%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%% % machine-readable Text of the mahaabhaarata % based on the poona critical edition % produced by muneo tokunaga % kyoto, japan % completed on november 14, 1991 % the first revised version(v1): september 16, 1994 % %%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%% ====================================================================== == The files in this directory are revised versions of the == == digital files produced by Professor Muneo Tokunaga, Kyoto == == University, and copyrighted by him. I am grateful to Professor == == Tokunaga for his agreement to this use of his original files == == and for permitting the revised versions to be made publicly == == available. == ====================================================================== == Dr J. D. Smith * jds10@cam.ac.uk == == http://bombay.oriental.cam.ac.uk/index.html == ====================================================================== %%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%% % ITRANS conversion questions to: Avinash Chopde %%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%% \documentstyle[11pt,multicol,itrans]{iarticle} #include=ijag.inc #endwordvowel=.h \portraitpage \parindent=0pt % no indents \let\usedvng=\normaldvng % \Largedvng \pagestyle{headings} \begin{document} #indian \centerline{\hugedvng .. mahaabhaarata..}##\setcounter{section}{13}## ##\begin{center}## \section{ashvamedhikaparva.n} ##\end{center}## ##\begin{multicols}{2}\obeylines## \medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 1} v kR^itodaka.n tu rAjAnaM dhR^itarAShTra.n yudhiShThiraH . puraskR^itya mahAbAhuruttatArAkulendriyaH .. 1..\\ uttIrya cha mahIpAlo bAShpavyAkulalochanaH . papAta tIre ga~NgAyA vyAdhaviddha iva dvipaH .. 2..\\ ta.n sIdamAna.n jagrAha bhImaH kR^iShNena choditaH . maivamityabravIchchaina.n kR^iShNaH parabalArdanaH .. 3..\\ tamArtaM patitaM bhUmau nishvasantaM punaH punaH . dadR^ishuH pANDavA rAjandharmAtmAna.n yudhiShThiram .. 4..\\ ta.n dR^iShTvA dInamanasaM gatasattvaM janeshvaram . bhUyaH shokasamAviShTAH pANDavAH samupAvishan .. 5..\\ rAjA cha dhR^itarAShTrastamupAsIno mahAbhujaH . vAkyamAha mahAprAGYo mahAshokaprapIDitam .. 6..\\ uttiShTha kurushArdUla kuru kAryamanantaram . kShatradharmeNa kauravya jiteyamavanistvayA .. 7..\\ tAM bhu~NkShva bhrAtR^ibhiH sArdha.n suhR^idbhishcha janeshvara . na shochitavyaM pashyAmi tvayA dharmabhR^itA.n vara .. 8..\\ shochitavyaM mayA chaiva gAndhAryA cha vishAM pate . putrairvihIno rAjyena svapnalabdhadhano yathA .. 9..\\ ashrutvA hitakAmasya vidurasya mahAtmanaH . vAkyAni sumahArthAni paritapyAmi durmatiH .. 10..\\ uktavAneSha mAM pUrva.n dharmAtmA divyadarshanaH . duryodhanAparAdhena kula.n te vinashiShyati .. 11..\\ svasti chedichchhase rAjankulasyAtmana eva cha . vadhyatAmeSha duShTAtmA mando rAjasuyodhanaH .. 12..\\ karNashcha shakunishchaiva mainaM pashyatu karhi chit . dyUtasampAtamapyeShAmapramatto nivAraya .. 13..\\ abhiShechaya rAjAna.n dharmAtmAna.n yudhiShThiram . sa pAlayiShyati vashIdharmeNa pR^ithivImimAm .. 14..\\ atha nechchhasi rAjAna.n kuntIputra.n yudhiShThiram . meDhI bhUtaH svaya.n rAjyaM pratigR^ihNIShva pArthiva .. 15..\\ sama.n sarveShu bhUteShu vartamAnaM narAdhipa . anujIvantu sarve tvA.n GYAtayo GYAtivardhana .. 16..\\ evaM bruvati kaunteya vidure dIrghadarshini . duryodhanamahaM pApamanvavarta.n vR^ithA matiH .. 17..\\ ashrutvA hyasya vIrasya vAkyAni madhurANyaham . phalaM prApya mahadduHkhaM nimagnaH shokasAgare .. 18..\\ vR^iddhau hi te svaH pitarau pashyAvA.n duHkhitau nR^ipa . na shochitavyaM bhavatA pashyAmIha janAdhipa .. 19..\\ \medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 2} v evamuktastu rAGYA sa dhR^itarAShTreNa dhImatA . tUShNIM babhUva medhAvI tamuvAchAtha keshavaH .. 1..\\ atIva manasA shokaH kriyamANo janAdhipa . santApayati vaitasya pUrvapretAnpitAmahAn .. 2..\\ yajasva vividhairyaGYairbahubhiH svAptadakShiNaiH . devA.nstarpaya somena svadhayA cha pitR^Inapi .. 3..\\ tvadvidhasya mahAbuddhe naitadadyopapadyate . vidita.n veditavya.n te kartavyamapi te kR^itam .. 4..\\ shrutAshcha rAjadharmAste bhIShmAdbhAgIrathI sutAt . kR^iShNadvaipAyanAchchaiva nAradAdvidurAttathA .. 5..\\ nemAmarhasi mUDhAnA.n vR^itti.n tvamanuvartitum . pitR^ipaitAmahI.n vR^ittimAsthAya dhuramudvaha .. 6..\\ yukta.n hi yashasA kShatraM svargaM prAptumasaMshayam . na hi kashchana shUrANAM nihato.atra parA~NmukhaH .. 7..\\ tyaja shokaM mahArAja bhavitavya.n hi tattathA . na shakyAste punardraShTu.n tvayA hyasminraNe hatAH .. 8..\\ etAvaduktvA govindo dharmarAja.n yudhiShThiram . virarAma mahAtejAstamuvAcha yudhiShThiraH .. 9..\\ govinda mayi yA prItistava sA viditA mama . sauhR^idena tathA premNA sadA mAm anukampase .. 10..\\ priya.n tu me syAtsumahatkR^itaM chakragadAdhara . shrImanprItena manasA sarva.n yAvadanandana .. 11..\\ yadi mAmanujAnIyAdbhavAngantu.n tapovanam . na hi shAntiM prapashyAmi ghAtayitvA pitAmaham . karNa.n cha puruShavyAghra.n sa~NgrAmeShvapalAyinam .. 12..\\ karmaNA yena muchyeyamasmAtkrUrAdarindama . karmaNastadvidhatsveha yena shudhyati me manaH .. 13..\\ tameva.n vAdinaM vyAsastataH provAcha dharmavit . sAntvayansumahAtejAH shubha.n vachanamarthavat .. 14..\\ akR^itA te matistAta punarbAlyena muhyase . kimAkAshe vaya.n sarve pralapAma muhurmuhuH .. 15..\\ viditAH kShatradharmAste yeShA.n yuddhena jIvikA . yathA pravR^itto nR^ipatirnAdhibandhena yujyate .. 16..\\ mokShadharmAshcha nikhilA yAthAtathyena te shrutAH . asakR^ichchaiva sandehAchchhinnAste kAmajA mayA .. 17..\\ ashraddadhAno durmedhA luptasmR^itirasi dhruvam . maivaM bhava na te yuktamidamaGYAnamIdR^isham .. 18..\\ prAyashchittAni sarvANi viditAni cha te.anagha . yuddhadharmAshcha te sarve dAnadharmAshcha te shrutAH .. 19..\\ sa katha.n sarvadharmaGYaH sarvAgama vishAradaH . parimuhyasi bhUyastvamaGYAnAdiva bhArata .. 20..\\ \medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 3} v yudhiShThira tava praGYA na samyagiti me matiH . na hi kashchitsvayaM martyaH svavashaH kurute kriyAH .. 1..\\ IshvareNa niyukto.aya.n sAdhvasAdhu cha mAnavaH . karoti puruShaH karma tatra kA paridevanA .. 2..\\ AtmAnaM manyase chAtha pApakarmANamantataH . shR^iNu tatra yathA pApamapAkR^iShyeta bhArata .. 3..\\ tapobhiH kratubhishchaiva dAnena cha yudhiShThira . taranti nityaM puruShA ye sma pApAni kurvate .. 4..\\ yaGYena tapasA chaiva dAnena cha narAdhipa . pUyante rAjashArdUla narA duShkR^itakarmiNaH .. 5..\\ asurAshcha surAshchaiva puNyahetormakhakriyAm . prayatante mahAtmAnastasmAdyaGYAH parAyaNam .. 6..\\ yaGYaireva mahAtmAno babhUvuradhikAH surAH . tato devAH kriyAvanto dAnavAnabhyadharShayan .. 7..\\ rAjasUyAshvamedhau cha sarvamedha.n cha bhArata . naramedha.n cha nR^ipate tvamAhara yudhiShThira .. 8..\\ yajasva vAjimedhena vidhivaddakShiNAvatA . bahu kAmAnna vittena rAmo dAsharathiryathA .. 9..\\ yathA cha bharato rAjA dauHShantiH pR^ithivIpatiH . shAkuntalo mahAvIryastava pUrvapitAmahaH .. 10..\\ y asaMshaya.n vAjimedhaH pAvayetpR^ithivIm api . abhiprAyastu me kashchitta.n tva.n shrotumihArhasi .. 11..\\ ima.n GYAtibadha.n kR^itvA sumahAntaM dvijottama . dAnamalpaM na shakyAmi dAtu.n vitta.n cha nAsti me .. 12..\\ na cha bAlAnimAndInAnutsahe vasu yAchitum . tathaivArdra vraNAnkR^ichchhre vartamAnAnnR^ipAtmajAn .. 13..\\ svaya.n vinAshya pR^ithivIM yaGYArthe dvijasattama . karamAhArayiShyAmi katha.n shokaparAyaNAn .. 14..\\ duryodhanAparAdhena vasudhA vasudhAdhipAH . pranaShTA yojayitvAsmAnakIrtyA munisattama .. 15..\\ duryodhanena pR^ithivI kShayitA vittakAraNAt . koshashchApi vishIrNo.asau dhArtarAShTrasya durmateH .. 16..\\ pR^ithivI dakShiNA chAtra vidhiH prathamakalpikaH . vidvadbhiH paridR^iShTo.aya.n shiShTo vidhiviparyayaH .. 17..\\ na cha pratinidhi.n kartuM chikIrShAmi tapodhana . atra me bhagavansamyaksAchivya.n kartumarhasi .. 18..\\ v evamuktastu pArthena kR^iShNadvaipAyanastadA . muhUrtamanusa~ncintya dharmarAjAnamabravIt .. 19..\\ vidyate draviNaM pArtha girau himavati sthitam . utsR^iShTaM brAhmaNairyaGYe maruttasya mahIpateH . tadAnayasva kaunteya paryApta.n tadbhaviShyati .. 20..\\ y katha.n yaGYe maruttasya draviNa.n tatsamAchitam . kasmiMshcha kAle sa nR^ipo babhUva vadatA.n vara .. 21..\\ v yadi shushrUShase pArtha shR^iNu kArandhamaM nR^ipam . yasminkAle mahAvIryaH sa rAjAsInmahAdhanaH .. 22..\\ \medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 4} y shushrUShe tasya dharmaGYa rAjarSheH parikIrtanam . dvaipAyana maruttasya kathAM prabrUhi me.anagha .. 1..\\ v AsItkR^itayuge pUrvaM manurdaNDadharaH prabhuH . tasya putro maheShvAsaH prajAtiriti vishrutaH .. 2..\\ prajAterabhavatputraH kShupa ityabhivishrutaH . kShupasya putrastvikShvAkurmahIpAlo.abhavatprabhuH .. 3..\\ tasya putrashata.n rAjannAsItparamadhArmikam . tA.nsttu sarvAnmahIpAlAnikShvAkurakarotprabhuH .. 4..\\ teShA.n jyeShThastu viMsho.abhUtpratimAnaM dhanuShmatAm . viMshasya putraH kalyANo viviMsho nAma bhArata .. 5..\\ viviMshasya sutA rAjanbabhUvurdasha pa~ncha cha . sarve dhanuShi vikrAntA brahmaNyAH satyavAdinaH .. 6..\\ dAnadharmaratAH santaH satataM priyavAdinaH . teShA.n jyeShThaH khanI netraH sa tAnsarvAnapIDayat .. 7..\\ svanInetrastu vikrAnto jitvA rAjyamakaNTakam . nAshaknodrakShitu.n rAjyaM nAnvarajyanta taM prajAH .. 8..\\ tamapAsya cha tadrAShTra.n tasya putra.n suvarchasam . abhyaShi~nchata rAjendra mudita.n chAbhavattadA .. 9..\\ sa piturvikriyA.n dR^iShTvA rAjyAnnirasanaM tathA . niyato vartayAmAsa prajAhitachikIrShayA .. 10..\\ brahmaNyaH satyavAdI cha shuchiH shama damAnvitaH . prajAsta.n chAnvarajyanta dharmanityaM manasvinam .. 11..\\ tasya dharmapravR^ittasya vyashIryatkoshavAhanam . ta.n kShINakosha.n sAmantAH samantAtparyapIDayan .. 12..