%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%% % machine-readable Text of the mahaabhaarata % based on the poona critical edition % produced by muneo tokunaga % kyoto, japan % completed on november 14, 1991 % the first revised version(v1): september 16, 1994 % %%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%% ====================================================================== == The files in this directory are revised versions of the == == digital files produced by Professor Muneo Tokunaga, Kyoto == == University, and copyrighted by him. I am grateful to Professor == == Tokunaga for his agreement to this use of his original files == == and for permitting the revised versions to be made publicly == == available. == ====================================================================== == Dr J. D. Smith * jds10@cam.ac.uk == == http://bombay.oriental.cam.ac.uk/index.html == ====================================================================== %%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%% % ITRANS conversion questions to: Avinash Chopde %%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%% \documentstyle[11pt,multicol,itrans]{iarticle} #include=ijag.inc #endwordvowel=.h \portraitpage \parindent=0pt % no indents \let\usedvng=\normaldvng % \Largedvng \pagestyle{headings} \begin{document} #indian \centerline{\hugedvng .. mahaabhaarata..}##\setcounter{section}{12}## ##\begin{center}## \section{anushaasanaparva.n} ##\end{center}## ##\begin{multicols}{2}\obeylines## \medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 1} y shamo bahuvidhAkAraH sUkShma uktaH pitAmaha . na cha me hR^idaye shAntirasti kR^itvedamIdR^isham .. 1..\\ asminarthe bahuvidhA shAntiruktA tvayAnagha . svakR^ite kA nu shAntiH syAchchhamAdbahuvidhAdapi .. 2..\\ sharAchita sharIra.n hi tIvravraNamudIkShya cha . shamaM nopalabhe vIra duShkR^itAnyeva chintayan .. 3..\\ rudhireNAvasiktA~NgaM prasravanta.n yathAchalam . tvA.n dR^iShTvA puruShavyAghra sIde varShAsvivAmbujam .. 4..\\ ataH kaShTatara.n kiM nu matkR^ite yatpitAmahaH . imAmavasthA.n gamitaH pratyamitrai raNAjire . tathaivAnye nR^ipatayaH saha putrAH sa bAndhavAH .. 5..\\ vaya.n hi dhArtarAShTrAshcha kAlamanyuvashAnugAH . kR^itvedaM nindita.n karma prApsyAmaH kAM gatiM nR^ipa .. 6..\\ aha.n tava hyantakaraH suhR^idvadhakarastathA . na shAntimadhigachchhAmi pashya.nstvA.n duHkhitaM kShitau .. 7..\\ b paratantra.n katha.n hetumAtmAnamanupashyasi . karmaNyasminmahAbhAga sUkShma.n hyetadatIndriyam .. 8..\\ atrApyudAharantImamitihAsaM purAtanam . sa.nvAdaM mR^ityugautamyoH kAlalubdhaka pannagaiH .. 9..\\ gautamI nAma kaunteya sthavirA shama sa.nyutA . sarpeNa daShTa.n svaM putramapashyadgatachetanam .. 10..\\ atha ta.n snAyu pAshena baddhvA sarpamamarShitaH . lubdhako.arjunako nAma gautamyAH samupAnayat .. 11..\\ tA.n chAbravIdayaM te saputrahA pannagAdhamaH . brUhi kShipraM mahAbhAge vadhyatA.n kena hetunA .. 12..\\ agnau prakShipyatAmeSha chchhidyatA.n khaNDasho.api vA . na hyayaM bAlahA pApashchira.n jIvitumarhati .. 13..\\ gautamii visR^ijainamabuddhistvaM na vadhyo.arjunaka tvayA . ko hyAtmAna.n guruM kuryAtprAptavye sati chintayan .. 14..\\ plavante dharmalaghavo loke.ambhasi yathA pralAH . majjanti pApaguravaH shastra.n skannamivodake .. 15..\\ na chAmR^ityurbhavitA vai hate.asmin ko vAtyayaH syAdahate.asmi~n janasya . asyotsarge prANayuktasya jantor mR^ityorloka.n ko nu gachchhedanantam .. 16..\\ lubdhaka jAnAmyevaM neha guNANuna GYAH sarve niyuktA guravo vai bhavanti . svasthasyaite tUpadeshA bhavanti tasmAtkShudra.n sarpamenaM haniShye .. 17..\\ samIpsantaH kAlayoga.n tyajanti sadyaH shucha.n tvarthavidastyajanti . shreyaH kShayaH shochatAM nityasho hi tasmAttyAjya.n jahi shoka.n hate.asmin .. 18..\\ g na chaivArtirvidyate.asmadvidhAnAM dharmArAmaH satata.n sajjano hi . nityAyasto bAla jano na chAsti dharmo hyeSha prabhavAmyasya nAham .. 19..\\ na brAhmaNAnA.n kopo.asti kutaH kopAchcha yAtanA . mArdavAtkShamyatA.n sAdho muchyatAmeSha pannagaH .. 20..\\ l hatvA lAbhaH shreya evAvyaya.n syAt sadyo lAbho balavadbhiH prashastaH . kAlAllAbho yastu sadyo bhaveta hate shreyaH kutsite tvedR^ishe syAt .. 21..\\ g kArtha prAptirgR^ihya shatruM nihatya kA vA shAntiH prApya shatruM namuktvA . kasmAtsaumya bhujage na kShameyaM mokSha.n vA ki.n kAraNaM nAsya kuryAm .. 22..\\ l asmAdekasmAdbahavo rakShitavyA naiko bahubhyo gautami rakShitavyaH . kR^itAgasa.n dharmavidastyajanti sarIsR^ipaM pApamima.n jahi tvam .. 23..\\ j nAsminhate pannage putrako me samprApsyate lubdhaka jIvita.n vai . guNa.n chAnyaM nAsya vadhe prapashye tasmAtsarpa.n lubdhaka mu~ncha jIvam .. 24..\\ l vR^itra.n hatvA devarATshreShTha bhAgbhAgvai yaGYa.n hatvA bhAgamavApa chaiva . shUlI devo deva vR^itta.n kuru tvaM kShipra.n sarpa.n jahi mA bhUdvisha~NkA .. 25..\\ bh asakR^itprochyamAnApi gautamI bhujagaM prati . lubdhakena mahAbhAgA pApe naivAkaronmatim .. 26..\\ IShaduchchhvasamAnastu kR^ichchhrAtsa.nstabhya pannagaH . utsasarja giraM mandAM mAnuShIM pAshapIDitaH .. 27..\\ ko nvarjunaka doSho.atra vidyate mama bAlisha . asvatantra.n hi mAM mR^ityurvivashaM yadachUchudat .. 28..\\ tasyAya.n vachanAddaShTo na kopena na kAmyayA . tasya takkilbiSha.n lubdha vidyate yadi kilbiSham .. 29..\\ l yadyanyavashageneda.n kR^itaM te pannagAshubham . kAraNa.n vai tvamapyatra tasmAttvamapi kilbiShI .. 30..\\ mR^itpAtrasya kriyAyA.n hi daNDachakrAdayo yathA . kAraNatve prakalpyante tathA tvamapi pannaga .. 31..\\ kilbiShI chApi me vadhyaH kilbiShI chAsi pannaga . AtmAna.n kAraNa.n hyatra tvamAkhyAsi bhuja~Ngama .. 32..\\ sarpa sarva ete hyasvavashA daNDachakrAdayo yathA . tathAhamapi tasmAnme naiSha heturmatastava .. 33..\\ atha vA matametatte te.apyanyonyaprayojakAH . kAryakAraNa sandeho bhavatyanyonyachodanAt .. 34..\\ eva.n sati na doSho me nAsmi vadhyo na kilbiShI . kilbiSha.n samavAye syAnmanyase yadi kilbiSham .. 35..\\ l kAraNa.n yadi na syAdvai na kartA syAstvamapyuta . vinAshe kAraNa.n tvaM cha tasmAdvadhyo.asi me mataH .. 36..\\ asatyapi kR^ite kArye neha pannagalipyate . tasmAnnAtraiva hetuH syAdvadhyaH kiM bahu bhAShase .. 37..\\ sarpa kAryAbhAve kriyA na syAtsatyasatyapi kAraNe . tasmAttvamasminhetau me vAchyo heturvisheShataH .. 38..\\ yadyaha.n kAraNatvena mato lubdhaka tattvataH . anyaH prayoge syAdatra kilbiShI jantu nAshane .. 39..\\ l vadhyastvaM mama durbuddhe bAla ghAtI nR^isha.nsakR^it . bhAShase kiM bahu punarvadhyaH sanpannagAdhama .. 40..\\ sarpa yathA havIMShi juhvAnA makhe vai lubdhakartvijaH . na phalaM prApnuvantyatra paraloke tathA hyaham .. 41..\\ bh tathA bruvati tasmi.nstu pannage mR^ityuchodite . AjagAma tato mR^ityuH pannaga.n chAbravIdidam .. 42..\\ kAlenAhaM praNuditaH pannagatvAmachUchudam . vinAshaheturnAsya tvamaha.n vA prANinaH shishoH .. 43..\\ yathA vAyurjaladharAnvikarShati tatastataH . tadvajjaladavatsarpakAlasyAha.n vashAnugaH .. 44..\\ sAttvikA rAjasAshchaiva tAmasA ye cha ke chana . bhAvAH kAlAtmakAH sarve pravartante hi jantuShu .. 45..\\ ja~NgamAH sthAvarAshchaiva divi vA yadi vA bhuvi . sarve kAlAtmakAH sarpakAlAtmakamida.n jagat .. 46..\\ pravR^ittayashcha yA loke tathaiva cha nivR^ittayaH . tAsA.n vikR^itayo yAshcha sarva.n kAlAtmakaM smR^itam .. 47..\\ AdityashchandramA viShNurApo vAyuH shatakratuH . agniH khaM pR^ithivI mitra oShadhyo vasavastathA .. 48..\\ saritaH sagarAshchaiva bhAvAbhAvau cha pannaga . sarve kAlena sR^ijyante hriyante cha tathA punaH .. 49..\\ eva.n GYAtvA kathaM mA.n tvaM sa doShaM sarpamanyase . atha chaiva.n gate doSho mayi tvamapi doShavAn .. 50..\\ sarpa nirdoSha.n doShavanta.n vA na tvA mR^ityorbravImyaham . tvayAha.n chodita iti bravImyetAvadeva tu .. 51..\\ yadi kAle tu doSho.asti yadi tatrApi neShyate . doSho naiva parIkShyo me na hyatrAdhikR^itA vayam .. 52..\\ nirmokShastvasya doShasya mayA kAryo yathAtathA . mR^ityo vidoShaH syAmeva yathA tanme prayojanam .. 53..\\ bh sarpo.athArjunakaM prAha shruta.n te mR^ityubhAShitam . nAnAgasaM mAM pAshena santApayitumarhasi .. 54..\\ l mR^ityoH shrutaM me vachana.n tava chaiva bhuja~Ngama . naiva tAvadvidoShatvaM bhavati tvayi pannaga .. 55..\\ mR^ityustva.n chaiva heturhi jantorasya vinAshane . ubhaya.n kAraNaM manye na kAraNamakAraNam .. 56..\\ dhinmR^ityu.n cha durAtmAnaM krUraM duHkhakara.n satAm . svA.n chaivAha.n vadhiShyAmi pApaM pApasya kAraNam .. 57..\\ mrtyu vivashau kAlavashagAvAvA.n taddiShTa kAriNau . nAvA.n doSheNa gantavyau yadi samyakprapashyasi .. 58..\\ l yuvAmubhau kAlavashau yadi vai mR^ityupannagau . harShakrodhau katha.n syAtAmetadichchhAmi veditum .. 59..\\ mrtyu yAH kAshchidiha cheShTAH syuH sarvAH kAlaprachoditAH . pUrvamevaitadukta.n hi mayA lubdhaka kAlataH .. 60..\\ tasmAdubhau kAlavashAvAvA.n taddiShTa kAriNau . nAvA.n doSheNa gantavyau tvayA lubdhaka karhi chit .. 61..\\ bh athopagamya kAlastu tasmindharmArthasaMshaye . abravItpannagaM mR^ityu.n lubdhamarjunaka.n cha tam .. 62..\\ kaala naivAhaM nApyayaM mR^ityurnAya.n lubdhaka pannagaH . kilbiShI jantu maraNe na vaya.n hi prayojakAH .. 63..\\ akarodyadaya.n karma tanno.arjunaka chodakam . praNAsha heturnAnyo.asya vadhyate.aya.n svakarmaNA .. 64..\\ yadanena kR^ita.n karma tenAyaM nidhanaM gataH . vinAshahetuH karmAsya sarve karma vashA vayam .. 65..\\ karma dAyAdavA.NllokaH karma sambandha lakShaNaH . karmANi chodayantIha yathAnyAya.n tathA vayam .. 66..\\ yathA mR^itpiNDataH kartA kurute yadyadichchhati . evamAtmakR^ita.n karma mAnavaH pratipadyate .. 67..\\ yathA chhAyAtapau nitya.n susambaddhau nirantaram . tathA karma cha kartA cha sambaddhAvAtmakarmabhiH .. 68..\\ evaM nAhaM na vai mR^ityurna sarpo na tathA bhavAn . na cheyaM brAhmaNI vR^iddhA shishurevAtra kAraNam .. 69..\\ tasmi.nstathA bruvANe tu brAhmaNI gautamI nR^ipa . svakarma pratyayA.NllokAnmatvArjunakamabravIt .. 70..\\ naiva kAlo na bhujago na mR^ityuriha kAraNam . svakarmabhirayaM bAlaH kAlena nidhana.n gataH .. 71..\\ mayA cha tatkR^ita.n karma yenAyaM me mR^itaH sutaH . yAtu kAlastathA mR^ityurmu~nchArjunaka pannagam .. 72..\\ bh tato yathAgata.n jagmurmR^ityuH kAlo.atha pannagaH . abhUdviroSho.arjunako vishokA chaiva gautamI .. 73..\\ etachchhrutvA shama.n gachchha mA bhUshchintAparo nR^ipa . svakarma pratyayA.NllokA.nstrInviddhi manujarShabha .. 74..\\ na tu tvayA kR^itaM pArtha nApi duryodhanena vai . kAlena tatkR^ita.n viddhi vihitA yena pArthivAH .. 75..\\ v ityetadvachana.n shrutvA babhUva vigatajvaraH . yudhiShThiro mahAtejAH paprachchheda.n cha dharmavit .. 76..\\ \medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 2} y pitAmaha mahAprAGYa sarvashAstravishArada . shrutaM me mahadAkhyAnamidaM matimatA.n vara .. 1..\\ bhUyastu shrotumichchhAmi dharmArthasahitaM nR^ipa . kathyamAna.n tvayA kiM chittanme vyAkhyAtumarhasi .. 2..\\ kena mR^ityurgR^ihasthena dharmamAshritya nirjitaH . ityetatsarvamAchakShva tattvena mama pArthiva .. 3..\\ bh atrApyudAharantImamitihAsaM purAtanam . yathA mR^ityurgR^ihasthena dharmamAshritya nirjitaH .. 4..\\ manoH prajApate rAjannikShvAkurabhavatsutaH . tasya putrashata.n jaGYe nR^ipateH sUryavarchasaH .. 5..\\ dashamastasya putrastu dashAshvo nAma bhArata . mAhiShmatyAmabhUdrAjA dharmAtmA satyavikramaH .. 6..\\ dashAshvasya sutastvAsIdrAjA paramadhArmikaH . satye tapasi dAne cha yasya nitya.n rataM manaH .. 7..\\ madirAshva iti khyAtaH pR^ithivyAM pR^ithivIpatiH . dhanurvede cha vede cha nirato yo.abhavatsadA .. 8..\\ maridAshvasya putrastu dyutimAnnAma pArthivaH . mahAbhAgo mahAtejA mahAsattvo mahAbalaH .. 9..\\ putro dyutimatastvAsItsuvIro nAma pArthivaH . dharmAtmA koshavAMshchApi devarAja ivAparaH .. 10..\\ suvIrasya tu putro.abhUtsarvasa~NgrAma durjayaH . durjayetyabhivikhyAtaH sarvashAstravishAradaH .. 11..\\ durjayasyendra vapuShaH putro.agnisadR^ishadyutiH . duryodhano nAma mahAnrAjAsIdrAjasattama .. 12..\\ tasyendra samavIryasya sa~NgrAmeShvanivartinaH . viShayashcha prabhAvashcha tulyamevAbhyavartata .. 13..\\ ratnairdhanaishcha pashubhiH sasyaishchApi pR^ithagvidhaiH . nagara.n viShayashchAsya pratipUrNa.n tadAbhavat .. 14..\\ na tasya viShaye chAbhUtkR^ipaNo nApi durgataH . vyAdhito vA kR^isho vApi tasminnAbhUnnaraH kva chit .. 15..\\ sudakShiNo madhuravAganasUyurjitendriyaH . dharmAtmA chAnR^isha.nsashcha vikrAnto.athAvikatthanaH .. 16..\\ yajvA vadAnyo medhAvI brahmaNyaH satyasa~NgaraH . na chAvamantA dAtA cha vedavedA~NgapAragaH .. 17..\\ taM narmadA deva nadI puNyA shItajalA shivA . chakame puruShashreShTha.n svena bhAvena bhArata .. 18..\\ tasya jaGYe tadA nadyA.n kanyA rAjIvalochanA . nAmnA sudarshanA rAjanrUpeNa cha sudarshanA .. 19..\\ tAdR^igrUpA na nArIShu bhUtapUrvA yudhiShThira . duryodhana sutA yAdR^igabhavadvaravarNinI .. 20..\\ tAmagnishchakame sAkShAdrAjakanyA.n sudarshanAm . bhUtvA cha brAhmaNaH sAkShAdvarayAmAsa taM nR^ipam .. 21..\\ daridrashchAsavarNashcha mamAyamiti pArthivaH . na ditsati sutA.n tasmai tA.n viprAya sudarshanAm .. 22..\\ tato.asya vitate yaGYe naShTo.abhUddhavyavAhanaH . tato duryodhano rAjA vAkyamAhartvijastadA .. 23..\\ duShkR^itaM mama kiM nu syAdbhavatA.n vA dvijarShabhAH . yena nAsha.n jagAmAgniH kR^itaM kupuruSheShviva .. 24..\\ na hyalpa.n duShkR^itaM no.asti yenAgnirnAshamAgataH . bhavatA.n vAtha vA mahya.n tattvenaitadvimR^ishyatAm .. 25..\\ etadrAGYo vachaH shrutvA viprAste bharatarShabha . niyatA vAgyatAshchaiva pAvaka.n sharaNaM yayuH .. 26..\\ tAndarshayAmAsa tadA bhagavAnhavyavAhanaH . sva.n rUpa.n dIptimatkR^itvA sharadarkasamadyutiH .. 27..\\ tato mahAtmA tAnAha dahano brAhmaNarShabhAn . varayAmyAtmano.arthAya duryodhana sutAm iti .. 28..\\ tataste kAlyamutthAya tasmai rAGYe nyavedayan . brAhmaNA vismitAH sarve yadukta.n chitrabhAnunA .. 29..\\ tataH sa rAjA tachchhrutvA vachanaM brahmavAdinAm . avApya parama.n harSha.n tatheti prAha buddhimAn .. 30..\\ prAyAchata nR^ipaH shulkaM bhagavanta.n vibhAvasum . nitya.n sAMnidhyamiha te chitrabhAno bhavediti . tamAha bhagavAnagnirevamastviti pArthivam .. 31..\\ tataH sAMnidhyamadhyApi mAhiShmatyA.n vibhAvasoH . dR^iShTa.n hi sahadevena disho vijayatA tadA .. 32..\\ tatastA.n samala~NkR^itya kanyAmahata vAsasam . dadau duryodhano rAjA pAvakAya mahAtmane .. 33..\\ pratijagrAha chAgnistA.n rAjaputrIM sudarshanAm . vidhinA veda dR^iShTena vasordhArAmivAdhvare .. 34..\\ tasyA rUpeNa shIlena kulena vapuShA shriyA . abhavatprItimAnagnirgarbha.n tasyA.n samAdadhe .. 35..\\ tasyA.n samabhavatputro nAmnAgneyaH sudarshanaH . shishurevAdhyagAtsarva.n sa cha brahma sanAtanam .. 36..\\ athaughavAnnAma nR^ipo nR^igasyAsItpitAmahaH . tasyApyoghavatI kanyA putrash chaugharatho.abhavat .. 37..\\ tAmoghavAndadau tasmai svayamoghavatI.n sutAm . sudarshanAya viduShe bhAryArtha.n devarUpiNAm .. 38..\\ sa gR^ihasthAshramaratastayA saha sudarshanaH . kurukShetre.avasadrAjannoghavatyA samanvitaH .. 39..\\ gR^ihasthashchAvajeShyAmi mR^ityumityeva sa prabho . pratiGYAmakaroddhImAndIptatejA vishAM pate .. 40..\\ tAmathaughavatI.n rAjansa pAvakasuto.abravIt . atitheH pratikUla.n te na kartavyaM kathaM chana .. 41..\\ yena yena cha tuShyeta nityameva tvayAtithiH . apyAtmanaH pradAnena na te kAryA vichAraNA .. 42..\\ etadvrataM mama sadA hR^idi samparivartate . gR^ihasthAnA.n hi sushroNi nAtithervidyate param .. 43..\\ pramANa.n yadi vAmoru vachaste mama shobhane . ida.n vachanamavyagrA hR^idi tva.n dhArayeH sadA .. 44..\\ niShkrAnte mayi kalyANi tathA saMnihite.anaghe . nAtithiste.avamantavyaH pramANa.n yadyaha.n tava .. 45..\\ tamabravIdoghavatI yatA mUrdhni kR^itA~njaliH . na me tvadvachanAtki.n chidakartavyaM kathaM chana .. 46..\\ jigIShamANa.n tu gR^ihe tadA mR^ityuH sudarshanam . pR^iShThato.anvagamadrAjanrandhAnveShI tadA sadA .. 47..\\ idhmArtha.n tu gate tasminnagniputre sudarshane . atithirbrAhmaNaH shrImA.nstAmAhaughavatI.n tadA .. 48..\\ Atithya.n dattamichchhAmi tvayAdya varavarNini . pramANa.n yadi dharmaste gR^ihasthAshramasaMmataH .. 49..\\ ityuktA tena vipreNa rAjaputrI yashasvinI . vidhinA pratijagrAha vedoktena vishAM pate .. 50..