAtya sAshvAnapi pattibhiH saha . vyapothayaddanti vareNa shuShmiNA sa shabdavatsthUlanaDAnyathAtathA .. 8..\\ athArjuno jyAtalanemi nisvane mR^ida~NgabherIbahu sha~NkhanAdite . narAshvamAta~NgasahasranAditai rathottamenAbhyapataddvipottamam .. 9..\\ tato.arjuna.n dvAdashabhiH sharottamair janArdana.n ShoDashabhiH samArdayat . sa daNDadhArasturagA.nstribhistribhis tato nanAda prajahAsa chAsakR^it .. 10..\\ tato.asya pArthaH sa guNeShu kArmukaM chakarta bhallairdhvajamapyala~NkR^itam . punarniyantR^Insaha pAdagoptR^ibhis tatastu chukrodha girivrajeshvaraH .. 11..\\ tato.arjunaM bhinnakaTena dantinA ghanAghanena anilatulyara.nhasA . atIva chukShobhayiShurjanArdanaM dhana~njaya.n chAbhijaghAna tomaraiH .. 12..\\ athAsya bAhU dvipahastasaMnibhau shirashcha pUrNendunibhAnana.n tribhiH . kShuraiH prachichchheda sahaiva pANDavas tato dvipaM bANashataiH samArdayat .. 13..\\ sa pArtha bANaistapanIyabhUShaNaiH samAruchatkA~nchanavarma bhR^iddvipaH . tathA chakAshe nishi parvato yathA davAgninA prajvalitauShadhi drumaH .. 14..\\ sa vedanArto.ambudanisvano nadaMsh chalanbhramanpraskhalito.a.aturo dravan . papAta rugNaH saniyantR^ikastathA yathA girirvajranipAta chUrNitaH .. 15..\\ himAvadAtena suvarNamAlinA himAdrikUTapratimena dantinA . hate raNe bhrAtari daNDa Avrajaj jighA.nsurindrAvaraja.n dhana~njayam .. 16..\\ sa tomarairarkakaraprabhaistribhir janArdanaM pa~nchabhireva chArjunam . samarpayitvA vinanAda chArdaryas tato.asya bAhU vichakarta pANDavaH .. 17..\\ kShura prakR^ittau subhR^isha.n sa tomarau chyutA~Ngadau chandanarUShitau bhujau . gajAtpatantau yugapadvirejatur yathAdrishR^i~NgAtpatitau mahoragau .. 18..\\ athArdhachandreNa hR^ita.n kirITinA papAta daNDasya shiraH kShiti.n dvipAt . tachchhoNitAbhaM nipatadvireje divAkaro.astAdiva pashchimA.n disham .. 19..\\ atha dvipa.n shvetanagAgra saMnibhaM divAkarAMshu pratimaiH sharottamaiH . bibheda pArtaH sa papAta nAnadan himAdrikUTaH kulishAhato yathA .. 20..\\ tato.apare tatppratimA jagottamA jigIShavaH sa.nyati savyasAchinam . tathA kR^itAstena yathaiva tau dvipau tataH prabhagna.n sumahadriporbalam .. 21..\\ gajA rathAshvAH puruShAshcha sa~NghashaH parasparaghnAH paripeturAhave . parasparapraskhalitAH samAhatA bhR^isha.n cha tattatkulabhAShiNo hatAH .. 22..\\ athArjuna.n sve parivArya sainikAH purandara.n devagaNA ivAbruvan . abhaiShma yasmAnmaraNAdiva prajAH sa vIra diShTyA nihatastvayA ripuH .. 23..\\ na chetparitrAsya imA~njanAnbhayAd dviShadbhirevaM balibhiH prapIDitAn . tathAbhaviShyaddviShatAM pramodanaM yathA hateShveShviha no.ariShu tvayA .. 24..\\ itIva bhUyashcha suhR^idbhirIritA nishamya vAchaH sumanAstato.arjunaH . yathAnurUpaM pratipUjya ta.n janaM jagAma saMshaptaka sa~NghahA punaH .. 25..\\ \medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 14} s pratyAgatya punarjiShNurahansaMshaptakAnbahUn . vakrAnuvakra gamanAda~NgAraka iva grahaH .. 1..\\ pArtha bANahatA rAjannarAshvarathaku~njarAH . vichelurbabhramurneduH peturmamlushcha mAriSha .. 2..\\ dhurya.n dhuryatarAnsUtAnrathAMshcha parisa~NkShipan . pANInpANigata.n shastraM bAhUnapi shirA.nsi cha .. 3..\\ bhallaiH kShurairardhachandrairvatsadantaishcha pANDavaH . chichchhedAmitra vIrANA.n samare pratiyudhyatAm .. 4..\\ vAshitArthe yuyutsanto vR^iShabhA vR^iShabha.n yathA . Apatantyarjuna.n shUrAH shatasho.atha sahasrashaH .. 5..\\ teShA.n tasya cha tadyuddhamabhavallomaharShaNam . trailokyavijaye yAdR^igdaityAnA.n saha vajriNA .. 6..\\ tamavidhyattribhirbANairdanda shUkairivAhibhiH . ugrAyudhastatastasya shiraH kAyAdapAharat .. 7..\\ te.arjuna.n sarvataH kruddhA nAnAshastrairavIvR^iShan . marudbhiH preShitA meghA himavantamivoShNage .. 8..\\ astrairastrANi sa.nvArya dviShatA.n sarvato.arjunaH . samyagastaiH sharaiH sarvAnsahitAnahanadbahUn .. 9..\\ chhinnatriveNuja~NgheShAnnihatapArShNi sArathIn . sa~nchinnarashmi yoktrAkShAnvyanukarSha yugAnrathAn . vidhvastasarvasaMnAhAnbANaish chakre.arjunastvaran .. 10..\\ te rathAstatra vidhvastAH parArdhyA bhAntyanekashaH . dhaninAmiva veshmAni hatAnyagnyanilAmbubhiH .. 11..\\ dvipAH sambhinnamarmANo vajrAshanisamaiH sharaiH . peturgiryagraveshmAni vajravAtAgnibhiryathA .. 12..\\ sArohAsturagAH peturbahavo.arjuna tADitAH . nirjihvAntrAH kShitau kShINA rudhirArdrAH sudurdR^ishaH .. 13..\\ narAshvanAgA nArAchaiH sa.nsyUtAH savyasAchinA . babhramushchaskhaluH peturnedurmamlushcha mAriSha .. 14..\\ aNakaishcha shilA dhAtairvajrAshaniviShopamaiH . sharairnijaghnivAnpArtho mahendra iva dAnavAn .. 15..\\ mahArhavarmAbharaNA nAnArUpAmbarAyudhAH . sa rathAH sa dhvajA vIrA hatAH pArthena sherate .. 16..\\ vijitAH puNyakarmANo vishiShTAbhijana shrutAH . gatAH sharIrairvasudhAmUrjitaiH karmabhirdivam .. 17..\\ athArjuna ratha.n vIrAstvadIyAH samupAdravan . nAnAjanapadAdhyakShAH sagaNA jAtamanyavaH .. 18..\\ uhyamAnA rathAshvaiste pattayashcha jighA.nsavaH . samabhyadhAvannasyanto vividha.n kShipramAyudham .. 19..\\ tadAyudha mahAvarSha.n kShipta.n yodhamahAmbudaiH . vyadhamannishitairbANaiH kShipramarjuna mArutaH .. 20..\\ sAshvapattidviparathaM mahAshastraughamaplavam . sahasA santitIrShantaM pArtha.n shastrAstrasetunA .. 21..\\ athAbravIdvAsudevaH pArtha.n kiM krIDase.anagha . saMshaptakAnpramathyaitA.nstataH karNavadhe tvara .. 22..\\ tathetyuktvArjunaH kShipra.n shiShTAnsaMshaptakA.nstadA . AkShipya shastreNa balAddaityAnindra ivAvadhIt .. 23..\\ AdadhatsandadhannAShUndR^iShTaH kaishchidraNe.arjunaH . vimu~nchanvA sharA~nshIghra.n dR^ishyate sma hi kairapi .. 24..\\ Ashcharyamiti govindo bruvannashvAnachodayat . ha.nsA.nsa gaurAste senA.n ha.nsAH sara ivAvishan .. 25..\\ tataH sa~NgrAmabhUmi.n tA.n vartamAne janakShaye . avekShamANo govindaH savyasAchinamabravIt .. 26..\\ eSha pArtha mahAraudro vartate bharatakShayaH . pR^ithivyAM pArthivAnA.n vai duryodhanakR^ite mahAn .. 27..\\ pashya bhArata chApAni rukmapR^iShThAni dhanvinAm . mahatAmapaviddhAni kalApAniShudhIstathA .. 28..\\ jAtarUpamayaiH pu~NkhaiH sharAMshcha nataparvaNaH . tailadhautAMshcha nArAchAnnirmuktAniva pannagAn .. 29..\\ hastidanta tsarUnkhaDgA~njAtarUpapariShkR^itAn . AkIrNA.nstomarAMshchApAMshchitrAnhemavibhUShitAn .. 30..\\ varmANi chApaviddhAni rukmapR^iShThAni bhArata . suvarNavikR^itAnprAsA~nshaktIH kanakabhUShitAH .. 31..\\ jAmbUnadamayaiH paTTairbaddhAshcha vipulA gadAH . jAtarUpamayIshcharShTIH paTTishAnhemabhUShitAn .. 32..\\ daNDaiH kanakachitraishcha vipraviddhAnparashvadhAn . ayaH kushAntAnpatitAnmusalAni gurUNi cha .. 33..\\ shataghnIH pashya chitrAshcha vipulAnparighA.nstathA . chakrANi chApaviddhAni mudgarAMshcha bahUnraNe .. 34..\\ nAnAvidhAni shastrANi pragR^ihya jaya gR^iddhinaH . jIvanta iva lakShyante gatasattvAstarasvinaH .. 35..\\ gadA vimathitairgAtrairmusalairbhinnamastakAn . gajavAjirathakShuNNAnpashya yodhAnsahasrashaH .. 36..\\ manuShyagajavAjInA.n sharashaktyR^iShTitomaraiH . nistriMshaiH paTTishaiH prAsairnakharairlaguDairapi .. 37..