\\ sa pIDyamAno bahubhiH kShINakoshastvavAhanaH . ArtimArchhatparA.n rAjA saha bhR^ityaiH pureNa cha .. 13..\\ na chainaM parihartu.n te.ashaknuvanparisa~NkShaye . samyagvR^itto hi rAjA sa dharmanityo yudhiShThira .. 14..\\ yadA tu paramAmArti.n gato.asau sa puro nR^ipaH . tataH pradadhmau sa karaM prAdurAsIttato balam .. 15..\\ tatastAnajayatsarvAnprAtisImAnnarAdhipAn . etasmAtkAraNAdrAjanvishrutaH sa karandhamaH .. 16..\\ tasya kArandhamaH putrastretAyugamukhe.abhavat . indrAdanavaraH shrImAndevairapi sudurjayaH .. 17..\\ tasya sarve mahIpAlA vartante sma vashe tadA . sa hi samrADabhUtteShA.n vR^ittena cha balena cha .. 18..\\ avikShinnAma dharmAtmA shauryeNendra samo.abhavat . yaGYashIlaH karma ratirdhR^itimAnsa.nyatendriyaH .. 19..\\ tejasAdityasadR^ishaH kShamayA pR^ithivIsamaH . bR^ihaspatisamo buddhyA himavAniva susthiraH .. 20..\\ karmaNA manasA vAchA damena prashamena cha . manA.nsyArAdhayAmAsa prajAnA.n sa mahIpatiH .. 21..\\ ya Ije hayamedhAnA.n shatena vidhivatprabhuH . yAjayAmAsa ya.n vidvAnsvayamevA~NgirAH prabhuH .. 22..\\ tasya putro.atichakrAma pitara.n guNavattayA . marutto nAma dharmaGYashchakravartI mahAyashAH .. 23..\\ nAgAyuta samaprANaH sAkShAdviShNurivAparaH . sa yakShyamANo dharmAtmA shAtakumbhamayAnyuta . kArayAmAsa shubhrANi bhAjanAni sahasrashaH .. 24..\\ meruM parvatamAsAdya himavatpArshva uttare . kA~nchanaH sumahAnpAdastatra karma chakAra saH .. 25..\\ tataH kuNDAni pAtrIshcha piTharANyAsanAni cha . chakruH suvarNakartAro yeShA.n sa~NkhyA na vidyate .. 26..\\ tasyaiva cha samIpe sa yaGYavATo babhUva ha . Ije tatra sa dharmAtmA vidhivatpR^ithivIpatiH . maruttaH sahitaiH sarvaiH prajA pAlairnarAdhipaH .. 27..\\ \medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 5} y katha.nvIryaH samabhavatsa rAjA vadatA.n varaH . katha.n cha jAtarUpeNa samayujyata sa dvija .. 1..\\ kva cha tatsAmprata.n dravyaM bhagavannavatiShThate . katha.n cha shakyamasmAbhistadavAptuM tapodhana .. 2..\\ v asurAshchaiva devAshcha dakShasyAsanprajApateH . apatyaM bahula.n tAta te.aspardhanta parasparam .. 3..\\ tathaivA~NgirasaH putrau vratatulyau babhUvatuH . bR^ihaspatirbR^ihattejAH sa.nvartashcha tapodhanaH .. 4..\\ tAvapi spardhinau rAjanpR^ithagAstAM parasparam . bR^ihaspatishcha sa.nvartaM bAdhate sma punaH punaH .. 5..\\ sa bAdhyamAnaH satataM bhrAtrA jyeShThena bhArata . arthAnutsR^ijya digvAsA vanavAsamarochayat .. 6..\\ vAsavo.apyasurAnsarvAnnirjitya cha nihatya cha . indratvaM prApya lokeShu tato vavre purohitam . putrama~Ngiraso jyeShTha.n vipra shreShThaM bR^ihaspatim .. 7..\\ yAjyastva~NgirasaH pUrvamAsIdrAjA karandhamaH . vIryeNApratimo loke vR^ittena cha balena cha . shatakraturivaujasvI dharmAtmA saMshitavrataH .. 8..\\ vAhana.n yasya yodhAshcha dravyANi vividhAni cha . dhyAnAdevAbhavadrAjanmukhavAtena sarvashaH .. 9..\\ sa guNaiH pArthivAnsarvAnvashe chakre narAdhipaH . sa~njIvya kAlamiShTa.n cha sa sharIro divaM gataH .. 10..\\ babhUva tasya putrastu yayAtiriva dharmavit . avikShinnAma shatrukShitsa vashe kR^itavAnmahIm . vikrameNa guNaishchaiva pitevAsItsa pArthivaH .. 11..\\ tasya vAsavatulyo.abhUnmarutto nAma vIryavAn . putrastamanuraktAbhUtpR^ithivI sAgarAmbarA .. 12..\\ spardhate satata.n sa sma devarAjena pArthivaH . vAsavo.api maruttena spardhate pANDunandana .. 13..\\ shuchiH sa guNavAnAsInmaruttaH pR^ithivIpatiH . yatamAno.api ya.n shakro na visheShayati sma ha .. 14..\\ so.ashaknuvanvisheShAya samAhUya bR^ihaspatim . uvAcheda.n vacho devaiH sahito harivAhanaH .. 15..\\ bR^ihaspate maruttasya mA sma kArShIH katha.n chana . daiva.n karmAtha vA pitryaM kartAsi mama chetpriyam .. 16..\\ aha.n hi triShu lokeShu surANA.n cha bR^ihaspate . indratvaM prAptavAneko maruttastu mahIpatiH .. 17..\\ katha.n hyamartyaM brahmastvaM yAjayitvA surAdhipam . yAjayermR^ityu sa.nyuktaM maruttamavisha~NkayA .. 18..\\ mA.n vA vR^iNIShva bhadra.n te maruttaM vA mahIpatim . parijyajya marutta.n vA yathAjoShaM bhajasva mAm .. 19..\\ evamuktaH sa kauravya devarAGYA bR^ihaspatiH . muhUrtamiva sa~ncintya devarAjAnamabravIt .. 20..\\ tvaM bhUtAnAmadhipatistvayi lokAH pratiShThitAH . namuchervishvarUpasya nihantA tvaM balasya cha .. 21..\\ tvamAjahartha devAnAmeko vIrashriyaM parAm . tvaM bibharShi bhuva.n dyAM cha sadaiva balasUdana .. 22..\\ paurohitya.n kathaM kR^itvA tava devagaNeshvara . yAjayeyamahaM martyaM maruttaM pAkashAsana .. 23..\\ samAshvasihi devesha nAhaM martyAya karhi chit . grahIShyAmi sruva.n yaGYe shR^iNu chedaM vacho mama .. 24..\\ hiraNyaretaso.ambhaH syAtparivarteta medinI . bhAsa.n cha na raviH kuryAnmatsatya.n vichaledyadi .. 25..\\ bR^ihaspativachaH shrutvA shakro vigatamatsaraH . prashasyaina.n viveshAtha svameva bhavana.n tadA .. 26..\\ \medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 6} v atrApyudAharantImamitihAsaM purAtanam . bR^ihaspateshcha sa.nvAdaM maruttasya cha bhArata .. 1..\\ devarAjasya samaya.n kR^itamA~Ngirasena ha . shrutvA marutto nR^ipatirmanyumAhArayattadA .. 2..\\ sa~Nkalpya manasA yaGYa.n karandhama sutAtmajaH . bR^ihaspatimupAgamya vAgmI vachanamabravIt .. 3..\\ bhagavanyanmayA pUrvamabhigamya tapodhana . kR^ito.abhisandhiryaGYAya bhavato vachanAdguro .. 4..\\ tamaha.n yaShTumichchhAmi sambhArAH sambhR^itAsh cha me . yAjyo.asmi bhavataH sAdho tatprApnuhi vidhatsva cha .. 5..\\ b na kAmaye yAjayitu.n tvAmahaM pR^ithivIpate . vR^ito.asmi devarAjena pratiGYAta.n cha tasya me .. 6..\\ m pitryamasmi tava kShetraM bahu manye cha te bhR^isham . na chAsmyayAjyatAM prApto bhajamAnaM bhajasva mAm .. 7..\\ b amartya.n yAjayitvAhaM yAjayiShye na mAnuSham . marutta gachchha vA mA vA nivR^itto.asmyadya yAjanAt .. 8..\\ na tvA.n yAjayitAsmyadya vR^iNu tvaM yamihechchhasi . upAdhyAyaM mahAbAho yaste yaGYa.n kariShyati .. 9..\\ v evamuktastu nR^ipatirmarutto vrIDito.abhavat . pratyAgachchhachcha sa.nvigno dadarsha pathi nAradam .. 10..\\ devarShiNA samAgamya nAradena sa pArthivaH . vidhivatprA~njalistasthAvathainaM nArado.abravIt .. 11..\\ rAjarShe nAtihR^iShTo.asi kachchitkShema.n tavAnagha . kva gato.asi kuto vedamaprIti sthAnamAgatam .. 12..\\ shrotavya.n chenmayA rAjanbrUhi me pArthivarShabha . vyapaneShyAmi te manyu.n sarvayatnairnarAdhipa .. 13..\\ evamukto maruttastu nAradena maharShiNA . vipralambhamupAdhyAyAtsarvameva nyavedayat .. 14..\\ gato.asmya~NgirasaH putra.n devAchAryaM bR^ihaspatim . yaGYArthamR^itvija.n draShTu.n sa cha mAM nAbhyanandata .. 15..\\ pratyAkhyAtashcha tenAha.n jIvituM nAdya kAmaye . parityaktashcha guruNA dUShitashchAsmi nArada .. 16..\\ evamuktastu rAGYA sa nAradaH pratyuvAcha ha . AvikShitaM mahArAja vAchA sa~njIvayanniva .. 17..\\ rAjanna~NgirasaH putraH sa.nvarto nAma dhArmikaH . cha~NkramIti dishaH sarvA digvAsA mohayanprajAH .. 18..\\ ta.n gachchha yadi yAjyaM tvAM na vA~nchhati bR^ihaspatiH . prasannastvAM mahArAja sa.nvarto yAjayiShyati .. 19..\\ m sa~njIvito.ahaM bhavatA vAkyenAnena nArada . pashyeya.n kva nu sa.nvarta.n sha.nsa me vadatAM vara .. 20..\\ katha.n cha tasmai varteyaM kathaM mAM na parityajet . pratyAkhyAtashcha tenApi nAha.n jIvitumutsahe .. 21..\\ n unmattaveShaM bibhratsa cha~NkramIti yathAsukham . vArANasI.n tu nagarImabhIkShNamupasevate .. 22..\\ tasyA dvAra.n samAsAdya nyasethAH kuNapa.n kva chit . ta.n dR^iShTvA yo nivarteta sa sa.nvarto mahIpate .. 23..\\ taM pR^iShThato.anugachchhethA yatra gachchhetsa vIryavAn . tamekAnte samAsAdya prA~njaliH sharaNa.n vrajeH .. 24..\\ pR^ichchhettvA.n yadi kenAha.n tavAkhyAta iti sma ha . brUyAstvaM nAradeneti santapta iva shatruhan .. 25..\\ sa chettvAmanuyu~njIta mamAbhigamanepsayA . sha.nsethA vahnimArUDhaM mAmapi tvamasha~NkayA .. 26..\\ v sa tatheti pratishrutya pUjayitvA cha nAradam . abhyanuGYAya rAjarShiryayau vArANasIM purIm .. 27..\\ tatra gatvA yathokta.n sa puryA dvAre mahAyashAH . kuNapa.n sthApayAmAsa nAradasya vachaH smaran .. 28..\\ yaugapadyena viprashcha sa purI dvAramAvishat . tataH sa kuNapa.n dR^iShTvA sahasA sa nyavartata .. 29..\\ sa taM nivR^ittamAlakShya prA~njaliH pR^iShThato.anvagAt . AvikShito mahIpAlaH sa.nvartamupashikShitum .. 30..\\ sa ena.n vijane dR^iShTvA pA.nsubhiH kardamena cha . shleShmaNA chApi rAjAna.n ShThIvanaishcha samAkirat .. 31..\\ sa tathA bAdhyamAno.api sa.nvartena mahIpatiH . anvagAdeva tamR^iShiM prA~njaliH samprasAdayan .. 32..\\ tato nivR^itya sa.nvartaH parishrAnta upAvishat . shItalachchhAyamAsAdya nyagrodhaM bahushAkhinam .. 33..\\ \medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 7} s kathamasmi tvayA GYAtaH kena vA kathito.asmi te . etadAchakShva me tattvamichchhase chetpriyaM mama .. 1..\\ satya.n te bruvataH sarve sampatsyante manorathAH . mithyA tu bruvato mUrdhA saptadhA te phaliShyati .. 2..\\ m nAradena bhavAnmahyamAkhyAto hyaTatA pathi . guruputro mameti tva.n tato me prItiruttamA .. 3..\\ s satyametadbhavAnAha sa mA.n jAnAti satriNam . kathayasvaitadekaM me kva nu samprati nAradaH .. 4..\\ m bhavanta.n kathayitvA tu mama devarShisattamaH . tato mAmabhyanuGYAya praviShTo havyavAhanam .. 5..\\ shrutvA tu pArthivasyaitatsa.nvartaH parayA mudA . etAvadahamapyena.n kuryAmiti tadAbravIt .. 6..\\ tato maruttamunmatto vAchA nirbhartsayanniva . rUkShayA brAhmaNo rAjanpunaH punarathAbravIt .. 7..\\ vAtapradhAnena mayA svachittavashavartinA . eva.n vikR^itarUpeNa kathaM yAjitumichchhasi .. 8..\\ bhrAtA mama samarthashcha vAsavena cha satkR^itaH . vartate yAjane chaiva tena karmANi kAraya .. 9..\\ gR^iha.n sva.n chaiva yAjyAshcha sarvA guhyAshcha devatAH . pUrvajena mamAkShipta.n sharIraM varjita.n tvidam .. 10..\\ nAha.n tenAnanuGYAtastvAmAvikShita karhi chit . yAjayeya.n kathaM chidvai sa hi pUjyatamo mama .. 11..\\ sa tvaM bR^ihaspati.n gachchha tamanuGYApya chAvraja . tato.aha.n yAjayiShye tvAM yadi yaShTumihechchhasi .. 12..\\ m bR^ihaspati.n gataH pUrvamaha.n sa.nvartatachchhR^iNu . na mA.n kAmayate yAjyamasau vAsava vAritaH .. 