\\ Asana.n chaiva pAdyaM cha tasmai dattvA dvijAtaye . provAchaughavatI vipra.n kenArthaH kiM dadAmi te .. 51..\\ tAmabravIttato vipro rAjaputrI.n sudarshanAm . tvayA mamArthaH kalyANi nirvisha~Nke tadAchara .. 52..\\ yadi pramANa.n dharmaste gR^ihasthAshramasaMmataH . pradAnenAtmano rAGYi kartumarhasi me priyam .. 53..\\ tathA sa~nchandyamAno.anyairIpsitairnR^ipa kanyayA . nAnyamAtmapradAnAtsa tasyA vavre vara.n dvijaH .. 54..\\ sA tu rAjasutA smR^itvA harturvachanamAditaH . tatheti lajjamAnA sA tamuvAcha dvijarShabham .. 55..\\ tato rahaH sa viprarShiH sA chaivopavivesha ha . sa.nsmR^itya bharturvachana.n gR^ihasthAshramakA~NkShiNaH .. 56..\\ athedhmAnsamupAdAya sa pAvakirupAgamat . mR^ityunA raudrabhAvena nityaM bandhurivAnvitaH .. 57..\\ tatastvAshramamAgamya sa pAvakasutastadA . tAmAjuhAvaughavatI.n kvAsi yAteti chAsakR^it .. 58..\\ tasmai prativachaH sA tu bhartre na pradadau tadA . karAbhyA.n tena vipreNa spR^iShTA bhartR^ivratA satI .. 59..\\ uchchhiShTAsmIti manvAnA lajjitA bhartureva cha . tUShNImbhUtAbhavatsAdhvI na chovAchAtha ki.n chana .. 60..\\ atha tAM punarevedaM provAcha sa sudarshanaH . kva sA sAdhvI kva sA yAtA garIyaH kimato mama .. 61..\\ pativratA satyashIlA nitya.n chaivArjave ratA . kathaM na pratyudetyadya smayamAnA yathA purA .. 62..\\ uTajasthastu ta.n vipraH pratyuvAcha sudarshanam . atithi.n viddhi samprAptaM pAvake brAhmaNa.n cha mAm .. 63..\\ anayA chhandyamAno.ahaM bhAryayA tava sattama . taistairatithi satkArairArjave.asyA dR^iDhaM manaH .. 64..\\ anena vidhinA seyaM mAmarchati shubhAnanA . anurUpa.n yadatrAdya tadbhavAnvaktumarhati .. 65..\\ kUTamudgara hastastu mR^ityusta.n vai samanvayAt . hInapratiGYamatraina.n vadhiShyAmIti chintayan .. 66..\\ sudarshanastu manasA karmaNA chakShuShA girA . tyakterShyastyaktamanyushcha smayamAno.abravIdidam .. 67..\\ surata.n te.astu viprAgrya prItirhi paramA mama . gR^ihasthasya hi dharmo.agryaH samprAptAtithi pUjanam .. 68..\\ atithiH pUjito yasya gR^ihasthasya tu gachchhati . nAnyastasmAtparo dharma iti prAhurmanIShiNaH .. 69..\\ prANA hi mama dArAshcha yachchAnyadvidyate vasu . atithibhyo mayA deyamiti me vratamAhitam .. 70..\\ niHsandigdhaM mayA vAkyametatte samudAhR^itam . tenAha.n vipra satyena svayamAtmAnamAlabhe .. 71..\\ pR^ithivI vAyurAkAshamApo jyotishcha pa~nchamam . buddhirAtmA manaH kAlo dishashchaiva guNA dasha .. 72..\\ nityamete hi pashyanti dehinA.n dehasaMshritAH . sukR^ita.n duShkR^itaM chApi karma dharmabhR^itA.n vara .. 73..\\ yathaiShA nAnR^itA vANI mayAdya samudAhR^itA . tena satyena mA.n devAH pAlayantu dahantu vA .. 74..\\ tato nAdaH samabhavaddikShu sarvAsu bhArata . asakR^itsatyamityeva naitanmithyeti sarvashaH .. 75..\\ uTajAttu tatastasmAnnishchakrAma sa vai dvijaH . vapuShA kha.n cha bhUmiM cha vyApya vAyurivodyataH .. 76..\\ svareNa vipraH shaikSheNa trI.NllokAnanunAdayan . uvAcha chaina.n dharmaGYaM pUrvamAmantrya nAmataH .. 77..\\ dharmo.ahamasmi bhadra.n te jiGYAsArthaM tavAnagha . prAptaH satya.n cha te GYAtvA prItirme paramA tvayi .. 78..\\ vijitashcha tvayA mR^ityuryo.aya.n tvAm anugachchhati . randhrAnveShI tava sadA tvayA dhR^ityA vashIkR^itaH .. 79..\\ na chAsti shaktistrailokye kasya chitpuruShottama . pativratAmimA.n sAdhvI.n tavodvIkShitumapyuta .. 80..\\ rakShitA tvadguNaireShA pativrataguNaistathA . adhR^iShyA yadiyaM brUyAttathA tannAnyathA bhavet .. 81..\\ eShA hi tapasA svena sa.nyuktA brahmavAdinI . pAvanArtha.n cha lokasya sarichchhreShThA bhaviShyati .. 82..\\ ardhenaughavatI nAma tvAmarthenAnuyAsyati . sharIreNa mahAbhAgA yogo hyasyA vashe sthitaH .. 83..\\ anayA saha lokAMshcha gantAsi tapasArjitAn . yatra nAvR^ittimabhyeti shAshvatA.nstAnsanAtanAn .. 84..\\ anena chaiva dehena lokA.nstvamabhipatsyase . nirjitashcha tvayA mR^ityuraishvarya.n cha tavottamam .. 85..\\ pa~ncha bhUtAnyatikrAntaH svavIryAchcha mano bhavaH . gR^ihastha dharmeNAnena kAmakrodhau cha te jitau .. 86..\\ sneho rAgashcha tandrI cha moho drohashcha kevalaH . tava shushrUShayA rAjanrAjaputryA vinirjitAH .. 87..\\ bh shuklAnA.n tu sahasreNa vAjinA.n rathamuttamam . yuktaM pragR^ihya bhagavAnvyavasAyo jagAma tam .. 88..\\ mR^ityurAtmA cha lokAshcha jitA bhUtAni pa~ncha cha . buddhiH kAlo mano vyoma kAmakrodhau tathaiva cha .. 89..\\ tasmAdgR^ihAshramasthasya nAnyaddaivatamasti vai . R^ite.atithiM naravyAghra manasaitadvichAraya .. 90..\\ atithiH pUjito yasya dhyAyate manasA shubham . na tatkratushatenApi tulyamAhurmanIShiNaH .. 91..\\ pAtra.n tvatithimAsAdya shIlADhya.n yo na pUjayet . sa dattvA sukR^ita.n tasya kShapayeta hyanarchitaH .. 92..\\ etatte kathitaM putra mayAkhyAnamanuttamam . yathA hi vijito mR^ityurgR^ihasthena purAbhavat .. 93..\\ dhanya.n yashasyamAyuShmadidamAkhyAnamuttamam . bubhUShitAbhimantavya.n sarvadushcharitApaham .. 94..\\ ya ida.n kathayedvidvAnahanyahani bhArata . sudarshanasya charitaM puNyA.NllokAnavApnuyAt .. 95..\\ \medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 3} y brAhmaNya.n yadi diShprApa.n tribhirvarNairnarAdhipa . kathaM prAptaM mahArAja kShatriyeNa mahAtmanA .. 1..\\ vishvAmitreNa dharmAtmanbrAhmaNatvaM nararShabha . shrotumichchhAmi tattvena tanme brUhi pitAmaha .. 2..\\ tena hyamitavIryeNa vasiShThasya mahAtmanaH . hataM putrashata.n sadyastapasA prapitAmaha .. 3..\\ yAtudhAnAshcha bahavo rAkShasAstigmatejasaH . manyunAviShTa dehena sR^iShTAH kAlAntakopamAH .. 4..\\ mahAkushika vaMshashcha brahmarShishatasa~NkulaH . sthApito naraloke.asminvidvAnbrAhmaNa sa.nstutaH .. 5..\\ R^ichIkasyAtmajashchaiva shunaHshepo mahAtapAH . vimokShito mahAsatrAtpashutAmabhyupAgataH .. 6..\\ harishchandra kratau devA.nstoShayitvAtma tejasA . putratAmanusamprApto vishvAmitrasya dhImataH .. 7..\\ nAbhivAdayate jyeShTha.n devarAtaM narAdhipa . putrAH pa~nchashatAshchApi shaptAH shvapachatA.n gatAH .. 8..\\ trisha~Nkurbandhusantyakta ikShvAkuH prItipUrvakam . avAkshirA divaM nIto dakShiNAmAshrito disham .. 9..\\ vishvAmitrasya vipulA nadI rAjarShisevitA . kaushikIti shivA puNyA brahmarShigaNasevitA .. 10..\\ tapovighnakarI chaiva pa~ncha chUDA susaMmatA . rambhA nAmApsarAH shApAdyasya shailatvamAgatA .. 11..\\ tathaivAsya bhayAdbaddhvA vasiShThaH salile purA . AtmAnaM majjayAmAsa vipAshaH punarutthitaH .. 12..\\ tadA prabhR^iti puNyA hi vipAshAbhUnmahAnadI . vikhyAtA karmaNA tena vasiShThasya mahAtmanaH .. 13..\\ vAgbhishcha bhagavAnyena devasenAgragaH prabhuH . stutaH prItamanAshchAsIchchhApAchchainamamochayat .. 14..\\ dhruvasyottAna pAdasya brahmarShINA.n tathaiva cha . madhye jvalati yo nityamudIchImAshrito disham .. 15..\\ tasyaitAni cha karmANi tathAnyAni cha kaurava . kShatriyasyetyato jAtamida.n kautUhalaM mama .. 16..\\ kimetaditi tattvena prabrUhi bharatarShabha . devAntaramanAsAdya katha.n sa brAhmaNo.abhavat .. 17..\\ etattattvena me rAjansarvamAkhyAtumarhasi . mata~Ngasya yathAtattva.n tathaivaitadbravIhi me .. 18..\\ sthAne mata~Ngo brAhmaNyaM nAlabhadbharatarShabha . chaNDAla yonau jAto hi kathaM brAhmaNyamApnuyAt .. 19..\\ \medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 4} bh shrUyatAM pArtha tattvena vishvAmitro yathA purA . brAhmaNatva.n gatastAta brahmarShitvaM tathaiva cha .. 1..\\ bharatasyAnvaye chaivAjamIDho nAma pArthivaH . babhUva bharatashreShTha yajvA dharmabhR^itA.n varaH .. 2..\\ tasya putro manA AsIjjahnurnAma nareshvaraH . duhitR^itvamanuprAptA ga~NgA yasya mahAtmanaH .. 3..\\ tasyAtmajastulyaguNaH sindhudvIpo mahAyashAH . sindhudvIpAchcha rAjarShirbalAkAshvo mahAbalaH .. 4..\\ vallabhastasya tanayaH sAkShAddharma ivAparaH . kushikastasya tanayaH sahasrAkShasamadyutiH .. 5..\\ kushikasyAtmajaH shrImAngAdhirnAma janeshvaraH . aputraH sa mahAbAhurvanavAsamudAvasat .. 6..\\ kanyA jaGYe sutA tasya vane nivasataH sutaH . nAmnA satyavatI nAma rUpeNApratimA bhuvi .. 7..\\ tA.n vavre bhArgavaH shrImAMshchyavanasyAtmajaH prabhuH . R^ichIka iti vikhyAto vipule tapasi sthitaH .. 8..\\ sa tAM na pradadau tasmai R^ichIkAya mahAtmane . daridra iti matvA vai gAdhiH shatrunibarhaNaH .. 9..\\ pratyAkhyAya punaryAntamabravIdrAjasattamaH . shulkaM pradIyatAM mahya.n tato vetsyasi me sutAm .. 10..\\ r kiM prayachchhAmi rAjendra tubhya.n shulkamahaM nR^ipa . duhiturbrUhyasa.nsakto mAtrAbhUtte vichAraNA .. 11..\\ gaadhi chandrarashmiprakAshAnA.n hayAnAM vAtara.nhasAm . ekataH shyAma karNAnA.n sahasra.n dehi bhArgava .. 12..\\ bh tataH sa bhR^igushArdUlashchyavanasyAtmajaH prabhuH . abravIdvaruNa.n devamAdityaM patimambhasAm .. 13..\\ ekataH shyAma karNAnA.n hayAnA.n chandra varchasAm . sahasra.n vAtavegAnAM bhikShe tvA.n deva sattama .. 14..\\ tatheti varuNo deva Adityo bhR^igusattamam . uvAcha yatra te chhandastatrotthAsyanti vAjinaH .. 15..\\ dhyAta mAtre R^ichIkena hayAnA.n chandra varchasAm . ga~NgA jalAtsamuttasthau sahasra.n vipulaujasAm .. 16..\\ adUre kanyakubjasya ga~NgAyAstIramuttamam . ashvatIrtha.n tadadyApi mAnavAH parichakShate .. 17..\\ tattadA gAdhaye tAta sahasra.n vAjinAM shubham . R^ichIkaH pradadau prItaH shulkArtha.n japatA.n varaH .. 18..\\ tataH sa vismito rAjA gAdhiH shApabhayena cha . dadau tA.n samala~NkR^itya kanyAM bhR^igusutAya vai .. 19..\\ jagrAha pANi.n vidhinA tasya brahmarShisattamaH . sA cha taM patimAsAdya para.n harShamavApa ha .. 20..\\ sa tutoSha cha viprarShistasyA vR^ittena bhArata . chhandayAmAsa chaivainA.n vareNa varavarNinIm .. 21..\\ mAtre tatsarvamAchakhyau sA kanyA rAjasattamam . atha tAmabravInmAtA sutA.n kiM chidavA~NmukhIm .. 22..\\ mamApi putri bhartA te prasAda.n kartumarhati . apatyasya pradAnena samarthaH sa mahAtapAH .. 23..\\ tataH sA tvarita.n gatvA tatsarvaM pratyavedayat . mAtushchikIrShita.n rAjannR^ichIkastAmathAbravIt .. 24..\\ guNavantamapatya.n vai tva.n cha sA janayiShyathaH . jananyAstava kalyANi mA bhUdvai praNayo.anyathA .. 25..\\ tava chaiva guNashlAghI putra utpatsyate shubhe . asmadvaMshakaraH shrImA.nstava bhrAtA cha vaMshakR^it .. 26..\\ R^itusnAtA cha sAshvattha.n tvaM cha vR^ikShamudumbaram . pariShvajethAH kalyANi tata iShTamavApsyathaH .. 27..\\ charudvayamida.n chaiva mantrapUta.n shuchismite . tva.n cha sA chopayu~njIthAM tataH putrAvavApsyathaH .. 28..\\ tataH satyavatI hR^iShTA mAtaraM pratyabhAShata . yadR^ichIkena kathita.n tachchAchakhyau charudvayam .. 29..\\ tAmuvAcha tato mAtA sutA.n satyavatI.n tadA . putri mUrdhnA prapannAyAH kuruShva vachanaM mama .. 30..\\ bhartrA ya eSha dattaste charurmantrapuraskR^itaH . etaM prayachchha mahya.n tvaM madIyaM tvaM gR^ihANa cha .. 31..\\ vyatyAsa.n vR^ikShayoshchApi karavAva shuchismite . yadi pramANa.n vachanaM mama mAturanindite .. 32..\\ vyaktaM bhagavatA chAtra kR^itamevaM bhaviShyati . tato me tvachcharau bhAvaH pAdape cha sumadhyame . katha.n vishiShTo bhrAtA te bhavedityeva chintaya .. 33..\\ tathA cha kR^itavatyau te mAtA satyavatI cha sA . atha garbhAvanuprApte ubhe te vai yudhiShThira .. 34..\\ dR^iShTvA garbhamanuprAptAM bhAryA.n sa cha mahAnR^iShiH . uvAcha tA.n satyavatI.n durmanA bhR^igusattamaH .. 35..\\ vyatyAsenopayuktaste charurvyaktaM bhaviShyati . vyatyAsaH pAdape chApi suvyakta.n te kR^itaH shubhe .. 36..\\ mayA hi vishva.n yadbrahma tvachcharau saMniveshitam . kShatravIrya.n cha sakalaM charau tasyA niveshitam .. 37..\\ trilokavikhyAta guNa.n tva.n vipraM janayiShyasi . sA cha kShatra.n vishiShTaM vai tata etatkR^itaM mayA .. 38..\\ vyatyAsastu kR^ito yasmAttvayA mAtrA tathaiva cha . tasmAtsA brAhmaNashreShThaM mAtA te janayiShyati .. 39..\\ kShatriya.n tUgra karmANaM tvaM bhadre janayiShyasi . na hi te tatkR^ita.n sAdhu mAtR^isnehena bhAmini .. 40..\\ sA shrutvA shokasantaptA papAta varavarNinI . bhUmau satyavatI rAjaMshchhinneva ruchirA latA .. 41..\\ pratilabhya cha sA sa~nj~nA.n shirasA praNipatya cha . uvAcha bhAryA bhartAra.n gAdheyI brAhmaNarShabham .. 42..\\ prasAdayantyAM bhAryAyAM mayi brahma vidA.n vara . prasAda.n kuru viprarShe na me syAtkShatriyaH sutaH .. 43..\\ kAmaM mamogra karmA vai pautro bhavitumarhati . na tu me syAtsuto brahmanneSha me dIyatA.n varaH .. 44..\\ evamastviti hovAcha svAM bhAryA.n sumahAtapAH . tataH sA janayAmAsa jamadagni.n sutaM shubham .. 45..\\ vishvAmitra.n chAjanayadgodherbhAryA yashasvinI . R^iSheH prabhAvAdrAjendra brahmarShiM brahmavAdinam .. 46..\\ tato brAhmaNatA.n yAto vishvAmitro mahAtapAH . kshatriyaH so.apyatha tathA brahma vaMshasya kArakaH .. 47..\\ tasya putrA mahAtmAno brahma vaMshavivardhanAH . tapasvino brahma vido gotra kartAkra eva cha .. 48..\\ madhuchchhandashcha bhagavAndevarAtashcha vIryavAn . akShINashcha shakuntashcha babhruH kAlapathastathA .. 49..\\ yAGYavalkyashcha vikhyAtastathA sthUNo mahAvrataH . ulUko yamadUtashcha tatharShiH saindhavAyanaH .. 50..\\ karNa ja~Nghashcha bhagavAngAlavashcha mahAnR^iShiH . R^iShirvajrastathAkhyAtaH shAla~NkAyana eva cha .. 51..\\ lAlATyo nAradashchaiva tathA kUrcha mukhaH smR^itaH . vAdulirmusalashchaiva rakShogrIvastathaiva cha .. 52..\\ a~Nghriko naikabhR^ichchaiva shilA yUpaH sitaH shuchiH . chakrako mArutantavyo vAtaghno.athAlshvalAyanaH .. 53..\\ shyAmAyano.atha gArgyashcha jAbAliH sushrutastathA . kArIShiratha saMshrutyaH parapaurava tantavaH .. 54..\\ mahAnR^iShishcha kapilastatharShistArakAyanaH . tathaiva chopagahanastatharShishchArjunAyanaH .. 55..\\ mArgamitrirhiraNyAkSho ja~NghArirbabhru vAhanaH . sUtirvibhUtiH sUtashcha sura~Ngash cha tathaiva hi .. 56..\\ ArAddhirnAmayashchaiva chAmpeyojjayanau tathA . navatanturbakanakhaH shayona ratireva cha .. 57..\\ shayo ruhashchAru matsyaH shirIShI chAtha gArdabhiH . ujja yoniradApekShI nAradI cha mahAnR^iShiH . vishvAmitrAtmajAH sarve munayo brahmavAdinaH .. 58..\\ tannaiSha kShatriyo rAjanvishvAmitro mahAtapAH . R^ichIkenAhitaM brahma parametadyudhiShThira .. 59..\\ etatte sarvamAkhyAta.n tattvena bharatarShabha . vishvAmitrasya vai janma somasUryAgnitejasaH .. 60..\\ yatra yatra cha sandeho bhUyaste rAjasattama . tatra tatra cha mAM brUhi chhettAsmi tava saMshayAn .. 61..\\ \medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 5} y AnR^isha.nsasya dharmasya guNAnbhakta janasya cha . shrotumichchhAmi kArtsnyena tanme brUhi pitAmaha .. 1..\\ bh viShaye kAshirAjasya grAmAnniShkramya lubdhakaH . sa viSha.n kANDamAdAya mR^igayAmAsa vai mR^igam .. 2..\\ tatra chAmiSha lubdhena lubdhakena mahAvane . avidUre mR^iga.n dR^iShTvA bANaH pratisamAhitaH .. 3..\\ tena durvAritAstreNa nimittachapaleShuNA . mahAnvanatarurviddho mR^iga.n tatra jighA.nsatA .. 4..\\ sa tIkShNaviShadigdhena shareNAti balAtkR^itaH . utsR^ijya phalapatrANi pAdapaH shoShamAgataH .. 5..\\ tasminvR^ikShe tathA bhUte koTareShu chiroShitaH . na jahAti shuko vAsa.n tasya bhaktyA vanaspateH .. 6..\\ niShprachAro nirAhAro glAnaH shithila vAgapi . kR^itaGYaH saha vR^ikSheNa dharmAtmA sa vyashuShyata .. 7..\\ tamudAraM mahAsattvamatimAnuSha cheShTitam . samaduHkhasukha.n GYAtvA vismitaH pAkashAsanaH .. 8..\\ tatashchintAmupagataH shakraH kathamaya.n dvijaH . tiryagyonAvasambhAvyamAnR^isha.nsya.n samAsthitaH .. 9..\\ atha vA nAtra chitra.n hItyabhavadvAsavasya tu . prANinAmiha sarveShA.n sarvaM sarvatra dR^ishyate .. 10..\\ tato brAhmaNa veSheNa mAnuSha.n rUpamAsthitaH . avatIrya mahI.n shakrastaM pakShiNamuvAcha ha .. 11..\\ shukabhoH pakShiNA.n shreShTha dAkSheyI suprajAstvayA . pR^ichchhe tvA shuShkameta.n vai kasmAnna tyajasi drumam .. 12..\\ atha pR^iShTaH shukaH prAha mUrdhnA samabhivAdya tam . svAgata.n devarAjAya viGYAtastapasA mayA .. 13..\\ tato dashashatAkSheNa sAdhu sAdhviti bhAShitam . aho viGYAnamityeva.n tapasA pUjitastataH .. 14..\\ tameva.n shubhakarmANaM shukaM paramadhArmikam . vijAnannapi tAmprAptiM paprachchha balasUdanaH .. 15..\\ niShpatramaphala.n shuShkamasharaNyaM patatriNAm . kimartha.n sevase vR^ikShaM yadA mahadidaM vanam .. 16..\\ anye.api bahavo vR^ikShAH patrasa~nchanna koTarAH . shubhAH paryAptasa~ncArA vidyante.asminmahAvane .. 17..\\ gatAyuShamasAmarthya.n kShINasAra.n hatashriyam . vimR^ishya praGYayA dhIrajahIma.n hyasthira.n drumam .. 18..\\ tadupashrutya dharmAtmA shukaH shukreNa bhAShitam . sudIrghamabhiniHshvasya dIno vAkyamuvAcha ha .. 19..\\ anatikramaNIyAni daivatAni shachIpate . yatrAbhavastatra bhavastannibodha surAdhipa .. 