\\ sharIrairbahudhA bhinnaiH shoNitaughapariplutaiH . gatAsubhiramitraghna sa.nvR^itA raNabhUmayaH .. 38..\\ bAhubhishchandanAdigdhaiH sA~NgadaiH shubhabhUShaNaiH . sa talatraiH sa keyUrairbhAti bhArata medinI .. 39..\\ sA~NgulitrairbhujAgraishcha vipraviddhairala~NkR^itaiH . hastihastopamaishchhinnairUrubhishcha tarasvinAm .. 40..\\ baddhachUDA maNivaraiH shirobhishcha sakuNDalaiH . nikR^ittairvR^iShabhAkShANA.n virAjati vasundharA .. 41..\\ kabandhaiH shoNitAdigdhaishchhinnagAtrashiro dharaiH . bhUrbhAti bharatashreShTha shAntArchirbhirivAgnibhiH .. 42..\\ rathAnbahuvidhAnbhagnAnhemaki~NkiNinaH shubhAn . ashvAMshcha bahudhA pashya shoNitena pariplutAn .. 43..\\ yodhAnA.n cha mahAsha~NkhAnpANDurAMshcha prakIrNakAn . nirastajihvAnmAta~NgA~nshayAnAnparvatopamAn .. 44..\\ vaijayantI vichitrAMshcha hatAMshcha gajayodhinaH . vAraNAnAM paristomAnsuyuktAmbara kambalAn .. 45..\\ vipATinA vichitrAshcha rUpachitrAH kuthAstathA . bhinnAshcha bahudhA ghaNTAH patadbhishchUrNitA gajaiH .. 46..\\ vaiDUrya maNidaNDAMshcha patitAna~NkushAnbhuvi . baddhAH sAdidhvajAgreShu suvarNavikR^itAH kashAH .. 47..\\ vichitrAnmaNichitrAMshcha jAtarUpapariShkR^itAn . ashvAstara paristomAnrA~NkavAnpatitAnbhuvi .. 48..\\ chUDAmaNInnarendrANA.n vichitrAH kA~nchanasrajaH . chhatrANi chApaviddhAni chAmAra vyajanAni cha .. 49..\\ chandra nakShatrabhAsaishcha vadanaishchArukuNDalaiH . kL^ipta shmashrubhiratyartha.n vIrANAM samala~NkR^itaiH . vadanaiH pashya sa~nchannAM mahI.n shoNitakardamAm .. 50..\\ sa jIvAMshcha narAnpashya kUjamAnAnsamantataH . upAsyamAnAnbahubhirnyastashastrairvishAM pate .. 51..\\ GYAtibhiH sahitaistatra rodamAnairmuhurmuhuH . vyutkrAntAnaparAnyodhAMshchhAdayitvA tarasvinaH . punaryuddhAya gachchhanti jaya gR^iddhAH pramanyavaH .. 52..\\ apare tatra tatraiva paridhAvanti mAninaH . GYAtibhiH patitaiH shUrairyAchyamAnAstathodakam .. 53..\\ jalArtha.n cha gatAH ke chinniShprANA bahavo.arjuna . saMnivR^ittAshcha te shUrAstAndR^iShTvaiva vichetasaH .. 54..\\ jala.n dR^iShTvA pradhAvanti kroshamAnAH parasparam . jalaM pItvA mR^itAnpashya pibato.anyAMshcha bhArata .. 55..\\ parityajya priyAnanye bAndhavAnbAndhavapriya . vyutkrAntAH samadR^ishyanta tatra tatra mahAraNe .. 56..\\ pashyAparAnnarashreShTha sandaShTauShTha puTAnpunaH . bhrukuTI kuTilairvaktraiH prekShamANAnsamantataH .. 57..\\ etattavaivAnurUpa.n karmArjuna mahAhave . divi vA devarAjasya tvayA yatkR^itamAhave .. 58..\\ eva.n tAM darshayankR^iShNo yuddhabhUmiM kirITine . gachchhannevAshR^iNochchhabda.n duryodhana bale mahat .. 59..\\ sha~NkhadundubhinirghoShAnbherI paNavamishritAn . rathAshvagajanAdAMshcha shasttra shabdAMshcha dAruNAn .. 60..\\ pravishya tadbala.n kR^iShNasturagairvAtavegibhiH . pANDyenAbhyarditA.n senA.n tvadIyAM vIkShya dhiShThitaH .. 61..\\ sahi nAnAvidhairbANairiShvAsa pravaro yudhi . nyahanaddviShatA.n vrAtAngatAsUnantako yathA .. 62..\\ gajavAjimanuShyANA.n sharIrANi shitaiH sharaiH . bhittvA praharatA.n shreShTho videhAsUMshchakAra saH .. 63..\\ shatrupravIrairastAni nAnAshastrANi sAyakaiH . bhittvA tAnahanatpANDyaH shatrU~nshakra ivAsurAn .. 64..\\ \medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 15} dhr proktastvayA pUrvameva pravIro lokavishrutaH . na tvasya karmasa~NgrAme tvayA sa~njaya kIrtitam .. 1..\\ tasya vistarato brUhi pravIrasyAdya vikramam . shikShAM prabhAva.n vIrya.n cha pramANaM darpameva cha .. 2..\\ s droNa bhIShma kR^ipa drauNikarNArjuna janArdanAn . samAptavidyAndhanuShi shreShThAnyAnmanyase yudhi .. 3..\\ tulyatA karNa bhIShmAbhyAmAtmano yena dR^ishyate . vAsudevArjunAbhyA.n cha nyUnatAM nAtmanIchchhati .. 4..\\ sa pANDyo nR^ipatishreShThaH sarvashastrabhR^itA.n varaH . karNasyAnIkamavadhItparibhUta ivAntakaH .. 5..\\ tadudIrNarathAshva.n cha pattipravara ku~njaram . kulAla chakravadbhrAntaM pANDyenAdhiShThitaM balam .. 6..\\ vyashva sUta dhvajarathAnvipraviddhAyudhAnripUn . samyagastaiH sharaiH pANDyo vAyurmeghAnivAkShipat .. 7..\\ dviradAnprahata prothAnvipatAka dhvajAyudhAn . sa pAdarakShAnavadhIdvajreNArInivArihA .. 8..\\ sa shaktiprAsa tUNIrAnashvArohAnhayAnapi . pulinda khasha bAhlIkAnniShAdAndhraka ta~NgaNAn .. 9..\\ dAkShiNAtyAMshcha bhojAMshcha krUrAnsa~NgrAmakarkashAn . vishastra kavachAnbANaiH kR^itvA pANDyo.akarodvyasUn .. 10..\\ chatura~NgaM balaM bANairnighnantaM pANDyamAhave . dR^iShTvA drauNirasambhrAntamasambhrAntataro.abhyayAt .. 11..\\ AbhAShya chainaM madhuramabhi nR^ityannabhItavat . prAha praharatA.n shreShThaH smitapUrvaM samAhvayan .. 12..\\ rAjankamalapatrAkSha pradhAnAyudha vAhana . vajrasa.nhanana prakhyapradhAnabalapauruSha .. 13..\\ muShTishliShTAyudhAbhyA.n cha vyAyatAbhyAM mahaddhanuH . dorbhyA.n visphArayanbhAsi mahAjaladavadbhR^isham .. 14..\\ sharavarShairmahAvegairamitrAnabhivarShataH . madanyaM nAnupashyAmi prativIra.n tavAhave .. 15..\\ rathadviradapattyashvAnekaH pramathase bahUn . mR^igasa~NghAnivAraNye vibhIrbhImabalo hariH .. 16..\\ mahatA rathaghoSheNa divaM bhUmi.n cha nAdayan . varShAnte sasyahA pItho bhAbhirApUrayanniva .. 17..\\ sa.nspR^ishAnaH sharA.nstIkShNA.nstUNAdAshIviShopamAn . mayaivaikena yudhyasva tryambakeNAndhako yathA .. 18..\\ evamuktastathetyuktvA prahareti cha tADitaH . karNinA droNa tanaya.n vivyAdha malayadhvajaH .. 19..\\ marmabhedibhiratyugrairbANairagnishikhopamaiH . smayannabhyahanaddrauNiH pANDyamAchArya sattamaH .. 20..\\ tato navAparA.nstIkShNAnnArAchAnka~NkavAsasaH . gatyA dashamyA sa.nyuktAnashvatthAmA vyavAsR^ijat .. 21..\\ teShAM pa~nchAchchhinatpANDyaH pa~nchabhirnishitaiH sharaiH . chatvAro.abhyAhananvAhAnAshu te vyasavo.abhavan .. 22..\\ atha droNasutasyeShU.nstAMshchhittvA nishitaiH sharaiH . dhanurjyA.n vitatAM pANDyashchichchhedAditya varchasaH .. 23..\\ vijya.n dhanurathAdhijyaM kR^itvA drauNiramitrahA . tataH sharasahasrANi preShayAmAsa pANDyataH . iShusambAdhamAkAshamakaroddisha eva cha .. 24..\\ tatastAnasyataH sarvAndrauNerbANAnmahAtmanaH . jAnAno.apyakShayAnpANDyo.ashAtayatpuruSharShabhaH .. 25..\\ prahitA.nstAnprayatnena chhittvA drauNeriShUnariH . chakrarakShau tatastasya prANudannishitaiH sharaiH .. 26..\\ athArerlAghava.n dR^iShTvA maNDalIkR^itakArmukaH . prAsyaddroNasuto bANAnvR^iShTiM pUShAnujo yathA .. 27..\\ aShTAvaShTa gavAnyUhuH shakaTAni yadAyudham . ahnastadaShTa bhAgena drauNishchikShepa mAriSha .. 28..\\ tamantakamiva kruddhamantakAlAntakopamam . ye ye dAdR^ishire tatra visa~nj~nAH prAyasho.abhavan .. 29..\\ parjanya iva gharmAnte vR^iShTyA sAdridrumAM mahIm . AchArya putrastA.n senAM bANavR^iShTyAbhyavIvR^iShat .. 30..\\ drauNiparjanyamuktA.n tAM bANavR^iShTi.n suduHsahAm . vAyavyAstreNa sa kShipra.n ruddhvA pANDyAnilo.anadat .. 31..\\ tasya nAnadataH ketu.n chandanAgurubhUShitam . malayapratimadrauNishchhittvAshvAMsh chaturo.ahanat .. 32..\\ sUtamekeShuNA hatvA mahAjalada nisvanam . dhanushchhittvArdha chandreNa vyadhamattilasho ratham .. 33..\\ astrairastrANi sa.nvArya chhittvA sarvAyudhAni cha . prAptamapyahita.n drauNirna jaghAna raNepsayA .. 