13..\\ amara.n yAjyamAsAdya mAmR^iShe mA sma mAnuSham . yAjayethA marutta.n tvaM martyadharmANamAturam .. 14..\\ spardhate cha mayA vipra sadA vai sa hi pArthivaH . evamastviti chApyukto bhrAtrA te balavR^itrahA .. 15..\\ sa mAmabhigataM premNA yAjyavanna bubhUShati . devarAjamupAshritya tadviddhi munipu~Ngava .. 16..\\ so.ahamichchhAmi bhavatA sarvasvenApi yAjitum . kAmaye samatikrAntu.n vAsava.n tvatkR^itairguNaiH .. 17..\\ na hi me vartate buddhirgantuM brahmanbR^ihaspatim . pratyAkhyAto hi tenAsmi tathAnapakR^ite sati .. 18..\\ s chikIrShasi yathAkAma.n sarvametattvayi dhruvam . yadi sarvAnabhiprAyAnkartAsi mama pArthiva .. 19..\\ yAjyamAnaM mayA hi tvAM bR^ihaspatipurandarau . dviShetA.n samabhikruddhAvetadekaM samarthaya .. 20..\\ sthairyamatra katha.n te syAtsa tvaM niHsaMshayaM kuru . kupitastvAM na hIdAnIM bhasma kuryA.n sa bAndhavam .. 21..\\ m yAvattapetsahasrAMshustiShTheraMshchApi parvatAH . tAvallokAnna labheya.n tyajeya.n sa~NgataM yadi .. 22..\\ mA chApi shubhabuddhitva.n labheyamiha karhi chit . samyagGYAne vaiShaye vA tyajeya.n sa~NgataM yadi .. 23..\\ s AvikShita shubhA buddhirdhIyatA.n tava karmasu . yAjana.n hi mamApyevaM vartate tvayi pArthiva .. 24..\\ sa.nvidhAsye cha te rAjannakShaya.n dravyamuttamam . yena devAnsa gandharvA~nshakra.n chAbhibhaviShyasi .. 25..\\ na tu me vartate buddhirdhane yAjyeShu vA punaH . vipriya.n tu chikIrShAmi bhrAtushchendrasya chobhayoH .. 26..\\ gamayiShyAmi chendreNa samatAm api te dhruvam . priya.n cha te kariShyAmi satyametadbravImi te .. 27..\\ \medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 8} s girerhimavataH pR^iShThe pu~njavAnnAma parvataH . tapyate yatra bhagavA.nstaponityamumApatiH .. 1..\\ vanaspatInAM mUleShu Ta~NkeShu shikhareShu cha . guhAsu shailarAjasya yathAkAma.n yathAsukham .. 2..\\ umA sahAyo bhagavAnyatra nityaM maheshvaraH . Aste shUlI mahAtejA nAnA bhUtagaNAvR^itaH .. 3..\\ tatra rudrAshcha sAdhyAshcha vishve.atha vasavastathA . yamashcha varuNashchaiva kuberashcha sahAnugaH .. 4..\\ bhUtAni cha pishAchAshchanAsatyAvashvinAvapi . gandharvApsarasashchaiva yakShA devarShayastathA .. 5..\\ AdityA marutashchaiva yAtudhAnAshcha sarvashaH . upAsante mahAtmAnaM bahurUpamumApatim .. 6..\\ ramate bhagavA.nstatra kuberAnucharaiH saha . vikR^itairvikR^itAkAraiH krIDadbhiH pR^ithivIpate . shriyA jvalandR^ishyate vai bAlAditya samadyutiH .. 7..\\ na rUpa.n dR^ishyate tasya sa.nsthAna.n vA kathaM chana . nirdeShTuM prANibhiH kaishchitprAkR^itairmA.nsalochanaiH .. 8..\\ noShNaM na shishira.n tatra na vAyurna cha bhAskaraH . na jarA kShutpipAse vA na mR^ityurna bhayaM nR^ipa .. 9..\\ tasya shailasya pArshveShu sarveShu jayatA.n vara . dhAtavo jAtarUpasya rashmayaH savituryathA .. 10..\\ rakShyante te kuberasya sahAyairudyatAyudhaiH . chikIrShadbhiH priya.n rAjankuberasya mahAtmanaH .. 11..\\ tasmai bhagavate kR^itvA namaH sharvAya vedhase . rudrAya shitikaNThAya surUpAya suvarchase .. 12..\\ kapardine karAlAya haryakShNe varadAya cha . tryakShNe pUShNo dantabhide vAmanAya shivAya cha .. 13..\\ yAmyAyAvyakta keshAya sadvR^itte sha~NkarAya cha . kShemyAya hari netrAya sthANave puruShAya cha .. 14..\\ hari keshAya muNDAya kR^ishAyottAraNAya cha . bhAskarAya sutIrthAya devadevAya ra.nhase .. 15..\\ uShNIShiNe suvaktrAya sahasrAkShAya mIDhuShe . girishAya prashAntAya yataye chIravAsase .. 16..\\ bilvadaNDAya siddhAya sarvadaNDadharAya cha . mR^igavyAdhAya mahate dhanvine.atha bhavAya cha .. 17..\\ varAya saumya vaktrAya pashuhastAya varShiNe . hiraNyabAhave rAjannugrAya pataye dishAm .. 18..\\ pashUnAM pataye chaiva bhUtAnAM pataye tathA . vR^iShAya mAtR^ibhaktAya senAnye madhyamAya cha .. 19..\\ sruva hastAya pataye dhanvine bhArgavAya cha . ajAya kR^iShNa netrAya virUpAkShAya chaiva ha .. 20..\\ tIkShNadaMShTrAya tIkShNAya vaishvAnara mukhAya cha . mahAdyutaye.ana~NgAya sarvA~NgAya prajAvate .. 21..\\ tathA shukrAdhipataye pR^ithave kR^itti vAsase . kapAlamAline nitya.n suvarNamukuTAya cha .. 22..\\ mahAdevAya kR^iShNAya tryambakAyAnaghAya cha . krodhanAya nR^isha.nsAya mR^idave bAhushAline .. 23..\\ daNDine taptatapase tathaiva krUrakarmaNe . sahasrashirase chaiva sahasracharaNAya cha . namaH svadhA svarUpAya bahurUpAya daMShTriNe .. 24..\\ pinAkinaM mahAdevaM mahAyoginamavyayam . trishUlapANi.n varada.n tyambakaM bhuvaneshvaram .. 25..\\ tripuraghna.n trinayanaM trilokeshaM mahaujasam . prabhava.n sarvabhUtAnA.n dhAraNaM dharaNIdharam .. 26..\\ IshAna.n sha~NkaraM sarvaM shivaM vishveshvaraM bhavam . umApatiM pashupati.n vishvarUpaM maheshvaram .. 27..\\ virUpAkSha.n dasha bhujaM tiShyagovR^iShabhadhvajam . ugra.n sthANuM shiva.n ghoraM sharvaM gaurI shamIshvaram .. 28..\\ shitikaNThamaja.n shukraM pR^ithuM pR^ithu haraM haram . vishvarUpa.n virUpAkShaM bahurUpamumApatim .. 29..\\ praNamya shirasA devamana~NgA~Ngahara.n haram . sharaNya.n sharaNaM yAhi mahAdeva.n chaturmukham .. 30..\\ eva.n kR^itvA namastasmai mahAdevAya ra.nhase . mahAtmane kShitipate tatsuvarNamavApsyasi . suvarNamAhariShyantastatra gachchhantu te narAH .. 31..\\ v ityuktaH sa vachastasya chakre kArandhamAtmajaH . tato.atimAnuSha.n sarva.n chakre yaGYasya sa.nvidhim . sauvarNAni cha bhANDAni sa~ncakrustatra shilpinaH .. 32..\\ bR^ihaspatistu tA.n shrutvA maruttasya mahIpateH . samR^iddhimati devebhyaH santApamakarodbhR^isham .. 33..\\ sa tapyamAno vaivarNya.n kR^ishatvaM chAgamatparam . bhaviShyati hi me shatruH sa.nvarto vasumAniti .. 34..\\ ta.n shrutvA bhR^ishasantapta.n devarAjo bR^ihaspatim . abhigamyAmara vR^itaH provAcheda.n vachastadA .. 35..\\ \medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 9} indra kachchitsukha.n svapiShi tvaM bR^ihaspate kachchinmanoGYAH parichArakAste . kachchiddevAnA.n sukhakAmo.asi vipra kachchiddevAstvAM paripAlayanti .. 1..\\ b sukha.n shaye.ahaM shayane mahendra tathA manoGYAH parichArakA me . tathA devAnA.n sukhakAmo.asmi shakra devAshcha mA.n subhR^ishaM pAlayanti .. 2..\\ i kuto duHkhaM mAnasa.n dehaja.n vA pANDurvivarNash cha kutastvamadya . AchakShva me taddvija yAvadetAn nihanmi sarvA.nstava duHkhakartR^In .. 3..\\ b maruttamAhurmaghavanyakShyamANaM mahAyaGYenottama dakShiNena . ta.n sa.nvarto yAjayiteti me shrutaM tadichchhAmi na sa ta.n yAjayeta .. 4..\\ i sarvAnkAmAnanujAto.asi vipra yastva.n devAnAM mantrayase prodhAH . ubhau cha te janmamR^ityU vyatItau ki.n sa.nvartastava kartAdya vipra .. 5..\\ b devaiH saha tvamasurAnsampraNudya jighA.nsase.adyApyuta sAnubandhAn . ya.n yaM samR^iddhaM pashyasi tatra tatra duHkha.n sapatneShu samR^iddhabhAvaH .. 6..\\ ato.asmi devendra vivarNarUpaH sapatno me vardhate tannishamya . sarvopAyairmaghavansaMniyachchha sa.nvarta.n vA pArthivaM vA maruttam .. 7..\\ i ehi gachchha prahito jAtavedo bR^ihaspatiM paridAtuM marutte . aya.n vai tvA yAjayitA bR^ihaspatis tathAmara.n chaiva kariShyatIti .. 8..\\ agni aya.n gachchhAmi tava shakrAdya dUto bR^ihaspatiM paridAtuM marutte . vAcha.n satyAM puruhUtasya kartuM bR^ihaspateshchApachiti.n chikIrShuH .. 9..\\ v tataH prAyAddhUmaketurmahAtmA vanaspatInvIrudhashchAvamR^idnan . kAmAddhimAnte parivartamAnaH kAShThAtigo mAtarishvena nardan .. 10..\\ m Ashcharyamadya pashyAmi rUpiNa.n vahnimAgatam . Asana.n salilaM pAdya.n gAM chopAnaya vai mune .. 11..\\ agni Asana.n salilaM pAdyaM pratinandAmi te.anagha . indreNa tu samAdiShTa.n viddhi mA.n dUtamAgatam .. 12..\\ m kachchichchhrImAndevarAjaH sukhI cha kachchichchAsmAnprIyate dhUmaketo . kachchiddevAshchAsya vashe yathAvat tadbrUhi tvaM mama kArtsnyena deva .. 13..\\ a shakro bhR^isha.n susukhI pArthivendra prIti.n chechchhatyajarA.n vai tvayA saH . devAshcha sarve vashagAstasya rAjan sandesha.n tva.n shR^iNu me devarAGYaH .. 14..\\ yadarthaM mAM prAhiNottvatsakAshaM bR^ihaspatiM paridAtuM marutte . aya.n gururyAjayitA nR^ipa tvAM martya.n santamamara.n tvAM karotu .. 15..\\ m sa.nvarto.aya.n yAjayitA dvijo me bR^ihaspatera~njalireSha tasya . nAsau deva.n yAjayitvA mahendraM martya.n santaM yAjayannadya shobhet .. 16..\\ a ye vai lokA devaloke mahAntaH samprApsyase tAndevarAjaprasAdAt . tvA.n chedasau yAjayedvai bR^ihaspatir nUna.n svarga.n tvaM jayeH kIrtiyuktaH .. 17..\\ tathA lokA mAnuShA ye cha divyAH prajApateshchApi ye vai mahAntaH . te te jitA devarAjya.n cha kR^itsnaM bR^ihaspatishchedyAjayettvAM narendra .. 18..\\ samvarta mAsmAneva.n tvaM punarAgAH kathaM chid bR^ihaspatiM paridAtuM marutte . mA tvA.n dhakShye chakShuShA dAruNena sa~Nkruddho.ahaM pAvakatannibodha .. 19..\\ v tato devAnagamaddhUmaketur dAhAdbhIto vyathito.ashvattha parNavat . ta.n vai dR^iShTvA prAha shakro mahAtmA bR^ihaspateH saMnidhau havyavAham .. 20..\\ yattva.n gataH prahito jAtavedo bR^ihaspatiM paridAtuM marutte . tatkiM prAha sa nR^ipo yakShyamANaH kachchidvachaH pratigR^ihNAti tachcha .. 21..\\ a na te vAcha.n rochayate marutto bR^ihaspatera~njaliM prAhiNotsaH . sa.nvarto mA.n yAjayitetyabhIkShNaM punaH punaH sa mayA prochyamAnaH .. 22..\\ uvAchedaM mAnuShA ye cha divyAH prajApaterye cha lokA mahAntaH . tAMshchellabheya.n sa.nvida.n tena kR^itvA tathApi nechchheyamiti pratItaH .. 23..\\ i punarbhavAnpArthiva.n ta.n sametya vAkyaM madIyaM prApaya svArthayuktam . punaryadyukto na kariShyate vachas tato vajra.n samprahartAsmi tasmai .. 24..\\ a gandharvarADyAtvaya.n tatra dUto bibhemyaha.n vAsava tatra gantum . sa.nrabdho mAmabravIttIkShNaroShaH sa.nvarto vAkya.n charitabrahmacharyaH .. 25..\\ yadyAgachchheH punareva.n kathaM chid bR^ihaspatiM paridAtuM marutte . daheya.n tvAM chakShuShA dAruNena sa~Nkruddha ityetadavaihi shakra .. 26..\\ i tvamevAnyAndahase jAtavedo na hi tvadanyo vidyate bhasmakartA . tvatsa.nsparshAtsarvaloko bibhety ashraddheya.n vadase havyavAha .. 27..