20..\\ asminnaha.n drume jAtaH sAdhubhishcha guNairyutaH . bAlabhAve cha sa~NguptaH shatribhishcha na dharShitaH .. 21..\\ kimanukrosha vaiphalyamutpAdayasi me.anagha . AnR^isha.nsye.anuraktasya bhaktasyAnugatasya cha .. 22..\\ anukrosho hi sAdhUnA.n sumahaddharmalakShaNam . anukroshashcha sAdhUnA.n sadA prItiM prayachchhati .. 23..\\ tvameva daivataiH sarvaiH pR^ichchhyase dharmasaMshayAn . atastva.n devadevAnAmAdhipatye pratiShThitaH .. 24..\\ nArhasi tva.n sahasrAkSha tyAjayitveha bhaktitaH . samarthamupajIvyema.n tyajeyaM kathamadya vai .. 25..\\ tasya vAkyena saumyena harShitaH pAkashAsanaH . shukaM provAcha dharmaGYamAnR^isha.nsyena toShitaH .. 26..\\ vara.n vR^iNIShveti tadA sa cha vavre varaM shukaH . AnR^isha.nsya paro nitya.n tasya vR^ikShasya sambhavam .. 27..\\ viditvA cha dR^iDhA.n shakrastAM shuke shIlasampadam . prItaH kShipramatho vR^ikShamamR^itenAvasiktavAn .. 28..\\ tataH phalAni patrANi shAkhAshchApi manoramAH . shukasya dR^iDhabhaktitvAchchhrImattva.n chApasa drumaH .. 29..\\ shukashcha karmaNA tena AnR^isha.nsya kR^itena ha . AyuSho.ante mahArAja prApa shakra salokatAm .. 30..\\ evameva manuShyendra bhaktimanta.n samAshritaH . sarvArthasiddhi.n labhate shukaM prApya yathA drumaH .. 31..\\ \medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 6} y pitAmaha mahAprAGYa sarvashAstravishArada . daive puruShakAre cha ki.n svichchhreShThataraM bhavet .. 1..\\ bh atrApyudAharantImamitihAsaM purAtanam . vasiShThasya cha sa.nvAdaM brahmaNashcha yudhiShThira .. 2..\\ daivamAnuShayoH ki.n svitkarmaNoH shreShThamityuta . purA vasiShTho bhagavAnpitAmahamapR^ichchhata .. 3..\\ tataH padmodbhavo rAjandevadevaH pitAmahaH . uvAcha madhura.n vAkyamarthavaddhetu bhUShitam .. 4..\\ nAbIja.n jAyate kiM chinna bIjena vinA phalam . bIjAdbIjaM prabhavati bIjAdeva phala.n smR^itam .. 5..\\ yAdR^isha.n vapate bIja.n kShetramAsAdya karShakaH . sukR^ite duShkR^ite vApi tAdR^isha.n labhate phalam .. 6..\\ yathA bIja.n vinA kShetramuptaM bhavati niShphalam . tathA puruShakAreNa vinA daivaM na sidhyati .. 7..\\ kShetraM puruShakArastu daivaM bIjamudAhR^itam . kShR^itra bIjasamAyogAttataH sasyasamR^idhyate .. 8..\\ karmaNaH phalanirvR^itti.n svayamashnAti kArakaH . pratyakSha.n dR^ishyate loke kR^itasyApyakR^itasya cha .. 9..\\ shubhena karmaNA saukhya.n duHkhaM pApena karmaNA . kR^ita.n sarvatra labhate nAkR^itaM bhujyate kva chit .. 10..\\ kR^itI sarvatra labhate pratiShThAM bhAgyavikShataH . akR^itI labhate bhraShTaH kShate kShArAvasechanam .. 11..\\ tapasA rUpasaubhAgya.n ratnAni vividhAni cha . prApyate karmaNA sarvaM na daivAdakR^itAtmanA .. 12..\\ tathA svargashcha bhogashcha niShThA yA cha manIShitA . sarvaM puruShakAreNa kR^itenehopapadyate .. 13..\\ jyotIMShi tridashA nAgA yakShAshchandrArkamArutAH . sarve puruShakAreNa mAnuShyAddevatA.n gatAH .. 14..\\ artho vA mitravargo vA aishvarya.n vA kulAnvitam . shrIshchApi durlabhA bhoktu.n tathaivAkR^ita karmabhiH .. 15..\\ shauchena labhate vipraH kShatriyo vikrameNa cha . vaishyaH puruShakAreNa shUdraH shushrUShayA shriyam .. 16..\\ nAdAtAraM bhajantyarthA na klIbaM nApi niShkriyam . nAkarma shIlaM nAshUra.n tathA naivAtapasvinam .. 17..\\ yena lokAstrayaH sR^iShTA daityAH sarvAshcha devatAH . sa eSha bhagavAnviShNuH samudre tapyate tapaH .. 18..\\ sva.n chetkarmaphalaM na syAtsarvamevAphalaM bhavet . loko daiva.n samAlambya udAsIno bhavenna tu .. 19..\\ akR^itvA mAnuSha.n karma yo daivamanuvartate . vR^ithA shrAmyati samprApya pati.n klIbamivA~NganA .. 20..\\ na tathA mAnuShe loke bhayamasti shubhAshubhe . yathA tridashaloke hi bhayamalpena jAyate .. 21..\\ kR^itaH puruShakArastu daivamevAnuvartate . na daivamakR^ite ki.n chitkasya chiddAtumarhati .. 22..\\ yadA sthAnAnyanityAni dR^ishyante daivateShvapi . katha.n karma vinA daiva.n sthAsyate sthApayiShyati .. 23..\\ na daivatAni loke.asminvyApAra.n yAnti kasya chit . vyAsa~Nga.n janayantyugramAtmAbhibhavasha~NkayA .. 24..\\ R^iShINA.n devatAnAM cha sadA bhavati vigrahaH . kasya vAchA hyadaiva.n syAdyato daivaM pravartate .. 25..\\ katha.n chAsya samutpattiryathA daivaM pravartate . eva.n tridashaloke.api prApyante bahavashchhalAH .. 26..\\ Atmaiva hyAtmano bandhurAtmaiva ripurAtmanaH . Atmaiva chAtmanaH sAkShI kR^itasyApyakR^itasya cha .. 27..\\ kR^ita.n cha vikR^itaM kiM chitkR^ite karmaNi sidhyati . sukR^ite duShkR^ita.n karma na yathArthaM prapadyate .. 28..\\ devAnA.n sharaNaM puNyaM sarvaM puNyairavApyate . puNyashIlaM naraM prApya ki.n daivaM prakariShyati .. 29..\\ purA yayAtirvibhraShTashchyAvitaH patitaH kShitau . punarAropitaH svarga.n dauhitraiH puNyakarmabhiH .. 30..\\ purUravAshcha rAjarShirdvijairabhihitaH purA . aila ityabhivikhyAtaH svargaM prApto mahIpatiH .. 31..\\ ashvamedhAdibhiryaGYaiH satkR^itaH kosalAdhipaH . maharShishApAtsaudAsaH puruShAdatvamAgataH .. 32..\\ ashvatthAmA cha rAmash cha muniputrau dhanurdharau . na gachchhataH svargaloka.n sukR^iteneha karmaNA .. 33..\\ vasuryaGYashatairiShTvA dvitIya iva vAsavaH . mithyAbhidhAnenaikena rasAtalatala.n gataH .. 34..\\ balirvairochanirbaddhodharmapAshena daivataiH . viShNoH puruShakAreNa pAtAlashayanaH kR^itaH .. 35..\\ shakrasyodasya charaNaM prasthito janamejayaH . dvija strINA.n vadha.n kR^itvA kiM daivena na vAritaH .. 36..\\ aGYAnAdbrAhmaNa.n hatvA spR^iShTo bAlavadhena cha . vaishampAyana viprarShiH ki.n daivena nivAritaH .. 37..\\ gopradAnena mithyA cha brAhmaNebhyo mahAmakhe . purA nR^igashcha rAjarShiH kR^ikalAsatvamAgataH .. 38..\\ dhundhumArashcha rAjarShiH satreShveva jarA.n gataH . prItidAyaM parityajya suShvApa sa girivraje .. 39..\\ pANDavAnA.n hR^itaM rAjya.n dhArtarAShTrairmahAbalaiH . punaH pratyAhR^ita.n chaiva na daivAdbhujasaMshrayAt .. 40..\\ tapo niyamasa.nyuktA munayaH saMshitavratAH . ki.n te daivabalAchchhApamutsR^ijante na karmaNA .. 41..\\ pApamutsR^ijate loke sarvaM prApya sudurlabham . lobhamohasamApannaM na daiva.n trAyate naram .. 42..\\ yathAgniH pavanoddhUtaH sUkShmo.api bhavate mahAn . tathA karma samAyukta.n daiva.n sAdhu vivardhate .. 43..\\ yathA tailakShayAddIpaH pramlAnimupagachchhati . tathA karma kShayAddaivaM pramlAnimupagachchhati .. 44..\\ vipulamapi dhanaughaM prApya bhogAnstriyo vA puruSha iha na shaktaH karma hIno.api bhoktum . sunihitamapi chArtha.n daivatai rakShyamANaM vyayaguNamapi sAdhu.n karmaNA saMshrayante .. 45..\\ bhavati manujalokAddevaloko vishiShTo bahutara susamR^iddhyA mAnuShANA.n gR^ihANi . pitR^ivanabhavanAbha.n dR^ishyate chAmarANAM na cha phalati vikarmA jIvalokena daivam .. 46..\\ vyapanayati vimArgaM nAsti daive prabhutvaM gurumiva kR^itamagrya.n karma sa.nyAti daivam . anupahatamadIna.n kAmakAreNa daivaM nayati puruShakAraH sa~ncitastatra tatra .. 47..\\ etatte sarvamAkhyAtaM mayA vai munisattama . phalaM puruShakArasya sadA sandR^ishya tattvataH .. 48..\\ abhyutthAnena daivasya samArabdhena karmaNA . vidhinA karmaNA chaiva svargamArgamavApnuyAt .. 49..\\ \medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 7} y karmaNAM me samastAnA.n shubhAnAM bharatarShabha . phalAni mahatA.n shreShTha prabrUhi paripR^ichchhataH .. 1..\\ bh rahasya.n yadR^iShINA.n tu tachchhR^iNuShva yudhiShThira . yA gatiH prApyate yena pretya bhAve chirepsitA .. 2..\\ yena yena sharIreNa yadyatkarma karoti yaH . tena tena sharIreNa tattatphalamupAshnute .. 3..\\ yasyA.n yasyAmavasthAyAM yatkaroti shubhAshubham . tasyA.n tasyAmavasthAyAM bhu~Nkte janmani janmani .. 4..\\ na nashyati kR^ita.n karma sadA pa~nchendriyairiha . te hyasya sAkShiNo nitya.n ShaShTha AtmA tathaiva cha .. 5..\\ chakShurdadyAnmano dadyAdvAcha.n dadyAchcha sUnR^itAm . anuvrajedupAsIta sa yaGYaH pa~ncha dakShiNaH .. 6..\\ yo dadyAdaparikliShTamannamadhvani vartate . shrAntAyAdR^iShTa pUrvAya tasya puNyaphalaM mahat .. 7..\\ sthaNDile shayamAnAnA.n gR^ihANi shayanAni cha . chIravalkala sa.nvIte vAsA.nsyAbharaNAni cha .. 8..\\ vAhanAsana yAnAni yogAtmani tapodhane . agnInupashayAnasya rAjapauruShamuchyate .. 9..\\ rasAnAM pratisa.nhAre saubhAgyamanugachchhati . AmiSha pratisa.nhAre pashUnputrAMsh cha vindati .. 10..\\ avAkshirAstu yo lambedudavAsa.n cha yo vaset . satata.n chaikashAyI yaH sa labhetepsitAM gatim .. 11..\\ pAdyamAsanamevAtha dIpamannaM pratishrayam . dadyAdatithipUjArtha.n sa yaGYaH pa~ncha dakShiNaH .. 12..\\ vIrAsana.n vIrashayyAM vIra sthAnamupAsataH . akShayAstasya vai lokAH sarvakAmagamAstathA .. 13..\\ dhana.n labheta dAnena maunenAGYAM vishAM pate . upabhogAMshcha tapasA brahmacharyeNa jIvitam .. 14..\\ rUpamaishvaryamArogyamahi.nsA phalamashnute . phalamUlAshinA.n rAjyaM svargaH parNAshinA.n tathA .. 15..\\ prAyopaveshanAdrAjya.n sarvatra sukhamuchyate . svarga.n satyena labhate dIkShayA kulamuttamam .. 16..\\ gavADhyaH shAkadIkShAyA.n svargagAmI tR^iNAshanaH . striyastriShavaNa.n snAtvA vAyuM pItvA kratuM labhet .. 17..\\ salilAshI bhavedyashcha sadAgniH sa.nskR^ito dvijaH . maru.n sAdhayato rAjyaM nAkapR^iShThamanAshake .. 18..\\ upavAsa.n cha dIkShAM cha abhiShekaM cha pArthiva . kR^itvA dvAdasha varShANi vIra sthAnAdvishiShyate .. 19..\\ adhItya sarvavedAnvai sadyo duHkhAtpramuchyate . mAnasa.n hi charandharmaM svargalokamavApnuyAt .. 20..\\ yA dustyajA durmatibhiryAnajIryati jIryataH . yo.asau prANAntiko rogastA.n tR^iShNAM tyajataH sukham .. 21..\\ yathA dhenu sahasreShu vatso vindati mAtaram . evaM pUrvakR^ita.n karma kartAramanugachchhati .. 22..\\ achodyamAnAni yathA puShpANi cha phalAni cha . svakAlaM nAtivartante tathA karma purA kR^itam .. 23..\\ jIryanti jIryataH keshA dantA jIryanti jIryataH . chakShuH shrotre cha jIryete tR^iShNaikA tu na jIryate .. 24..\\ yena prINAti pitara.n tena prItaH prajApatiH . prINAti mAtara.n yena pR^ithivI tena pUjitA . yena prINAtyupAdhyAya.n tena syAdbrahma pUjitam .. 25..\\ sarve tasyAdR^itA dharmA yasyaite traya AdR^itAH . anAdR^itAstu yasyaite sarvAstasyAphalAH kriyAH .. 26..\\ v bhIShmasya tadvachaH shrutvA vismitAH kurupu~NgavAH . AsanprahR^iShTamanasaH prItimanto.abhava.nstadA .. 27..\\ yanmantre bhavati vR^ithA prayujyamAne yatsome bhavati vR^ithAbhiShUyamANe . yachchAgnau bhavati vR^ithAbhihUyamAne tatsarvaM bhavati vR^ithAbhidhIyamAne .. 28..\\ ityetadR^iShiNA proktamuktavAnasmi yadvibho . shubhAshubhaphalaprAptau kimataH shrotumichchhasi .. 29..\\ \medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 8} y ke pUjyAH ke namaH kAryAH kAnnamasyasi bhArata . etanme sarvamAchakShva yeShA.n spR^ihayase nR^ipa .. 1..\\ uttamApadgatasyApi yatra te vartate manaH . manuShyaloke sarvasminyadamutreha chApyuta .. 2..\\ bh spR^ihayAmi dvijAtInA.n yeShAM brahma para.n dhanam . yeShA.n svapratyayaH svargastapaHsvAdhyAyasAdhanaH .. 3..\\ yeShA.n vR^iddhAshcha bAlAshcha pitR^ipaitAmahI.n dhuram . udvahanti na sIdanti teShA.n vai spR^ihayAmyaham .. 4..\\ vidyAsvabhivinItAnA.n dAntAnAM mR^idubhAShiNAm . shrutavR^ittopapannAnA.n sadAkShara vidAM satAm .. 5..\\ sa.nsatsu vadatA.n yeShAM ha.nsAnAmiva sa~NghashaH . ma~Ngalya rUpA ruchirA divyajImUtaniHsvanAH .. 6..\\ samyaguchchAritA vAchaH shrUyante hi yudhiShThira . shushrUShamANe nR^ipatau pretya cheha sukhAvahAH .. 7..\\ ye chApi teShA.n shrotAraH sadA sadasi saMmatAH . viGYAnaguNasampannAsteShA.n cha spR^ihayAmyaham .. 8..\\ susa.nskR^itAni prayatAH shuchIni guNavanti cha . dadatyannAni tR^iptyarthaM brAhmaNebhyo yudhiShThira . ye chApi satata.n rAja.nsteShA.n cha spR^ihayAmyaham .. 9..\\ shakya.n hyevAhave yoddhuM na dAtumanasUyitam . shUrA vIrAshcha shatashaH santi loke yudhiShThira . teShA.n sa~NkhyAyamAnAnA.n dAnashUro vishiShyate .. 10..\\ dhanyaH syA.n yadyahaM bhUyaH saumya brAhmaNako.api vA . kule jAto dharmagatistapo vidyA parAyaNaH .. 11..\\ na me tvattaH priyataro loke.asminpANDunandana . tvattashcha me priyatarA brAhmaNA bharatarShabha .. 12..\\ yathA mama priyatarAstvatto viprAH kurUdvaha . tena satyena gachchheya.n lokAnyatra sa shantanuH .. 13..\\ na me pitA priyataro brAhmaNebhyastathAbhavat . na me pituH pitA vApi ye chAnye.api suhR^ijjanAH .. 14..\\ na hi me vR^ijina.n kiM chidvidyate brAhmaNeShviha . aNu vA yadi vA sthUla.n viditaM sAdhu karmabhiH .. 15..\\ karmaNA manasA vApi vAchA vApi parantapa . yanme kR^itaM brAhmaNeShu tenAdya na tapAmyaham .. 16..\\ brahmaNya iti mAmAhustayA vAchAsmi toShitaH . etadeva pavitrebhyaH sarvebhyaH parama.n smR^itam .. 17..\\ pashyAmi lokAnamalA~nshuchInbrAhmaNa yAyinaH . teShu me tAta gantavyamahnAya cha chirAya cha .. 18..\\ yathA patyAshrayo dharmaH strINA.n loke yudhiShThira . sa devaH sA gatirnAnyA kShatriyasya tathA dvijAH .. 19..\\ kShatriyaH shatavarShI cha dashavarShI cha brAhmaNaH . pitA putrau cha viGYeyau tayo hi brAhmaNaH pitA .. 20..\\ nArI tu patyabhAve vai devara.n kurute patim . pR^ithivI brAhmaNAlAbhe kShatriya.n kurute patim .. 21..\\ putravachcha tato rakShyA upAsyA guruvachcha te . agnivachchopacharyA vai brAhmaNAH kurusattama .. 22..\\ R^ijUnsataH satyashIlAnsarvabhUtahite ratAn . AshIviShAniva kruddhAndvijAnupacharetsadA .. 23..\\ tejasastapasashchaiva nityaM bibhyedyudhiShThira . ubhe chaite parityAjye tejashchaiva tapastathA .. 24..\\ vyavasAyastayoH shIghramubhayoreva vidyate . hanyuH kruddhA mahArAja brAhmaNA ye tapasvinaH .. 25..\\ bhUyaH syAdubhaya.n dattaM brAhmaNAdyadakopanAt . kuryAdubhayataH sheSha.n dattasheShaM na sheShayet .. 26..\\ daNDapANiryathA goShu pAlo nitya.n sthiro bhavet . brAhmaNAnbrahma cha tathA kShatriyaH paripAlayet .. 27..\\ piteva putrAnrakShethA brAhmaNAnbrahmatejasaH . gR^ihe chaiShAmavekShethAH kachchidastIha jIvanam .. 28..\\ \medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 9} y brAhmaNAnA.n tu ye loke pratishrutya pitAmaha . na prayachchhanti mohAtte ke bhavanti mahAmate .. 1..\\ etanme tattvato brUhi dharma.n dharmabhR^itA.n vara . pratishrutya durAtmAno na prayachchhanti ye narAH .. 2..\\ bh yo na dadyAtpratishrutya svalpa.n vA yadi vA bahu . AshAstasya hatAH sarvAH klIbasyeva prajA phalam .. 3..\\ yA.n rAtri.n jAyate pApo yAM cha rAtriM vinashyati . etasminnantare yadyatsukR^ita.n tasya bhArata . yachcha tasya huta.n kiM chitsarvaM tasyopahanyate .. 4..\\ atraitadvachanaM prAhurdharmashAstravido janAH . nishamya bharatashreShTha buddhyA paramayuktayA .. 5..\\ api chodAharantIma.n dharmashAstravido janAH . ashvAnA.n shyAma karNAnAM sahasreNa sa muchyate .. 6..\\ atraivodAharantImamitihAsaM purAtanam . sR^igAlasya cha sa.nvAda.n vAnarasya cha bhArata .. 7..\\ tau sakhAyau purA hyAstAM mAnuShatve parantapa . anyA.n yoniM samApannau sArgAlIM vAnarI.n tathA .. 8..\\ tataH parAsUnkhAdanta.n sR^igAlaM vAnaro.abravIt . shmashAnamadhye samprekShya pUrvajAtimanusmaran .. 9..\\ ki.n tvayA pApakaM karmakR^itaM pUrva.n sudAruNam . yastva.n shmashAne kR^itakAnpUtikAnatsi kutsitAn .. 10..\\ evamuktaH pratyuvAcha sR^igAlo vAnara.n tadA . brAhmaNasya pratishrutya na mayA tadupAkR^itam .. 11..\\ tatkR^ite pApikA.n yonimApanno.asmi plava~Ngama . tasmAdeva.nvidhaM bhakShyaM bhakShayAmi bubhukShitaH .. 12..\\ ityetadbruvato rAjanbrAhmaNasya mayA shrutam . kathA.n kathayataH puNyAM dharmaGYasya purAtanIm .. 13..\\ shruta.n chApi mayA bhUyaH kR^iShNasyApi vishAM pate . kathA.n kathayataH pUrvaM brAhmaNaM prati pANDava .. 14..\\ evameva cha mAM nityaM brAhmaNAH sandishanti vai . pratishrutya bhaveddeyaM nAshA kAryA hi brAhmaNaiH .. 15..\\ brAhmaNo hyAshayA pUrva.n kR^itayA pR^ithivIpate . susamiddho yathA dIptaH pAvakastadvidhaH smR^itaH .. 16..\\ yaM nirIkSheta sa~Nkruddha AshayA pUrvajAtayA . pradaheta hi ta.n rAjankakShamakShayya bhugyathA .. 17..\\ sa eva hi yadA tuShTo vachasA pratinandati . bhavatyagada sa~NkAsho viShaye tasya bhArata .. 18..\\ putrAnpautrAnpashUMshchaiva bAndhavAnsachivA.nstathA . pura.n janapadaM chaiva shAntiriShTeva puShyati .. 19..\\ etaddhi parama.n tejo brAhmaNasyeha dR^ishyate . sahasrakiraNasyeva saviturdharaNItale .. 20..\\ tasmAddAtavyameveha pratishrutya yudhiShThira . yadIchchhechchhobhanA.n jAtiM prAptuM bharatasattama .. 21..\\ brAhmaNasya hi dattena dhruva.n svargo hyanuttamaH . shakyamprAptu.n visheSheNa dAnaM hi mahatI kriyA .. 22..