34..\\ hateshvaro danti varaH sukalpitas tvarAbhisR^iShTaH pratisharmago balI . tamadhyatiShThanmalayeshvaro mahAn yathAdrishR^i~Nga.n harirunnada.nstathA .. 35..\\ sa tomaraM bhAskararashmisaMnibhaM balAstra sargottama yatnamanyubhiH . sasarja shIghraM pratipIDayangajaM guroH sutAyAdripatIshvaro nadan .. 36..\\ maNipratAnottama vajrahATakair ala~NkR^ita.n chAMshuka mAlyamauktikaiH . hato.asyasAvityasakR^inmudA nadan parAbhinaddrauNivarA~NgabhUShaNam .. 37..\\ tadarkachandra grahapAvakatviShaM bhR^ishAbhighAtAtpatita.n vichUrNitam . mahendravajrAbhihataM mahAvanaM yathAdrishR^i~Nga.n dharaNItale tathA .. 38..\\ tataH prajajvAla pareNa manyunA padAhato nAgapatiryathAtathA . samAdadhe chAntaka daNDasaMnibhAn iShUnamitrAnta karAMshchaturdasha .. 39..\\ dvipasya pAdAgra karAnsa pa~nchabhir nR^ipasya bAhU cha shiro.atha cha tribhiH . jaghAna ShaDbhiH ShaDR^itUttama tviShaH sa pANDya rAjAnucharAnmahArathAn .. 40..\\ sudIrgha vR^ittau varachandanokShitau suvarNamuktA maNivajra bhUShitau . bhujau dharAyAM patitau nR^ipasya tau viveShTaturtArkShya hatAvivoragau .. 41..\\ shirashcha tatpUrNashashiprabhAnanaM saroShatAmrAyata netramunnasam . kShitau vibabhrAja patatsakuNDalaM vishAkhayormadhyagataH shashI yathA .. 42..\\ samAptavidya.n tu guroH sutaM nR^ipaH samAptakarmANamupetya te sutaH . suhR^idvR^ito.atyarthamapUjayanmudA jite balau viShNumivAmareshvaraH .. 43..\\ \medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 16} dhr pANDye hate kimakarodarjuno yudhi sa~njaya . ekavIreNa karNena drAviteShu pareShu cha .. 1..\\ samAptavidyo balavAnyukto vIrashcha pANDavaH . sarvabhUteShvanuGYAtaH sha~NkareNa mahAtmanA .. 2..\\ tasmAnmahadbhaya.n tIvramamitraghnAddhana~njayAt . sa yattatrAkarotpArthastanmamAchakShva sa~njaya .. 3..\\ s hate pANDye.arjuna.n kR^iShNastvarannAha vacho hitam . pashyAtimAnya.n rAjAnamapayAtAMshcha pANDavAn .. 4..\\ ashvatthAmnashcha sa~NkalpAddhatAH karNena sR^i~njayAH . tathAshvanaranAgAnA.n kR^itaM cha kadanaM mahat . ityAchaShTa sudurdharSho vAsudevaH kirITine .. 5..\\ etachchhrutvA cha dR^iShTvA cha bhrAturghore mahadbhayam . vAhayAshvAnhR^iShIkesha kShipramityAha pANDavaH .. 6..\\ tataH prAyAddhR^iShIkesho rathenApratiyodhinA . dAruNashcha punastatra prAdurAsItsamAgamaH .. 7..\\ tataH pravavR^ite bhUyaH sa~NgrAmo rAjasattama . karNasya pANDavAnA.n cha yama rAShTravivardhanaH .. 8..\\ dhanUMShi bANAnparighAnasi tomarapaTTishAn . musalAni bhushuNDIshcha shakti.DShTi parashvadhAn .. 9..\\ gadAH prAsAnasInkuntAnbhiNDipAlAnmahA~NkushAn . pragR^ihya kShipramApetuH parasparajigIShayA .. 10..\\ bANajyA talashabdena dyA.n dishaH pradisho viyat . pR^ithivIM nemighoSheNa nAdayanto.abhyayuH parAn .. 11..\\ tena shabdena mahatA sa.nhR^iShTAshchakrurAhavam . vIrA vIrairmahAghora.n kalahAntaM titIrShavaH .. 12..\\ jyAtalatra dhanuH shabdAH ku~njarANA.n cha bR^i.nhitam . tADitAnA.n cha patatAM ninAdaH sumahAnabhUt .. 13..\\ bANashabdAMshcha vividhA~nshUrANAmabhigarjatAm . shrutvA shabdaM bhR^isha.n tresurjaghnurmamlushcha bhArata .. 14..\\ teShAM nAnadyatA.n chaiva shastravR^iShTiM cha mu~nchatAm . bahUnAdhirathiH karNaH pramamAtha raNeShubhiH .. 15..\\ pa~ncha pA~nchAla vIrANA.n rathAndasha cha pa~ncha cha . sAshvasUta dhvajAnkarNaH sharairninye yamakShayam .. 16..\\ yodhamukhyA mahAvIryAH pANDUnA.n karNamAhave . shIghrAstrA divamAvR^itya parivavruH samantataH .. 17..\\ tataH karNo dviShatsenA.n sharavarShairviloDayan . vijagAhe.aNDajApUrNAM padminImiva yUthapaH .. 18..\\ dviShanmadhyamavaskandya rAdheyo dhanuruttamam . vidhunvAnaH shitairbANaiH shirA.nsyunmathya pAtayat .. 19..\\ charma varmANi sa~nchindya nirvApamiva dehinAm . viShehurnAsya samparka.n dvitIyasya patatriNaH .. 20..\\ varma dehAsu mathanairdhanuShaH prachyutaiH sharaiH . maurvyA talatrairnyavadhItkashayA vAjino yathA .. 21..\\ pANDusR^i~njaya pA~nchAlA~nsharagocharamAnayat . mamarda karNastarasA si.nho mR^igagaNAniva .. 22..\\ tataH pA~nchAla putrAshcha draupadeyAshcha mAriSha . yamau cha yuyudhAnashcha sahitAH karNamabhyayuH .. 23..\\ vyAyachchhamAnAH subhR^isha.n kurupANDavasR^i~njayAH . priyAnasUnraNe tyaktvA yodhA jagmuH parasparam .. 24..\\ susaMnaddhAH kavachinaH sa shirastrANabhUShaNAH . gadAbhirmusalairchAnye parighairshcha mahArathAH .. 25..\\ samabhyadhAvanta bhR^isha.n devA daNDairivodyataiH . nadantashchAhvayantashcha pravalgantashcha mAriSha .. 26..\\ tato nijaghnuranyonyaM petushchAhavatADitAH . vamanto rudhira.n gAtrairvimastiShkekShaNA yudhi .. 27..\\ dantapUrNaiH sa rudhirairvaktrairdADima saMnibhaiH . jIvanta iva chApyete tasthuH shastropabR^i.nhitAH .. 28..\\ paraspara.n chApyapare paTTishairasibhistathA . shaktibhirbhiNDipAlaishcha nakharaprAsatomaraiH .. 29..\\ tatakShushchichchhidushchAnye bibhidushchikShipustathA . sa~ncakartushcha jaghnushcha kruddhA nirbibhidush cha ha .. 30..\\ peturanyonyanihatA vyasavo rudhirokShitAH . kSharantaH svarasa.n raktaM prakR^itAshchandanA iva .. 31..\\ rathai rathA vinihatA hastinashchApi hastibhiH . narA naravaraiH peturashvAshchAshvaiH sahasrashaH .. 32..\\ dhvajAH shirA.nsi chchhatrANi dvipahastA nR^iNAM bhujAH . kShurairbhallArdha chandraishcha chhinnAH shastrANi tatyajuH .. 33..\\ narAMshcha nAgAMshcha rathAnhayAnmamR^idurAhave . ashvArohairhatAH shUrAshchhinnahastAshcha dantinaH .. 34..\\ sa patAkAdhvajAH peturvishIrNA iva parvatAH . pattibhishcha samAplutya dviradAH syandanAstathA .. 35..\\ prahatA hanyamAnAshcha patitAshchaiva sarvashaH . ashvArohAH samAsAdya tvaritAHpattibhirhatAH . sAdibhiH pattisa~NghAshcha nihatA yudhi sherate .. 36..\\ mR^iditAnIva padmAni pramlAnA iva cha srajaH . hatAnA.n vadanAnyAsangAtrANi cha mahAmate .. 37..\\ rUpANyatyartha kAmyAni dviradAshvanR^iNAM nR^ipa . samunnAnIva vastrANi prApurdurdarshatAM param .. 38..\\ \medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 17} s hastibhistu mahAmAtrAstava putreNa choditAH . dhR^iShTadyumna.n jighA.nsantaH kruddhAH pArShatamabhyayuH .. 1..\\ prAchyAshcha dAkShiNAtyAshcha pravIrA gajayodhinaH . a~NgA va~NgAshcha puNDrAshcha mAgadhAstAmraliptakAH .. 2..\\ mekalAH koshalA madrA dashArNA niShadhAstathA . gajayuddheShu kushalAH kali~NgaiH saha bhArata .. 3..\\ sharatomara nArAchairvR^iShTimanta ivAmbudAH . siShichuste tataH sarve pA~nchAlAchalamAhave .. 4..\\ tAnsaMmimardiShurnAgAnpArShNya~NguShThA~NkushairbhR^isham . pothitAnpArShato bANairnArAchaishchAbhyavIvR^iShat .. 5..\\ ekaika.n dashabhiH ShaDbhiraShTAbhirapi bhArata . dviradAnabhivivyAdha kShiptairgirinibhA~nsharaiH . prachchhAdyamAno dviradairmeghairiva divAkaraH .. 6..\\ paryAsuH pANDupA~nchAlA nadanto nishitAyudhAH . tAnnAgAnabhivarShanto jyAtantrI sharanAditaiH .. 7..\\ nakulaH sahadevashcha draupadeyAH prabhadrakAH . sAtyakishcha shikhaNDI cha chekitAnashcha vIryavAn .. 8..\\ te mlechchhaiH preShitA nAgA narAnashvAnrathAnapi . hastairAkShipya mamR^iduH padbhishchApyatimanyavaH .. 