\\ a diva.n devendra pR^ithivIM chaiva sarvAM sa.nveShTayestva.n svabalenaiva shakra . eva.nvidhasyeha satastavAsau katha.n vR^itrastridivaM prAgjahAra .. 28..\\ i na chaNDikA ja~NgamA no kareNur na vAri somaM prapibAmi vahne . na durbale vai visR^ijAmi vajraM ko me.asukhAya praharenmanuShyaH .. 29..\\ pravrAjayeya.n kAlakeyAnpR^ithivyAm apAkarSha.n dAnavAnantarikShAt . divaH prahrAdamavasAnamAnayaM ko me.asukhAya prahareta martyaH .. 30..\\ a yatra sharyAti.n chyavano yAjayiShyan sahAshvibhyA.n somamagR^ihNadekaH . ta.n tvaM kruddhaH pratyaShedhIH purastAch chharyAti yaGYa.n smara taM mahendra .. 31..\\ vajra.n gR^ihItvA cha purandara tvaM sampraharShIshchyavanasyAtighoram . sa te vipraH saha vajreNa bAhum apAgR^ihNAttapasA jAtamanyuH .. 32..\\ tato roShAtsarvato ghorarUpaM sapatna.n te janayAmAsa bhUyaH . madaM nAmAsura.n vishvarUpaM ya.n tvaM dR^iShTvA chakShuShI saMnyamIlaH .. 33..\\ hanurekA jagatIsthA tathaikA diva.n gatA mahato dAnavasya . sahasra.n dantAnA.n shatayojanAnAM sutIkShNAnA.n ghorarUpaM babhUva .. 34..\\ vR^ittAH sthUlA rajatastambhavarNA daMShTrAshchatasro dve shate yojanAnAm . sa tvA.n dantAnvidashannabhyadhAva~n jighA.nsayA shUlamudyamya ghoram .. 35..\\ apashyastva.n taM tadA ghorarUpaM sarve tvanye dadR^ishurdarshanIyam . yasmAdbhItaH prA~njalistvaM maharShim AgachchhethAH sharaNa.n dAnavaghna .. 36..\\ kShatrAdevaM brahmabala.n garIyo na brahmataH ki.n chidanyadgarIyaH . so.aha.n jAnaM brahmatejo yathAvan na sa.nvarta.n gantumichchhAmi shakra .. 37..\\ \medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 10} i evametadbrahmabala.n garIyo na brahmataH ki.n chidanyadgarIyaH . AvikShitasya tu balaM na mR^iShye vajramasmai prahariShyAmi ghoram .. 1..\\ dhR^itarAShTra prahito gachchha maruttaM sa.nvartena sahita.n ta.n vadasva . bR^ihaspati.n tvamupashikShasva rAjan vajra.n vA te prahariShyAmi ghoram .. 2..\\ v tato gatvA ghR^itarAShTro narendraM provAcheda.n vachanaM vAsavasya . gandharvaM mA.n dhR^itarAShTraM nibodha tvAmAgata.n vaku kAmaM narendra .. 3..\\ aindra.n vAkyaM shR^iNu me rAjasi.nha yatprAha lokAdhipatirmahAtmA . bR^ihaspati.n yAjaka.n tvaM vR^iNIShva vajra.n vA te prahariShyAmi ghoram . vachashchedetanna kariShyase me prAhaitadetAvadachintyakarmA .. 4..\\ m tva.n chaivaitadvettha purandarash cha vishve devA vasavashchAshvinau cha . mitradrohe niShkR^itirvai yathaiva nAstIti lokeShu sadaiva vAdaH .. 5..\\ bR^ihaspatiryAjayitA mahendraM deva shreShTha.n vajrabhR^itAM variShTham . sa.nvarto mA.n yAjayitAdya rAjan na te vAkya.n tasya vA rochayAmi .. 6..\\ gandharva ghoro nAdaH shrUyate vAsavasya nabhastale garjato rAjasi.nha . vyakta.n vajraM mokShyate te mahendraH kShema.n rAjaMshchintyatAmeSha kAlaH .. 7..\\ ityevamukto dhR^itarAShTreNa rAjA shrutvA nAdaM nadato vAsavasya . taponitya.n dharmavidA.n variShThaM sa.nvarta.n ta.n GYApayAmAsa kAryam .. 8..\\ m imamashmAnaM plavamAnamArAd adhvA dUra.n tena na dR^ishyate.adya . prapadye.aha.n sharma viprendra tvattaH prayachchha tasmAdabhaya.n vipramukhya .. 9..\\ ayamAyAti vai vajrI disho vidyotayandasha . amAnuSheNa ghoreNa sadasyAstrAsitA hi naH .. 10..\\ s bhaya.n shakrAdvyetu te rAjasi.nha praNotsye.ahaM bhayametatsughoram . sa.nstambhinyA vidyayA kShiprameva mA bhaistvamasmAdbhava chApi pratItaH .. 11..\\ aha.n sa.nstambhayiShyAmi mA bhaistvaM shakrato nR^ipa . sarveShAmeva devAnA.n kShapitAnyAyudhAni me .. 12..\\ disho vajra.n vrajatAM vAyuretu varShaM bhUtvA nipatatu kAnaneShu . ApaH plavantvantarikShe vR^ithA cha saudAminI dR^ishyatAM mA bibhastvam .. 13..\\ atho vahnistrAtuvA sarvataste kAmavarSha.n varShatu vAsavo vA . vajra.n tathA sthApayatAM cha vAyur mahAghoraM plavamAna.n jalaughaiH .. 14..\\ m ghoraH shabdaH shrUyate vai mahAsvano vajrasyaiSha sahito mArutena . AtmA hi me pravyathate muhurmuhur na me svAsthya.n jAyate chAdya vipra .. 15..\\ s vajrAdugrAdvyetu bhaya.n tavAdya vAto bhUtvA hanmi narendra vajram . bhaya.n tyaktvA varamanya.n vR^iNIShva ka.n te kAmaM tapasA sAdhayAmi .. 16..\\ m indraH sAkShAtsahasAbhyetu vipra haviryaGYe pratigR^ihNAtu chaiva . sva.n sva.n dhiShNyaM chaiva juShantu devAH suta.n somaM pratigR^ihNantu chaiva .. 17..\\ s ayamindro haribhirAyAti rAjan devaiH sarvaiH sahitaH somapIthI . mantrAhUto yaGYamimaM mayAdya pashyasvainaM mantravisrasta kAyam .. 18..\\ v tato devaiH sahito devarAjo rathe yuktvA tAnharInvAjimukhyAn . AyAdyaGYamadhi rAGYaH pipAsur AvikShitasyAprameyasya somam .. 19..\\ tamAyAnta.n sahita.n devasa~NghaiH pratyudyayau sa purodhA maruttaH . chakre pUjA.n devarAjAya chAgryAM yathAshAstra.n vidhivatprIyamANaH .. 20..\\ s svAgata.n te puruhUteha vidvan yaGYo.adyAya.n saMnihite tvayIndra . shoshubhyate balavR^itraghna bhUyaH pibasva soma.n sutamudyataM mayA .. 21..\\ m shivena mAM pashya namash cha te.astu prApto yaGYaH saphala.n jIvitaM me . aya.n yaGYa.n kurute me surendra bR^ihaspateravaro janmanA yaH .. 22..\\ i jAnAmi te gurumena.n tapodhanaM bR^ihaspateranuja.n tigmatejasam . yasyAhvAnAdAgato.ahaM narendra prItirme.adya tvayi manuH pranaShTaH .. 23..\\ s yadi prItastvamasi vai devarAja tasmAtsvaya.n shAdhi yaGYe vidhAnam . svaya.n sarvAnkuru mArgAnsurendra jAnAtvaya.n sarvalokash cha deva .. 24..\\ v evamuktastvA~Ngirasena shakraH samAdidesha svayameva devAn . sabhAH kriyantAmAvasathAshcha mukhyAH sahasrashashchitrabhaumAH samR^iddhAH .. 25..\\ kL^ipta sthUNAH kurutArohaNAni gandharvANAmapsarasA.n cha shIghram . yeShu nR^ityerannapsarasaH sahasrashaH svargoddeshaH kriyatA.n yaGYavATaH .. 26..\\ ityuktAste chakrurAshu pratItA divaukasaH shakra vAkyAnnarendra . tato vAkyaM prAha rAjAnamindraH prIto rAjanpUjayAno maruttam .. 27..\\ eSha tvayAhamiha rAjansametya ye chApyanye tava pUrve narendrAH . sarvAshchAnyA devatAH prIyamANA havistubhyaM pratigR^ihNantu rAjan .. 28..\\ Agneya.n vai lohitamAlabhantAM vaishvadevaM bahurUpa.n virAjan . nIla.n chokShANaM medhyamabhyAlabhantAM chalachchhishnaM matpradiShTa.n dvijendrAH .. 29..\\ tato yaGYo vavR^idhe tasya rAGYo yatra devAH svayamannAni jahruH . yasmi~nshakro brAhmaNaiH pUjyamAnaH sadasyo.abhUddharimAndevarAjaH .. 30..\\ tataH sa.nvartashchityagato mahAtmA yathA vahniH prajvalito dvitIyaH . havIMShyuchchairAhvayandevasa~NghA~n juhAvAgnau mantravatsupratItaH .. 31..\\ tataH pItvA balabhitsomamagryaM ye chApyanye somapA vai divaukasaH . sarve.anuGYAtAH prayayuH pArthivena yathAjoSha.n tarpitAH prItimantaH .. 32..\\ tato rAjA jAtarUpasya rAshIn pade pade kArayAmAsa hR^iShTaH . dvijAtibhyo visR^ijanbhUri vittaM rarAja vittesha ivAri hantA .. 33..\\ tato vitta.n vividhaM saMnidhAya yathotsAha.n kArayitvA cha kosham . anuGYAto guruNA saMnivR^itya shashAsa gAmakhilA.n sAgarAntAm .. 34..\\ eva~NguNaH sambabhUveha rAjA yasya kratau tatsuvarNaM prabhUtam . tattva.n samAdAya narendra vittaM yajasva devA.nstarpayAno vidhAnaiH .. 35..\\ v tato rAjA pANDavo hR^iShTarUpaH shrutvA vAkya.n satyavatyAH sutasya . manashchakre tena vittena yaShTuM tato.amAtyairmantrayAmAsa bhUyaH .. 36..\\ \medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 11} v ityukte nR^ipatau tasminvyAsenAdbhuta karmaNA . vAsudevo mahAtejAstato vachanamAdade .. 1..\\ taM nR^ipa.n dInamanasaM nihataGYAtibAndhavam . upaplutamivAditya.n sa dhUmamiva pAvakam .. 2..\\ nirviNNa manasaM pArtha.n GYAtvA vR^iShNikulodvahaH . AshvAsayandharmasutaM pravaktumupachakrame .. 3..\\ vaa sarva.n jihmaM mR^ityupadamArjavaM brahmaNaH padam . etAvA~nGYAnaviShayaH kiM pralApaH kariShyati .. 4..\\ naiva te niShThita.n karma naiva te shatravo jitAH . katha.n shatruM sharIrasthamAtmAnaM nAvabudhyase .. 5..\\ atra te vartayiShyAmi yathA dharma.n yathA shrutam . indrasya saha vR^itreNa yathA yuddhamavartata .. 6..\\ vR^itreNa pR^ithivI vyAptA purA kila narAdhipa . dR^iShTvA sa pR^ithivI.n vyAptA.n gandhasya viShaye hR^ite . dharA haraNadurgandho viShayaH samapadyata .. 7..\\ shatakratushchukopAtha gandhasya viShaye hR^ite . vR^itrasya sa tataH kruddho vajra.n ghoramavAsR^ijat .. 8..\\ sa vadhyamAno vajreNa pR^ithivyAM bhUri tejasA . vivesha sahasaivApo jagrAha viShaya.n tataH .. 9..\\ vyAptAsvathAsu vR^itreNa rase cha viShaye hR^ite . shatakraturabhikruddhastAsu vajramavAsR^ijat .. 10..\\ sa vadhyamAno vajreNa salile bhUri tejasA . vivesha sahasA jyotirjagrAha viShaya.n tataH .. 11..\\ vyApte jyotiShi vR^itreNa rUpe.atha viShaye hR^ite . shatakraturabhikruddhastatra vajramavAsR^ijat .. 12..\\ sa vadhyamAno vajreNa subhR^ishaM bhUri tejasA . vivesha sahasA vAyu.n jagrAha viShayaM tataH .. 13..\\ vyApte vAyau tu vR^itreNa sparshe.atha viShaye hR^ite . shatakraturabhikruddhastatra vajramavAsR^ijat .. 14..\\ sa vadhyamAno vajreNa tasminnamitatejasA . AkAshamabhidudrAva jagrAha viShaya.n tataH .. 15..\\ AkAshe vR^itra bhUte cha shabde cha viShaye hR^ite . shatakraturabhikruddhastatra vajramavAsR^ijat .. 16..\\ sa vadhyamAno vajreNa tasminnamitatejasA . vivesha sahasA shakra.n jagrAha viShayaM tataH .. 17..\\ tasya vR^itra gR^ihItasya mohaH samabhavanmahAn . rathantareNa ta.n tAta vasiShThaH pratyabodhayat .. 18..\\ tato vR^itra.n sharIrastha.n jaghAna bharatarShabha . shatakraturadR^ishyena vajreNetIha naH shrutam .. 19..\\ ida.n dharmarahasyaM cha shakreNoktaM maharShiShu . R^iShibhishcha mama prokta.n tannibodha narAdhipa .. 20..\\ \medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 12} vaa dvividho jAyate vyAdhiH shArIro mAnasastathA . paraspara.n tayorjanma nirdvandvaM nopalabhyate .. 1..\\ sharIre jAyate vyAthiH shArIro nAtra saMshayaH . mAnaso jAyate vyAdhirmanasyeveti nishchayaH .. 2..\\ shItoShNe chaiva vAyushcha guNA rAja~nsharIrajAH . teShA.n guNAnA.n sAmyaM chettadAhuH svasthalakShaNam . uShNena bAdhyate shIta.n shItenoShNa.n cha bAdhyate .. 3..\\ sattva.n rajastamashcheti trayastvAtmaguNAH smR^itAH . teShA.n guNAnA.n sAmyaM chettadAhuH svasthalakShaNam . teShAmanyatamotseke vidhAnamupadishyate .. 