\\ ito dattena jIvanti devatAH pitarastathA . tasmAdAnAni deyAni brAhmaNebhyo vijAnatA .. 23..\\ mahaddhi bharatashreShTha brAhmaNastIrthamuchyate . velAyAM na tu kasyA.n chidgachchhedvipro hyapUjitaH .. 24..\\ \medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 10} y mitra saudR^ida bhAvena upadesha.n karoti yaH . jAtyAvarasya rAjarShe doShastasya bhavenna vA .. 1..\\ etadichchhAmi tattvena vyAkhyAtu.n vai pitAmaha . sUkShmA gatirhi dharmasya yatra muhyanti mAnavAH .. 2..\\ bh atra te vartayiShyAmi shR^iNu rAjanyathAgamam . R^iShINA.n vadatAM pUrvaM shrutamAsIdyathA mayA .. 3..\\ upadesho na kartavyo jAtihInasya kasya chit . upadeshe mahAndoSha upAdhyAyasya bhAShyate .. 4..\\ nidarshanamida.n rAja~nshR^iNu me bharatarShabha . durukta vachane rAjanyathApUrva.n yudhiShThira . brahmAshramapade vR^ittaM pArshve himavataH shubhe .. 5..\\ tatrAshramapadaM puNyaM nAnAvR^ikShagaNAyutam . bahu gulmalatAkIrNaM mR^igadvijaniShevitam .. 6..\\ siddhachAraNasa~NghuShTa.n ramyaM puShpitakAnanam . vratibhirbahubhiH kIrNa.n tApasairupashobhitam .. 7..\\ brAhmaNaishcha mahAbhAgaiH sUryajvalana saMnibhaiH . niyamavratasampannaiH samAkIrNa.n tapasvibhiH . dIkShitairbharatashreShTha yatAhAraiH kR^itAtmabhiH .. 8..\\ vedAdhyayanaghoShaishcha nAditaM bharatarShabha . vAlakhilyaishcha bahubhiryatibhishcha niShevitam .. 9..\\ tatra kashchitsamutsAha.n kR^itvA shUdro dayAnvitaH . Agato hyAshramapadaM pUjitashcha tapasvibhiH .. 10..\\ tA.nstu dR^iShTvA munigaNAndevakalpAnmahaujasaH . vahato vividhA dIkShAH samprahR^iShyata bhArata .. 11..\\ athAsya buddhirabhavattapasye bharatarShabha . tato.abravItkulapatiM pAdau sa~NgR^ihya bhArata .. 12..\\ bhavatprasAdAdichchhAmi dharma.n chartuM dvijarShabha . tanmA.n tvaM bhagavanvaktuM pravrAjayitumarhasi .. 13..\\ varNAvaro.ahaM bhagava~nshUdro jAtyAsmi sattama . shushrUShA.n kartumichchhAmi prapannAya prasIda me .. 14..\\ kulapati na shakyamiha shUdreNa li~NgamAshritya vartitum . AsyatA.n yadi te buddhiH shushrUShA nirato bhava .. 15..\\ bh evamuktastu muninA sa shUdro.achintayannR^ipa . kathamatra mayA kArya.n shraddhA dharme parA cha me . viGYAtamevaM bhavatu kariShye priyamAtmanaH .. 16..\\ gatvAshramapadAddUramuTaja.n kR^itavA.nstu saH . tatra vedi.n cha bhUmiM cha devatAyatanAni cha . niveshya bharatashreShTha niyamastho.abhavatsukham .. 17..\\ abhiShekAMshcha niyamAndevatAyataneShu cha . bali.n cha kR^itvA hutvA cha devatAM chApyapUjayat .. 18..\\ sa~NkalpaniyamopetaH phalAhAro jitendriyaH . nitya.n saMnihitAbhishcha oShadhIbhiH phalaistathA .. 19..\\ atithInpUjayAmAsa yathAvatsamupAgatAn . eva.n hi sumahAnkAlo vyatyakrAmatsa tasya vai .. 20..\\ athAsya munirAgachchhatsa~NgatyA vai tamAshramam . sampUjya svAgatenarShi.n vidhivatparyatoShayat .. 21..\\ anukUlAH kathAH kR^itvA yathAvatparyapR^ichchhata . R^iShiH paramatejasvI dharmAtmA sa.nyatendriyaH .. 22..\\ eva.n sa bahushastasya shUdrasya bharatarShabha . so.agachchhadAshramamR^iShiH shUdra.n draShTuM nararShabha .. 23..\\ atha ta.n tApasa.n shUdraH so.abravIdbharatarShabha . pitR^ikArya.n kariShyAmi tatra me.anugrahaM kuru .. 24..\\ bADhamityeva ta.n vipra uvAcha bharatarShabha . shuchirbhUtvA sa shUdrastu tasyarSheH pAdyamAnayat .. 25..\\ atha darbhAMshcha vanyAshcha oShadhIrbharatarShabha . pavitramAsana.n chaiva bR^isIM cha samupAnayat .. 26..\\ atha dakShiNamAvR^itya bR^isIM paramashIrShikAm . kR^itAmanyAyato dR^iShTvA tatastamR^iShirabravIt .. 27..\\ kuruShvaitAM pUrvashIrShAM bhava chodanmukhaH shuchiH . sa cha tatkR^itavA~nshUdraH sarva.n yadR^iShirabravIt .. 28..\\ yathopadiShTaM medhAvI darbhAdI.nstAnyathAtatham . havyakavya vidhi.n kR^itsnamuktaM tena tapasvinA .. 29..\\ R^iShiNA pitR^ikArye cha sa cha dharmapathe sthitaH . pitR^ikArye kR^ite chApi viShR^iShTaH sa jagAma ha .. 30..\\ atha dIrghasya kAlasya sa tapya~nshUdra tApasaH . vane pa~nchatvamagamatsukR^itena cha tena vai . ajAyata mahArAja rAjavaMshe mahAdyutiH .. 31..\\ tathaiva sa R^iShistAta kAladharmamavApya ha . purohita kule vipra AjAto bharatarShabha .. 32..\\ eva.n tau tatra sambhUtAvubhau shUdra munI tadA . krameNa vardhitau chApi vidyAsu kushalAvubhau .. 33..\\ atharvavede vede cha babhUvarShirsunishchitaH . kalpaprayoge chotpanne jyotiShe cha para.n gataH . sakhye chApi parA prItistayoshchApi vyavardhata .. 34..\\ pitaryuparate chApi kR^itashauchaH sa bhArata . abhiShiktaH prakR^itibhI rAjaputraH sa pArthivaH . abhiShiktena sa R^iShirabhiShiktaH purohitaH .. 35..\\ sa taM purodhAya sukhamavasadbharatarShabha . rAjya.n shashAsa dharmeNa prajAshcha paripAlayan .. 36..\\ puNyAhavAchane nitya.n dharmakAryeShu chAsakR^it . utsmayanprAhasachchApi dR^iShTvA rAjA purohitam . eva.n sa bahusho rAjanpurodhasamupAhasat .. 37..\\ lakShayitvA purodhAstu bahu shastaM narAdhipam . utsmayanta.n cha satataM dR^iShTvAsau manyumAnabhUt .. 38..\\ atha shUNye purodhAstu saha rAGYA samAgataH . kathAbhiranukUlAbhI rAjAnamabhirAmayat .. 39..\\ tato.abravInnarendra.n sa purodhA bharatarShabha . varamichchhAmyaha.n tvekaM tvayA dattaM mahAdyute .. 40..\\ r varANA.n te shataM dadyAM kumutaikaM dvijottama . snehAchcha bahumAnAchcha nAstyadeya.n hi me tava .. 41..\\ purohita eka.n vai varamichchhAmi yadi tuShTo.asi pArthiva . yaddadAsi mahArAja satya.n tadvada mAnR^itam .. 42..\\ bh bADhamityeva ta.n rAjA pratyuvAcha yudhiShThira . yadi GYAsyAmi vakShyAmi ajAnanna tu sa.nvade .. 43..\\ p puNyAhavAchane nitya.n dharmakR^ityeShu chAsakR^it . shAnti homeShu cha sadA ki.n tva.n hasasi vIkShya mAm .. 44..\\ savrIDa.n vai bhavati hi mano me hasatA tvayA . kAmayA shApito rAjannAnyathA vaktumarhasi .. 45..\\ bhAvya.n hi kAraNenAtra na te hAsyamakAraNam . kautUhalaM me subhR^isha.n tattvena kathayasva me .. 46..\\ r evamukte tvayA vipra yadavAchyaM bhavedapi . avashyameva vaktavya.n shR^iNuShvaika manA dvija .. 47..\\ pUrvadehe yathAvR^itta.n tannibodha dvijottama . jAti.n smarAmyahaM brahmannavadhAnena me shR^iNu .. 48..\\ shUdro.ahamabhavaM pUrva.n tApaso bhR^ishasa.nyutaH . R^iShirugratapAstva.n cha tadAbhUrdvijasattama .. 49..\\ prIyatA hi tadA brahmanmamAnugraha buddhinA . pitR^ikArye tvayA pUrvamupadeshaH kR^ito.anagha . bR^isyA.n darbheShu havye cha kavye cha munisattama .. 50..\\ etena karma doSheNa purodhAstvamajAyathAH . aha.n rAjA cha viprendra pashya kAlasya paryayam . matkR^ite hyupadeshena tvayA prAptamidaM phalam .. 51..\\ etasmAtkAraNAdbrahmanprahase tvA.n dvijottama . na tvAM paribhavanbrahmanprahasAmi gururbhavAn .. 52..\\ viparyayeNa me manyustena santapyate manaH . jAti.n smarAmyaha.n tubhyamatastvAM prahasAmi vai .. 53..\\ eva.n tavogra.n hi tapa upadeshena nAshitam . purohitatvamutsR^ijya yatasva tvampunarbhave .. 54..\\ itastvamadhamAmanyAM mA yoniM prApsyase dvija . gR^ihyatA.n draviNa.n vipra pUtAtmA bhava sattama .. 55..\\ bh tato visR^iShTo rAGYA tu vipro dAnAnyanekashaH . brAhmaNebhyo dadau vittaM bhUmi.n grAmAMshcha sarvashaH .. 56..\\ kR^ichchhrANi chIrtvA cha tato yathoktAmi dvijottamaH . tIrthAni chAbhigatvA vai dAnAni vividhAni cha .. 57..\\ dattvA gAshchaiva viprANAM pUtAtmA so.abhavaddvijaH . tameva chAshrama.n gatvA chachAra vipulaM tapaH .. 58..\\ tataH siddhiM parAM prApto brAhmaNo rAjasattama . saMmatashchAbhavatteShAmAshrame.a.ashramavAsinAm .. 59..\\ evaM prApto mahatkR^ichchhramR^iShiH sa nR^ipasattama . brAhmaNena na vaktavya.n tasmAdvarNAvare jane .. 60..\\ varjayedupadesha.n cha sadaiva brAhmaNo nR^ipa . upadesha.n hi kurvANo dvijaH kR^ichchhramavApnuyAt .. 61..\\ eShitavya.n sadA vAchA nR^ipeNa dvijasattamAt . na pravaktavyamiha hi ki.n chidvarNAvare jane .. 62..\\ brAhmaNAH kShatriyA vaishyAstrayo varNA dvijAtayaH . eteShu kathayanrAjanbrAhmaNo na praduShyati .. 63..\\ tasmAtsadbhirna vaktavya.n kasya chitkiM chidagrataH . sUkShmA gatirhi dharmasya durGYeyA hyakR^itAtmabhiH .. 64..\\ tasmAnmaunAni munayo dIkShA.n kurvanti chAdR^itAH . duruktasya bhayAdrAjannAnubhAShanti ki.n chana .. 65..\\ dhArmikA guNasampannAH satyArjava parAyaNAH . durukta vAchAbhihatAH prApnuvantIha duShkR^itam .. 66..\\ upadesho na kartavyaH kadA chidapi kasya chit . upadeshAddhi tatpApaM brAhmaNaH samavApnuyAt .. 67..\\ vimR^ishya tasmAtprAGYena vaktavya.n dharmamichchhatA . satyAnR^itena hi kR^ita upadesho hinasti vai .. 68..\\ vaktavyamiha pR^iShTena vinishchitya viparyayam . sa chopadeshaH kartavyo yena dharmamavApnuyAt .. 69..\\ etatte sarvamAkhyAtamupadeshe kR^ite sati . mahAnklesho hi bhavati tasmAnnopadishetkva chit .. 70..\\ \medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 11} y kIdR^ishe puruShe tAta strIShu vA bharatarShabha . shrIH padmA vasate nitya.n tanme brUhi pitAmaha .. 1..\\ bh atra te vartayiShyAmi yathAdR^iShTa.n yathA shrutam . rukmiNI devakIputra saMnidhau paryapR^ichchhata .. 2..\\ nArAyaNasyA~Nka gatA.n jvalantIM dR^iShTvA shriyaM padmasamAna vaktrAm . kautUhalAdvismitachArunetrA paprachchha mAtA makaradhvajasya .. 3..\\ kAnIha bhUtAnyupasevase tvaM santiShThatI kAni na sevase tvam . tAni trilokeshvara bhUtakAnte tattvena me brUhi maharShikanye .. 4..\\ eva.n tadA shrIrabhibhAShyamANA devyA samakSha.n garuDa dhvajasya . uvAcha vAkyaM madhurAbhidhAnaM manohara.n chandra mukhI prasannA .. 5..\\ vasAmi satye subhage pragalbhe dakShe nare karmaNi vartamAne . nAkarma shIle puruShe vasAmi na nAstike sA~Nkarike kR^itaghne . na bhinnavR^itte na nR^isha.nsavR^itte na chApi chaure na guruShvasUye .. 6..\\ ye chAlpatejobalasattvasArA hR^iShyanti kupyanti cha yatra tatra . na devi tiShThAmi tathAvidheShu nareShu sa.nsupta manoratheShu .. 7..\\ yashchAtmani prArthayate na ki.n chid yashcha svabhAvopahatAntarAtmA . teShvalpasantoSha rateShu nityaM nareShu nAhaM nivasAmi devi .. 8..\\ vasAmi dharmashIleShu dharmaGYeShu mahAtmasu . vR^iddhaseviShu dAnteShu sattvaGYeShu mahAtmasu .. 9..\\ strIShu kShAntAsu dAntAsu devadvija parAsu cha . vasAmi satyashIlAsu svabhAvaniratAsu cha .. 10..\\ prakIrNabhANDAmanavekShya kAriNIM sadA cha bhartuH pratikUlavAdinIm . parasya veshmAbhiratAmalajjAm eva.nvidhA.n strIM parivarjayAmi .. 11..\\ lokAmachokShAmavalehinI.n cha vyapetadhairyA.n kalahapriyAM cha . nidrAbhibhUtA.n satataM shayAnAm eva.nvidhA.n strIM parivarjayAmi .. 12..\\ satyAsu nityaM priyadarshanAsu saubhAgyayuktAsu guNAnvitAsu . vasAmi nArIShu pativratAsu kalyANa shIlAsu vibhUShitAsu .. 13..\\ yAneShu kanyAsu vibhUShaNeShu yaGYeShu megheShu cha vR^iShTimatsu . vasAmi phullAsu cha padminIShu nakShatravIthIShu cha shAradIShu .. 14..\\ shaileShu goShTheShu tathA vaneShu saraHsu phullotpalapa~NkajeShu . nadIShu ha.nsasvananAditAsu krau~nchAvaghuShTa svarashobhitAsu .. 15..\\ vistIrNakUlahrada shobhitAsu tapasvisiddhadvija sevitAsu . vasAmi nitya.n subahUdakAsu si.nhairgajaishchAkulitodakAsu . matte gaje govR^iShabhe narendre si.nhAsane satpuruShe cha nityam .. 16..\\ yasmingR^ihe hUyate havyavAho gobrAhmaNashchArchyate devatAsh cha . kAle cha puShpairbalayaH kriyante tasmingR^ihe nityamupaimi vAsam .. 17..\\ svAdhyAyanityeShu dvijeShu nityaM kShatre cha dharmAbhirate sadaiva . vaishye cha kR^iShAbhirate vasAmi shUdre cha shushrUShaNanityayukte .. 18..\\ nArAyaNe tvekamanA vasAni sarveNa bhAvena sharIrabhUtA . tasminhi dharmaH sumahAnniviShTo brahmaNyatA chAtra tathA priyatvam .. 19..\\ nAha.n sharIreNa vasAmi devi naivaM mayA shakyamihAbhidhAtum . yasmi.nstu bhAvena vasAmi pu.nsi sa vardhate dharmayasho.arthakAmaiH .. 20..\\ \medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 12} y strIpu.nsayoH samprayoge sparshaH kasyAdhiko bhavet . etanme saMshaya.n rAjanyathAvadvaktumarhasi .. 1..\\ bh atrApyudAharantImamitihAsaM purAtanam . bha~NgAshvanena shakrasya yathA vairamabhUtpurA .. 2..\\ purA bha~NgAshvano nAma rAjarShiratidhArmikaH . aputraH sa naravyAghra putrArtha.n yaGYamAharat .. 3..\\ agniShTuM nAma rAjarShirindra dviShTaM mahAbalaH . prAyashchitteShu martyAnAM putra kAmasya cheShyate .. 4..\\ indro GYAtvA tu ta.n yaGYaM mahAbhAgaH sureshvaraH . antara.n tasya rAjarSheranvichchhanniyatAtmanaH .. 5..\\ kasya chittvatha kAlasya mR^igayAmaTato nR^ipa . idamantaramityeva shakro nR^ipamamohayat .. 6..\\ ekAshvena cha rAjarShirbhrAnta indreNa mohitaH . na disho.avindata nR^ipaH kShutpipAsArditastadA .. 7..\\ itashchetashcha vai dhAva~nshramatR^iShNArdito nR^ipaH . saro.apashyatsuruchiraM pUrNaM paramavAriNA . so.avagAhya sarastAta pAyayAmAsa vAjinam .. 8..\\ atha pItodaka.n so.ashvaM vR^ikShe baddhvA nR^ipottamaH . avagAhya tataH snAto rAjA strItvamavApa ha .. 9..\\ AtmAna.n strIkR^ita.n dR^iShTvA vrIDito nR^ipasattamaH . chintAnugata sarvAtmA vyAkulendriya chetanaH .. 10..\\ ArohiShye katha.n tvashvaM katha.n yAsyAmi vai puram . agniShTuM nAma iShTaM me putrANA.n shatamaurasam .. 11..\\ jAtaM mahAbalAnA.n vai tAnpravakShyAmi ki.n tvaham . dAreShu chAsmadIyeShu paurajAnapadeShu cha .. 12..\\ mR^idutva.n cha tanutvaM cha viklavatvaM tathaiva cha . strI guNA R^iShibhiH proktA dharmatattvArtha darshibhiH . vyAyAmaH karkashatva.n cha vIryaM cha puruShe guNAH .. 13..\\ pauruSha.n vipranaShTaM me strItva.n kenApi me.abhavat . strIbhAvAtkathamashva.n tu punarAroDhumutsahe .. 14..\\ mahatA tvatha khedena AruhyAshvaM narAdhipaH . punarAyAtpura.n tAta strIbhUto nR^ipasattama .. 15..\\ putrA dArAshcha bhR^ityAshcha paurajAnapadAsh cha te . kiM nvida.n tviti viGYAya vismayaM paramaM gatAH .. 16..\\ athovAcha sa rAjarShiH strIbhUto vadatA.n varaH . mR^igayAmasmi niryAto balaiH parivR^ito dR^iDham . udbhAntaH prAvisha.n ghoramaTavIM daivamohitaH .. 17..\\ aTavyA.n cha sughorAyAM tR^iShNArtho naShTachetanaH . saraH suruchiraprakhyamapashyaM pakShibhirvR^itam .. 18..\\ tatrAvagADhaH strIbhUto vyakta.n daivAnna saMshayaH . atR^ipta iva putrANA.n dArANAM cha dhanasya cha .. 19..\\ uvAcha putrAMshcha tataH strIbhUtaH pArthivottamaH . samprItyA bhujyatA.n rAjyaM vanaM yAsyAmi putrakAH . abhiShichya saputrANA.n shataM rAjA vana.n gataH .. 20..\\ tAmAshrame striya.n tAta tApaso.abhyavapadyata . tApasenAsya putrANAmAshrame.apyabhavachchhatam .. 21..\\ atha sA tAnsutAngR^ihya pUrvaputrAnabhAShata . puruShatve sutA yUya.n strItve cheme shataM sutAH .. 22..\\ ekatra bhujyatA.n rAjyaM bhrAtR^ibhAvena putrakAH . sahitA bhrAtaraste.atha rAjyaM bubhujire tadA .. 23..\\ tAndR^iShTvA bhrAtR^ibhAvena bhu~njAnAnrAjyamuttamam . chintayAmAsa devendro manyunAbhipariplutaH . upakAro.asya rAjarSheH kR^ito nApakR^itaM mayA .. 24..\\ tato brAhmaNarUpeNa devarAjaH shatakratuH . bhedayAmAsa tAngatvA nagara.n vai nR^ipAtmajAn .. 25..\\ bhrAtR^INAM nAsti saubhrAtra.n ye.apyekasya pituH sutAH . rAjyahetorvivaditAH kashyapasya surAsurAH .. 26..\\ yUyaM bha~NgAshvanApatyAstApasasyetare sutAH . kashyapasya surAshchaiva asurAshcha sutAstathA . yuShmAkaM paitR^ika.n rAjyaM bhujyate tApasAtmajaiH .. 27..\\ indreNa bheditAste tu yuddhe.anyonyamapAtayan . tachchhrutvA tApasI chApi santaptA praruroda ha .. 28..\\ brAhmaNachchhadmanAbhyetya tAmindro.athAnvapR^ichchhata . kena duHkhena santaptA rodiShi tva.n varAnane .. 29..\\ brAhmaNa.n tu tato dR^iShTvA sA strI karuNamabravIt . putrANA.n dve shate brahmankAlena vinivAtite .. 30..\\ aha.n rAjAbhavaM vipra tatra putrashataM mayA . samutpanna.n surUpANAM vikrAntAnA.n dvijottama .. 31..\\ kadA chinmR^igayA.n yAta udbhrAnto gahane vane . avagADhashcha sarasi stri bhUto brAhmaNottama . putrAnrAjye pratiShThApya vanamasmi tato gataH .. 32..\\ striyAshcha me putrashata.n tApasena mahAtmanA . Ashrame janitaM brahmannItAste nagaraM mayA .. 33..\\ teShA.n cha vairamutpannaM kAlayogena vai dvija . etachchhochAmi viprendra daivenAbhipariplutA .. 34..\\ indrastA.n duHkhitAM dR^iShTvA abravItparuSha.n vachaH . purA suduHsahaM bhadre mama duHkha.n tvayA kR^itam .. 35..\\ indra dviShTena yajatA mAmanAdR^itya durmate . indro.ahamasmi durbuddhe vaira.n te yAtitaM mayA .. 36..\\ indra.n tu dR^iShTvA rAjarShiH pAdayoH shirasA gataH . prasIda tridashashreShTha putra kAmena sa kratuH . iShTastridashashArdUla tatra me kShantumarhasi .. 37..\\ praNipAtena tasyendraH parituTSho vara.n dadau . putrA vai katame rAja~njIvantu tava sha.nsa me . strIbhUtasya hi ye jAtAH puruShasyAtha ye.abhavan .. 