9..\\ bibhidushcha viShANAgraiH samAkShipya cha vikShipuH . viShANa lagnaishchApyanye paripeturvibhIShaNAH .. 10..\\ pramukhe vartamAna.n tu dvipa.n va~Ngasya sAtyakiH . nArAchenogra vegena bhittvA marmaNyapAtayat .. 11..\\ tasyAvarjitanAgasya dviradAdutpatiShyataH . nArAchenAbhinadvakShaH so.apatadbhuvi sAtyakeH .. 12..\\ puNDrasyApatato nAga.n chalantamiva parvatam . sahadevaH prayatnAttairnArAchairvyahanattribhiH .. 13..\\ vipatAka.n viyantAraM vivarma dhvajajIvitam . ta.n kR^itvA dviradaM bhUyaH sahadevo.a~NgamabhyagAt .. 14..\\ sahadeva.n tu nakulo vArayitvA~NgamArdayat . nArAchairyamadaNDAbhaistribhirnAga.n shatena cha .. 15..\\ divAkarakaraprakhyAna~NgashchikShepa tomarAn . nakulAya shatAnyaShTau tridhaikaika.n tu so.achchhinat .. 16..\\ tathArdha chandreNa shirastasya chichchheda pANDavaH . sa papAta hato mlechchhastenaiva saha dantinA .. 17..\\ AchArya putre nihate hastishikShA vishArade . a~NgAH kruddhA mahAmAtrA nAgairnakulamabhyayuH .. 18..\\ chalatpatAkaiH pramukhairhemakakShyA tanuchchhadaiH . mimardishantastvaritAH pradIptairiva parvataiH .. 19..\\ mekalotkala kAli~NgA niShAdAstAmraliptakAH . sharatomara varShANi vimu~nchanto jighA.nsavaH .. 20..\\ taishchhAdyamAnaM nakula.n divAkaramivAmbudaiH . pari petuH susa.nrabdhAH pANDupA~nchAla somakAH .. 21..\\ tatastadabhavadyuddha.n rathinAM hastibhiH saha . sR^ijatA.n sharavarShANi tomarAMshcha sahasrashaH .. 22..\\ nAgAnAM prasphuTuH kumbhA marmANi vividhAni cha . dantAshchaivAtividdhAnAM nArAchairbhUShaNAni cha .. 23..\\ teShAmaShTau mahAnAgAMshchatuHShaShTyA sutejanaiH . sahadevo jaghAnAshu te petuH saha sAdibhiH .. 24..\\ a~njo gatibhirAyamya prayatnAddhanuruttamam . nArAchairahanannAgAnnakulaH kuranandana .. 25..\\ tataH shaineya pA~nchAlyau draupadeyAH prabhadrakAH . shikhaNDI cha mahAnAgAnsiShichuH sharavR^iShTibhiH .. 26..\\ te pANDuyodhAmbudharaiH shatrudviradaparvatAH . bANavarShairhatAH peturvajravarShairivAchalAH .. 27..\\ eva.n hatvA tava gajA.nste pANDunaraku~njarAH . druta.n senAmavaikShanta bhinnakUlAmivApagAm .. 28..\\ te tA.n senAmavAlokya pANDuputrasya sainikAH . vikShobhayitvA cha punaH karNamevAbhidudruvuH .. 29..\\ sahadeva.n tataH kruddhaM dahantaM tava vAhinIm . duHshAsano mahArAja bhrAtA bhrAtaramabhyayAt .. 30..\\ tau sametau mahAyuddhe dR^iShTvA tatra narAdhipAH . si.nhanAda ravAMshchakrurvAsA.nsyAdudhuvush cha ha .. 31..\\ tato bhArata kruddhena tava putreNa dhanvinA . pANDuputrastribhirbANairvakShasyabhihato balI .. 32..\\ sahadevastato rAjannArAchena tavAtmajam . viddhvA vivyAdha saptatyA sArathi.n cha tribhistribhiH .. 33..\\ duHshAsanastadA rAjaMshchhittvA chApaM mahAhave . sahadeva.n trisaptatyA bAhvorurasi chArdayat .. 34..\\ sahadevastataH kruddhaH khaDga.n gR^ihya mahAhave . vyAvidhyata yudhA.n shreShThaH shrImA.nstava sutaM prati .. 35..\\ sa mArgaNagaNa.n chApaM chhittvA tasya mahAnasiH . nipapAta tato bhUmau chyutaH sarpa ivAmbarAt .. 36..\\ athAnyaddhanurAdAya sahadevaH pratApavAn . duHshAsanAya chikShepa bANamantakara.n tataH .. 37..\\ tamApatanta.n vishikhaM yamadaNDopamatviSham . khaDgena shitadhAreNa dvidhA chichchheda kauravaH .. 38..\\ tamApatanta.n sahasA nistriMshaM nishitaiH sharaiH . pAtayAmAsa samare sahadevo hasanniva .. 39..\\ tato bANAMshchatuHShaShTi.n tava putro mahAraNe . sahadeva rathe tUrNaM pAtayAmAsa bhArata .. 40..\\ tA~nsharAnsamare rAjanvegenApatato bahUn . ekaikaM pa~nchabhirbANaiH sahadevo nyakR^intata .. 41..\\ sa nivArya mahAbANA.nstava putreNa preShitAn . athAsmai subahUnbbANA.nrmAdrIputraH samAchinot .. 42..\\ tataH kruddho mahArAja sahadevaH pratAvanA . samAdhatta shara.n ghoraM mR^ityukAlAntakopamam . vikR^iShya balavachchApa.n tava putrAya so.asR^ijat .. 43..\\ sa taM nirbhidya vegena bhittvA cha kavachaM mahat . prAvishaddharaNI.n rAjanvalmIkamiva pannagaH . tataH sa mumuhe rAja.nstava putro mahArathaH .. 44..\\ mUDha.n chaina.n samAlakShya sArathistvarito ratham . apovAha bhR^isha.n trasto vadhyamAna.n shitaiH sharaiH .. 45..\\ parAjitya raNe ta.n tu pANDavaH pANDupUrvaja . duryodhana bala.n hR^iShTaH prAmathadvai samantataH .. 46..\\ pipIlikA puTa.n rAjanyathAmR^idnAnnaro ruShA . tathA sA kauravI senA mR^iditA tena bhArata .. 47..\\ nakula.n rabhasaM yuddhe dArayantaM varUthinIm . karNo vaikartano rAjanvArayAmAsa vai tadA .. 48..\\ nakulashcha tadA karNaM prahasannidamabravIt . chirasya bata dR^iShTo.aha.n daivataiH saumya chakShuShA .. 49..\\ yasya me tva.n raNe pApachakShurviShayamAgataH . tva.n hi mUlamanarthAnAM vairasya kalahasya cha .. 50..\\ tvaddoShAtkuravaH kShINAH samAsAdya parasparam . tvAmadya samare hatvA kR^itakR^ityo.asmi vijvaraH .. 51..\\ evamuktaH pratyuvAcha nakula.n sUtanandanaH . sadR^isha.n rAjaputrasya dhanvinashcha visheShataH .. 52..\\ praharasva raNe bAla pashyAmastava pauruSham . karmakR^itvA raNe shUra tataH katthitumarhasi .. 53..\\ anuktvA samare tAta shUrA yudhyanti shaktitaH . sa yudhyasva mayA shaktyA vineShye darpamadya te .. 54..\\ ityuktvA prAharattUrNaM pANDuputrAya sUtajaH . vivyAdha chaina.n samare trisaptatyA shilImukhaiH .. 55..\\ nakulastu tato viddhaH sUtaputreNa bhArata . ashItyAshIviShaprakhyaiH sUtaputramavidhyata .. 56..\\ tasya karNo dhanushchhittvA svarNapu~NkhaiH shilAshitaiH . triMshatA parameShvAsaH sharaiH pANDavamArdayat .. 57..\\ te tasya kavachaM bhittvA papuH shoNitamAhave . AshIviShA yathA nAgA bhittvA gA.n salilaM papuH .. 58..\\ athAnyaddhanurAdAya hemapR^iShTha.n durAsadam . karNa.n vivyAdha viMshatyA sArathi.n cha tribhiH sharaiH .. 59..\\ tataH kruddho mahArAja nakulaH paravIrahA . kShurapreNa sutIkShNena karNasya dhanurachchhinat .. 60..\\ athaina.n chhinnadhanvAna.n sAyakAnAM shataistribhiH . Ajaghne prahasanvIraH sarvalokamahAratham .. 61..\\ karNamabhyardita.n dR^iShTvA pANDuputreNa mAriSha . vismayaM parama.n jagmU rathinaH saha daivataiH .. 62..\\ athAnyaddhanurAdAya karNo vaikartanastadA . nakulaM pa~nchabhirbANairjatru deshe samArdayat .. 63..\\ uraHsthairatha tairbANairmAdrIputro vyarochata . svarashmibhirivAdityo bhuvane visR^ijanprabhAm .. 64..\\ nakukastu tataH karNa.n viddhvA saptabhirAyasaiH . athAsya dhanuShaH koTiM punashchichchheda mAriSha .. 65..\\ so.anyatkArmukamAdAya samare vegavattaram . nakulasya tato bANaiH sarvato.avArayaddishaH .. 66..\\ sa~nchAdyamAnaH sahasA karNa chApachyutaiH sharaiH . chichchheda sa sharA.nstUrNa.n sharaireva mahArathaH .. 67..\\ tato bANamaya.n jAla.n vitataM vyomnyadR^ishyata . khadyotAnA.n gaNaireva.n sampatadbhiryathA nabhaH .. 68..\\ tairvimuktaiH sharashataishchhAdita.n gaganaM tadA . shalabhAnA.n yathA vrAtaistadvadAsItsamAkulam .. 69..\\ te sharA hemavikR^itAH sampatanto muhurmuhuH . shreNI kR^itA abhAsanta ha.nsAH shreNI gatA iva .. 70..\\ bANajAlAvR^ite vyomni chhAdite cha divAkare . samasarpattato bhUta.n kiM chideva vishAM pate .. 71..\\ niruddhe tatra mArge tu sharasa~NghaiH samantataH . vyarochatAM mahAbhAgau bAlasUryAvivoditau .. 