4..\\ harSheNa bAdhyate shoko harShaH shokena bAdhyate . kashchidduHkhe vartamAnaH sukhasya smartumichchhati . kashchitsukhe vartamAno duHkhasya smartumichchhati .. 5..\\ sa tvaM na duHkhI duHkhasya na sukhI susukhasya vA . smartumichchhasi kaunteya diShTa.n hi balavattaram .. 6..\\ atha vA te svabhAvo.aya.n yena pArthAvakR^iShyase . dR^iShTvA sabhA gatA.n kR^iShNAmekavastrA.n rajasvalAm . miShatAM pANDaveyAnAM na tatsa.nsmartumichchhasi .. 7..\\ pravrAjana.n cha nagarAdajinaishcha vivAsanam . mahAraNyanivAsash cha na tasya smartumichchhasi .. 8..\\ jaTAsurAtparikleshashchitrasenena chAhavaH . saindhavAchcha pariklesho na tasya smartumichchhasi .. 9..\\ punaraGYAtacharyAyA.n kIchakena padA vadhaH . yAGYasenyAstadA pArtha na tasya smartumichchhasi .. 10..\\ yachcha te droNa bhIShmAbhyA.n yuddhamAsIdarindama . manasaikena yoddhavya.n tatte yuddhamupasthitam . tasmAdabhyupagantavya.n yuddhAya bharatarShabha .. 11..\\ paramavyaktarUpasya paraM muktvA svakarmabhiH . yatra naiva sharaiH kAryaM na bhR^ityairna cha bandhubhiH . Atmanaikena yoddhavya.n tatte yuddhamupasthitam .. 12..\\ tasminnanirjite yuddhe kAmavasthA.n gamiShyasi . etajGYAtvA tu kaunteya kR^itakR^ityo bhaviShyasi .. 13..\\ etAM buddhi.n vinishchitya bhUtAnAmAgati.n gatim . pitR^ipaitAmahe vR^itte shAdhi rAjya.n yathochitam .. 14..\\ \medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 13} vaa na bAhya.n dravyamutsR^ijya siddhirbhavati bhArata . shArIra.n dravyamutsR^ijya siddhirbhavati vA na vA .. 1..\\ bAhyadravyavimuktasya shArIreShu cha gR^idhyataH . yo dharmo yatsukha.n chaiva dviShatAmastu tattathA .. 2..\\ dvyakSharastu bhavenmR^ityustryakSharaM brahma shAshvatam . mameti dvyakSharo mR^ityurna mameti cha shAshvatam .. 3..\\ brahma mR^ityushcha tau rAjannAtmanyeva vyavasthitau . adR^ishyamAnau bhUtAni yodhayetAmasaMshayam .. 4..\\ avinAsho.asya sattvasya niyato yadi bhArata . bhittvA sharIraM bhUtAnAmahi.nsA pratipadyate .. 5..\\ labdhvApi pR^ithivI.n sarvAM sahasthAvaraja~NgamAm . mamatva.n yasya naiva syAtki.n tayA sa kariShyati .. 6..\\ atha vA vasataH pArtha vane vanyena jIvataH . mamatA yasya dravyeShu mR^ityorAsye sa vartate .. 7..\\ bAhyAntarANA.n shatrUNAM svabhAvaM pashya bhArata . yanna pashyati tadbhUtaM muchyate sa mahAbhayAt .. 8..\\ kAmAtmAnaM na prasha.nsanti loke na chAkAmAtkA chidasti pravR^ittiH . dAna.n hi vedAdhyayana.n tapash cha kAmena karmANi cha vaidikAni .. 9..\\ vrata.n yaGYAnniyamAndhyAnayogAn kAmena yo nArabhate viditvA . yadyaddhyaya.n kAmayate sa dharmo na yo dharmo niyamastasya mUlam .. 10..\\ atra gAthAH kAmagItAH kIrtayanti purA vidaH . shR^iNu sa~NkIrtyamAnAstA nikhilena yudhiShThira .. 11..\\ nAha.n shakyo.anupAyena hantuM bhUtena kena chit . yo mAM prayatate hantu.n GYAtvA praharaNe balam . tasya tasminpraharaNe punaH prAdurbhavAmyaham .. 12..\\ yo mAM prayatate hantu.n yaGYairvividhadakShiNaiH . ja~NgameShviva karmAtmA punaH prAdurbhavAmyaham .. 13..\\ yo mAM prayatate hantu.n vedairvedAntasAdhanaiH . sthAvareShviva shAntAtmA tasya prAdurbhavAmyaham .. 14..\\ yo mAM prayatate hantu.n dhR^ityA satyaparAkramaH . bhAvo bhavAmi tasyAha.n sa cha mAM nAvabudhyate .. 15..\\ yo mAM prayatate hantu.n tapasA saMshitavrataH . tatastapasi tasyAtha punaH prAdurbhavAmyaham .. 16..\\ yo mAM prayatate hantuM mokShamAsthAya paNDitaH . tasya mokSharatisthasya nR^ityAmi cha hasAmi cha . avadhyaH sarvabhUtAnAmahamekaH sanAtanaH .. 17..\\ tasmAttvamapi ta.n kAma.n yaGYairvividhadakShiNaiH . dharma.n kuru mahArAja tatra te sa bhaviShyati .. 18..\\ yajasva vAjimedhena vidhivaddakShiNAvatA . anyaishcha vividhairyaGYaiH samR^iddhairAptadakShiNaiH .. 19..\\ mA te vyathAstu nihatAnbandhUnvIkShya punaH punaH . na shakyAste punardraShTu.n ye hatAsminraNAjire .. 20..\\ sa tvamiShTvA mahAyaGYaiH samR^iddhairAptadakShiNaiH . loke kIrtiM parAM prApya gatimagryA.n gamiShyasi .. 21..\\ \medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 14} v evaM bahuvidhairvAkyairmunibhistaistapodhanaiH . samAshvasyata rAjarShirhatabandhuryudhiShThiraH .. 1..\\ so.anunIto bhagavatA viShTara shravasA svayam . dvaipAyanena kR^iShNena devasthAnena chAbhibhUH .. 2..\\ nAradenAtha bhImena nakulena cha pArthivaH . kR^iShNayA sahadevena vijayena cha dhImatA .. 3..\\ anyaishcha puruShavyAghrairbrAhmaNaiH shAstradR^iShTibhiH . vyajahAchchhokaja.n duHkha.n santApaM chaiva mAnasam .. 4..\\ archayAmAsa devAMshcha brAhmaNAMshcha yudhiShThira . kR^itvAtha pretakAryANi bandhUnA.n sa punarnR^ipaH . anvashAsata dharmAtmA pR^ithivI.n sAgarAmbarAm .. 5..\\ prashAntachetAH kauravyaH svarAjyaM prApya kevalam . vyAsa.n cha nAradaM chaiva tAMshchAnyAnabravInnR^ipaH .. 6..\\ AshvAsito.ahaM prAgvR^iddhairbhavadbhirmunipu~NgavaiH . na sUkShmamapi me ki.n chidvyalIkamiha vidyate .. 7..\\ arthashcha sumahAnprApto yena yakShyAmi devatAH . puraskR^ityeha bhavataH samAneShyAmahe makham .. 8..\\ himavanta.n tvayA guptA gamiShyAmaH pitAmaha . bahvAshcharyo hi deshaH sa shrUyate dvijasattama .. 9..\\ tathA bhagavatA chitra.n kalyANaM bahubhAShitam . devarShiNA nAradena devasthAnena chaiva ha .. 10..\\ nAbhAgadheyaH puruShaH kashchideva.nvidhAngurUn . labhate vyasanaM prApya suhR^idaH sAdhu saMmatAn .. 11..\\ evamuktAstu te rAGYA sarva eva maharShayaH . abhyanuGYApya rAjAna.n tathobhau kR^iShNa phalgunau . pashyatAmeva sarveShA.n tatraivAdarshana.n yayuH .. 12..\\ tato dharmasuto rAjA tatraivopAvishatprabhuH . evaM nAtimahAnkAlaH sa teShAm abhyavartata .. 13..\\ kurvatA.n shauchakarmANi bhIShmasya nidhane tadA . mahAdAnAni viprebhyo dadatAm aurdhvadaihikam .. 14..\\ bhIShma karNa purogANA.n kurUNAM kurunandana . sahito dhR^itarAShTreNa pradadAvaurdhvadaihikam .. 15..\\ tato dattvA bahudhana.n viprebhyaH pANDavarShabhaH . dhR^itarAShTraM puraskR^itya vivesha gajasAhvayam .. 16..\\ sa samAshvAsya pitaraM praGYA chakShuShamIshvaram . anvashAdvai sa dharmAtmA pR^ithivIM bhrAtR^ibhiH saha .. 17..\\ \medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 15} j vijite pANDaveyaistu prashAnte cha dvijottama . rAShTre ki.n chakraturvIrau vAsudevadhana~njayau .. 1..\\ v vijite pANDaveyaistu prashAnte cha vishAM pate . rAShTre babhUvaturhR^iShTau vAsudevadhana~njayau .. 2..\\ vijahrAte mudA yuktau divi deveshvarAviva . tau vaneShu vichitreShu parvatAnA.n cha sAnuShu .. 3..\\ shaileShu ramaNIyeShu palvaleShu nadIShu cha . cha~NkramyamANau sa.nhR^iShTAvashvinAviva nandane .. 4..\\ indraprasthe mahAtmAnau remAte kR^iShNa pANDavau . pravishya tA.n sabhAM ramyAM vijahrAte cha bhArata .. 5..\\ tatra yuddhakathAshchitrAH parikleshAMshcha pArthiva . kathA yoge kathA yoge kathayAmAsatustadA .. 6..\\ R^iShINA.n devatAnAM cha vaMshA.nstAvAhatustadA . prIyamANau mahAtmAnau purANAvR^iShisattamau .. 7..\\ madhurAstu kathAshchitrAshchitrArtha padanishchayAH . nishchayaGYaH sa pArthAya kathayAmAsa keshavaH .. 8..\\ putrashokAbhisantapta.n GYAtInA.n cha sahasrashaH . kathAbhiH shamayAmAsa pArtha.n shaurirjanArdanaH .. 9..\\ sa tamAshvAsya vidhivadvidhAnaGYo mahAtapAH . apahR^ityAtmano bhAra.n vishashrAmeva sAtvataH .. 10..\\ tataH kathAnte govindo guDAkeshamuvAcha ha . sAntvaya~nshlakShNayA vAchA hetuyuktamida.n vachaH .. 11..\\ vijiteya.n dharA kR^itsnA savyasAchinparantapa . tvadbAhubalamAshritya rAGYA dharmasutena ha .. 12..\\ asapatnAM mahIM bhu~Nkte dharmarAjo yudhiShThiraH . bhImasenaprabhAvena yamayosh cha narottama .. 13..\\ dharmeNa rAGYA dharmaGYa prApta.n rAjyamakaNTakam . dharmeNa nihataH sa~Nkhye sa cha rAjA suyodhanaH .. 14..\\ adharmaruchayo lubdhAH sadA chApriya vAdinaH . dhArtarAShTrA durAtmAnaH sAnubandhA nipAtitAH .. 15..\\ prashAntAmakhilAM pArtha pR^ithivIM pR^ithivIpatiH . bhu~Nkte dharmasuto rAjA tvayA guptaH kurUdvaha .. 16..\\ rame chAha.n tvayA sArdhamaraNyeShvapi pANDava . kimu yatra jano.aya.n vai pR^ithA chAmitrakarshana .. 17..\\ yatra dharmasuto rAjA yatra bhImo mahAbalaH . yatra mAdravatI putrau ratistatra parA mama .. 18..\\ tathaiva svargakalpeShu sabhoddesheShu bhArata . ramaNIyeShu puNyeShu sahitasya tvayAnagha .. 19..\\ kAlo mahA.nstvatIto me shUra putramapashyataH . baladeva.n cha kauravya tathAnyAnvR^iShNipu~NgavAn .. 20..\\ so.aha.n gantumabhIpsAmi purIM dvAravatIM prati . rochatA.n gamanaM mahyaM tavApi puruSharShabha .. 21..\\ ukto bahuvidha.n rAjA tatra tatra yudhiShThiraH . sa ha bhIShmeNa yadyuktamasmAbhiH shokakArite .. 22..\\ shiShTo yudhiShThiro.asmAbhiH shAstA sannapi pANDavaH . tena tachcha vachaH samyaggR^ihIta.n sumahAtmanA .. 23..\\ dharmaputre hi dharmaGYe kR^itaGYe satyavAdini . satya.n dharmo matishchAgryA sthitishcha satata.n sthirA .. 24..\\ tadgatvA taM mahAtmAna.n yadi te rochate.arjuna . asmadgamanasa.nyukta.n vacho brUhi janAdhipam .. 25..\\ na hi tasyApriya.n kuryAM prANatyAge.apyupasthite . kuto gantuM mahAbAho purI.n dvAravatIM prati .. 26..\\ sarva.n tvidamahaM pArtha tvatprItihitakAmyayA . bravImi satya.n kauravya na mithyaitatkathaM chana .. 27..\\ prayojana.n cha nirvR^ittamiha vAse mamArjuna . dhArtarAShTro hato rAjA sabalaH sapadAnugaH .. 28..\\ pR^ithivI cha vashe tAta dharmaputrasya dhImataH . sthitA samudravasanA sa shailavanakAnanA . chitA ratnairbahuvidhaiH kururAjasya pANDava .. 29..\\ dharmeNa rAjA dharmaGYaH pAtu sarvA.n vasundharAm . upAsyamAno bahubhiH siddhaishchApi mahAtmabhiH . stUyamAnashcha satataM bandibhirbharatarShabha .. 30..\\ tanmayA saha gatvAdya rAjAna.n kuruvardhanam . ApR^ichchha kurushArdUla gamana.n dvArakAM prati .. 31..\\ ida.n sharIraM vasu yachcha me gR^ihe niveditaM pArtha sadA yudhiShThire . priyashcha mAnyashcha hi me yudhiShThiraH sadA kurUNAmadhipo mahAmatiH .. 32..\\ prayojana.n chApi nivAsakAraNe na vidyate me tvadR^ite mahAbhuja . sthitA hi pR^ithvI tava pArtha shAsane guroH suvR^ittasya yudhiShThirasya ha .. 33..