38..\\ tApasI tu tataH shakramuvAcha prayatA~njaliH . strIbhUtasya hi ye jAtAste me jIvantu vAsava .. 39..\\ indrastu vismito hR^iShTaH striyaM paprachchha tAM punaH . puruShotpAditA ye te katha.n dveShyAH sutAstava .. 40..\\ strI bUtasya hi ye jAtAH snehastebhyo.adhikaH katham . kAraNa.n shrotumichchhAmi tanme vaktumihArhasi .. 41..\\ strii striyAstvabhyadhikaH sneho na tathA puruShasya vai . tasmAtte shakra jIvantu ye jAtAH strIkR^itasya vai .. 42..\\ bh evamukte tatastvendraH prIto vAkyamuvAcha ha . sarva eveha jIvantu putrAste satyavAdini .. 43..\\ vara.n cha vR^iNu rAjendra yaM tvamichchhasi suvrata . puruShatvamatha strItvaM matto yadabhikA~NkShasi .. 44..\\ strii strItvameva vR^iNe shakra prasanne tvayi vAsava .. 45..\\ evamuktastu devendrastA.n striyampratyuvAcha ha . puruShatva.n kathaM tyaktvA strItva.n rochayase vibho .. 46..\\ evamuktaH pratyuvAcha strIbhUto rAjasattamaH . striyAH puruShasa.nyoge prItirabhyadhikA sadA . etasmAtkAraNAchchhakra strItvameva vR^iNomyaham .. 47..\\ rame chaivAdhika.n strItve satyaM vai deva sattama . strIbhAvena hi tuShTo.asmi gamyatA.n tridashAdhipa .. 48..\\ evamastviti choktvA tAmApR^ichchhya tridiva.n gataH . eva.n striyA mahArAja adhikA prItiruchyate .. 49..\\ \medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 13} y ki.n kartavyaM manuShyeNa lokayAtrA hitArthinA . katha.n vai lokayAtrA.n tu kiM shIlashcha samAcharet .. 1..\\ bh kAyena trividha.n karma vAchA chApi chaturvidham . manasA trividha.n chaiva dasha karma pathA.nstyajet .. 2..\\ prANAtipAta.n stainya.n cha paradAnamathApi cha . trINi pApAni kAyena sarvataH parivarjayet .. 3..\\ asatpralApaM pAruShyaM paishunyamanR^ita.n tathA . chatvAri vAchA rAjendra na jalpennAnuchintayet .. 4..\\ anabhidhyA parasveShu sarvasattveShu sauhR^idam . karmaNAM phalamastIti trividhaM manasA charet .. 5..\\ tasmAdvAkkAyamanasA nAcharedashubhaM naraH . shubhAshubhAnyAcharanhi tasya tasyAshnute phalam .. 6..\\ \medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 14} y pitAmaheshAya vibho nAmAnyAchakShva shambhave . babhrave vishvamAyAya mahAbhAgya.n cha tattvataH .. 1..\\ bh surAsuraguro deva viShNo tva.n vaktumarhasi . shivAya vishvarUpAya yanmAM pR^ichchhadyudhiShThiraH .. 2..\\ nAmnA.n sahasra.n devasya taNDinA brahmayoninA . niveditaM brahmaloke brahmaNo yatpurAbhavat .. 3..\\ dvaipAyanaprabhR^itayastathaiveme tapodhanAH . R^iShayaH suvratA dAntAH shR^iNvantu gadatastava .. 4..\\ dhruvAya nandine hotre goptre vishvasR^ije.agnaye . mahAbhAgya.n vibho brUhi muNDine.atha kapardine .. 5..\\ vaasudeva na gatiH karmaNA.n shakyA vettumIshasya tattvataH .. 6..\\ hiraNyagarbhapramukhA devAH sendrA maharShayaH . na viduryasya nidhanamAdhi.n vA sUkShmadarshinaH . sa kathaM naramAtreNa shakyo GYAtu.n satA.n gatiH .. 7..\\ tasyAhamasuraghnasya kAMshchidbhagavato guNAn . bhavatA.n kIrtayiShyAmi vrateshAya yathAtatham .. 8..\\ v evamuktvA tu bhagavAnguNA.nstasya mahAtmanaH . upaspR^ishya shuchirbhUvA kathayAmAsa dhImataH .. 9..\\ v shushrUShadhvaM brAhmaNendrAstva.n cha tAta yudhiShThira . tva.n chApageya nAmAni nishAmaya jagatpateH .. 10..\\ yadavApta.n cha me pUrva.n sAmba hetoH suduShkaram . yathA cha bhagavAndR^iShTo mayA pUrva.n samAdhinA .. 11..\\ shambare nihate pUrva.n raukmiNeyena dhImatA . atIte dvAdashe varShe jAmbavatyabravIddhi mAm .. 12..\\ pradyumna chArudeShNAdInrukmiNyA vIkShya putrakAn . putrArthinI mAmupetya vAkyamAha yudhiShThira .. 13..\\ shUraM balavatA.n shreShTha.n kAnta rUpamalakmaSham . AtmatulyaM mama sutaM prayachchhAchyuta mAchiram .. 14..\\ na hi te.aprApyamastIha triShu lokeShu ki.n chana . lokAnsR^ijestvamaparAnichchhanyadukulodvaha .. 15..\\ tvayA dvAdasha varShANi vAyubhUtena shuShyatA . ArAdhya pashubhartAra.n rukmiNyA janitAH sutAH .. 16..\\ chArudeShNaH suchArushcha chAruveSho yashodharaH . chAru shvarAshchAru yashAH pradyumnaH shambhureva cha .. 17..\\ yathA te janitAH putrA rukmiNyAshchAru vikramAH . tathA mamApi tanayaM prayachchha balashAlinam .. 18..\\ ityeva.n chodito devyA tAmavocha.n sumadhyamAm . anujAnIhi mA.n rAGYi kariShye vachana.n tava . sA cha mAmabravIdgachchha vijayAya shivAya cha .. 19..\\ brahmA shivaH kAshyapashcha nadyo devA mano.anugAH . kShetrauShadhyo yaGYavAhAchchhandA.nsyR^iShigaNA dharA .. 20..\\ samudrA dakShiNA stobhA R^ikShANi pitaro grahAH . devapatnyo devakanyA deva mAtara eva cha .. 21..\\ manvantarANi gAvashcha chandramAH savitA hariH . sAvitrI brahma vidyA cha R^itavo vatsarAH kShapAH .. 22..\\ kShaNA lavA muhUrtAshcha nimeShA yugaparyayAH . rakShantu sarvatragata.n tvA.n yAdava sukhAvaham . ariShTa.n gachchha panthAnamapramatto bhavAnagha .. 23..\\ eva.n kR^itasvastyayanastayAhaM tAmabhyanuGYAya kapIndra putrIm . pituH samIpe narasattamasya mAtushcha rAGYashcha tathAhukasya .. 24..\\ tamarthamAvedya yadabravInmAM vidyAdharendrasya sutA bhR^ishArtA . tAnabhyanuGYAya tadAti duHkhAd gada.n tathaivAtibalaM cha rAmam .. 25..\\ prApyAnunA.n gurujanAdahaM tArkShyamachintayam . so.avahaddhimavantaM mAM prApya chaina.n vyasarjayam .. 26..\\ tatrAhamadbhutAnbhAvAnapashya.n girisattame . kShetra.n cha tapasA.n shreShThaM pashyAmyAshramamuttamam .. 27..\\ divya.n vaiyAghrapadyasya upamanyormahAtmanaH . pujita.n devagandharvairbrAhmyA lakShmyA samanvitam .. 28..\\ dhava kakubha kadambanArikelaiH kura bakaketakajambupATalAbhiH . vaTa varuNaka vatsa nAbhabilvaiH saralakapittha priyAlasAla tAlaiH .. 29..\\ badarI kundapunnAgairashokAmrAtimuktakaiH . bhallAtakairmadhUkaishcha champakaiH panasaistathA .. 30..\\ vanyairbahuvidhairvR^ikShaiH phalapuShpapradairyutam . puShpagulma latAkIrNa.n kadalI ShaNDashobhitam .. 31..\\ nAnAshakunisambhojyaiH phalairvR^ikShairala.n kR^itam . yathAsthAnavinikShiptairbhUShita.n vanarAjibhiH .. 32..\\ ruruvAraNashArdUla si.nhadvIpisamAkulam . kura~Nga barhiNAkIrNaM mArjArabhujagAvR^itam . pUgaishcha mR^igajAtInAM mahiSharkSha niShevitam .. 33..\\ nAnApuShparajo mishro gajadAnAdhivAsitaH . divyastrI gItabahulo mAruto.atra sukho vavau .. 34..\\ dhArA ninAdairvihagapraNAdaiH shubhaistathA bR^i.nhitaiH ku~njarANAm . gItaistathA kiM narANAmudAraiH shubhaiH svanaiH sAmagAnA.n cha vIra .. 35..\\ achintyaM manasApyanyaiH sarobhiH samala.n kR^itam . vishAlaishchAgnisharaNairbhUShita.n kusha sa.nvR^itam .. 36..\\ vibhUShitaM puNyapavitra toyayA sadA cha juShpaM nR^ipa jahnukanyayA . mahAtmabhirdharmabhR^itA.n variShThair maharShibhirbhUShitamagnikalpaiH .. 37..\\ vAyvAhArairambupairjapyanityaiH samprakShAlairyatibhirdhyAnanityaiH . dhUmAshanairUShmapaiH kShIrapaish cha vibhUShitaM brAhmaNendraiH samantAt .. 38..\\ gochAriNo.athAshma kuTTA dantolUkhalinastathA . marIchipAH phenapAshcha tathaiva mR^igachAriNaH .. 39..\\ suduHkhAnniyamA.nstA.nstAnvahataH sutapo.anvitAn . pashyanutphullanayanaH praveShTumupachakrame .. 40..\\ supUjita.n devagaNairmahAtmabhiH shivAdibhirbhArata puNyakarmabhiH . rarAja tachchAshramamaNDala.n sadA divIva rAjanravimaNDala.n yathA .. 41..\\ krIDanti sarpairnakulA mR^igairvyAghrAsh cha mitravat . prabhAvAddIptatapasaH saMnikarSha guNAnvitAH .. 42..\\ tatrAshramapade shreShThe sarvabhUtamanorame . sevite dvija shArdUlairvedavedA~NgapAragaiH .. 43..\\ nAnA niyamavikhyAtairR^iShibhishcha mahAtmabhiH . pravishanneva chApashya.n jaTAchIradharaM prabhum .. 44..\\ tejasA tapasA chaiva dIpyamAna.n yathAnalam . shiShyamadhya gata.n shAntaM yuvAnaM brAhmaNarShabham . shirasA vandamAnaM mAmupamanyurabhAShata .. 45..\\ svAgataM puNDarIkAkSha saphalAni tapA.nsi naH . yatpUjyaH pUjayasi no draShTavyo draShTumichchhasi .. 46..\\ tamahaM prA~njalirbhUtvA mR^igapakShiShvathAgniShu . dharme cha shiShyavarge cha samapR^ichchhamanAmayam .. 47..\\ tato mAM bhagavAnAha sAmnA paramavalgunA . lapsyase tanaya.n kR^iShNa AtmatulyamasaMshayam .. 48..\\ tapaH sumahadAsthAya toShayeshAnamIshvaram . iha devaH sa patnIkaH samAkrIDatyadhikShaja .. 49..\\ ihaiva devatA shreShTha.n devAH sarShigaNA purA . tapasA brahmacharyeNa satyena cha damena cha . toShayitvA shubhAnkAmAnprApnuva.nste janArdana .. 50..\\ tejasA.n tapasAM chaiva nidhiH sa bhagavAniha . shubhAshubhAnvitAnbhAvAnvisR^ijansa~NkShipannapi . Aste devyA sahAchintyo yaM prArthayasi shatruhan .. 51..\\ hiraNyakashipuryo.abhUddAnavo merukampanaH . tena sarvAmaraishvarya.n sharvAtprAptaM samArbudam .. 52..\\ tasyaiva putra pravaro mandaro nAma vishrutaH . mahAdevavarAchchhakra.n varShArbudamayodhayat .. 53..\\ viShNoshchakra.n cha tadghora.n vajramAkhaNDalasya cha . shIrNaM purAbhavattAta grahasyA~NgeShu keshava .. 54..\\ ardyamAnAshcha vibudhA graheNa subalIyasA . shiva dattavarA~njaghnurasurendrAnsurA bhR^isham .. 55..\\ tuShTo vidyutprabhasyApi trilokeshvaratAmadAt . shata.n varShasahasrANAM sarvalokeshvaro.abhavat . mamaivAnucharo nityaM bhavitAsIti chAbravIt .. 56..\\ tathA putrasahasrANAmayuta.n cha dadau prabhuH . kusha dvIpa.n cha sa dadau rAjyena bhagavAnajaH .. 57..\\ tathA shatamukho nAma dhAtrA sR^iShTo mahAsuraH . yena varShashata.n sAgramAtmamA.nsairhuto.analaH . taM prAha bhagavA.nstuShTaH ki.n karomIti sha~NkaraH .. 58..\\ ta.n vai shatamukhaH prAha yogo bhavatu me.adbhutaH . bala.n cha daivatashreShTha shAshvata.n saMmprayachchha me .. 59..\\ svAyambhuvaH kratushchApi putrArthamabhavatpurA . Avishya yogenAtmAna.n trINi varShashatAnyapi .. 60..\\ tasya devo.adadatputrAnsahasra.n kratusaMmitAn . yogeshvara.n deva gIta.n vettha kR^iShNa na saMshayaH .. 61..\\ vAlakhilyA maghavatA avaGYAtAH purA kila . taiH kruddhairbhagavAnrudrastapasA toShito hyabhUt .. 62..\\ tAMshchApi daivatashreShThaH prAha prIto jagatpatiH . suparNa.n somahartAra.n tapasotpAdayiShyatha .. 63..\\ mahAdevasya roShAchcha Apo naShTAH purAbhavan . tAMshcha sapta kapAlena devairanyAH pravartitAH .. 64..\\ atrerbhAryApi bhartAra.n santyajya brahmavAdinI . nAha.n tasya munerbhUyo vashagA syAM kathaM chana . ityuktvA sA mahAdevamagachchhachchharaNa.n kila .. 65..\\ nirAhArA bhayAdatrestriNi varShashatAnyapi . asheta musaleShveva prasAdArthaM bhavasya sA .. 66..\\ tAmabravIddhasandevo bhavitA vai sutastava . vaMshe tavaiva nAmnA tu khyAti.n yAsyati chepsitAm .. 67..\\ shAkalyaH saMshitAtmA vai navavarShashatAnyapi . ArAdhayAmAsa bhavaM mano yaGYena keshava .. 68..\\ ta.n chAha bhagavA.nstuShTo grantha kAro bhaviShyasi . vatsAkShayA cha te kIrtistrailokye vai bhaviShyati . akShaya.n cha kulaM te.astu maharShibhiralaM kR^itam .. 69..\\ sAvarNishchApi vikhyAta R^iShirAsItkR^ite yuge . iha tena tapastapta.n ShaShTiM varShashatAnyatha .. 70..\\ tamAha bhagavAnrudraH sAkShAttuShTo.asmi te.anagha . grantha kR^illokavikhyAto bhavitAsyajarAmaraH .. 71..\\ mayApi cha yathAdR^iShTo devadevaH purA vibhuH . sAkShAtpashupatistAta tachchApi shR^iNu mAdhava .. 72..\\ yadartha.n cha mahAdevaH prayatena mayA purA . ArAdhito mahAtejAstachchApi shR^iNu vistaram .. 73..\\ yadavApta.n cha me pUrvaM devadevAnmaheshvarAt . tatsarvamakhilenAdya kathayiShyAmi te.anagha .. 74..\\ purA kR^itayuge tAta R^iShirAsInmahAyashAH . vyAghrapAda iti khyAto vedavedA~NgapAragaH . tasyAhamabhavaM putro dhaumyashchApi mamAnujaH .. 75..\\ kasya chittvatha kAlasya dhaumyena sahamAdhava . AgachchhamAshrama.n krIDanmunInAM bhAvitAtmanAm .. 76..\\ tatrApi cha mayA dR^iShTA duhyamAnA payasvinI . lakShita.n cha mayA kShIra.n svAduto hyamR^itopamam .. 77..\\ tataH piShTa.n samAloDya toyena sahamAdhava . AvayoH kShIramityeva pAnArthamupanIyate .. 78..\\ atha gavyaM payastAta kadA chitprAshitaM mayA . tataH piShTa rasa.n tAta na me prItimudAvahat .. 79..\\ tato.ahamabruvaM bAlyAjjananImAtmanastadA . kShIraudana samAyuktaM bhojana.n cha prayachchha me .. 80..\\ tato mAmabravInmAtA duHkhashokasamanvitA . putrasnehAtpariShvajya mUrdhni chAghrAya mAdhava .. 81..\\ kutaH kShIrodana.n vatsa munInAM bhAvitAtmanAm . vane nivasatAM nitya.n kandamUlaphalAshinAm .. 82..\\ aprasAdya virUpAkSha.n varadaM sthANumavyayam . kutaH kShIrodana.n vatsa sukhAni vasanAni cha .. 83..\\ taM prapadya sadA vatsa sarvabhAvena sha~Nkaram . tatprasAdAchcha kAmebhyaH phalaM prApsyasi putraka .. 84..\\ jananyAstadvachaH shrutvA tadA prabhR^iti shatruhan . mama bhaktirmahAdeve naiShThikI samapadyata .. 85..\\ tato.aha.n tapa AsthAya toShayAmAsa sha~Nkaram . divya.n varShasahasra.n tu pAdA~NguShThAgraviShThitaH .. 86..\\ eka.n varShashata.n chaiva phalAhArastadAbhavam . dvitIya.n shIrNaparNAshI tR^itIya.n chAmbubhojanaH . shatAni sapta chaivAha.n vAyubhakShastadAbhavam .. 87..\\ tataH prIto mahAdevaH sarvalokeshvaraH prabhuH . shakra rUpa.n sa kR^itvA tu sarvairdevagaNairvR^itaH . sahasrAkShastadA bhUtvA varja pANirmahAyashAH .. 88..\\ sudhAvadAta.n raktAkShaM stabdhakarNaM madotkaTam . AveShTita kara.n raudra.n chaturdaMShTraM mahAgajam .. 89..\\ samAsthitashcha bhagavAndIpyamAnaH svatejasA . AjagAma kirITI tu hArakeyUrabhUShitaH .. 90..\\ pANDureNAtapatreNa dhriyamANena mUrdhani . sevyamAno.apsarobhishcha divyagandharvanAditaH .. 91..\\ tato mAmAha devendraH prItaste.aha.n dvijottama . vara.n vR^iNIShva mattastva yatte manasi vartate .. 92..\\ shakrasya tu vachaH shrutvA nAhaM prItamanAbhavam . abruva.n cha tadA kR^iShNa devarAjamida.n vachaH .. 93..\\ nAha.n tvatto varaM kA~NkShe nAnyasmAdapi daivatAt . mahAdevAdR^ite saumya satyametadbravImi te .. 94..\\ pashupativachanAdbhavAmi sadyaH kR^imiratha vA tarurapyanekashAkhaH . apashu pativaraprasAdajA me tribhuvana rAjyavibhUtirapyaniShTA .. 95..\\ api kITaH pata~Ngo vA bhaveya.n sha~NkarAGYayA . na tu shakra tvayA datta.n trailokyamapi kAmaye .. 96..\\ yAvachchhashA~Nka shakalAmala baddhamaulir na prIyate pashupatirbhagavAnmameshaH . tAvajjarAmaraNajanma shatAbhighAtair duHkhAni dehavihitAni samudvahAmi .. 97..\\ divasakara shashA~Nkavahni dIptaM tribhuvana sAramapAramAdyamekam . ajaramamaramaprasAdya rudraM jagati pumAniha ko labheta shAntim .. 98..\\ zakra kaH punastava heturvai Ishe kAraNakAraNe . yena devAdR^ite.anyasmAtprasAdaM nAbhikA~NkShasi .. 99..\\ upa hetubhirvA kimanyaiste IshaH kAraNakAraNam . na shushruma yadanyasya li~Ngamabhyarchyate suraiH .. 100..\\ kasyAnyasya suraiH sarvairli~NgaM muktvA maheshvaram . archyate.archita pUrva.n vA brUhi yadyasti te shrutiH .. 101..\\ yasya brahmA cha viShNushcha tva.n chApi saha daivataiH . archayadhva.n sadA li~Nga.n tasmAchchhreShTha tamo hi saH .. 102..\\ tasmAdvaramaha.n kA~NkShe nidhana.n vApi kaushika . gachchha vA tiShTha vA shakra yatheShTaM balasUdana .. 103..\\ kAmameSha varo me.astu shApo vApi maheshvarAt . na chAnyA.n devatAM kA~NkShe sarvakAmaphalAnyapi .. 104..\\ evamuktvA tu devendra.n duHkhAdAkulitendriyaH . na prasIdati me rudraH kimetaditi chintayan . athApashya.n kShaNenaiva tamevairAvataM punaH .. 105..\\ ha.nsakundendu sadR^ishaM mR^iNAlakumudaprabham . vR^iSharUpadhara.n sAkShAtkShIrodamiva sAgaram .. 106..\\ kR^iShNa puchchhaM mahAkAyaM madhupi~Ngala lochanam . jAmbUnadena dAmnA cha sarvataH samala~NkR^itam .. 107..\\ raktAkSha.n sumahAnAsaM sukarNaM sukaTI taTam . supArshva.n vipura skandhaM surUpa.n chArudarshanam .. 108..\\ kakuda.n tasya chAbhAti skandhamApUrya viShThitam . tuShAragirikUTAbha.n sitAbhrashikharopamam .. 109..\\ tamAsthitashcha bhagavAndevadevaH sahomayA . ashobhata mahAdevaH paurNamAsyAmivoDurAT .. 110..\\ tasya tejo bhavo vahniH sa meghaH stanayitnumAn . sahasramiva sUryANA.n sarvamAvR^itya tiShThati .. 111..\\ IshvaraH sumahAtejAH sa.nvartaka ivAnalaH . yugAnte sarvabhUtAni didhakShuriva chodyataH .. 112..\\ tejasA tu tadA vyApte durnirIkShye samantataH . punarudvignahR^idayaH kimetaditi chintayam .. 113..\\ muhUrtamiva tattejo vyApya sarvA disho disha . prashAnta.n cha kShaNenaiva devadevasya mAyayA .. 114..\\ athApashya.n sthitaM sthANuM bhagavantaM maheshvaram . saurabheya gata.n saumyaM vidhUmamiva pAvakam . sahita.n chArusarvA~NgyA pArvatyA parameshvaram .. 115..\\ nIlakanhaM mahAtmAnamasakta.n tejasAM nidhim . aShTAdasha bhuja.n sthANuM sarvAbharaNabhUShitam .. 116..\\ shuklAmbara dhara.n deva.n shuklamAlyAnulepanam . shukladhvajamanAdhR^iShya.n shuklayaGYopavItinam .. 117..