72..\\ karNa chApachyutairbANairvadhyamAnAstu somakAH . avAlIyanta rAjendra vedanArtAH sharArditAH .. 73..\\ nakulasya tathA bANairvadhyamAnA chamUstava . vyashIryata disho rAjanvAtanunnA ivAmbudAH .. 74..\\ te sene vadhyamAne tu tAbhyA.n divyairmahAsharaiH . sharapAtamapakramya tataH prekShakavatsthite .. 75..\\ protsArite jane tasminkarNa pANDavayoH sharaiH . vivyAdhAte mahAtmAnAvanyonya.n sharavR^iShTibhiH .. 76..\\ nidarshayantau tvastrANi divyAni raNamUrdhani . chhAdayantau cha sahasA parasparavadhaiShiNau .. 77..\\ nakulena sharA muktAH ka~NkabarNiNa vAsasaH . te tu karNamavachchhAdya vyatiShThanta yathA pure .. 78..\\ sharaveshma praviShTau tau dadR^ishAte na kaish chana . chandrasUryau yathA rAjaMshchhAdyamAnau jalAgame .. 79..\\ tataH kruddho raNe karNaH kR^itvA ghoratara.n vapuH . pANDava.n chhAddayAmAsa samantAchchharavR^iShTibhiH .. 80..\\ sachchhAdyamAnaH samare sUtaputreNa pANDavaH . na chakAra vyathA.n rAjanbhAskaro jaladairyathA .. 81..\\ tataH prahasyAdhirathiH sharajAlAni mAriSha . preShayAmAsa samare shatasho.atha sahasrashaH .. 82..\\ ekachchhAyamabhUtsarva.n tasya bANairmahAtmanaH . abhrachchhAyeva sa~njaGYe sampatadbhiH sharottamaiH .. 83..\\ tataH karNo mahArAja dhanushchhittvA mahAtmanaH . sArathiM pAtayAmAsa rathanIDAddhasanniva .. 84..\\ tathAshvAMshchaturashchAsya chaturbhirnishitaiH sharaiH . yamasya sadana.n tUrNaM preShayAmAsa bhArata .. 85..\\ athAsya ta.n ratha.n tUrNaM tilasho vyadhamachchharaiH . patAkA.n chakrarakShau cha dhvajaM khaDgaM cha mAriSha . shatachandra.n tatashcharma sarvopakaraNAni cha .. 86..\\ hatAshvo virathashchaiva vivarmA cha vishAM pate . avatIrya rathAttUrNaM parigha.n gR^ihya viShThitaH .. 87..\\ tamudyataM mahAghoraM parigha.n tasya sUtajaH . vyahanatsAyakai rAja~nshatasho.atha sahasrashaH .. 88..\\ vyAyudha.n chainamAlakShya sharaiH saMnataparvabhiH . ArdayadbahushaH karNo na chaina.n samapIDayat .. 89..\\ sa vadhyamAnaH samare kR^itAstreNa balIyasA . prAdravatsahasA rAjannakulo vyAkulendriyaH .. 90..\\ tamabhidrutya rAdheyaH prahasanvai punaH punaH . sa jyamasya dhanuH kaNThe so.avAsR^ijata bhArata .. 91..\\ tataH sa shushubhe rAjankaNThAsaktamahAdhanuH . pariveShamanuprApto yathA syAdvyomni chandramAH . yathaiva cha sito meghaH shakrachApena shobhitaH .. 92..\\ tamabravIttadA karNo vyartha.n vyAhR^itavAnasi . vadedAnIM punarhR^iShTo vadhyaM mA.n tvaM punaH punaH .. 93..\\ mA yotsIrgurubhiH sArdhaM balavadbhishcha pANDava . sadR^ishaistAta yudhyasva vrIDAM mA kuru pANDava . gR^iha.n vA gachchha mAdreya yatra vA kR^iShNa phalgunau .. 94..\\ evamuktvA mahArAja vyasarjayata ta.n tataH . vadhaprApta.n tu ta.n rAjannAvadhItsUtanandanaH . smR^itvA kuntyA vacho rAja.nstata ena.n vyasarjayat .. 95..\\ visR^iShTaH pANDavo rAjansUtaputreNa dhanvinA . vrIDanniva jagAmAtha yudhiShThira rathaM prati .. 96..\\ Aruroha ratha.n chApi sUtaputra pratApinaH . niHshvasanduHkhasantaptaH kumbhe kShipta ivoragaH .. 97..\\ ta.n visR^ijya raNe karNaH pA~nchAlA.nstvarito yayau . rathenAtipatAkena chandra varNahayena cha .. 98..\\ tatrAkrando mahAnAsItpANDavAnA.n vishAM pate . dR^iShTvA senApati.n yAntaM pA~nchAlAnAM rathavrajAn .. 99..\\ tatrAkaronmahArAja kadana.n sUtanandanaH . madhya.n gate dinakare chakravatpracharanprabhuH .. 100..\\ bhagnachakrai rathaiH kechchichchhannadhvajapatAkibhiH . sasUtairhatasUtaishcha bhagnAkShaishchaiva mAriSha . hriyamANAnapashyAma pA~nchAlAnA.n rathavrajAn .. 101..\\ tatra tatra cha sambhrAntA vichcherurmattaku~njarAH . davAgninA parItA~NgA yathaiva syurmahAvane .. 102..\\ bhinnakumbhA virudhirAshchhinnahastAshcha vAraNAH . bhinnagAtravarAshchaiva chhinnavAlAshcha mAriSha . chhinnAbbhrANIva sampeturvadhyamAnA mahAtmanA .. 103..\\ apare trAsitA nAgA nArAchashatatomaraiH . tamevAbhimukhA yAnti shalabhA iva pAvakam .. 104..\\ apare niShTanantaH sma vyadR^ishyanta mahAdvipAH . kSharantaH shoNita.n gAtrairnagA iva jalaplavam .. 105..\\ urashchhadairvimuktAshcha vAlabandhaishcha vAjinaH . rAjataishcha tathA kA.nsyaiH sauvarNaishchaiva bhUShaNaiH .. 106..\\ hInA AstaraNaishchaiva khalInaishcha vivarjitAH . chAmaraishcha kuthAbhishcha tUNIraiH patitairapi .. 107..\\ nihataiH sAdibhishchaiva shUrairAhavashobhibhiH . apashyAma raNe tatra bhrAmyamANAnhayottamAn .. 108..\\ prAsaiH khaDgaishcha sa.nsyUtAnR^iShTibbhishcha narAdhipa . hayayodhAnapashyAma ka~nchukoShNISha dhAriNaH .. 109..\\ rathAnhemapariShkArAnsuyuktA~njavanairhayaiH . bhramamANAnapashyAma hateShu rathiShu drutam .. 110..\\ bhagnAkShakUbarAnkAMshchichchhinnachakrAMshcha mAriSha . vipatAkAdhvajAMshchAnyA~nchhinneShAyuga bandhurAn .. 111..\\ vihInAnrathinastatra dhAvamAnAnsamantataH . sUryaputra sharaistrastAnapashyAma vishAM pate .. 112..\\ vishastrAMshcha tathaivAnyAnsashastrAMshcha bahUnhatAn . tAvakA~njAlasa~nchannAnuro ghaNTA vibhUShitAn .. 113..\\ nAnAvarNavichitrAbhiH patAkAbhirala~NkR^itAn . padAtInanvapashyAma dhAvamAnAnsamantataH .. 114..\\ shirA.nsi bAhUnUrUMshcha chhinnAnanyA.nstathA yudhi . karNa chApa chyutairbANairapashyAma vinAkR^itAn .. 115..\\ mahAnvyatikaro raudro yodhAnAmanvadR^ishyata . karNa sAyakanunnAnA.n hatAnAM nishitaiH sharaiH .. 116..\\ te vadhyamAnAH samare sUtaputreNa sR^i~njayAH . tamevAbhimukhA yAnti pata~NgA iva pAvakam .. 117..\\ ta.n dahantamanIkAni tatra tatra mahAratham . kShatriyA varjayAmAsuryugAntAgnimivolbaNam .. 118..\\ hatasheShAstu ye vIrAH pA~nchAlAnAM mahArathAH . tAnprabhagnAndrutAnkarNaH pR^iShThato vikira~nsharaiH . abhyadhAvata tejasvI vishIrNakavachadhvajAn .. 119..\\ tApayAmAsa tAnbANaiH sUtaputro mahArathaH . madhyandinamanuprApto bhUtAnIva tamonudaH .. 120..\\ \medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 18} s yuyutsu.n tava putraM tu prAdravantaM mahadbalam . ulUko.abhyapatattUrNa.n tiShTha tiShTheti chAbravIt .. 1..\\ yuyutsustu tato rAja~nshitadhAreNa patriNA . ulUka.n tADayAmAsa vajreNendra ivAchalam .. 2..\\ ulUkastu tataH kruddhastava putrasya sa.nyuge . kShurapreNa dhanushchhittvA tADayAmAsa karNinA .. 3..\\ tadapAsya dhanushchhinna.n yuyutsurvegavattaram . anyadAdatta sumahachchApa.n sa.nraktalochanaH .. 4..\\ shAkuni.n cha tataH ShaShTyA vivyAdha bharatarShabha . sArathi.n tribhirAnarchhattaM cha bhUyo vyavidhyata .. 5..\\ ulUkasta.n tu viMshatyA viddhvA hemavibhUShitaiH . athAsya samare kruddho dhvaja.n chichchheda kA~nchanam .. 6..\\ sachchhinnayaShTiH sumahA~nshIryamANo mahAdhvajaH . papAta pramukhe rAjanyuyutsoH kA~nchanojjvalaH .. 7..\\ dhvajamunmathita.n dR^iShTvA yuyutsuH krodhamUrchhitaH . ulUkaM pa~nchabhirbANairAjaghAna stanAntare .. 8..\\ ulUkastasya bhallena tailadhautena mAriSha . shirashchichchheda sahasA yanturbharatasattama .. 9..\\ jaghAna chaturo.ashvAMshcha ta.n cha vivyAdha pa~nchabhiH . so.atividdho balavatA pratyapAyAdrathAntaram .. 10..\\ taM nirjitya raNe rAjannulUkastvarito yayau . pA~nchAlAnsR^i~njayAMshchaiva vinighnannishitaiH sharaiH .. 11..