\\ itIdamukta.n sa tadA mahAtmanA janArdanenAmita vikramo.arjunaH . tatheti kR^ichchhrAdiva vAchamIraya~n janArdhana.n sampratipUjya pArthiva .. 34..\\ \medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 16} j sabhAyA.n vasatostasyAM nihatyArInmahAtmanoH . keshavArjunayoH kA nu kathA samabhavaddvija .. 1..\\ v kR^iShNena sahitaH pArthaH svarAjyaM prApya kevalam . tasyA.n sabhAyAM ramyAyAM vijahAra mudA yutaH .. 2..\\ tataH ka.n chitsabhoddesha.n svargoddesha samaM nR^ipa . yadR^ichchhayA tau muditau jagmatuH svajanAvR^itau .. 3..\\ tataH pratItaH kR^iShNena sahitaH pANDavo.arjunaH . nirIkShya tA.n sabhAM ramyAmidaM vachanamabravIt .. 4..\\ vidita.n te mahAbAho sa~NgrAme samupasthite . mAhAtmya.n devakI mAtastachcha te rUpamaishvaram .. 5..\\ yattu tadbhavatA prokta.n tadA keshava sauhR^idAt . tatsarvaM puruShavyAghra naShTaM me naShTachetasaH .. 6..\\ mama kautUhala.n tvasti teShvartheShu punaH prabho . bhavAMshcha dvArakA.n gantA nachirAdiva mAdhava .. 7..\\ evamuktastataH kR^iShNaH phalgunaM pratyabhAShata . pariShvajya mahAtejA vachana.n vadatAM varaH .. 8..\\ shrAvitastvaM mayA guhya.n GYApitashcha sanAtanam . dharma.n svarUpiNaM pArtha sarvalokAMshcha shAshvatAn .. 9..\\ abuddhvA yanna gR^ihNIthAstanme sumahadapriyam . nUnamashraddadhAno.asi durmedhAshchAsi pANDava .. 10..\\ sa hi dharmaH suparyApto brahmaNaH padavedane . na shakya.n tanmayA bhUyastathA vaktumasheShataH .. 11..\\ para.n hi brahma kathitaM yogayuktena tanmayA . itihAsa.n tu vakShyAmi tasminnarthe purAtanam .. 12..\\ yathA tAM buddhimAsthAya gatimagryA.n gamiShyasi . shR^iNu dharmabhR^itA.n shreShTha gadataH sarvameva me .. 13..\\ AgachchhadbrAhmaNaH kashchitsvargalokAdarindama . brahmalokAchcha durdharShaH so.asmAbhiH pUjito.abhavat .. 14..\\ asmAbhiH paripR^iShTashcha yadAha bharatarShabha . divyena vidhinA pArtha tachchhR^iNuShvAvichArayan .. 15..\\ br mokShadharma.n samAshritya kR^iShNa yanmAnupR^ichchhasi . bhUtAnAmanukampArtha.n yanmohachchhedanaM prabho .. 16..\\ tatte.aha.n sampravakShyAmi yathAvanmadhusUdana . shR^iNuShvAvahito bhUtvA gadato mama mAdhava .. 17..\\ kashchidviprastapo yuktaH kAshyapo dharmavittamaH . AsasAda dvija.n kaM chiddharmANAmAgatAgamam .. 18..\\ gatAgate subahusho GYAnaviGYAnapAragam . lokatattvArtha kushala.n GYAtAraM sukhaduHkhayoH .. 19..\\ jAtI maraNatattvaGYa.n kovidaM puNyapApayoH . draShTAramuchchanIchAnA.n karmabhirdehinAM gatim .. 20..\\ charantaM muktavatsiddhaM prashAnta.n sa.nyatendriyam . dIpyamAna.n shriyA brAhmyA kramamANa.n cha sarvashaH .. 21..\\ antardhAnagatiGYa.n cha shrutvA tattvena kAshyapaH . tathaivAntarhitaiH siddhairyAnta.n chakradharaiH saha .. 22..\\ sambhAShamANamekAnte samAsIna.n cha taiH saha . yadR^ichchhayA cha gachchhantamasaktaM pavana.n yathA .. 23..\\ ta.n samAsAdya medhAvI sa tadA dvijasattamaH . charaNau dharmakAmo vai tapasvI susamAhitaH . pratipede yathAnyAyaM bhaktyA paramayA yutaH .. 24..\\ vismitashchAdbhuta.n dR^iShTvA kAshyapastaM dvijottamam . parichAreNa mahatA guru.n vaidyamatoShayat .. 25..\\ prItAtmA chopapannashcha shrutachAritya sa.nyutaH . bhAvena toShayachchaina.n guruvR^ittyA parantapaH .. 26..\\ tasmai tuShTaH sa shiShyAya prasanno.athAbravIdguruH . siddhiM parAmabhiprekShya shR^iNu tanme janArdana .. 27..\\ vividhaiH karmabhistAta puNyayogaishcha kevalaiH . gachchhantIha gatiM martyA devaloke.api cha sthitim .. 28..\\ na kva chitsukhamatyantaM na kva chichchhAshvatI sthitiH . sthAnAchcha mahato bhraMsho duHkhalabdhAtpunaH punaH .. 29..\\ ashubhA gatayaH prAptAH kaShTA me pApasevanAt . kAmamanyuparItena tR^iShNayA mohitena cha .. 30..\\ punaH punashcha maraNa.n janma chaiva punaH punaH . AhArA vividhA bhuktAH pItA nAnAvidhAH stanAH .. 31..\\ mAtaro vividhA dR^iShTAH pitarashcha pR^ithagvidhAH . sukhAni cha vichitrANi duHkhAni cha mayAnagha .. 32..\\ priyairvivAso bahushaH sa.nvAsashchApriyaiH saha . dhananAshashcha samprApto labdhvA duHkhena taddhanam .. 33..\\ avamAnAH sukaShTAshcha parataH svajanAttathA . shArIrA mAnasAshchApi vedanA bhR^ishadAruNAH .. 34..\\ prAptA vimAnanAshchogrA vadhabandhAshcha dAruNAH . patanaM niraye chaiva yAtanAshcha yamakShaye .. 35..\\ jarA rogAshcha satata.n vAsanAni cha bhUrishaH . loke.asminnanubhUtAni dvandvajAni bhR^ishaM mayA .. 36..\\ tataH kadA chinnirvedAnnikArAnnikR^itena cha . lokatantraM parityakta.n duHkhArtena bhR^ishaM mayA . tataH siddhiriyaM prAptA prasAdAdAtmano mayA .. 37..\\ nAhaM punarihAgantA lokAnAlokayAmyaham . A siddherA prajA sargAdAtmano me gatiH shubhA .. 38..\\ upalabdhA dvijashreShTha tatheya.n siddhiruttamA . itaH para.n gamiShyAmi tataH parataraM punaH . brahmaNaH padamavyagraM mA te.abhUdatra saMshayaH .. 39..\\ nAhaM punarihAgantA martyaloke parantapa . prIto.asmi te mahAprAGYa brUhi ki.n karavANi te .. 40..\\ yadIpsurupapannastva.n tasya kAlo.ayamAgataH . abhijAne cha tadaha.n yadarthaM mA tvamAgataH . achirAttu gamiShyAmi yenAha.n tvAmachUchudam .. 41..\\ bhR^ishaM prIto.asmi bhavatashchAritreNa vichakShaNa . paripR^ichchha yAvadbhavate bhASheya.n yattavepsitam .. 42..\\ bahu manye cha te buddhiM bhR^isha.n sampUjayAmi cha . yenAhaM bhavatA buddho medhAvI hyasi kAshyapa .. 43..\\ \medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 17} vaa tatastasyopasa~NgR^ihya pAdau prashnAnsudurvachAn . paprachchha tAMshcha sarvAnsa prAha dharmabhR^itA.n varaH .. 1..\\ kaazyapa katha.n sharIra.n chyavate kathaM chaivopapadyate . katha.n kaShTAchcha sa.nsArAtsa.nsaranparimuchyate .. 2..\\ AtmAna.n vA kathaM yuktvA tachchharIraM vimu~nchati . sharIratashcha nirmuktaH kathamanyatprapadyate .. 3..\\ katha.n shubhAshubhe chAya.n karmaNI svakR^ite naraH . upabhu~Nkte kva vA karma videhasyopatiShThati .. 4..\\ br eva.n sa~ncoditaH siddhaH prashnA.nstAnpratyabhAShata . AnupUrvyeNa vArShNeya yathA tanme vachaH shR^iNu .. 5..\\ siddha AyuH kIrtikarANIha yAni karmANi sevate . sharIragrahaNe.anyasmi.nsteShu kShINeShu sarvashaH .. 6..\\ AyuH kShayaparItAtmA viparItAni sevate . buddhirvyAvartate chAsya vinAshe pratyupasthite .. 7..\\ sattvaM bala.n cha kAlaM chApyaviditvAtmanastathA . ativelamupAshnAti tairviruddhAnyanAtmavAn .. 8..\\ yadAyamatikaShTAni sarvANyupaniShevate . atyarthamapi vA bhu~Nkte na vA bhu~Nkte kadA chana .. 9..\\ duShTAnna.n viShamAnna.n cha so.anyonyena virodhi cha . guru vApi samaM bhu~Nkte nAtijIrNe.api vA punaH .. 10..\\ vyAyAmamatimAtra.n vA vyavAya.n chopasevate . satata.n karma lobhAdvA prApta.n vegavidhAraNam .. 11..\\ rasAtiyuktamanna.n vA divA svapnaM niShevate . apakvAnAgate kAle svaya.n doShAnprakopayan .. 12..\\ svadoShakopanAdroga.n labhate maraNAntikam . atha chodbandhanAdIni parItAni vyavasyati .. 13..\\ tasya taiH kAraNairjantoH sharIrAchchyavate yathA . jIvitaM prochyamAna.n tadyathAvadupadhAraya .. 14..\\ UShmA prakupitaH kAye tIvravAyusamIritaH . sharIramanuparyeti sarvAnprANAnruNaddhi vai .. 15..\\ atyarthaM balavAnUShmA sharIre parikopitaH . bhinatti jIva sthAnAni tAni marmANi viddhi cha .. 16..\\ tataH sa vedanaH sadyo jIvaH prachyavate kSharan . sharIra.n tyajate jantushchhidyamAneShu marmasu . vedanAbhiH parItAtmA tadviddhi dvijasattama .. 17..\\ jAtImaraNasa.nvignAH satata.n sarvajantavaH . dR^ishyante santyajantashcha sharIrANi dvijarShabha .. 18..\\ garbhasa~NkramaNe chApi marmaNAmatisarpaNe . tAdR^ishImeva labhate vedanAM mAnavaH punaH .. 19..\\ bhinnasandhiratha kledamadbhiH sa labhate naraH . yathA pa~nchasu bhUteShu saMshritatvaM nigachchhati . shaityAtprakupitaH kAye tIvravAyusamIritaH .. 20..\\ yaH sa pa~nchasu bhUteShu prANApAne vyavasthitaH . sa gachchhatyUrdhvago vAyuH kR^ichchhrAnmuktvA sharIriNam .. 21..\\ sharIra.n cha jahAtyeva niruchchhvAsashcha dR^ishyate . nirUShmA sa niruchchhvAso niHshrIko gatachetanaH .. 22..\\ brahmaNA samparityakto mR^ita ityuchyate naraH . srotobhiryairvijAnAti indriyArthA~nsharIrabhR^it . taireva na vijAnAti prANamAhArasambhavam .. 23..\\ tatraiva kurute kAye yaH sa jIvaH sanAtanaH . teShA.n yadyadbhavedyuktaM saMnipAte kva chitkva chit . tattanmarma vijAnIhi shAstradR^iShTa.n hi tattathA .. 24..\\ teShu marmasu bhinneShu tataH sa samudIrayan . Avishya hR^idaya.n jantoH sattvaM chAshu ruNaddhi vai . tataH sa chetano janturnAbhijAnAti ki.n chana .. 25..\\ tamasA sa.nvR^itaGYAnaH sa.nvR^iteShvatha marmasu . sa jIvo niradhiShThAnashchAvyate mAtarishvanA .. 26..\\ tataH sa taM mahochchhvAsaM bhR^ishamuchchhvasya dAruNam . niShkrAmankampayatyAshu tachchharIramachetanam .. 27..\\ sa jIvaH prachyutaH kAyAtkarmabhiH svaiH samAvR^itaH . a~NkitaH svaiH shubhaiH puNyaiH pApairvApyupapadyate .. 28..\\ brAhmaNA GYAnasampannA yathAvachchhruta nishchayAH . itara.n kR^itapuNya.n vA taM vijAnanti lakShaNaiH .. 29..\\ yathAndha kAre khadyota.n lIyamAna.n tatastataH . chakShuShmantaH prapashyanti tathA ta.n GYAnachakShuShaH .. 30..\\ pashyantyeva.nvidhAH siddhA jIva.n divyena chakShuShA . chyavanta.n jAyamAnaM cha yoniM chAnupraveshitam .. 31..\\ tasya sthAnAni dR^iShTAni trividhAnIha shAstrataH . karmabhUmiriyaM bhUmiryatra tiShThanti jantavaH .. 32..\\ tataH shubhAshubha.n kR^itvA labhante sarvadehinaH . ihaivochchAvachAnbhogAnprApnuvanti svakarmabhiH .. 33..\\ ihaivAshubha karmA tu karmabhirniraya.n gataH . avAksa niraye pApo mAnavaH pachyate bhR^isham . tasmAtsudurlabho mokSha AtmA rakShyo bhR^isha.n tataH .. 34..\\ Urdhva.n tu jantavo gatvA yeShu sthAneShvavasthitAH . kIrtyamAnAni tAnIha tattvataH saMnibodha me . tachchhrutvA naiShThikIM buddhiM budhyethAH karma nishchayAt .. 35..\\ tArA rUpANi sarvANi yachchaitachchandramaNDalam . yachcha vibhrAjate loke svabhAsA sUryamaNDalam . sthAnAnyetAni jAnIhi narANAM puNyakarmaNAm .. 36..\\ karma kShayAchcha te sarve chyavante vai punaH punaH . tatrApi cha visheSho.asti divi nIchochchamadhyamaH .. 37..