\\ gAyadbhirnR^ityamAnaishcha utpatadbhiritastataH . vR^ittaM pAriShadairdivyairAtmatulyaparAkramaiH .. 118..\\ bAlendu mukuTaM pANDu.n sharachchandramivoditam . tribhirnetraiH kR^itoddyota.n tribhiH sUryairivoditaiH .. 119..\\ ashobhata cha devasya mAlA gAtre sitaprabhe . jAtarUpamayaiH padmairgrathitA ratnabhUShitA .. 120..\\ mUrtimanti tathAstrANi sarvatejomayAni cha . mayA dR^iShTAni govinda bhavasyAmita tejasaH .. 121..\\ indrAyudhasahasrAbha.n dhanustasya mahAtmanaH . pinAkamiti vikhyAta.n sa cha vai pannago mahAn .. 122..\\ sapta shIrSho mahAkAyastIkShNadaMShTro viSholbaNaH . jyA veShTitamahAgrIvaH sthitaH puruShavigrahaH .. 123..\\ sharashcha sUryasa~NkAshaH kAlAnalasamadyutiH . yattadastraM mahAghora.n divyaM pAshupataM mahat .. 124..\\ advitIyamanirdeshya.n sarvabhUtabhayAvaham . sa sphuli~NgaM mahAkAya.n visR^ijantamivAnalam .. 125..\\ ekapAdaM mahAdaMShTra.n sahasrashirasodaram . sahasrabhuja jihvAkShamudgirantamivAnalam .. 126..\\ brAhmAnnArAyaNAdaindrAdAgneyAdapi vAruNAt . yadvishiShTaM mahAbAho sarvashastravighAtanam .. 127..\\ yena tattripura.n dagdhvA kShaNAdbhasmIkR^itaM purA . shareNaikena govinda mahAdevena lIlayA .. 128..\\ nirdadAha jagatkR^itsna.n trailokya.n sa charAcharam . maheshvara bhujotsR^iShTaM nimeShArdhAnna saMshayaH .. 129..\\ nAvadhyo yasya loke.asminbrahma viShNusureShvapi . tadaha.n dR^iShTavA.nstAta AshcharyAdbhUtamuttamam .. 130..\\ guhyamastraM para.n chApi tattulyAdhikameva vA . yattachchhUlamiti khyAta.n sarvalokeShu shUlinaH .. 131..\\ dArayedyanmahI.n kR^itsnA.n shoShayedvA mahodadhim . sa.nharedvA jagatkR^itsna.n visR^iShTaM shUlapANinA .. 132..\\ yauvanAshvo hato yena mAndhAtA sabalaH purA . chakravartI mahAtejAstrilokavijayI nR^ipaH .. 133..\\ mahAbalo mahAvIryaH shakratulyaparAkramaH . karasthenaiva govinda lavaNasyeha rakShasaH .. 134..\\ tachchhUlamatitIkShNAgra.n subhImaM lomaharShaNam . trishikhAM bhrukuTI.n kR^itvA tarjamAnamiva sthitam .. 135..\\ vidhUma.n sArchisa.n kR^iShNaM kAlasUryamivoditam . sarpahastamanirdeshyaM pAshahastamivAntakam . dR^iShTavAnasmi govinda tadastra.n rudra saMnidhau .. 136..\\ parashustIkShNadhArashcha datto rAmasya yaH purA . mahAdevena tuShTena kShatriyANA.n kShayaM karaH . kArtavIryo hato yena chakravartI mahAmR^idhe .. 137..\\ triH saptakR^itvaH pR^ithivI yena niHkShatriyA kR^itA . jAmadagnyena govinda rAmeNAkliShTakarmaNA .. 138..\\ dIptadhAraH suraudrAsyaH sarpakaNThAgra veShTitaH . abhavachchhUlino.abhyAshe dIptavahni shikhopamaH .. 139..\\ asa~NkhyeyAni chAstrANi tasya divyAni dhImataH . pradhAnyato mayaitAni kIrtitAni tavAnagha .. 140..\\ savyadeshe tu devasya brahmA lokapitAmahaH . divya.n vimAnamAsthAya ha.nsayuktaM manojavam .. 141..\\ vAmapArshva gatashchaiva tathA nArAyaNaH sthitaH . vainateya.n samAsthAya sha~NkhachakragadAdharaH .. 142..\\ skando mayUramAsthAya sthito devyAH samIpataH . shakti.n kanhe samAdhAya dvitIya iva pAvakaH .. 143..\\ purastAchchaiva devasya nandiM pashyAmyavasthitam . shUla.n viShTabhya tiShThanta.n dvitIyamiva sha~Nkaram .. 144..\\ svAyambhuvAdyA manavo bhR^igvAdyA R^iShayastathA . shakrAdyA devatAshchaiva sarva eva samabhyayuH .. 145..\\ te.abhivAdya mahAtmAnaM parivArya samantataH . astuvanvividhaiH stotrairmahAdeva.n surAstadA .. 146..\\ brahmA bhava.n tadA stunvanrathantaramudIrayan . jyeShThasAmnA cha devesha.n jagau nArAyaNastadA . gR^iNa~nshakraH paraM brahma shatarudrIyamuttamam .. 147..\\ brahmA nArAyaNashchaiva devarAjashcha kaushikaH . ashobhanta mahAtmAnastrayastraya ivAgnayaH .. 148..\\ teShAM madhyagato devo rarAja bhagavA~nshivaH . sharadghanavinirmuktaH pariviShTa ivAMshumAn . tato.ahamastuva.n deva.n stavenAnena suvratam .. 149..\\ namo devAdhidevAya mahAdevAya vai namaH . shakrAya shakra rUpAya shakra veShadharAya cha .. 150..\\ namaste varja hastAya pi~NgalAyAruNAya cha . pinAka pANaye nitya.n khaDgashUladharAya cha .. 151..\\ namaste kR^iShNa vAsAya kR^iShNa ku~nchitamUrdhaje . kR^iShNAjinottarIyAya kR^iShNAShTamitarAya cha .. 152..\\ shuklavarNAya shuklAya shuklAmbara dharAya cha . shuklabhasmAvaliptAya shuklakarma ratAya cha .. 153..\\ tvaM brahmA sarvadevAnA.n rudrANAM nIlalohitaH . AtmA cha sarvabhUtAnA.n sA~Nkhye puruSha uchyase .. 154..\\ R^iShabhastvaM pavitrANA.n yoginAM niShkalaH shivaH . AshramANA.n gR^ihasthastvamIshvarANAM maheshvaraH . kuberaH sarvayakShANA.n kratUnA.n viShNuruchyase .. 155..\\ parvatAnAM mahAmerurnakShatrANA.n cha chandramAH . vasiShThastvamR^iShINA.n cha grahANA.n sUrya uchyase .. 156..\\ AraNyAnAM pashUnA.n cha si.nhastvaM parameshvaraH . grAhyANA.n govR^iShashchAsi bhagavA.NllokapUjitaH .. 157..\\ AdityAnAM bhavAnviShNurvasUnA.n chaiva pAvakaH . pakShiNA.n vainateyashcha ananto bhujageShu cha .. 158..\\ sAmavedashcha vedAnA.n yajuShAM shatarudriyam . sanatkumAro yogInA.n sA~NkhyAnA.n kapilo hyasi .. 159..\\ shakro.asi marutA.n deva pitR^INAM dharmarAD asi . brahmalokashcha lokAnA.n gatInAM mokSha uchyase .. 160..\\ kShIrodaH sAgarANA.n cha shailAnA.n himavAngiriH . varNAnAM brAhmaNashchAsi viprANA.n dIkShito dvijaH . Adistvamasi lokAnA.n sa.nhartA kAla eva cha .. 161..\\ yachchAnyadapi lokeShu sattva.n tejo.adhika.n smR^itam . tatsarvaM bhagavAneva iti me nishchitA matiH .. 162..\\ namaste bhagavandeva namaste bhakta vatsala . yogeshvara namaste.astu namaste vishvasambhava .. 163..\\ prasIda mama bhaktasya dInasya kR^ipaNasya cha . anaishvaryeNa yuktasya gatirbhava sanAtana .. 164..\\ ya.n chAparAdhaM kR^itavAnaGYAnAtparameshvara . madbhakta iti devesha tatsarva.n kShantumarhasi .. 165..\\ mohitashchAsmi devesha tubhya.n rUpaviparyayAt . tena nArghyaM mayA dattaM pAdya.n chApi sureshvara .. 166..\\ eva.n stutvAhamIshAnaM pAdyamarghya.n cha bhaktitaH . kR^itA~njalipuTo bhUtvA sarva.n tasmai nyavedayam .. 167..\\ tataH shIlAmbusa.nyuktA divyagandhasamanvitA . puShpavR^iShTiH shubhA tAta papAta mama mUrdhani .. 168..\\ dundubhishcha tato divyastADito devaki~NkaraiH . vavau cha mArutaH puNyaH shuchi gandhaH sukhAvahaH .. 169..\\ tataH prIto mahAdevaH sapatnIko vR^iShadhvajaH . abravIttridashA.nstatra harShayanniva mA.n tadA .. 170..\\ pashyadhva.n tridashAH sarve upamanyormahAtmanaH . mayi bhaktiM parA.n divyAmekabhAvAdavasthitAm .. 171..\\ evamuktAstataH kR^iShNa surAste shUlapANinA . UchuH prA~njalayaH sarve namaskR^itvA vR^iShadhvajam .. 172..\\ bhagavandevadevesha lokanAtha jagatpate . labhatA.n sarvakAmebhyaH phala.n tvatto dvijottamaH .. 173..\\ evamuktastataH sharvaH surairbrahmAdibhistathA . Aha mAM bhagavAnIshaH prahasanniva sha~NkaraH .. 174..\\ vatsopamanyo prIto.asmi pashya mAM munipu~Ngava . dR^iDhabhakto.asi viprarShe mayA jiGYAsito hyasi .. 175..\\ anayA chaiva bhaktyA te atyarthaM prItimAnaham . tasmAtsarvAndadAmyadya kAmA.nstava yathepshitAn .. 176..\\ evamuktasya chaivAtha mahAdevena me vibho . harShAdashrUNyavartanta loma harShashcha jAyate .. 177..\\ abruva.n cha tadA deva.n harShagadgadayA girA . jAnubhyAmavani.n gatvA praNamya cha punaH punaH .. 178..\\ adya jAto hyaha.n deva adya me saphalaM tapaH . yanme sAkShAnmahAdevaH prasannastiShThate.agrataH .. 179..\\ yaM na pashyanti chArAdhya devA hyamitavikramam . tamaha.n dR^iShTavAndevaM ko.anyo dhanyataro mayA .. 180..\\ eva.n dhyAyanti vidvA.nsaH paraM tattva.n sanAtanam . ShaDviMshakamiti khyAta.n yatparAtparamakSharam .. 181..\\ sa eSha bhagavAndevaH sarvatattvAdiravyayaH . sarvatattvavidhAnaGYaH pradhAnapuruSheshvaraH .. 182..\\ yo.asR^ijaddakShiNAda~NgAdbrahmANa.n lokasambhavam . vAmapArshvAttathA viShNu.n lokarakShArthamIshvaraH . yugAnte chaiva samprApte rudrama~NgAtsR^ijatprabhuH .. 183..\\ sa rudraH sa.nharankR^itsna.n jagatsthAvaraja~Ngamam . kAlo bhUtvA mahAtejAH sa.nvartaka ivAnalaH .. 184..\\ eSha devo mahAdevo jagatsR^iShTvA charAcharam . kalpAnte chaiva sarveShA.n smR^itimAkShipya tiShThati .. 185..\\ sarvagaH sarvabhUtAtmA sarvabhUtabhavodbhavaH . Aste sarvagato nityamadR^ishyaH sarvadaivataiH .. 186..\\ yadi deyo varo mahya.n yadi tuShTashcha me prabhuH . bhaktirbhavatu me nitya.n shAshvatI tvayi sha~Nkara .. 187..\\ atItAnAgata.n chaiva vartamAnaM cha yadvibho . jAnIyAmiti me buddhistvatprasAdAtsurottama .. 188..\\ kShIraudana.n cha bhu~njIyAmakShaya.n saha bAndhavaiH . Ashrame cha sadA mahya.n sAmindhyaM paramastu te .. 189..\\ evamuktaH sa mAM prAha bhagavA.NllokapUjitaH . maheshvaro mahAtejAshcharAcharaguruH prabhuH .. 190..\\ ajarashchAmarashchaiva bhava duHkhavivarjitaH . shIlavAnguNasampannaH sarvaGYaH priyadarshanaH .. 191..\\ akShaya.n yauvana.n te.astu tejashchaivAnalopamam . kShIrodaH sAgarash chaiva yatra yatrechchhase mune .. 192..\\ tatra te bhavitA kAma.n sAMnidhyaM payaso nidheH . kShIrodana.n cha bhu~NkShva tvamamR^itena samanvitam .. 193..\\ bandhubhiH sahitaH kalpa.n tato mAmupayAsyasi . sAMnidhyamAshrame nitya.n kariShyAmi dvijottama .. 194..\\ tiShTha vatsa yathA kAmanotkaNThA.n kartumarhasi . smR^itaH smR^itashcha te vipra sadA dAsyAmi darshanam .. 195..\\ evamuktvA sa bhagavAnsUryakoTi samaprabhaH . mameshAno vara.n dattvA tatraivAntaradhIyata .. 196..\\ eva.n dR^iShTo mayA kR^iShNa devadevaH samAdhinA . tadavApta.n cha me sarva.n yaduktaM tena dhImatA .. 197..\\ pratyakSha.n chaiva te kR^iShNa pashya siddhAnvyavasthitAn . R^iShInvidyAdharAnyakShAngandharvApsarasastathA .. 198..\\ pashya vR^ikShAnmanoramyAnsadA puShpaphalAnvitAn . sarvartukusumairyuktAnsnigdhapatrAnsushAkhinaH . sarvametanmahAbAho divyabhAvasamanvitam .. 199..\\ \medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 15} upa etAnsahasrashashchAnyAnsamanudhyAtavAnharaH . kasmAtprasAdaM bhagavAnna kuryAttava mAdhava .. 1..\\ tvAdR^ishena hi devAnA.n shlAghanIyaH samAgamaH . brahmaNyenAnR^isha.nsena shraddadhAnena chApyuta . japya.n cha te pradAsyAmi yena drakShyasi sha~Nkaram .. 2..\\ krsna abruva.n tamahaM brahma.nstvatprasAdAnmahAmune . drakShye ditijasa~NghAnAM mardana.n tridasheshvaram .. 3..\\ dine.aShTame cha vipreNa dIkShito.aha.n yathAvidhi . daNDI muNDI kushI chIrI ghR^itAkto mekhalI tathA .. 4..\\ mAsamekaM phalAhAro dvitIya.n salilAshanaH . tR^itIya.n cha chaturthaM cha pa~nchamaM chAnilAshanaH .. 5..\\ ekapAdena tiShThaMshcha UrdhvabAhuratandritaH . tejaH sUryasahasrasya apashya.n divi bhArata .. 6..\\ tasya madhyagata.n chApi tejasaH pANDunandana . indrAyudhapinaddhA~Nga.n vidyunmAlA gavAkShakam . nIlashailachaya prakhyaM balAkA bhUShita.n ghanam .. 7..\\ tamAsthitashcha bhagavAndevyA saha mahAdyutiH . tapasA tejasA kAntyA dIptayA saha bhAryayA .. 8..\\ rarAja bhagavA.nstatra devyA saha maheshvaraH . somena sahitaH sUryo yathA meghasthitastathA .. 9..\\ sa.nhR^iShTaromA kaunteya vismayotphullalochanaH . apashya.n devasa~NghAnAM gatimArtihara.n haram .. 10..\\ kirITina.n gadina.n shUlapANiM vyAghrAjina.n jaTilaM daNDapANim . pinAkina.n vajriNa.n tIkShNadaMShTraM shubhA~Ngada.n vyAlayaGYopavItam .. 11..\\ divyAM mAlAmurasAneka varNAM samudvahanta.n gulpha deshAvalambAm . chandra.n yathA pariviShTaM sasandhyaM varShAtyaye tadvadapashyamenam .. 12..\\ prathamAnA.n gaNaishchaiva samantAtparivAritam . sharadIva suduShprekShyaM pariviShTa.n divAkaram .. 13..\\ ekAdasha tathA chaina.n rudrANAM vR^iShavAhanam . astuvanniyatAtmAnaH karmabhiH shubhakarmiNam .. 14..\\ AdityA vasavaH sAdhyA vishve devAstathAshvinau . vishvAbhiH stutibhirdeva.n vishvadevaM samastuvan .. 15..\\ shatakratushcha bhagavAnviShNushchAditinandanau . brahmA rathantara.n sAma Irayanti bhavAntike .. 16..\\ yogIshvarAH subahavo yogadaM pitara.n gurum . brahmarShayashcha sa sutAstathA devarShayash cha vai .. 17..\\ pR^itivI chAntarikSha.n cha nakShatrANi grahAstathA . mAsArdha mAsA R^itavo rAtryaH sa.nvatsarAH kShaNAH .. 18..\\ muhUrtAshcha nimeShAshcha tathaiva yugaparyayAH . divyA rAjannamasyanti vidyAH sarvA dishastathA .. 19..\\ sanatkumAro vedAMshcha itihAsAstathaiva cha . marIchira~NgirA atriH pulastyaH pulahaH kratuH .. 20..\\ manavaH sapta somashcha atharvA sa bR^ihaspatiH . bhR^igurdakShaH kashyapashcha vasiShThaH kAshya eva cha .. 21..\\ chhandA.nsi dIkShA yaGYAshcha dakShiNAH pAvako haviH . yaGYopagAni dravyANi mUrtimanti yudhiShThira .. 22..\\ prajAnAM patayaH sarve saritaH pannagA nagAH . devAnAM mAtaraH sarvA devapatnyaH sa kanyakAH .. 23..\\ sahasrANi munInA.n cha ayutAnyarbudAni cha . namasyanti prabhu.n shAntaM parvatAH sAgarA dishaH .. 24..\\ gandharvApsarasashchaiva gItavAditrakovidAH . divyatAnena gAyantaH stuvanti bhavamadbhutam . vidyAdharA dAnavAshcha guhyakA rAkShasAstathA .. 25..\\ sarvANi chaiva bhUtAni sthAvarANi charANi cha . namasyanti mahArAja vAnmanaH karmabhirvibhum . purastAdviShThitaH sharvo mamAsIttridasheshvaraH .. 26..\\ purastAdviShThita.n dR^iShTvA mameshAnaM cha bhArata . sa prajApatishakrAnta.n jaganmAmabhyudaikShata .. 27..\\ IkShitu.n cha mahAdevaM na me shaktirabhUttadA . tato mAma bravIddevaH pashya kR^iShNa vadasva cha .. 28..\\ shirasA vandite deve devI prItA umAbhavat . tato.ahamastuva.n sthANuM stutaM brahmAdibhiH suraiH .. 29..\\ namo.astu te shAshvatasarvayone brahmAdhipa.n tvAmR^iShayo vadanti . tapashcha sattva.n cha rajas tamashcha tvAmeva satya.n cha vadanti santaH .. 30..\\ tva.n vai brahmA cha rudrashcha varuNo.agnirmanurbhavaH . dhAtA tvaShTA vidhAtA cha tvaM prabhuH sarvato mukhaH .. 31..\\ tvatto jAtAni bhUtAni sthAvarANi charANi cha . tvamAdiH sarvabhUtAnA.n sa.nhArash cha tvameva hi .. 32..\\ ye chendriyArthAshcha manashcha kR^itsnaM ye vAyavaH sapta tathaiva chAgniH . ye vA divisthA devatAshchApi pu.nsAM tasmAtpara.n tvAmR^iShayo vadanti .. 33..\\ vedA yaGYAshcha somashcha dakShiNA pAvako haviH . yaGYopaga.n cha yatkiM chidbhagavA.nstadasaMshayam .. 34..\\ iShTa.n dattamadhItaM cha vratAni niyamAsh cha ye . hrIH kIrtiH shrIrdyutistuShTiH siddhishchaiva tvadarpaNA .. 35..\\ kAmaH krodho bhaya.n lobho madaH stambho.atha matsaraH . Adhayo vyAdhayashchaiva bhagava.nstanayAstava .. 36..\\ kR^itirvikAraH pralayaH pradhAnaM prabhavo.avyayaH . manasaH praramA yoniH svabhAvashchApi shAshvataH . avyaktaH pAvana vibho sahasrAMsho hiraNmayaH .. 37..\\ AdirguNAnA.n sarveShAM bhavAnvai jIvanAshrayaH . mahAnAtmA matirbrahmA vishvaH shambhuH svayambhuvaH .. 38..\\ buddhiH praGYopalabdhishcha sa.nvitkhyAtirdhR^itiH smR^itiH . paryAya vAchakaiH shabdairmahAnAtmA vibhAvyase .. 39..\\ tvAM buddhvA brAhmaNo vidvAnanpramohaM nigachchhati . hR^idaya.n sarvabhUtAnA.n kShetraGYastvamR^iShiShTutaH .. 40..\\ sarvataH pANipAdastva.n sarvato.akShishiromukhaH . sarvataH shrutimA.Nlloke sarvamAvR^itya tiShThasi .. 41..\\ phala.n tvamasi tigmAMsho nimeShAdiShu karmasu . tva.n vai prabhArchiH puruShaH sarvasya hR^idi sa.nsthitaH . aNimA laghimA prAptirIshAno jyotiravyayaH .. 42..\\ tvayi buddhirmatirlokAH prapannAH saMshritAsh cha ye . dhyAnino nityayogAshcha satyasandhA jitendriyAH .. 43..\\ yastvA.n dhruva.n vedayate guhA shayaM prabhuM purANaM puruSha.n vishvarUpam . hiraNmayaM buddhimatAM parA.n gatiM sa buddhimAnbuddhimatItya tiShThati .. 44..\\ viditvA sapta sUkShmANi ShaDa~Nga.n tvAM cha mUrtitaH . pradhAnavidhiyogasthastvAmeva vishate budhaH .. 45..\\ evamukte mayA pArtha bhave chArti vinAshane . charAchara.n jagatsarva.n si.nhanAdamathAkarot .. 46..\\ sa vipra sa~NghAshcha surAsurAsh cha nAgAH pishAchAH pitaro vayA.nsi . rakShogaNA bUta gaNAsh cha sarve maharShayashchaiva tathA praNemuH .. 47..\\ mama mUrdhni cha divyAnA.n kusumAnA.n sugandinAm . rAshayo nipatanti sma vAyush cha susukho vavau .. 48..\\ nirIkShya bhagavAndevImumAM mA.n cha jagaddhitaH . shatakratu.n chAbhivIkShya svayaM mAmAha sha~NkaraH .. 49..\\ vidmaH kR^iShNa parAM bhaktimasmAsu tava shatruhan . kriyatAmAtmanaH shreyaH prItirhi paramA tvayi .. 50..\\ vR^iNIShvAShTau varAnkR^iShNa dAtAsmi tava sattama . brUhi yAdava shArdUlayAnichchhasi sudurlabhAn .. 51..\\ \medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 16} krsna mUrdhnA nipatyaniyatastejaH saMnichaye tataH . parama.n harShamAgamya bhagavantamathAbruvam .. 1..\\ dharme dR^iDhatva.n yudhi shatrughAtaM yashastathAgryaM paramaM bala.n cha . yogapriyatva.n tava saMnikarShaM vR^iNe sutAnA.n cha shata.n shatAni .. 2..\\ evamastviti tadvAkyaM mayoktaH prAha sha~NkaraH .. 