\\ shatAnIkaM mahArAja shrutakarmA sutastava . vyashva sUta ratha.n chakre nimeShArdhAdasambhramam .. 12..\\ hatAshve tu rathe tiShTha~nshatAnIko mahAbalaH . gadA.n chikShepa sa~Nkruddhastava putrasya mAriSha .. 13..\\ sA kR^itvA syandanaM bhasma hayAMshchaiva sasArathIn . papAta dharaNI.n tUrNaM dArayantIva bhArata .. 14..\\ tAvubhau viratho vIrau kurUNA.n kIrtivardhanau . apAkrametA.n yuddhArtau prekShamANau parasparam .. 15..\\ putrastu tava sambhrAnto vivitso rathamAvishat . shatAnIko.api tvaritaH prativindhya ratha.n gataH .. 16..\\ suta somastu shakuni.n vivyAdha nishitaiH sharaiH . nAkampayata sa.nrabdho vAryogha iva parvatam .. 17..\\ suta somastu ta.n dR^iShTvA pituratyantavairiNam . sharairanekasAhasraishchhAdayAmAsa bhArata .. 18..\\ tA~nsharA~nshakunistUrNa.n chichchhedAnyaiH patatribhiH . ladhvastrashchitrayodhI cha jitakAshI cha sa.nyuge .. 19..\\ nivArya samare chApi sharA.nstAnnishitaiH sharaiH . AjaghAna susa~NkruddhaH suta soma.n tribhiH sharaiH .. 20..\\ tasyAshvAnketana.n sUta.n tilasho vyadhamachchharaiH . syAlastava mahAvIryastataste chukrushurjanAH .. 21..\\ hatAshvo virathashchaiva chhinnadhanvA cha mAriSha . dhanvI dhanurvara.n gR^ihya rathAdbhUmAvatiShThata . vyasR^ijatsAyakAMshchaiva svarNapu~NkhA~nshilAshitAn .. 22..\\ chhAdayAmAsuratha te tava syAlasya ta.n ratham . pata~NgAnAmiva vrAtAH sharavrAtA mahAratham .. 23..\\ rathopasthAnsamIkShyApi vivyathe naiva saubalaH . pramR^idnaMshcha sharA.nstA.nstA~nsharavrAtairmahAyashAH .. 24..\\ tatrAtuShyanta yodhAshcha siddhAshchApi divi sthitAH . suta somasya tatkarma dR^iShTvAshraddheyamadbhutam . rathasthaM nR^ipati.n taM tu padAtiH sannayodhayat .. 25..\\ tasya tIkShNairmahAvegairbhallaiH saMnataparvabhiH . vyahanatkArmuka.n rAjA tUNIra.n chaiva sarvashaH .. 26..\\ sachchhinnadhanvA samare khaDgamudyamya nAnadan . vaiDUryotpala varNAbha.n hastidanta maya tsarum .. 27..\\ bhrAmyamANa.n tatastaM tu vimalAmbbara varchasam . kAlopama tato mene suta somasya dhImataH .. 28..\\ so.acharatsahasA khaDgI maNDalAni sahasrashaH . chaturviMshanmahArAja shikShA balasamanvitaH .. 29..\\ saubalastu tatastasya sharAMshchikShepa vIryavAn . tAnApatata evAshu chichchheda paramAsinA .. 30..\\ tataH kruddho mahArAja saubalaH paravIrahA . prAhiNotsuta somasya sharAnAshIviShopamAn .. 31..\\ chichchheda tAMshcha khaDgena shikShayA cha balena cha . darshaya.NllAghava.n yuddhe tArkShya vIryasamadyutiH .. 32..\\ tasya sa~ncarato rAjanmaNDalAvartane tadA . kShurapreNa sutIkShNena khaDga.n chichchheda suprabham .. 33..\\ sachchhinnaH sahasA bhUmau nipapAta mahAnasiH . avashasya sthita.n haste ta.n khaDgaM satsaruM tadA .. 34..\\ chhinnamAGYAya nistriMshamavaplutya padAni ShaT . prAvidhyata tataH sheSha.n suta somo mahArathaH .. 35..\\ sachchhittvA saguNa.n chApa.n raNe tasya mahAtmanaH . papAta dharaNI.n tUrNa.n svarNavajravibhUShitaH . suta somastato.agachchhachchhruta kIrtermahAratham .. 36..\\ saubalo.api dhanurgR^ihya ghoramanyatsuduHsaham . abhyayAtpANDavAnIkaM nighna~nshatrugaNAnbahUn .. 37..\\ tatra nAdo mahAnAsItpANDavAnA.n vishAM pate . saubala.n samare dR^iShTvA vicharantamabhItavat .. 38..\\ tAnyanIkAni dR^iptAni shastravanti mahAnti cha . drAvyamANAnyadR^ishyanta saubalena mahAtmanA .. 39..\\ yathA daitya chamU.n rAjandevarAjo mamarda ha . tathaiva pANDavI.n senAM saubaleyo vyanAshayat .. 40..\\ dhR^iShTadyumna.n kR^ipo rAjanvArayAmAsa sa.nyuge . yathA dR^ipta.n vane nAgaM sharabho vArayedyudhi .. 41..\\ niruddhaH pArShatastena gautamena balIyasA . padAtpada.n vichalituM nAshaknottatra bhArata .. 42..\\ gautamasya vapurdR^iShTvA dhR^iShTadyumna rathaM prati . vitresuH sarvabhUtAni kShayaM prApta.n cha menire .. 43..\\ tatrAvochanvimanaso rathinaH sAdinastathA . droNasya nidhane nUna.n sa~Nkruddho dvipadAM varaH .. 44..\\ shAradvato mahAtejA divyAstravidudAradhIH . api svasti bhavedadya dhR^iShTadyumnasya gautamAt .. 45..\\ apIya.n vAhinI kR^itsnA muchyeta mahato bhayAt . apyayaM brAhmaNaH sarvAnna no hanyAtsamAgatAn .. 46..\\ yAdR^isha.n dR^ishyate rUpamantakapratimaM bhR^isham . gamiShyatyadya padavIM bhAradvAjasya sa.nyuge .. 47..\\ AchAryaH kShiprahastashcha vijayI cha sadA yudhi . astravAnvIryasampannaH krodhena cha samanvitaH .. 48..\\ pArShatashcha bhR^isha.n yuddhe vimukho.adyApi lakShyate . ityeva.n vividhA vAchastAvakAnAM paraiH saha .. 49..\\ viniHshvasya tataH kruddhaH kR^ipaH shAradvato nR^ipa . pArShata.n chhAdayAmAsa nishcheShTa.n sarvamarmasu .. 50..\\ sa vadhyamAnaH samare gautamena mahAtmanA . kartavyaM na prajAnAti mohitaH paramAhave .. 51..\\ tamabravIttato yantA kachchitkShemaM nu pArShata . IdR^isha.n vyasanaM yuddhe na te dR^iShTa.n kadA chana .. 52..\\ daivayogAttu te bANA nAtaranmarmabhedinaH . preShitA dvijamukhyena marmANyuddishya sarvashaH .. 53..\\ vyAvartaye tatra rathaM nadIvegamivArNavAt . avadhyaM brAhmaNaM manye yena te vikramo hataH .. 54..\\ dhR^iShTadyumnastato rAja~nshanakairabravIdvachaH . muhyate me manastAta gAtre svedashcha jAyate .. 55..\\ vepathu.n cha sharIre me romaharShaM cha pashya vai . varjayanbrAhmaNa.n yuddhe shanairyAhi yato.achyutaH .. 56..\\ arjunaM bhImasena.n vA samare prApya sArathe . kShemamadya bhavedyantariti me naiShThikI matiH .. 57..\\ tataH prAyAnmahArAja sArathistvarayanhayAn . yato bhImo maheShvAso yuyudhe tava sainikaiH .. 58..\\ pradruta.n tu rathaM dR^iShTvA dhR^iShTadyumnasya mAriSha . kira~nsharashatAnyeva gautamo.anuyayau tadA .. 59..\\ sha~Nkha.n cha pUrayAmAsa muhurmuhurarindamaH . pArShataM prAdravadyantaM mahendra iva shambaram .. 60..\\ shikhaNDina.n tu samare bhIShmamR^ityuM durAsadam . hArdikyo vArayAmAsa smayanniva muhurmuhuH .. 61..\\ shikhaNDI cha samAsAdya hR^idikAnAM mahAratham . pa~nchabhirnishitairbhallairjatru deshe samArdayat .. 62..\\ kR^itavarmA tu sa~Nkruddho bhittvA ShaShTibhirAshugaiH . dhanurekena chichchheda hasanrAjanmahArathaH .. 63..\\ athAnyaddhanurAdAya drupadasyAtmajo balI . tiShTha tiShTheti sa~Nkruddho hArdikyaM pratyabhAShata .. 64..\\ tato.asya navatiM bANAnrukmapu~NkhAnsutejanAn . preShayAmAsa rAjendra te.asyAbhrashyanta varmaNaH .. 65..\\ vitathA.nstAnsamAlakShya patitAMshcha mahItale . kShurapreNa sutIkShNena kArmuka.n chichchhide balI .. 66..\\ athaina.n chhinnadhanvAnaM bhagnashR^i~NgamivarShabham . ashItyA mArgaNaiH kruddho bAhvorurasi chArdayat .. 67..\\ kR^itavarmA tu sa~Nkruddho mArgaNaiH kR^itavikShataH . dhanuranyatsamAdAya samArgaNa gaNaM prabho . shikhaNDinaM bANavaraiH skandhadeshe.abhyatADayat .. 68..\\ skandhadeshe sthitairbANaiH shikhaNDI cha rarAja ha . shAkhA pratAnairvimalaiH sumahAnsa yathA drumaH .. 69..\\ tAvanyonyaM bhR^isha.n viddhvA rudhireNa samukShitau . anyonyashR^i~NgAbhihatau rejaturvR^iShabhAviva .. 70..\\ anyonyasya vadhe yatna.n kurvANau tau mahArathau . rathAbhyA.n cheratustatra maNDalAni sahasrashaH .. 71..\\ kR^itavarmA mahArAja pArShataM nishitaiH sharaiH . raNe vivyAdha saptatyA svarNapu~NkhaiH shilAshitaiH .. 