\\ na tatrApyasti santoSho dR^iShTvA dIptatarA.n shriyam . ityetA gatayaH sarvAH pR^ithaktve samudIritAH .. 38..\\ upapatti.n tu garbhasya vakShyAmyahamataH param . yathAvattAM nigadataH shR^iNuShvAvahito dvija .. 39..\\ \medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 18} br shubhAnAmashubhAnA.n cha neha nAsho.asti karmaNAm . prApya prApya tu pachyante kShetra.n kShetraM tathA tathA .. 1..\\ yathA prasUyamAnastu phalI dadyAtphalaM bahu . tathA syAdvipulaM puNya.n shuddhena manasA kR^itam .. 2..\\ pApa.n chApi tathaiva syAtpApena manasA kR^itam . purodhAya mano hIha karmaNyAtmA pravartate .. 3..\\ yathA katma samAdiShTa.n kAmamanyusamAvR^itaH . naro garbhaM pravishati tachchApi shR^iNu chottaram .. 4..\\ shukra.n shoNitasa.nsR^iShTaM striyA garbhAshaya.n gatam . kShetra.n karmajamApnoti shubha.n vA yadi vAshubham .. 5..\\ saukShmyAdavyaktabhAvAchcha na sa kva chana sajjate . samprApya brahmaNaH kAya.n tasmAttadbrahma shAshvatam . tadbIja.n sarvabhUtAnA.n tena jIvanti jantavaH .. 6..\\ sa jIvaH sarvagAtrANi garbhasyAvishya bhAgashaH . dadhAti chetasA sadyaH prANasthAneShvavasthitaH . tataH spandayate.a~NgAni sa garbhashchetanAnvitaH .. 7..\\ yathA hi lohaniShyando niShikto bimbavigraham . upaiti tadvajjAnIhi garbhe jIva praveshanam .. 8..\\ lohapiNDa.n yathA vahniH pravishatyabhitApayan . tathA tvamapi jAnIhi garbhe jIvopapAdanam .. 9..\\ yathA cha dIpaH sharaNa.n dIpyamAnaH prakAshayet . evameva sharIrANi prakAshayati chetanA .. 10..\\ yadyachcha kurute karma shubha.n vA yadi vAshubham . pUrvadehakR^ita.n sarvamavashyamupabhujyate .. 11..\\ tatastatkShIyate chaiva punashchAnyatprachIyate . yAvattanmokShayogastha.n dharmaM naivAvabudhyate .. 12..\\ tatra dharmaM pravakShyAmi sukhI bhavati yena vai . AvartamAno jAtIShu tathAnyonyAsu sattama .. 13..\\ dAna.n vrataM brahmacharyaM yathoktavratadhAraNam . damaH prashAntatA chaiva bhUtAnA.n chAnukampanam .. 14..\\ sa.nyamashchAnR^isha.nsya.n cha parasvAdAna varjanam . vyalIkAnAmakaraNaM bhUtAnA.n yatra sA bhuvi .. 15..\\ mAtApitroshcha shushrUShA devatAtithipUjanam . guru pUjA ghR^iNA shauchaM nityamindriyasa.nyamaH .. 16..\\ pravartana.n shubhAnA.n cha tatsatAM vR^ittamuchyate . tato dharmaH prabhavati yaH prajAH pAti shAshvatIH .. 17..\\ eva.n satsu sadA pashyettatra hyeShA dhruvA sthitiH . AchAro dharmamAchaShTe yasminsanto vyavasthitAH .. 18..\\ teShu taddharmanikShipta.n yaH sa dharmaH sanAtanaH . yasta.n samabhipadyeta na sa durgatimApnuyAt .. 19..\\ ato niyamyate lokaH pramuhya dharmavartmasu . yastu yogI cha muktashcha sa etebhyo vishiShyate .. 20..\\ vartamAnasya dharmeNa puruShasya yathAtathA . sa.nsAratAraNa.n hyasya kAlena mahatA bhavet .. 21..\\ evaM pUrvakR^ita.n karma sarvo janturniShevate . sarva.n tatkAraNa.n yena nikR^ito.ayamihAgataH .. 22..\\ sharIragrahaNa.n chAsya kena pUrvaM prakalpitam . ityeva.n saMshayo loke tachcha vakShyAmyataH param .. 23..\\ sharIramAtmanaH kR^itvA sarvabhUtapitAmahaH . trailokyamasR^ijadbrahmA kR^itsna.n sthAvaraja~Ngamam .. 24..\\ tataH pradhAnamasR^ijachchetanA sA sharIriNAm . yayA sarvamida.n vyAptaM yAM loke paramAM viduH .. 25..\\ iha tatkSharamityuktaM para.n tvamR^itamakSharam . trayANAM mithuna.n sarvamekaikasya pR^ithakpR^ithak .. 26..\\ asR^ijatsarvabhUtAni pUrvasR^iShTaH prajApatiH . sthAvarANi cha bhUtAni ityeShA paurvikI shrutiH .. 27..\\ tasya kAlaparImANamakarotsa pitAmahaH . bhUteShu parivR^itti.n cha punarAvR^ittimeva cha .. 28..\\ yathAtra kashchinmedhAvI dR^iShTAtmA pUrvajanmani . yatpravakShyAmi tatsarva.n yathAvadupapadyate .. 29..\\ sukhaduHkhe sadA samyaganitye yaH prapashyati . kAya.n chAmedhya sa~NghAta.n vinAshaM karma sa.nhitam .. 30..\\ yachcha ki.n chitsukhaM tachcha sarvaM duHkhamiti smaran . sa.nsArasAgara.n ghoraM tariShyati sudustaram .. 31..\\ jAtI maraNarogaishcha samAviShTaH pradhAnavit . chetanAvatsu chaitanya.n samaM bhUteShu pashyati .. 32..\\ nirvidyate tataH kR^itsnaM mArgamANaH paraM padam . tasyopadesha.n vakShyAmi yAthAtathyena sattama .. 33..\\ shAshvatasyAvyayasyAtha padasya GYAnamuttamam . prochyamAnaM mayA vipra nibodhedamasheShataH .. 34..\\ \medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 19} br yaH syAdekAyane lInastUShNI.n kiM chidachintayan . pUrvaM pUrvaM parityajya sa nirArambhako bhavet .. 1..\\ sarvamitraH sarvasahaH samarakto jitendriyaH . vyapetabhayamanyushcha kAmahA muchyate naraH .. 2..\\ AtmavatsarvabhUteShu yashcharenniyataH shuchiH . amAnI nirabhImAnaH sarvato mukta eva saH .. 3..\\ jIvitaM maraNa.n chobhe sukhaduHkhe tathaiva cha . lAbhAlAbhe priya dveShye yaH samaH sa cha muchyate .. 4..\\ na kasya chitspR^ihayate nAvajAnAti ki.n chana . nirdvandvo vItarAgAtmA sarvato mukta eva saH .. 5..\\ anamitro.atha nirbandhuranapatyashcha yaH kva chit . tyaktadharmArthakAmashcha nirAkA~NkShI sa muchyate .. 6..\\ naiva dharmI na chAdharmI pUrvopachitahA cha yaH . dhAtukShayaprashAntAtmA nirdvandvaH sa vimuchyate .. 7..\\ akarmA chAvikA~NkShashcha pashya~njagadashAshvatam . asvasthamavashaM nitya.n janma sa.nsAramohitam .. 8..\\ vairAgya buddhiH satata.n tApadoShavyapekShakaH . AtmabandhavinirmokSha.n sa karotyachirAdiva .. 9..\\ agandha rasamasparshamashabdamaparigraham . arUpamanabhiGYeya.n dR^iShTvAtmAna.n vimuchyate .. 10..\\ pa~ncha bhUtaguNairhInamamUrti madalepakam . aguNa.n guNabhoktAra.n yaH pashyati sa muchyate .. 11..\\ vihAya sarvasa~NkalpAnbuddhyA shArIra mAnasAn . shanairnirvANamApnoti nirindhana ivAnalaH .. 12..\\ vimuktaH sarvasa.nskAraistato brahma sanAtanam . paramApnoti saMshAntamachala.n divyamakSharam .. 13..\\ ataH paraM pravakShyAmi yogashAstramanuttamam . yajGYAtvA siddhamAtmAna.n loke pashyanti yoginaH .. 14..\\ tasyopadeshaM pashyAmi yathAvattannibodha me . yairdvAraishchArayannityaM pashyatyAtmAnamAtmani .. 15..\\ indriyANi tu sa.nhR^itya mana Atmani dhArayet . tIvra.n taptvA tapaH pUrvaM tato yoktumupakramet .. 16..\\ tapasvI tyaktasa~Nkalpo dambhAha~NkAravarjitaH . manIShI manasA vipraH pashyatyAtmAnamAtmani .. 17..\\ sa chechchhaknotyaya.n sAdhuryoktumAtmAnamAtmani . tata ekAntashIlaH sa pashyatyAtmAnamAtmani .. 18..\\ sa.nyataH satata.n yukta AtmavAnvijitendriyaH . tathAyamAtmanAtmAna.n sAdhu yuktaH prapashyati .. 19..\\ yathA hi puruShaH svapne dR^iShTvA pashyatyasAviti . tathArUpamivAtmAna.n sAdhu yuktaH prapashyati .. 20..\\ iShIkA.n vA yathA mu~njAtkashchinnirhR^itya darshayet . yogI niShkR^iShTamAtmAna.n yathA sampashyate tanau .. 21..\\ mu~nja.n sharIra.n tasyAhuriShIkAmAtmani shritAm . etannidarshanaM prokta.n yogavidbhiranuttamam .. 22..\\ yadA hi yuktamAtmAna.n samyakpashyati dehabhR^it . tadAsya neshate kashchittrailokyasyApi yaH prabhuH .. 23..\\ anyonyAshchaiva tanavo yatheShTaM pratipadyate . vinivR^itya jarAmR^ityU na hR^iShyati na shochati .. 24..\\ devAnAmapi devatva.n yuktaH kArayate vashI . brahma chAvyayamApnoti hitvA dehamashAshvatam .. 25..\\ vinashyatShvapi lokeShu na bhaya.n tasya jAyate . klishyamAneShu bhUteShu na sa klishyati kena chit .. 26..\\ duHkhashokamayairghoraiH sa~Ngasneha samudbhavaiH . na vichAlyeta yuktAtmA nispR^ihaH shAntamAnasaH .. 27..\\ naina.n shastrANi vidhyante na mR^ityushchAsya vidyate . nAtaH sukhatara.n kiM chilloke kva chana vidyate .. 28..\\ samyagyuktvA yadAtmAnamAtmayeva prapashyati . tadaiva na spR^ihayate sAkShAdapi shatakratoH .. 29..\\ nirvedastu na gantavyo yu~njAnena katha.n chana . yogamekAntashIlastu yathA yu~njIta tachchhR^iNu .. 30..\\ dR^iShTapUrvA disha.n chintya yasminsaMnivasetpure . purasyAbhyantare tasya manashchAyaM na bAhyataH .. 31..\\ purasyAbhyantare tiShThanyasminnAvasathe vaset . tasminnAvasathe dhArya.n sa bAhyAbhyantaraM manaH .. 32..\\ prachintyAvasatha.n kR^itsna.n yasminkAye.avatiShThate . tasminkAye manashchAryaM na katha.n chana bAhyataH .. 33..\\ saMniyamyendriyagrAmaM nirghoShe nirjane vane . kAyamabhyantara.n kR^itsnamekAgraH parichintayet .. 34..\\ dantA.nstAlu cha jihvA.n cha galaM grIvAM tathaiva cha . hR^idaya.n chintayechchApi tathA hR^idayabandhanam .. 35..\\ ityuktaH sa mayA shiShyo medhAvI madhusUdana . paprachchha punarevemaM mokShadharma.n sudurvacham .. 36..\\ bhuktaM bhukta.n kathamidamannaM koShThe vipachyate . katha.n rasatvaM vrajati shoNita.n jAyate katham . tathA mA.nsa.n cha medashcha snAyvasthIni cha poShati .. 37..\\ kathametAni sarvANi sharIrANi sharIriNAm . vardhante vardhamAnasya vardhate cha kathaM balam . nirojasAM niShkramaNaM malAnA.n cha pR^ithakpR^ithak .. 38..\\ kuto vAyaM prashvasiti uchchhvasityapi vA punaH . ka.n cha deshamadhiShThAya tiShThatyAtmAyamAtmani .. 39..\\ jIvaH kAya.n vahati chechcheShTayAnaH kalevaram . ki.n varNa.n kIdR^ishaM chaiva niveshayati vai manaH . yAthAtathyena bhagavanvaktumarhasi me.anagha .. 40..\\ iti samparipR^iShTo.aha.n tena vipreNa mAdhava . pratyabruvaM mahAbAho yathA shrutamarindama .. 41..\\ yathA svakoShThe prakShipya koShThaM bhANDa manA bhavet . tathA svakAye prakShipya mano dvArairanishchalaiH . AtmAna.n tatra mArgeta pramAdaM parivarjayet .. 42..\\ eva.n satatamudyuktaH prItAtmA nachirAdiva . AsAdayati tadbrahma yaddR^iShTvA syAtpradhAnavit .. 43..\\ na tvasau chakShuShA grAhyo na cha sarvairapIndriyaiH . manasaiva pradIpena mahAnAtmani dR^ishyate .. 44..\\ sarvataH pANipAda.n ta.n sarvato.akShishiromukham . jIvo niShkrAntamAtmAna.n sharIrAtsamprapashyati .. 45..\\ sa tadutsR^ijya deha.n sva.n dhArayanbrahma kevalam . AtmAnamAlokayati manasA prahasanniva .. 46..\\ ida.n sarvarahasya.n te mayoktaM dvijasattama . ApR^ichchhe sAdhayiShyAmi gachchha shiShyayathAsukham .. 47..\\ ityuktaH sa tadA kR^iShNa mayA shiShyo mahAtapAH . agachchhata yathAkAmaM brAhmaNashchhinnasaMshayaH .. 48..\\ vaa ityuktvA sa tadA vAkyaM mAM pArtha dvijapu~NgavaH . mokShadharmAshritaH samyaktatraivAntaradhIyata .. 49..\\ kachchidetattvayA pArtha shrutamekAgrachetasA . tadApi hi rathasthastva.n shrutavAnetadeva hi .. 