3..\\ tato mA.n jagato mAtA dharaNI sarvapAvanI . uvAchomA praNihitA sharvANI tapasAM nidhiH .. 4..\\ datodbhagavatA putraH sAmbo nAma tavAnagha . matto.apyaShTau varAniShTAngR^ihANa tva.n dadAmi te . praNamya shirasA sA cha mayoktA pANDunandana .. 5..\\ dvijeShvakopaM pitR^itaH prasAdaM shata.n sutAnAmupabhogaM para.n cha . kule prItiM mAtR^itashcha prasAdaM shama prAptiM pravR^iNe chApi dAkShyam .. 6..\\ devii evaM bhaviShyatyamaraprabhAva nAhaM mR^iShA jAtu vade kadA chit . bhAryA sahasrANi cha ShoDashaiva tAsu priyatva.n cha tathAkShayatvam .. 7..\\ prIti.n chAgryAM bAndhavAnA.n sakAshAd dadAmi te vapuShaH kAmyatA.n cha . bhokShyante vai saptatirvai shatAni gR^ihe tubhyamatithInA.n cha nityam .. 8..\\ vaasudeva eva.n dattvA varAndevo mama devI cha bhArata . antarhitaH kShaNe tasminsagaNo bhIma pUrvaja .. 9..\\ etadatyadbhuta.n sarvaM brAhmaNAyAtitejase . upamanyave mayA kR^itsnamAkhyAta.n kauravottama .. 10..\\ namaskR^itvA tu sa prAha devadevAya suvrata . nAsti sharva samo dAne nAsti sharva samo raNe . nAsti sharva samo devo nAsti sharva samA gatiH .. 11..\\ R^iShirAsItkR^ite tAta taNDirityeva vishrutaH . dashavarShasahasrANi tena devaH samAdhinA . ArAdhito.abhUdbhaktena tasyodarkaM nishAmaya .. 12..\\ sa dR^iShTvavAnmahAdevamastauShIchcha stavairvibhum . pavitrANAM pavitrastva.n gatirgatimatA.n vara . atyugra.n tejasAM tejastapasAM paramaM tapaH .. 13..\\ vishvAvasuhiraNyAkSha puruhUta namaskR^ita . bhUri kalyANada vibho puru satyanamo.astu te .. 14..\\ jAtI maraNabhIrUNA.n yatInAM yatatAM vibho . nirvANada sahasrAMsho namaste.astu sukhAshraya .. 15..\\ brahmA shatakraturviShNurvishve devA maharShayaH . na vidustvA.n tu tattvena kuto vetsyAmahe vayam .. 16..\\ tvattaH pravartate kAlastvayi kAlashcha lIyate . kAlAkhyaH puruShAkhyashcha brahmAkhyash cha tvameva hi .. 17..\\ tanavaste smR^itAstisraH purANaGYaiH surarShibhiH . adhipauruShamadhyAtmamadhibhUtAdhidaivatam . adhilokyAdhiviGYAnamadhiyaGYastvameva hi .. 18..\\ tvA.n viditvAtma dehastha.n durvidaM daivatairapi . vidvA.nso yAnti nirmuktAH paraM bhAvamanAmayam .. 19..\\ anichchhatastava vibho janmamR^ityuranekataH . dvAra.n tva.n svargamokShANAmAkSheptA tvaM dadAsi cha .. 20..\\ tvameva mokShaH svargashcha kAmaH krodhastvameva hi . sattva.n rajastamashchaiva adhashchordhva.n tvameva hi .. 21..\\ brahmA viShNushcha rudrashcha skandendrau savitA yamaH . varuNendU manurdhAtA vidhAtA tva.n dhaneshvaraH .. 22..\\ bhUrvAyurjyotirApashcha vAgbuddhistvaM matirmanaH . karma satyAnR^ite chobhe tvamevAsti cha nAsti cha .. 23..\\ indriyANIndriyArthAshcha tatparaM prakR^iterdhruvam . vishvAvishva paro bhAvashchintyAchintyastvameva hi .. 24..\\ yachchaitatparamaM brahma yachcha tatparamaM padam . yA gatiH sA~NkhyayogAnA.n sa bhavAnnAtra saMshayaH .. 25..\\ nUnamadya kR^itArthAH sma nUnaM prAptAH satA.n gatim . yA.n gatiM prApnuvantIha GYAnanirmala buddhayaH .. 26..\\ aho mUDhAH sma suchiramima.n kAlamachetasaH . yanna vidmaH para.n deva.n shAshvataM yaM vidurbudhAH .. 27..\\ so.ayamAsAditaH sAkShAdbahubhirjanmabhirmayA . bhaktAnugraha kR^iddevo ya.n GYAtvAmR^itamashnute .. 28..\\ devAsuramanuShyANA.n yachcha guhyaM sanAtanam . guhAyAM nihitaM brahma durviGYeya.n surairapi .. 29..\\ sa eSha bhagavAnddevaH sarvakR^itsarvato mukhaH . sarvAtmA sarvadarshI cha sarvagaH sarvaveditA .. 30..\\ prANakR^itprANabhR^itprANI prANadaH prANinA.n gatiH . dehakR^iddehabhR^iddehI dehabhugdehinA.n gatiH .. 31..\\ adhyAtmagatiniShThAnA.n dhyAninAmAtmavedinAm . apunarmAra kAmAnA.n yA gatiH so.ayamIshvaraH .. 32..\\ aya.n cha sarvabhUtAnA.n shubhAshubhagatipradaH . aya.n cha janma maraNe vidadhyAtsarvajantuShu .. 33..\\ aya.n cha siddhikAmAnAmR^iShINA.n siddhidaH prabhuH . aya.n cha mokShakAmAnAM dvijAnAM mokShadaH prabhuH .. 34..\\ bhUrAdyAnsarvabhuvanAnutpAdya sa divaukasaH . vibharti devastanubhiraShTAbhishcha dadAti cha .. 35..\\ ataH pravartate sarvamasminsarvaM pratiShThitam . asmiMshcha pralaya.n yAti ayamekaH sanAtanaH .. 36..\\ aya.n sa satyakAmAnAM satyalokaH paraH satAm . apavargashcha muktAnA.n kaivalyaM chAtmavAdinAm .. 37..\\ ayaM brahmAdibhiH siddhairguhAyA.n gopitaH prabhuH . devAsuramanuShyANAM na prakAsho bhavediti .. 38..\\ ta.n tvAM devAsuranarAstattvena na vidurbhavam . mohitAH khalvanenaiva hR^ichchhayena praveshitAH .. 39..\\ ye chaina.n samprapadyante bhaktiyogena bhArata . teShAmevAtmanAtmAna.n darshayatyeSha hR^ichchhayaH .. 40..\\ ya.n GYAtvA na punarjanma maraNa.n chApi vidyate . ya.n viditvA paraM vedyaM veditavyaM na vidyate .. 41..\\ ya.n labdhvA paramaM lAbhaM manyate nAdhikaM punaH . prANasUkShmAM parAM prAptimAgachchhatyakShayAvahAm .. 42..\\ ya.n sA~NkhyA guNatattvaGYAH sA~NkhyashAstravishAradAH . sUkShmaGYAnaratAH pUrva.n GYAtvA muchyanti bandhanaiH .. 43..\\ ya.n cha veda vido vedya.n vedAnteShu pratiShThitam . prANAyAmaparA nitya.n yaM vishanti japanti cha .. 44..\\ aya.n sa deva yAnAnAmAdityo dvAramuchyate . aya.n cha pitR^iyAnAnAM chandramA dvAramuchyate .. 45..\\ eSha kAlagatishchaitrA sa.nvatsarayugAdiShu . bhAvAbhAvau tadAtve cha ayane dakShiNottare .. 46..\\ evaM prajApatiH pUrvamArAdhya bahubhiH stavaiH . varayAmAsa putratve nIlalohita sa~nj~nitam .. 47..\\ R^igbhiryamanusha.nsanti tantre karmaNi bahvR^ichaH . yajurbhirya.n tridhA vedyaM juhvatyadhvaryavo.adhvare .. 48..\\ sAmabhirya.n cha gAyanti sAmagAH shuddhabuddhayaH . yaGYasya paramA yoniH patishchAyaM paraH smR^itaH .. 49..\\ rAtryahaH shrotranayanaH pakShamAsa shiro bhujaH . R^ituvIryastapo dhairyo hyabda guhyoru pAdavAn .. 50..\\ mR^ityuryamo hutAshashcha kAlaH sa.nhAra vegavAn . kAlasya paramA yoniH kAlashchAya.n sanAtanaH .. 51..\\ chandrAdityau sa nakShatrau sagrahau saha vAyunA . dhruvaH saptarShayashchaiva bhuvanAH sapta eva cha .. 52..\\ pradhAnaM mahadavyakta.n visheShAntaM sa vaikR^itam . brahmAdi stamba paryantaM bhUtAdi sadasachcha yat .. 53..\\ aShTau prakR^itayashchaiva prakR^itibhyash cha yatparam . asya devasya yadbhAga.n kR^itsna.n samparivartate .. 54..\\ etatparamamAnanda.n yattachchhAshvatameva cha . eShA gatirviraktAnAmeSha bhAvaH paraH satAm .. 55..\\ etatpadamanudvignametadbrahma sanAtanam . shAstravedA~NgaviduShAmetaddhyAnaM paraM padam .. 56..\\ iya.n sA paramA kAShThA iyaM sA paramA kalA . iya.n sA paramA siddhiriyaM sA paramA gatiH .. 57..\\ iya.n sA paramA shAntiriyaM sA nirvR^itiH parA . yaM prApya kR^itakR^ityAH sma ityamanyanta vedhasaH .. 58..\\ iya.n tuShTiriya.n siddhiriyaM shrutiriyaM smR^itiH . adhyAtmagatiniShThAnA.n viduShAM prAptiravyayA .. 59..\\ yajatA.n yaGYakAmAnAM yaGYairvipuladakShiNaiH . yA gatirdevatairdivyA sA gatistva.n sanAtana .. 60..\\ japyahomavrataiH kR^ichchhrairniyamairdehapAtanaiH . tapyatA.n yA gatirdeva vairaje sA gatirbhavAn .. 61..\\ karma nyAsakR^itAnA.n cha viraktAnAM tatastataH . yA gatirbrahmabhavane sA gatistva.n sanAtana .. 62..\\ apunarmAra kAmAnA.n vairAgye vartatAM pare . vikR^itInA.n layAnA.n cha sA gatistvaM sanAtana .. 63..\\ GYAnaviGYAnaniShThAnAM nirupAkhyA nira~njanA . kaivalyA yA gatirdeva paramA sA gatirbhavAn .. 64..\\ veda shAstrapurANoktAH pa~nchaitA gatayaH smR^itAH . tvatprasAdAddhi labhyante na labhyante.anyathA vibho .. 65..\\ iti taNDistapoyogAttuShTAveshAnamavyayam . jagau cha paramaM brahma yatpurA lokakR^ijjagau .. 66..\\ brahmA shatakraturviShNurvishve devA maharShayaH . na vidustvAmiti tatastuShTaH provAcha ta.n shivaH .. 67..\\ akShayashchAvyayashchaiva bhavitA duHkhavarjitaH . yashasvI tejasA yukto divyaGYAnasamanvitaH .. 68..\\ R^iShINAmabhigamyashcha sUtrakartA sutastava . matprasAdAddvijashreShTha bhaviShyati na saMshayaH .. 69..\\ ka.n vA kAma.n dadAmyadya brUhi yadvatsa kA~NkShase . prA~njaliH sa uvAcheda.n tvayi bhaktirdR^iDhAstu me .. 70..\\ eva.n dattvA varaM devo vandyamAnaH surarShibhiH . stUyamAnashcha vibudhaistatraivAntaradhIyata .. 71..\\ antarhite bhagavati sAnuge yAdaveshvara . R^iShirAshramamAgamya mamaitatproktavAniha .. 72..\\ yAni cha prathitAnyAdau taNDirAkhyAtavAnmama . nAmAni mAnavashreShTha tAni tva.n shR^iNu siddhaye .. 73..\\ dasha nAma sahasrANi vedeShvAha pitAmahaH . sharvasya shAstreShu tathA dasha nAma shatAni vai .. 74..\\ guhyAnImAni nAmAni taNDirbhagavato.achyuta . devaprasAdAddevesha purA prAha mahAtmane .. 75..\\ \medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 17} vaasudeva tataH sa prayato bhUtvA mama tAta yudhiShThira . prA~njaliH prAha viprarShirnAma sa.nhAramAditaH .. 1..\\ u brahma proktairR^iShiproktairvedavedA~NgasambhavaiH . sarvalokeShu vikhyAtaiH sthANu.n stoShyAmi nAmabhiH .. 2..\\ mahadbhirvihitaiH satyaiH siddhaiH sarvArthasAdhakaiH . R^iShiNA taNDinA bhaktyA kR^itairdevakR^itAtmanA .. 3..\\ yathoktairlokavikhyAtairmunibhistattvadarshibhiH . pravaraM prathama.n svargyaM sarvabhUtahitaM shubham . shrutaiH sarvatra jagati brahmalokAvatAritaiH .. 4..\\ yattadrahasyaM paramaM brahma prokta.n sanAtanam . vakShye yadukulashreShTha shR^iNuShvAvahito mama .. 5..\\ paratvena bhava.n devaM bhaktastvaM parameshvaram . tena te shrAvayiShyAmi yattadbrahma sanAtanam .. 6..\\ na shakya.n vistarAtkR^itsnaM vaktuM sharvasya kena chit . yuktenApi vibhUtInAmapi varShashatairapi .. 7..\\ yasyAdirmadhyamantash cha surairapi na gamyate . kastasya shaknuyAdvaktu.n guNAnkArtsnyena mAdhava .. 8..\\ ki.n tu devasya mahataH sa~NkShiptArtha padAkSharam . shaktitashcharita.n vakShye prasAdAttasya chaiva hi .. 9..\\ aprApyeha tato.anuGYAM na shakyaH stotumIshvaraH . yadA tenAbhyanuGYAtaH stuvatyeva sadA bhavam .. 10..\\ anAdi nidhanasyAha.n sarvayonermahAtmanaH . nAmnA.n kaM chitsamuddesha.n vakShye hyavyaktayoninaH .. 11..\\ varadasya vareNyasya vishvarUpasya dhImataH . shR^iNu nAma samuddesha.n yaduktaM padmayoninA .. 12..\\ dasha nAma sahasrANi yAnyAha prapitAmahaH . tAni nirmathya manasA dadhno ghR^itamivoddhR^itam .. 13..\\ gireH sAra.n yathA hemapuShpAtsAraM yathA madhu . ghR^itAtsAra.n yathA maNDastathaitatsAramuddhR^itam .. 14..\\ sarvapApmApahamida.n chaturveda samanvitam . prayatnenAdhigantavya.n dhAryaM cha prayatAtmanA . shAntikaM pauShTika.n chaiva rakShoghnaM pAvanaM mahat .. 15..\\ idaM bhaktAya dAtavya.n shraddadhAnAstikAya cha . nAshraddadhAna rUpAya nAstikAyAjitAtmane .. 16..\\ yashchAbhyasUyate devaM bhUtAtmAnaM pinAkinam . sa kR^iShNa naraka.n yAti saha pUrvaiH sahAnugaiH .. 17..\\ ida.n dhyAnamida.n yogamidaM dhyeyamanuttamam . ida.n japyamida.n GYAnaM rahasyamidamuttamam . ida.n GYAtvAnta kAke.api gachchheddhi paramA.n gatim .. 18..\\ pavitraM ma~NgalaM puNya.n kalyANamidamuttamam . nigadiShye mahAbAho stavAnAmuttama.n stavam .. 19..\\ idaM brahmA purA kR^itvA sarvalokapitAmahaH . sarvastavAnA.n divyAnA.n rAjatve samakalpayat .. 20..\\ tadA prabhR^iti chaivAyamIshvarasya mahAtmanaH . stavarAjeti vikhyAto jagatyamarapUjitaH . brahmalokAdaya.n chaiva stavarAjo.avatAritaH .. 21..\\ yasmAttaNDiH purA prAha tena taNDi kR^ito.abhavat . svargAchchaivAtra bhUloka.n taNDinA hyavatAritaH .. 22..\\ sarvama~Ngala ma~Ngalya.n sarvapApapraNAshanam . nigadiShye mahAbAho stavAnAmuttama.n stavam .. 23..\\ brahmaNAmapi yadbrahma parANAm api yatparam . tejasAmapi yattejastapasAmapi yattapaH .. 24..\\ shAntInAmapi yA shAntirdyutInAmapi yA dyutiH . dAntAnAmapi yo dAnto dhImatAmapi yA cha dhIH .. 25..\\ devAnAmapi yo devo munInAmapi yo muniH . yaGYAnAmapi yo yaGYaH shivAnAmapi yaH shivaH .. 26..\\ rudrANAmapi yo rudraH prabhuH prabhavatAm api . yoginAmapi yo yogI kAraNAnA.n cha kAraNam .. 27..\\ yato lokAH sambhavanti na bhavanti yataH punaH . sarvabhUtAtmabhUtasya harasyAmita tejasaH .. 28..\\ aShTottara sahasra.n tu nAmnA.n sharvasya me shR^iNu . yachchhrutvA manujashreShTha sarvAnkAmAnavApsyasi .. 29..\\ sthiraH sthANuH pabhurbhAnuH pravaro varado varaH . sarvAtmA sarvavikhyAtaH sarvaH sarvakaro bhavaH .. 30..\\ jaTI charmI shikhaNDI cha sarvA~NgaH sarvabhAvanaH . harishcha hariNAkShashcha sarvabhUtaharaH prabhuH .. 31..\\ pravR^ittishcha nivR^ittishcha niyataH shAshvato dhruvaH . shmashAnachArI bhagavAnkhacharo gocharo.ardanaH .. 32..\\ abhivAdyo mahAkarmA tapasvI bhUtabhAvanaH . unmattavesha prachchhannaH sarvalokaprajApatiH .. 33..\\ mahArUpo mahAkAyaH sarvarUpo mahAyashAH . mahAtmA sarvabhUtashcha virUpo vAmano manuH .. 34..\\ lokapAlo.antarhitAtmA prasAdo hayagardabhiH . pavitrashcha mahAMshchaiva niyamo niyamAshrayaH .. 35..\\ sarvakarmA svayambhUshcha AdirAdi karo nidhiH . sahasrAkSho virUpAkshaH somo nakShatrasAdhakaH .. 36..\\ chandrasUryagatiH keturgraho grahapatirvaraH . adriradryAlayaH kartA mR^igabANArpaNo.anaghaH .. 37..\\ mahAtapA ghoratapA adIno dInasAdhakaH . sa.nvatsarakaro mantraH pramANaM parama.n tapaH .. 38..\\ yogI yojyo mahAbIjo mahAretA mahAtapAH . suvarNaretAH sarvaGYaH subIjo vR^iShavAhanaH .. 39..\\ dasha bAhustvanimiSho nIlakaNTha umApatiH . vishvarUpaH svaya.n shreShTho balavIro balo gaNaH .. 40..\\ gaNakartA gaNapatirdigvAsAH kAmya eva cha . pavitraM paramaM mantraH sarvabhAvakaro haraH .. 41..\\ kamaNDaludharo dhanvI bANahastaH kapAlavAn . ashanI shataghnI khaDgI paTTishI chAyudhI mahAn .. 42..\\ sruva hastaH surUpashcha tejastejaH karo nidhiH . uShNIShI cha suvaktrashcha udagro vinatastathA .. 43..\\ dIrghashcha hari keshashcha sutIrthaH kR^iShNa eva cha . sR^igAlarUpaH sarvArtho maNDaH kuNDI kamaNDaluH .. 44..\\ ajashcha mR^igarUpashcha gandhadhArI kapardyapi . urdhva retA Urdhvali~Nga Urdhva shAyI nabhastalaH .. 45..\\ trijaTashchIravAsAshcha rudraH senApatirvibhuH . ahashcharo.atha nakta.n cha tigmamanyuH suvarchasaH .. 46..\\ gajahA daityahA loko lokadhAtA guNAkaraH . si.nhashArdUlarUpashcha Ardra charmAmbarAvR^itaH .. 47..\\ kAlayogI mahAnAdaH sarvavAsashchatuShpathaH . nishAcharaH pretachArI bhUtachArI maheshvaraH .. 48..\\ bahubhUto bahudhanaH sarvAdhAro.amito gatiH . nR^ityapriyo nityanarto nartakaH sarvalAsakaH .. 49..\\ ghoro mahAtapAH pAsho nityo giricharo nabhaH . sahasrahasto vijayo vyavasAyo hyaninditaH .. 50..\\ amarShaNo marShaNAtmA yaGYahA kAmanAshanaH . dakShayaGYApahArI cha susaho madhyamastathA .. 51..\\ tejo.apahArI balahA mudito.artho jito varaH . gambhIraghoSho gambhIro gambhIrabalavAhanaH .. 52..\\ nyagrodharUpo nyagrodho vR^ikShakarNa sthitirvibhuH . tIkShNatApashcha haryashvaH sahAyaH karmakAlavit .. 53..\\ viShNuprasAdito yaGYaH samudro vaDavAmukhaH . hutAshanasahAyashcha prashAntAtmA hutAshanaH .. 54..\\ ugratejA mahAtejA jayo vijayakAlavit . jyotiShAmayana.n siddhiH sandhirvigraha eva cha .. 55..\\ shikhI daNDI jaTI jvAlI mUrtijo mUrdhago balI . vaiNavI paNavI tAlI kAlaH kAlakaTa~NkaTaH .. 56..\\ nakShatravigraha vidhirguNavR^iddhirlayo.agamaH . prajApatirdishA bAhurvibhAgaH sarvato mukhaH .. 57..\\ vimochanaH suragaNo hiraNyakavachodbhavaH . meDhrajo balachArI cha mahAchArI stutastathA .. 58..\\ sarvatUrya ninAdI cha sarvavAdya parigrahaH . vyAlarUpo bilAvAsI hemamAlI tara~Ngavit .. 59..\\ tridashastrikAladhR^ikkarma sarvabandhavimochanaH . bandhanastvAsurendrANA.n yudhi shatruvinAshanaH .. 60..\\ sA~NkhyaprasAdo survAsAH sarvasAdhu niShevitaH . praskandano vibhAgashcha atulyo yaGYabhAgavit .. 61..\\ sarvAvAsaH sarvachArI durvAsA vAsavo.amaraH . hemo hemakaro yaGYaH sarvadhArI dharottamaH .. 62..\\ lohitAkSho mahAkShashcha vijayAkSho vishAradaH . sa~Ngraho nigrahaH kartA sarpachIranivAsanaH .. 63..\\ mukhyo.amukhyashcha dehashcha deharddhiH sarvakAmadaH . sarvakAmaprasAdashcha subalo balarUpadhR^ik .. 64..\\ AkAshanidhi rUpashcha nipAtI uragaH khagaH . raudrarUpo.aMshurAdityo vasu rashmiH suvarchasI .. 65..\\ vasu vego mahAvego mano vego nishAcharaH . sarvAvAsI shriyAvAsI upadesha karo haraH .. 66..\\ munirAtmapatirloke sambhojyashcha sahasradaH . pakShI cha pakShirUpI cha atidIpto vishAM patiH .. 67..\\ unmAdo madanAkAro arthArthakara romashaH . vAmadevashcha vAmashcha prAgdakShiNyashcha vAmanaH .. 68..\\ siddhayogApahArI cha siddhaH sarvArthasAdhakaH . bhikShushcha bhikShurUpashcha viShANI mR^iduravyayaH .. 69..\\ mahAseno vishAkhashcha ShaShTibhAgo gavAM patiH . vajrahastashcha viShkambhI chamU stambhana eva cha .. 70..