72..\\ tato.asya samare bANaM bhojaH praharatA.n varaH . jIvitAntakara.n ghora.n vyasR^ijattvarayAnvitaH .. 73..\\ sa tenAbhihato rAjanmUrchhAmAshu samAvishat . dhvajayaShTi.n cha sahasA shishriye kashmalAvR^itaH .. 74..\\ apovAha raNAtta.n tu sArathI rathinA.n varam . hArdikya sharasantaptaM niHshvasantaM punaH punaH .. 75..\\ parAjite tataH shUre drupadasya sute prabho . prAdravatpANDavI senA vadhyamAnA samantataH .. 76..\\ \medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 19} s shvetAshvo.api mahArAja vyadhamattAvakaM balam . yathA vAyuH samAsAdya tUlA rAshi.n samantataH .. 1..\\ pratyudyayustrigartAsta.n shibayaH kauravaiH saha . shAlvAH saMshaptakAshchaiva nArAyaNa bala.n cha yat .. 2..\\ satyasenaH satyakIrtirmitra devaH shruta.n jayaH . saushrutishchitrasenashcha mitra varmA cha bhArata .. 3..\\ trigartarAjaH samare bhrAtR^ibhiH parivAritaH . putraishchaiva maheShvAsairnAnAshastradharairyudhi .. 4..\\ te sR^ijantaH sharavrAtAnkiranto.arjunamAhave . abhyadravanta samare vAryoghA iva sAgaram .. 5..\\ te tvarjuna.n samAsAdya yodhAH shatasahasrashaH . agachchhanvilaya.n sarve tArkShya.n dR^iShTveva pannagAH .. 6..\\ te vadhyamAnAH samare nAjahuH pANDava.n tadA . dahyamAnA yathA rAja~nshalabhA iva pAvakam .. 7..\\ satyasenastribhirbANairvivyAdha yudhi pANDavam . mitra devastriShaShTyA cha chandra devashcha saptabhiH .. 8..\\ mitra varmA trisaptatyA saushrutishchApi pa~nchabhiH . shatru~njayashcha viMshatyA susharmA navabhiH sharaiH .. 9..\\ shatru~njaya.n cha rAjAna.n hatvA tatra shilAshitaiH . saushruteH sashirastrANa.n shiraH kAyAdapAharat . tvaritashchandra deva.n cha sharairninye yamakShayam .. 10..\\ athetarAnmahArAja yatamAnAnmahArathAn . pa~nchabhiH pa~nchabhirbANairekaikaM pratyavArayat .. 11..\\ satyasenastu sa~Nkruddhastomara.n vyasR^ijanmahat . samuddishya raNe kR^iShNa.n si.nhanAdaM nanAda cha .. 12..\\ sa nirbhidya bhuja.n savyaM mAdhavasya mahAtmanaH . ayo mayo mahAchaNDo jagAma dharaNI.n tadA .. 13..\\ mAdhavasya tu viddhasya tomareNa mahAraNe . pratodaH prApataddhastAdrashmayashcha vishAM pate .. 14..\\ sa pratodaM punargR^ihya rashmIMshchaiva mahAyashAH . vAhayAmAsa tAnashvAnsatyasenarathaM prati .. 15..\\ viShvaksena.n tu nirbhinnaM prekShya pArtho dhana~njayaH . satyasena.n sharaistIkShNairdArayitvA mahAbalaH .. 16..\\ tataH sunishitairbANai rAGYastasya mahachchhiraH . kuNDalopachita.n kAyAchchakarta pR^itanAntare .. 17..\\ taM nihatya shitairbANairmitra varmANamAkShipat . vatsadantena tIkShNena sArathi.n chAsya mAriSha .. 18..\\ tataH sharashatairbhUyaH saMshaptaka gaNAnvashI . pAtayAmAsa sa~NkruddhaH shatasho.atha sahasrashaH .. 19..\\ tato rajatapu~Nkhena rAGYaH shIrShaM mahAtmanaH . mitra devasya chichchheda kShurapreNa mahAyashAH . susharmANa.n cha sa~Nkruddho jatru deshe samArdayat .. 20..\\ tataH saMshaptakAH sarve parivArya dhana~njayam . shastraughairmamR^iduH kruddhA nAdayanto disho dasha .. 21..\\ abhyarditastu tairjiShNuH shakratulyaparAkramaH . aindramastramameyAtmA prAdushchakre mahArathaH . tataH sharasahasrANi prAdurAsanvishAM pate .. 22..\\ dhvajAnA.n chhidyamAnAnAM kArmukANAM cha sa.nyuge . rathAnA.n sapatAkAnA.n tUNIrANAM sharaiH saha .. 23..\\ akShANAmatha yoktrANA.n chakrANA.n rashmibhiH saha . kUbarANA.n varUthAnAM pR^iShatkAnA.n cha sa.nyuge .. 24..\\ ashmanAM patatA.n chaiva prAsAnAmR^iShTibhiH saha . gadAnAM parighANA.n cha shaktInAM tomaraiH saha .. 25..\\ shataghnInA.n sachakrANAM bhujAnAmUrubhiH saha . kaNThasUtrA~NgadAnA.n cha keyUrANAM cha mAriSha .. 26..\\ harANAmatha niShkANA.n tanutrANAM cha bhArata . chhatrANA.n vyajanAnA.n cha shirasAM mukuTaiH saha . ashrUyata mahA~nshabdastatra tatra vishAM pate .. 27..\\ sakuNDalAni svakShINi pUrNachandra nibhAni cha . shirA.nsyurvyAmadR^ishyanta tArAgaNa ivAmbare .. 28..\\ susragvINi suvAsA.nsi chandanenokShitAni cha . sharIrANi vyadR^ishyanta hatAnA.n cha mahItale . gandharvanagarAkAra.n ghoramAyodhanaM tadA .. 29..\\ nihatai rAjaputraishcha kShatriyaishcha mahAbalaiH . hastibhiH patitaishchaiva turagaishchAbhavanmahI . agamyamArgA samare vishIrNairiva parvataiH .. 30..\\ nAsIchchakrapathashchaiva pANDavasya mahAtmanaH . nighnataH shAtravAnbhallairhastyashva.n chAmitammahat .. 31..\\ A tumbAdavasIdanti rathachakrANi mAriSha . raNe vicharatastasya tasmi.Nllohitakardame .. 32..\\ sIdamAnAni chakrANi samUhusturagA bhR^isham . shrameNa mahatA yuktA manomArutara.nhasaH .. 33..\\ vadhyamAna.n tu tatsainyaM pANDuputreNa dhanvinA . prAyasho vimukha.n sarvaM nAvatiShThata sa.nyuge .. 34..\\ tA~njitvA samare jiShNuH saMshaptaka gaNAnbahUn . rarAja sa mahArAja vidhUmo.agniriva jvalan .. 35..\\ yudhiShThiraM mahArAja visR^ijanta.n sharAnbahUn . svaya.n duryodhano rAjA pratyagR^ihNAdabhItavat .. 36..\\ tamApatanta.n sahasA tava putraM mahAbalam . dharmarAjo druta.n viddhvA tiShTha tiShTheti chAbravIt .. 37..\\ sA cha taM prativivyAdha navabhirnishitaiH sharaiH . sArathi.n chAsya bhallena bhR^ishaM kruddho.abhyatADayat .. 38..\\ tato yudhiShThiro rAjA hemapu~NkhA~nshilImukhAn . duryodhanAya chikShepa trayodasha shilAshitAn .. 39..\\ chaturbhishchaturo vAhA.nstasya hatvA mahArathaH . pa~nchamena shiraH kAyAtsArathestu samAkShipat .. 40..\\ ShaShThena cha dhvaja.n rAGYaH saptamena cha kArmukam . aShTamena tathA khaDgaM pAtayAmAsa bhUtale . pa~nchabhirnR^ipati.n chApi dharmarAjo.ardayadbhR^isham .. 41..\\ hatAshvAttu rathAttasmAdavaplutya sutastava . uttama.n vyasanaM prApto bhUmAveva vyatiShThata .. 42..\\ ta.n tu kR^ichchhragataM dR^iShTvA karNa drauNikR^ipAdayaH . abhyavartanta sahitAH parIpsanto narAdhipam .. 43..\\ atha pANDusutAH sarve parivArya yudhiShThiram . abhyayuH samare rAja.nstato yuddhamavartata .. 44..\\ atha tUryasahasrANi prAvAdyanta mahAmR^idhe . kShveDAH kilalilA shabdAH prAdurAsanmahIpate . yadabhyagachchhansamare pA~nchAlAH kauravaiH saha .. 45..\\ narA naraiH samAjagmurvAraNA varavAraNaiH . rathAshcha rathibhiH sArdha.n hayAshcha hayasAdibhiH .. 46..\\ dvandvAnyAsanmahArAja prekShaNIyAni sa.nyuge . vismApanAnyachintyAni shastravantyuttamAni cha .. 47..\\ ayudhyanta mahAvegAH parasparavadhaiShiNaH . anyonya.n samare jaghnuryodhavratamanuShThitAH . na hi te samara.n chakruH pR^iShThato vai kathaM chana .. 48..\\ muhUrtameva tadyuddhamAsInmadhuradarshanam . tata unmattavadrAjannirmaryAdamavartata .. 49..\\ rathI nAga.n samAsAdya vicharanraNamUrdhani . preShayAmAsa kAlAya sharaiH saMnataparvabhiH .. 50..\\ nAgA hayAnsamAsAdya vikShipanto bahUnatha . drAvayAmAsuratyugrAstatra tatra tadA tadA .. 51..\\ vidrAvya cha bahUnashvAnnAgA rAjanbalotkaTAH . viShANaishchApare jaghnurmamR^idushchApare bhR^isham .. 52..\\ sAshvArohAMshcha turagAnviShANairbibhidU raNe . aparAMshchikShipurvegAtpragR^ihyAtibalAstathA .. 53..\\ pAdAtairAhatA nAgA vivareShu samantataH . chakrurArtasvara.n ghora.n vyadravanta disho dasha .. 54..