\\ R^iturR^itukaraH kAlo madhurmadhukaro.achalaH . vAnaspatyo vAjaseno nityamAshramapUjitaH .. 71..\\ brahma chArI lokachArI sarvachArI suchAravit . IshAna IshvaraH kAlo nishA chArI pinAka dhR^ik .. 72..\\ nandIshvarashcha nandI cha nandano nandivardhanaH . bhagasyAkShi nihantA cha kAlo brahmavidA.n varaH .. 73..\\ chaturmukho mahAli~NgashchAru li~Ngastathaiva cha . li~NgAdhyakShaH surAdhyakSho lokAdhyakSho yugAvahaH .. 74..\\ bIjAdhyakSho bIjakartA adhyAtmAnugato balaH . itihAsa karaH kalpo gautamo.atha jaleshvaraH .. 75..\\ dambho hyadambho vaidambho vaishyo vashya karaH kaviH . lokakartA pashupatirmahAkartA mahauShadhiH .. 76..\\ akSharaM paramaM brahmabalavA~nshakra eva cha . nItirhyanItiH shuddhAtmA shuddho mAnyo manogatiH .. 77..\\ bahu prasAdaH svapano darpaNo.atha tvamitrajit . vedakAraH sUtrakAro vidvAnsamaramardanaH .. 78..\\ mahAmeghanivAsI cha mahAghoro vashIkaraH . agnijvAlo mahAjvAlo atidhUmro huto haviH .. 79..\\ vR^iShaNaH sha~Nkaro nityo varchasvI dhUmaketanaH . nIlastathA~Ngalubdhashcha shobhano niravagrahaH .. 80..\\ svastidaH svasti bhAvashcha bhAgI bhAgakaro laghuH . utsa~Ngashcha mahA~Ngashcha mahAgarbhaH paro yuvA .. 81..\\ kR^iShNa varNaH suvarNashcha indriyaH sarvadehinAm . mahApAdo mahAhasto mahAkAyo mahAyashAH .. 82..\\ mahAmUrdhA mahAmAtro mahAnetro digAlayaH . mahAdanto mahAkarNo mahAmeDhro mahAhanuH .. 83..\\ mahAnAso mahAkamburmahAgrIvaH shmashAnadhR^ik . mahAvakShA mahorasko antarAtmA mR^igAlayaH .. 84..\\ lambano lambitauShThashcha mahAmAyaH payo nidhiH . mahAdanto mahAdaMShTro mahAjihvo mahAmukhaH .. 85..\\ mahAnakho mahAromA mahAkesho mahAjaTaH . asapatnaH prasAdashcha pratyayo girisAdhanaH .. 86..\\ snehano.asnehanashchaiva ajitashcha mahAmuniH . vR^ikShAkAro vR^ikShaketuranalo vAyuvAhanaH .. 87..\\ maNDalImerudhAmA cha devadAnava darpahA . atharvashIrShaH sAmAsya R^iksahasrAmitekShaNaH .. 88..\\ yajuH pAdabhujo guhyaH prakAsho ja~NgamastathA . amoghArthaH prasAdashcha abhigamyaH sudarshanaH .. 89..\\ upahAra priyaH sharvaH kanakaH kA~nchanaH sthiraH . nAbhirnandikaro bhAvyaH puShkarastha patiH sthiraH .. 90..\\ dvAdashastrAsanashchAdyo yaGYo yaGYasamAhitaH . nakta.n kalishcha kAlashcha makaraH kAlapUjitaH .. 91..\\ sagaNo gaNakArashcha bhUtabhAvana sArathiH . bhasma shAyI bhasma goptA bhasmabhUtastarurgaNaH .. 92..\\ agaNashchaiva lopashcha mahAtmA sarvapUjitaH . sha~Nkustrisha~NkuH sampannaH shuchirbhUtaniShevitaH .. 93..\\ AshramasthaH kapotastho vishvakarmA patirvaraH . shAkho vishAkhastAmrauShTho hyambujAlaH sunishchayaH .. 94..\\ kapilo.akapilaH shUra Ayushchaiva paro.aparaH . gandharvo hyaditistArkShyaH suviGYeyaH susArathiH .. 95..\\ parashvadhAyudho deva arthakArI subAndhavaH . tumbavINI mahAkopa UrdhvaretA jale shayaH .. 96..\\ ugro vaMshakaro vaMsho vaMshanAdo hyaninditaH . sarvA~NgarUpo mAyAvI suhR^ido hyanilo.analaH .. 97..\\ bandhano bandhakartA cha subandhana vimochanaH . sa yaGYAriH sa kAmArirmahAdaMShTro mahAyudhaH .. 98..\\ bAhustvaninditaH sharvaH sha~NkaraH sha~Nkaro.adhanaH . amaresho mahAdevo vishvadevaH surArihA .. 99..\\ ahirbudhno nirR^itishcha chekitAno haristathA . ajaikapAchcha kApAlI trisha~NkurajitaH shivaH .. 100..\\ dhanvantarirdhUmaketuH skando vaishravaNastathA . dhAtA shakrashcha viShNushcha mitrastvaShTA dhruvo dharaH .. 101..\\ prabhAvaH sarvago vAyuraryamA savitA raviH . udagrashcha vidhAtA cha mAndhAtA bhUtabhAvanaH .. 102..\\ ratitIrthashcha vAgmI cha sarvakAmaguNAvahaH . padmagarbho mahAgarbhashchandra vaktro manoramaH .. 103..\\ balavAMshchopashAntashcha purANaH puNyacha~nchurI . kuru kartA kAlarUpI kuru bhUto maheshvaraH .. 104..\\ sarvAshayo darbhashAyI sarveShAM prANinAM patiH . devadeva mukho.asaktaH sadasatsarvaratnavit .. 105..\\ kailAsashikharAvAsI himavadgirisaMshrayaH . kUlahArI kUlakartA bahu vidyo bahu pradaH .. 106..\\ vaNijo vardhano vR^ikSho nakulashchandanashchhadaH . sAragrIvo mahAjatruralolashcha mahauShadhaH .. 107..\\ siddhArthakArI siddhArthashchando vyAkaraNottaraH . si.nhanAdaH si.nhadaMShTraH si.nhagaH si.nhavAhanaH .. 108..\\ prabhAvAtmA jagatkAlastAlo lokahitastaruH . sAra~Ngo nava chakrA~NgaH ketumAlI sabhAvanaH .. 109..\\ bhUtAlayo bhUtapatirahorAtramaninditaH . vAhitA sarvabhUtAnAM nilayashcha vibhurbhavaH .. 110..\\ amoghaH sa.nyato hyashvo bhojanaH prANadhAraNaH . dhR^itimAnmatimAndakShaH satkR^itashcha yugAdhipaH .. 111..\\ gopAlirgopatirgrAmo gocharma vasano haraH . hiraNyabAhushcha tathA guhA pAlaH praveshinAm .. 112..\\ pratiShThAyI mahAharSho jitakAmo jitendriyaH . gandhArashcha surAlashcha tapaH karma ratirdhanuH .. 113..\\ mahAgIto mahAnR^itto hyapsarogaNasevitaH . mahAketurdhanurdhAturnaikasAnu charashchalaH .. 114..\\ AvedanIya AveshaH sarvagandhasukhAvahaH . toraNastAraNo vAyuH paridhAvati chaikataH .. 115..\\ sa.nyogo vardhano vR^iddho mahAvR^iddho gaNAdhipaH . nitya AtmasahAyashcha devAsurapatiH patiH .. 116..\\ yuktashcha yuktabAhushcha dvividhashcha suparvaNaH . AShADhashcha suShADdhashcha dhruvo hari haNo haraH .. 117..\\ vapurAvartamAnebhyo vasu shreShTho mahApathaH . shiro hArI vimarShashcha sarvalakShaNabhUShitaH .. 118..\\ akShashcha rathayogI cha sarvayogI mahAbalaH . samAmnAyo.asamAmnAyastIrthadevo mahAratha .. 119..\\ nirjIvo jIvano mantraH shubhAkSho bahu karkashaH . ratnaprabhUto raktA~Ngo mahArNava nipAnavit .. 120..\\ mUlo vishAlo hyamR^ito vyaktAvyaktastapo nidhiH . ArohaNo nirohashcha shala hArI mahAtapAH .. 121..\\ senA kalpo mahAkalpo yugAyuga karo hariH . yugarUpo mahArUpo pavano gahano nagaH .. 122..\\ nyAyanirvApaNaH pAdaH paNDito hyachalopamaH . bahu mAlo mahAmAlaH sumAlo bahu lochanaH .. 123..\\ vistAro lavaNaH kUpaH kusumaH saphalodayaH . vR^iShabho vR^iShabhA~NkA~Ngo maNibilvo jaTAdharaH .. 124..\\ indurvisarvaH sumukhaH suraH sarvAyudhaH sahaH . nivedanaH sudhA jAtaH sugandhAro mahAdhanuH .. 125..\\ gandhamAlI cha bhagavAnutthAnaH sarvakarmaNAm . manthAno bahulo bAhuH sakalaH sarvalochanaH .. 126..\\ tarastAlI karastAlI Urdhvasa.nhanano vahaH . chhatra.n suchchhatro vikhyAtaH sarvalokAshrayo mahAn .. 127..\\ muNDo virUpo vikR^ito daNDi muNDo vikurvaNaH . haryakShaH kakubho vajrI dIptajihvaH sahasrapAt .. 128..\\ sahasramUrdhA devendraH sarvadevamayo guruH . sahasrabAhuH sarvA~NgaH sharaNyaH sarvalokakR^it .. 129..\\ pavitra.n trimadhurmantraH kaniShThaH kR^iShNapi~NgalaH . brahmadaNDavinirmAtA shataghnIshatapAshadhR^ik .. 130..\\ padmagarbho mahAgarbho brahma garbho jalodbhavaH . gabhastirbrahma kR^idbrahmA brahmavidbrAhmaNo gatiH .. 131..\\ anantarUpo naikAtmA tigmatejAH svayambhuvaH . UrdhvagAtmA pashupatirvAtara.nhA manojavaH .. 132..\\ chandanI padmamAlAgryaH surabhyuttaraNo naraH . karNikAramahAsragvI nIlamauliH pinAkadhR^ik .. 133..\\ umApatirumA kAnto jAhnavI dhR^igumA dhavaH . varo varAho varado vareshaH sumahAsvanaH .. 134..\\ mahAprasAdo damanaH shatruhA shvetapi~NgalaH . prItAtmA prayatAtmA cha sa.nyatAtmA pradhAnadhR^ik .. 135..\\ sarvapArshva sutastArkShyo dharmasAdhAraNo varaH . charAcharAtmA sUkShmAtmA suvR^iSho govR^iSheshvaraH .. 136..\\ sAdhyarShirvasurAdityo vivasvAnsavitA mR^iDaH . vyAsaH sarvasya sa~NkShepo vistaraH paryayo nayaH .. 137..\\ R^ituH sa.nvatsaro mAsaH pakShaH sa~NkhyA samApanaH . kalA kAShThA lavo mAtrA muhUrto.ahaH kShapAH kShaNAH .. 138..\\ vishvakShetraM prajA bIja.n li~NgamAdyastvaninditaH . sadasadvyaktamavyaktaM pitA mAtA pitAmahaH .. 139..\\ svargadvAraM prajA dvAraM mokShadvAra.n triviShTapam . nirvANa.n hlAdana.n chaiva brahmalokaH parA gatiH .. 140..\\ devAsuravinirmAtA devAsuraparAyaNaH . devAsuragururdevo devAsuranamaskR^itaH .. 141..\\ devAsuramahAmAtro devAsuragaNAshrayaH . devAsuragaNAdhyakSho devAsuragaNAgraNIH .. 142..\\ devAtidevo devarShirdevAsuravarapradaH . devAsureshvaro devo devAsuramaheshvaraH .. 143..\\ sarvadevamayo.achintyo devatAtmAtma sambhavaH . udbhidastrikramo vaidyo virajo virajo.ambaraH .. 144..\\ IDyo hastI suravyAghro deva si.nho nararShabhaH . vibudhAgra varaH shreShThaH sarvadevottamottamaH .. 145..\\ prayuktaH shobhano varja IshAnaH prabhuravyayaH . guruH kAnto nijaH sargaH pavitraH sarvavAhanaH .. 146..\\ shR^i~NgI shR^i~Ngapriyo babhrU rAjarAjo nirAmayaH . abhirAmaH suragaNo virAmaH sarvasAdhanaH .. 147..\\ lalATAkSho vishvadeho hariNo brahma varchasaH . sthAvarANAM patishchaiva niyamendriyavardhanaH .. 148..\\ siddhArthaH sarvabhUtArtho.achintyaH satyavrataH shuchiH . vratAdhipaH paraM brahma muktAnAM paramA gatiH .. 149..\\ vimukto muktatejAshcha shrImA~nshrIvardhano jagat . yathA pradhAnaM bhagavAniti bhaktyA stuto mayA .. 150..\\ yaM na brahmAdayo devA viduryaM na maharShayaH . ta.n stavyamarchyaM vandya.n cha kaH stoShyati jagatpatim .. 151..\\ bhaktimeva puraskR^itya mayA yaGYapatirvasuH . tato.abhyanuGYAM prApyaiva stuto matimatA.n varaH .. 152..\\ shivamebhiH stuvandevaM nAmabhiH puShTivardhanaiH . nityayuktaH shuchirbhUtvA prApnotyAtmAnamAtmanA .. 153..\\ etaddhi paramaM brahma svaya.n gIta.n svayambhuvA . R^iShayashchaiva devAsh cha stuvantyetena tatparam .. 154..\\ stUyamAno mahAdevaH prIyate chAtmanAmabhiH . bhaktAnukampI bhagavAnAtmasa.nsthAnkaroti tAn .. 155..\\ tathaiva cha manuShyeShu ye manuShyAH pradhAnataH . AstikAH shraddadhAnAshcha bahubhirjanmabhiH stavaiH .. 156..\\ jAgratashcha svapantashcha vrajantaH pathi sa.nsthitAH . stuvanti stUyamAnAshcha tuShyanti cha ramanti cha . janma koTisahasreShu nAnA sa.nsArayoniShu .. 157..\\ jantorvishuddhapApasya bhave bhaktiH prajAyate . utpannA cha bhave bhaktirananyA sarvabhAvataH .. 158..\\ kAraNaM bhAvita.n tasya sarvamuktasya sarvataH . etaddeveShu duShprApaM manuShyeShu na labhyate .. 159..\\ nirvighnA nishchalA rudre bhaktiravyabhichAriNI . tasyaiva cha prasAdena bhaktirutpadyate nR^iNAm . yayA yAnti parA.n siddhi.n tadbhAvagatachetasaH .. 160..\\ ye sarvabhAvopagatAH paratvenAbhavannarAH . prapanna vatsalo devaH sa.nsArAttAnsamuddharet .. 161..\\ evamanye na kurvanti devAH sa.nsAramochanam . manuShyANAM mahAdevAdanyatrApi tapobalAt .. 162..\\ iti tenendra kalpena bhagavAnsadasatpatiH . kR^itti vAsAH stutaH kR^iShNa taNDinA shuddhabuddhinA .. 163..\\ stavametaM bhagavato brahmA svayamadhArayat . brahmA provAcha shakrAya shakraH provAcha mR^ityave .. 164..\\ mR^ityuH provAcha rudrANA.n rudrebhyastaNDimAgamat . mahatA tapasA prAptastaNDinA brahma sadmani .. 165..\\ taNDiH provAcha shukrAya gautamAyAha bhArgavaH . vaivasvatAya manave gautamaH prAha mAdhava .. 166..\\ nArAyaNAya sAdhyAya manuriShTAya dhImate . yamAya prAha bhagavAnsAdhyo nArAyaNo.achyutaH .. 167..\\ nAchiketAya bhagavAnAha vaivasvato yamaH . mArkaNDeyAya vArShNeya nAchiketo.abhyabhAShata .. 168..\\ mArkaNDeyAnmayA prAptaM niyamena janArdana . tavApyahamamitraghna stava.n dadmyadya vishrutam . svargyamArogyamAyuShya.n dhanyaM balyaM tathaiva cha .. 169..\\ na tasya vighna.n kurvanti dAnavA yakSharAkShasAH . pishAchA yAtudhAnAshcha guhyakA bhujagA api .. 170..\\ yaH paTheta shuchirbhUtvA brahma chArI jitendriyaH . abhagna yogo varSha.n tu so.ashvamedha phala.n labhet .. 171..\\ \medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 18} v mahAyogI tataH prAha kR^iShNadvaipAyano muniH . paThasva putra bhadra.n te prIyatAM te maheshvaraH .. 1..\\ purA putra mayA merau tapyatA parama.n tapaH . putra hetormahArAja stava eSho.anukIrtitaH .. 2..\\ labdhavAnasmi tAnkAmAnaha.n vai pANDunandana . tathA tvamapi sharvAddhi sarvAnkAmAnavApsyasi .. 3..\\ chatuH shIrShastataH prAha shakrasya dayitaH sakhA . AlambayAna ityeva vishrutaH karuNAtmakaH .. 4..\\ mayA gokarNamAsAdya tapastaptvA shata.n samAH . ayonijAnA.n dAntAnAM dharmaGYAnA.n suvarchasAm .. 5..\\ ajarANAmaduHkhAnA.n shatavarSha sahasriNAm . labdhaM putrashata.n sharvAtpurA pANDunR^ipAtmaja .. 6..\\ vAlmIkishchApi bhagavAnyudhiShThiramabhAShata . vivAde sAmni munibhirbrahmaghno vai bhavAniti . uktaH kShaNena chAviShTastenAdharmeNa bhArata .. 7..\\ so.ahamIshAnamanaghamastauSha.n sharaNa.n gataH . muktashchAsmyavashaH pApAttato duHkhavinAshanaH . Aha mA.n tripuraghno vai yashaste.agryaM bhaviShyati .. 8..\\ jAmadagnyashcha kaunteyamAha dharmabhR^itA.n varaH . R^iShimadhye sthitastAta tapanniva vibhAvasuH .. 9..\\ pitR^ivipra vadhenAhamArto vai pANDavAgraja . shuchirbhUtvA mahAdeva.n gatavA~nsharaNaM nR^ipa .. 10..\\ nAmabhishchAstuva.n devaM tatastuShTo.abhavadbhavaH . parashu.n cha dadau devo divyAnyastrANi chaiva me .. 11..\\ pApaM na bhavitA te.adya ajeyashcha bhaviShyasi . na te prabhavitA mR^ityuryashasvI cha bhaviShyasi .. 12..\\ Aha mAM bhagavAneva.n shikhaNDI shiva vigrahaH . yadavApta.n cha me sarvaM prasAdAttasya dhImataH .. 13..\\ asito devalashchaiva prAha pANDusutaM nR^ipam . shApAchchhakrasya kaunteya chito dharmo.anashanmama . tanme dharma.n yashashchAgryamAyushchaivAdadadbhavaH .. 14..\\ R^iShirgR^itsamado nAma shakrasya dayitaH sakhA . prAhAjamIDhaM bhagavAnbR^ihaspatisamadyutiH .. 15..\\ vasiShTho nAma bhagavAMshchAkShuShasya manoH sutaH . shatakratorachintyasya satre varShasahasrike . vartamAne.abravIdvAkya.n sAmni hyuchchArite mayA .. 16..\\ rathantara.n dvijashreShTha na samyagiti vartate . samIkShasva punarbuddhyA harSha.n tyaktvA dvijottama . ayaGYa vAhinaM pApamakArShIstva.n sudurmate .. 17..\\ evamuktvA mahAkrodhAtprAha ruShTaH punarvachaH . praGYayA rahito duHkhI nityaM bhIto vanecharaH . dashavarShasahasrANi dashAShTau cha shatAni cha .. 18..\\ naShTapAnIya yavase mR^igairanyaish cha varjite . ayaGYIya drume deshe rurusi.nhaniShevite . bhavitA tvaM mR^igaH krUro mahAduHkhasamanvitaH .. 19..\\ tasya vAkyasya nidhane pArtha jAto hyahaM mR^igaH . tato mA.n sharaNaM prAptaM prAha yogI maheshvaraH .. 20..\\ ajarashchAmarashchaiva bhavitA duHkhavarjitaH . sAmya.n samastu te saukhyaM yuvayorvardhatA.n kratuH .. 21..\\ anugrahAnevameSha karoti bhavagAnvibhuH . para.n dhAtA vidhAtA cha sukhaduHkhe cha sarvadA .. 22..\\ achintya eSha bhagavAnkarmaNA manasA girA . na me tAta yudhi shreShTha vidyayA paNDitaH samaH .. 23..\\ jaigiisavya mamAShTa guNamaishvarya.n dattaM bhagavatA purA . yatnenAlpena balinA vArANasyA.n yudhiShThira .. 24..\\ gaargya chatuHShaShTya~NgamadadAtkAlaGYAnaM mamAdbhutam . sarasvatyAstaTe tuShTo mano yaGYena pANTava .. 25..\\ tulyaM mama sahasra.n tu sutAnAM brahmavAdinAm . Ayushchaiva saputrasya sa.nvatsarashatAyutam .. 26..\\ paraazara prasAdyAhaM purA sharvaM manasAchintayaM nR^ipa . mahAtapA mahAtejA mahAyogI mahAyashAH . veda vyAsaH shriyAvAso brahmaNyaH karuNAtmakaH .. 27..\\ api nAmepShitaH putro mama syAdvai maheshvarAt . iti matvA hR^idi mataM prAha mA.n surasattamaH .. 28..\\ mayi sambhavatastasya phalAtkR^iShNo bhaviShyati . sAvarNasya manoH sarge saptarShishcha bhaviShyati .. 29..\\ vedAnA.n cha sa vai vyastA kuruvaMshakarastathA . itihAsasya kartA cha putraste jagato hitaH .. 30..\\ bhaviShyati mahendrasya dayitaH sa mahAmuniH . ajarashchAmarashchaiva parAshara sutastava .. 31..\\ evamuktvA sa bhagavA.nstatraivAntaradhIyata . yudhiShThira mahAyogI vIryavAnakShato.avyayaH .. 32..\\ maandavya achaurashchaura sha~NkAyA.n shUle bhinno hyahaM yadA . tatrasthena stuto devaH prAha mA.n vai maheshvaraH .. 33..\\ mokShaM prApsyasi shullAchcha jIviShyasi samArbudam . rujA shUlakR^itA chaiva na te vipra bhaviShyati . AdhibhirvyAdhibhishchaiva varjitastvaM bhaviShyasi .. 34..\\ pAdAchchaturthAtsambhUta AtmA yasmAnmune tava . tvaM bhaviShyasyanupamo janma vai saphala.n kuru .. 35..\\ tIrthAbhiSheka.n saphala.n tvamavighnena chApsyasi . svarga.n chaivAkShaya.n vipra vidadhAmi tavorjitam .. 36..\\ evamuktvA tu bhagavAnvareNyo vR^iShavAhanaH . maheshvaro mahArAja kR^itti vAsA mahAdyutiH . sagaNo daivatashreShThastatraivAntaradhIyata .. 37..\\ gaalava vishvAmitrAbhyanuGYAto hyahaM pitaramAgataH . abravInmA.n tato mAtA duHkhitA rudatI bhR^isham .. 38..\\ kaushikenAbhyanuGYAtaM putra.n veda vibhUShitam . na tAta taruNa.n dAntaM pitA tvAM pashyate.anagha .. 39..\\ shrutvA jananyA vachanaM nirAsho guru darshane . niyatAtmA mahAdevamapashya.n so.abravIchcha mAm .. 40..\\ pitA mAtA cha te tva.n cha putra mR^ityuvivarjitAH . bhaviShyatha visha kShipra.n draShTAsi pitaraM kShaye .. 41..\\ anuGYAto bhagavatA gR^iha.n ga