\\ padAtInA.n tu sahasA pradrutAnAM mahAmR^idhe . utsR^ijyAbharaNa.n tUrNamavaplutya raNAjire .. 55..\\ nimittaM manyamAnAstu pariNamya mahAgajAH . jagR^ihurbibhidushchaiva chitrANyAbharaNAni cha .. 56..\\ pratimAneShu kumbheShu dantaveShTeShu chApare . nigR^ihItA bhR^ishaM nAgAH prAsatomara shaktibhiH .. 57..\\ nigR^ihya cha gadAH ke chitpArshvasthairbhR^ishadAruNaiH . rathAshvasAdibhistatra sambhinnA nyapatanbhuvi .. 58..\\ saratha.n sAdina.n tatra apare tu mahAgajAH . bhUmAvamR^idnanvegena savarmANaM patAkinam .. 59..\\ rathaM nAgAH samAsAdya dhuri gR^ihya cha mAriSha . vyAkShipansahasA tatra ghorarUpe mahAmR^idhe .. 60..\\ nArAchairnihatashchApi nipapAta mahAgajaH . parvatasyeva shikhara.n vajrabhagnaM mahItale .. 61..\\ yodhA yodhAnsamAsAdya muShTibhirvyahananyudhi . kesheShvanyonyamAkShipya chichchhidurbibhiduH saha .. 62..\\ udyamya cha bhujAvanyo nikShipya cha mahItale . padA choraH samAkramya sphurato vyahanachchhiraH .. 63..\\ mR^itamanyo mahArAja padbhyA.n tADitavA.nstadA . jIvatashcha tathaivAnyaH shastra.n kAye nyamajjayat .. 64..\\ muShTiyuddhaM mahachchAsIdyodhAnA.n tatra bhArata . tathA keshagrahashchogro bAhuyuddha.n cha kevalam .. 65..\\ samAsaktasya chAnyena aviGYAtastathAparaH . jahAra samare prANAnnAnAshastrairanekadhA .. 66..\\ sa.nsakteShu cha yodheShu vartamAne cha sa~Nkule . kabandhAnyutthitAni sma shatasho.atha sahasrashaH .. 67..\\ lohitaiH sichyamAnAni shastrANi kavachAni cha . mahAra~NgAnuraktAni vastrANIva chakAshire .. 68..\\ evametanmahAyuddha.n dAruNaM bhR^ishasa~Nkulam . unmattara~Ngapratima.n shabdenApUrayajjagat .. 69..\\ naiva sve na pare rAjanviGYAyante sharAturAH . yoddhavyamiti yudhyante rAjAno jaya gR^iddhinaH .. 70..\\ svAnsve jaghnurmahArAja parAMshchaiva samAgatAn . ubhayoH senayorvIrairvyAkula.n samapadyata .. 71..\\ rathairbhagnairmahArAja vAraNaishcha nipAtitaiH . hayaishcha patitaistatra naraishcha vinipAtitaiH .. 72..\\ agamyarUpA pR^ithivI mA.nsashoNitakardamA . kShaNenAsInmahArAja kShatajaughapravartinI .. 73..\\ pA~nchAlAnavadhItkarNastrigartAMshcha dhana~njayaH . bhImasenaH kurUnrAjanhastyanIka.n cha sarvashaH .. 74..\\ evameSha kShayo vR^ittaH kurupANDavasenayoH . aparAhNe mahArAja kA~NkShantyorvipula.n jayam .. 75..\\ \medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 20} dhr atitIvrANi duHkhAni duHsahAni bahUni cha . tavAha.n sa~njayAshrauShaM putrANAM mama sa~NkShayam .. 1..\\ tathA tu me kathayase yathA yuddha.n tu vartate . na santi sUta kauravyA iti me naiShThikI matiH .. 2..\\ duryodhanastu virathaH kR^itastatra mahAraNe . dharmaputraH katha.n chakre tasminvA nR^ipatiH katham .. 3..\\ aparAhNe katha.n yuddhamabhavalloma hArShaNam . tanmamAchakShva tattvena kushalo hyasi sa~njaya .. 4..\\ s sa.nsakteShu cha sainyeShu yudhyamAneShu bhAgashaH . rathamanya.n samAsthAya putrastava vishAM pate .. 5..\\ krodhena mahatAviShTaH saviSho bhujago yathA . duryodhanastu dR^iShTvA vai dharmarAja.n yudhiShThiram . uvAcha sUta tvarita.n yAhi yAhIti bhArata .. 6..\\ atra mAM prApaya kShipra.n sArathe yatra pANDavaH . dhriyamANena chhatreNa rAjA rAjati daMshitaH .. 7..\\ sasUtashchodito rAGYA rAGYaH syandanamuttamam . yudhiShThirasyAbhimukhaM preShayAmAsa sa.nyuge .. 8..\\ tato yudhiShThiraH kruddhaH pramatta iva sadgavaH . sArathi.n chodayAmAsa yAhi yatra suyodhanaH .. 9..\\ tau samAjagmaturvIrau bhrAtarau rathasAttamau . sametya cha mahAvIryau saMnaddhau yuddhadurmadau . tatakShaturmaheShvAsau sharairanyonyamAhave .. 10..\\ tato duryodhano rAjA dharmashIlasya mAriSha . shilAshitena bhallena dhanushchichchheda sa.nyuge . taM nAmR^iShyata sa~Nkruddho vyavasAya.n yudhiShThiraH .. 11..\\ apavidhya dhanushchhinna.n krodhasa.nraktalochanaH . anyatkArmukamAdAya dharmaputrashchamUmukhe .. 12..\\ duryodhanasya chichchheda dhvaja.n kArmukameva cha . athAnyaddhanurAdAya pratyavidhyata pANDavam .. 13..\\ tAvanyonya.n susa.nrabdhau sharavarShANyamu~nchatAm . si.nhAviva susa~Nkruddhau parasparajigIShayA .. 14..\\ anyonya.n jaghnatushchaiva nardamAnau vR^iShAviva . anyonyaM prekShamANau cha cheratustau mahArathau .. 15..\\ tataH pUrNAyatotsR^iShTairanyonya.n sukR^itavraNau . virejaturmahArAja puShTitAviva kiMshukau .. 16..\\ tato rAjanpratibhayAnsi.nhanAdAnmuhurmuhuH . talayoshcha tathA shabdAndhanuShoshcha mahAhave .. 17..\\ sha~NkhashabdaravAMsh chaiva chakratustau rathottamau . anyonya.n cha mahArAja pIDayAM chakraturbhR^isham .. 18..\\ tato yudhiShThiro rAjA tava putra.n tribhiH sharaiH . AjaghAnorasi kruddho vajravego durAsadaH .. 19..\\ prativivyAdha ta.n tUrNaM tava putro mahIpatim . pa~nchabhirnishitairbANairhemapu~NkhaiH shilAshitaiH .. 20..\\ tato duryodhano rAjA shakti.n chikShepa bhArata . sarvapArashavI.n tIkShNAM maholkA pratimAM tadA .. 21..\\ tAmApatantI.n sahasA dharmarAjaH shilAshitaiH . tribhishchichchheda sahasA ta.n cha vivyAdha saptabhiH .. 22..\\ nipapAta tataH sAtha hemadaNDA mahAghanA . nipatantI maholkeva vyarAjachchhikhi saMnibhA .. 23..\\ shakti.n vinihatA.n dR^iShTvA putrastava vishAM pate . navabhirnishitairbhallairnijaghAna yudhiShThiram .. 24..\\ so.atividdho balavatAmagraNIH shatrutApanaH . duryodhana.n samuddishya bANa.n jagrAha satvaraH .. 25..\\ samAdhatta cha taM bANa.n dhanuShyugraM mahAbalaH . chikShepa cha tato rAjA rAGYaH kruddhaH parAkramI .. 26..\\ sa tu bANaH samAsAdya tava putraM mahAratham . vyamohayata rAjAna.n dharaNIM cha jagAma ha .. 27..\\ tato duryodhanaH kruddho gadAmudyamya vegitaH . vidhitsuH kalahasyAntamabhidudrAva pANDavam .. 28..\\ tamAlakShyodyata gada.n daNDahastamivAntakam . dharmarAjo mahAshaktiM prAhiNottava sUnave . dIpyamAnAM mahAvegAM maholkA.n jvalitAm iva .. 29..\\ rathasthaH sa tayA viddho varma bhittvA mahAhave . bhR^isha.n sa.nvignahR^idayaH papAta cha mumoha cha .. 30..\\ tatastvaritamAgatya kR^itavarmA tavAtmajam . pratyapadyata rAjAnaM magna.n vai vyasanArNave .. 31..\\ bhImo.api mahatI.n gR^ihya gadA.n hemapariShkR^itAm . abhidudrAva vegena kR^itavarmANamAhave . eva.n tadabhavadyuddhaM tvadIyAnAM paraiH saha .. 32..\\ \medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 21} s tataH karNaM puraskR^itya tvadIyA yuddhadurmadAH . punarAvR^itya sa~NgrAma.n chakrurdevAsuropamam .. 1..\\ dviradarathanarAshvasha~NkhashabdaiH parihR^iShitA vividhaishcha shastrapAtaiH . dviradarathapadAtisArthavAhAH paripatitAbhimukhAH prajahrire te .. 2..\\ sharaparashu varAsi paTTishair iShubhiranekavidhaishcha sAditAH . dviradarathahayA mahAhave varapuruShaiH puruShAshcha vAhanaiH .. 3..\\ kamaladinakarendu saMnibhaiH sitadashanaiH sumukhAkShi nAsikaiH . ruchiramukuTa kuNDalairmahI puruShashirobhiravastR^itA babhau .. 4..\\ parighamusala shaktitomarair nakharabhushuNDi gadA shatairdrutAH . dviradanarahayAH sahasrasho rudhiranadI pravahAstadAbbhavan .. 5..\\ prahata nararathAshvaku~njaraM pratibhaya darshanamulbaNa.n tadA . tadahitanihataM babhau balaM pitR^iparirAShTramiva prajA kShaye .. 6..\\ atha tava naradeva sainikAs tava cha sutAH su