50..\\ naitatpArtha suviGYeya.n vyAmishreNeti me matiH . nareNAkR^ita sa~nj~nena vidagdhenAkR^itAtmanA .. 51..\\ surahasyamidaM prokta.n devAnAM bharatarShabha . kachchinneda.n shrutaM pArtha martyenAnyena kena chit .. 52..\\ na hyetachchhrotumarho.anyo manuShyastvAmR^ite.anagha . naitadadya suviGYeya.n vyAmishreNAntarAtmanA .. 53..\\ kriyAvadbhirhi kaunteya devalokaH samAvR^itaH . na chaitadiShTa.n devAnAM martyai rUpanivartanam .. 54..\\ parA hi sA gatiH pArtha yattadbrahma sanAtanam . yatrAmR^itatvaM prApnoti tyaktvA duHkha.n sadA sukhI .. 55..\\ eva.n hi dharmamAsthAya yo.api syuH pApayonayaH . striyo vaishyAstathA shUdrAste.api yAnti parA.n gatim .. 56..\\ kiM punarbrAhmaNAH pArtha kShatriyA vA bahushrutAH . svadharmaratayo nityaM brahmalokaparAyaNAH .. 57..\\ hetumachchaitaduddiShTamupAyAshchAsya sAdhane . siddheH phala.n cha mokShashcha duHkhasya cha vinirNayaH . ataH para.n sukha.n tvanyatkiM nu syAdbharatarShabha .. 58..\\ shrutavA~nshraddadhAnashcha parAkrAntashcha pANDava . yaH parityajate martyo lokatantramasAravat . etairupAyaiH sa kShipraM parA.n gatimavApnuyAt .. 59..\\ etAvadeva vaktavyaM nAto bhUyo.asti ki.n chana . ShaNmAsAnnityayuktasya yogaH pArtha pravartate .. 60..\\ \medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 20} vaa atrApyudAharantImamitihAsaM purAtanam . dampatyoH pArtha sa.nvAdamabhayaM nAma nAmataH .. 1..\\ brAhmaNI brAhmaNa.n kaM chijGYAnaviGYAnapAragam . dR^iShTvA vivikta AsInaM bhAryA bhartAramabravIt .. 2..\\ kaM nu loka.n gamiShyAmi tvAmahaM patimAshritA . nyastakarmANamAsIna.n kInAshamavichakShaNam .. 3..\\ bhAryAH patikR^itA.NllokAnApnuvantIti naH shrutam . tvAmahaM patimAsAdya kA.n gamiShyAmi vai gatim .. 4..\\ evamuktaH sa shAntAtmA tAmuvAcha hasanniva . subhage nAbhyasUyAmi vAkyasyAsya tavAnaghe .. 5..\\ grAhya.n dR^ishyaM cha shrAvyaM cha yadidaM karma vidyate . etadeva vyavasyanti karma karmeti karmiNaH .. 6..\\ mohameva niyachchhanti karmaNA GYAnavarjitAH . naiShkarmyaM na cha loke.asminmaurtamityupalabhyate .. 7..\\ karmaNA manasA vAchA shubha.n vA yadi vAshubham . janmAdi mUrti bhedAnA.n karma bhUteShu vartate .. 8..\\ rakShobhirvadhyamAneShu dR^ishyadravyeShu karmasu . AtmasthamAtmanA tena dR^iShTamAyatanaM mayA .. 9..\\ yatra tadbrahma nirdvandva.n yatra somaH sahAgninA . vyavAya.n kurute nityaM dhIro bhUtAni dhArayan .. 10..\\ yatra brahmAdayo yuktAstadakSharamupAsate . vidvA.nsaH suvratA yatra shAntAtmAno jitendriyAH .. 11..\\ ghrANena na tadAghreyaM na tadAdyamcha jihvayA . sparshena cha na tatspR^ishyaM manasA tveva gamyate .. 12..\\ chakShuShA na viShahya.n cha yatkiM chichchhravaNAtparam . agandhamarasa sparshamarUpAshabdamavyayam .. 13..\\ yataH pravartate tantra.n yatra cha pratitiShThati . prANo.apAnaH samAnashcha vyAnashchodAna eva cha .. 14..\\ tata eva pravartante tameva pravishanti cha . samAnavyAnayormadhye prANApAnau vicheratuH .. 15..\\ tasminsupte pralIyete samAno vyAna eva cha . apAna prANayormadhye udAno vyApya tiShThati . tasmAchchhayAnaM puruShaM prANApAnau na mu~nchataH .. 16..\\ prANAnAyamyate yena tadudAnaM prachakShate . tasmAttapo vyavasyanti tadbhavaM brahmavAdinaH .. 17..\\ teShAmanyonyabhakShANA.n sarveShA.n deva chAriNAm . agnirvaishvAnaro madhye saptadhA vihito.antarA .. 18..\\ ghrANa.n jihvA cha chakShushcha tvakcha shrotraM cha pa~nchamam . mano buddhishcha saptaitA jihvA vaishvAnarArchiShaH .. 19..\\ ghreyaM peya.n cha dR^ishyaM cha spR^ishya.n shravyaM tathaiva cha . mantavyamatha boddhavya.n tAH sapta samidho mama .. 20..\\ ghrAtA bhakShayitA draShTA spraShTA shrotA cha pa~nchamaH . mantA boddhA cha saptaite bhavanti paramartvijaH .. 21..\\ ghreye peye cha deshye cha spR^ishye shravye tathaiva cha . havIMShyagniShu hotAraH saptadhA sapta saptasu . samyakprakShipya vidvA.nso janayanti svayoniShu .. 22..\\ pR^ithivI vAyurAkAshamApo jyotishcha pa~nchamam . mano buddhishcha saptaita yonirityeva shabditAH .. 23..\\ havirbhUtA guNAH sarve pravishantyagnijaM mukham . antarvAsamuShitvA cha jAyante svAsu yoniShu . tatraiva cha nirudhyante pralaye bhUtabhAvane .. 24..\\ tataH sa~njAyate gandhastataH sa~njAyate rasaH . tataH sa~njAyate rUpa.n tataH sparsho.abhijAyate .. 25..\\ tataH sa~njAyate shabdaH saMshayastatra jAyate . tataH sa~njAyate niShThA janmaitatsaptadhA viduH .. 26..\\ anenaiva prakAreNa pragR^ihItaM purAtanaiH . pUrNAhutibhirApUrNAste.abhipUryanti tejasA .. 27..\\ \medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 21} br atrApyudAharantImamitihAsaM purAtanam . nibodha dasha hotR^INA.n vidhAnamiha yAdR^isham .. 1..\\ sarvamevAtra viGYeya.n chitta.n GYAnamavekShate . retaH sharIrabhR^itkAye viGYAtA tu sharIrabhR^it .. 2..\\ sharIrabhR^idgArhapatyastasmAdanyaH praNIyate . tatashchAhavanIyastu tasminsa~NkShipyate haviH .. 3..\\ tato vAchaspatirjaGYe samAnaH paryavekShate . rUpaM bhavati vai vyakta.n tadanudravate manaH .. 4..\\ braahmanii kasmAdvAgabhavatpUrva.n kasmAtpashchAnmano.abhavat . manasA chintita.n vAkyaM yadA samabhipadyate .. 5..\\ kena viGYAnayogena matishchitta.n samAsthitA . samunnItA nAdhyagachchhatko vainAM pratiShedhati .. 6..\\ br tAmapAnaH patirbhUtvA tasmAtpreShyatyapAnatAm . tAM matiM manasaH prAhurmanastasmAdavekShate .. 7..\\ prashna.n tu vAnmanasormA.n yasmAttvamanupR^ichchhasi . tasmAtte vartayiShyAmi tayoreva samAhvayam .. 8..\\ ubhe vAnmanasI gatvA bhUtAtmAnamapR^ichchhatAm . AvayoH shreShThamAchakShva chhindhi nau saMshaya.n vibho .. 9..\\ mana ityeva bhagavA.nstadA prAha sarasvatIm . aha.n vai kAmadhuktubhyamiti taM prAha vAgatha .. 10..\\ sthAvara.n ja~NgamaM chaiva viddhyubhe manasI mama . sthAvaraM matsakAshe vai ja~Ngama.n viShaye tava .. 11..\\ yastu te viShaya.n gachchhenmantro varNaH svaro.api vA . tanmano ja~NgamaM nAma tasmAdasi garIyasI .. 12..\\ yasmAdasi cha mA vochaH svayamabhyetya shobhane . tasmAduchchhvAsamAsAdya na vakShyasi sarasvati .. 13..\\ prANApAnAntare devI vAgvai nitya.n sma tiShThati . preryamANA mahAbhAge vinA prANamapAnatI . prajApatimupAdhAvatprasIda bhagavanniti .. 14..\\ tataH prANaH prAdurabhUdvAchamApyAyayanpunaH . tamAduchchhvAsamAsAdya na vAgvadati karhi chit .. 15..\\ ghoShiNI jAtanirghoShA nityameva pravartate . tayorapi cha ghoShiNyornirghoShaiva garIyasI .. 16..\\ gauriva prasravatyeShA rasamuttamashAlinI . satata.n syandate hyeShA shAshvataM brahmavAdinI .. 17..\\ divyAdivya prabhAvena bhAratI gauH shuchismite . etayorantaraM pashya sUkShmayoH syandamAnayoH .. 18..\\ anutpanneShu vAkyeShu chodyamAnA sisR^ikShayA . kiM nu pUrva.n tato devI vyAjahAra sarasvatI .. 19..\\ prANena yA sambhavate sharIre prANAdapAnampratipadyate cha . udAna bhUtA cha visR^ijya dehaM vyAnena sarva.n divamAvR^iNoti .. 20..\\ tataH samAne pratitiShThatIha ityeva pUrvaM prajajalpa chApi . tasmAnmanaH sthAvaratvAdvishiShTaM tathA devI ja~NgamatvAdvishiShTA .. 21..\\ \medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 22} br atrApyudAharantImamitihAsaM purAtanam . subhage sapta hotR^INA.n vidhAnamiha yAdR^isham .. 1..\\ ghrANa.n chakShushcha jihvA cha tvakshrotraM chaiva pa~nchamam . mano buddhishcha saptaite hotAraH pR^ithagAshritAH .. 2..\\ sUkShme.avakAshe santaste na pashyantItaretaram . etAnvai sapta hotR^I.nstva.n svabhAvAdviddhi shobhane .. 3..\\ braahmanii sUkShme.avakAshe santaste kathaM nAnyonya darshinaH . katha.n svabhAvA bhagavannetadAchakShva me vibho .. 4..\\ br guNAGYAnamaviGYAna.n guNi GYAnamabhiGYatA . parasparaguNAnete na vijAnanti karhi chit .. 5..\\ jihvA chakShustathA shrotra.n tvanmano buddhireva cha . na gandhAnadhigachchhanti ghrANastAnadhigachchhati .. 6..\\ ghrANa.n chakShustathA shrotraM tvanmano buddhireva cha . na rasAnadhigachchhanti jihvA tAnadighachchhati .. 7..\\ ghrANa.n jihvA tathA shrotraM tvanmano buddhireva cha . na rUpANyadhigachchhanti chakShustAnyadhigachchhati .. 8..\\ ghrANa.n jihvA cha chakShushcha shrotraM buddhirmanastathA . na sparshAnadhigachchhanti tvakcha tAnadhigachchhati .. 9..\\ ghrANa.n jihvA cha chakShush cha tvanmano buddhireva cha . na shabdAnadhigachchhanti shrotra.n tAnadhigachchhati .. 10..\\ ghrANa.n jihvA cha chakShushcha tvakshrotraM buddhireva cha . saMshayAnnAdhigachchhanti manastAnadhigachchhati .. 11..\\ ghrANa.n jihvA cha chakShushcha tvakshrotraM mana eva cha . na niShThAmadhigachchhanti buddhistAm adhigachchhati .. 12..\\ atrApyudAharantImamitihAsaM purAtanam . indriyANA.n cha sa.nvAdaM manasashchaiva bhAmini .. 13..\\ manas na ghrAti mAmR^ite ghrANa.n rasa.n jihvA na budhyate . rUpa.n chakShurna gR^ihNAti tvaksparshaM nAvabudhyate .. 14..\\ na shrotraM budhyate shabdaM mayA hIna.n kathaM chana . pravara.n sarvabhUtAnAmahamasmi sanAtanam .. 15..\\ agArANIva shUnyAni shAntArchiSha ivAgnayaH . indriyANi na bhAsante mayA hInAni nityashaH .. 16..\\ kAShThAnIvArdra shuShkANi yatamAnairapIndriyaiH . guNArthAnnAdhigachchhanti mAmR^ite sarvajantavaH .. 17..\\ indriyaani evametadbhavetsatya.n yathaitanmanyate bhavAn . R^ite.asmAnasmadarthA.nstu bhogAnbhu~Nkte bhavAnyadi .. 18..\\ yadyasmAsu pralIneShu tarpaNaM prANadhAraNam . bhogAnbhu~Nkte rasAnbhu~Nkte yathaitanmanyate tathA .. 19..\\ atha vAsmAsu lIneShu tiShThatsu viShayeShu cha . yadi sa~NkalpamAtreNa bhu~Nkte bhogAnyathArthavat .. 20..\\ atha chenmanyase siddhimasmadartheShu nityadA . ghrANena rUpamAdatsva rasamAdatsva chakShuShA .. 21..\\ shrotreNa gandhamAdatsva niShThAmAdatsva jihvayA . tvachA cha shabdamAdatsva buddhyA sparshamathApi cha .. 22..\\ balavanto hyaniyamA niyamA durbalIyasAm . bhogAnapUrvAnAdatsva nochchhiShTaM bhoktumarhasi .. 23..\\ yathA hi shiShyaH shAstAra.n shrutyarthamabhidhAvati . tataH shrutamupAdAya shrutArthamupatiShThati .. 24..\\ viShayAnevamasmAbhirdarshitAnabhimanyase . anAgatAnatItAMshcha svapne jAgaraNe tathA .. 25..\\ vaimanasya.n gatAnAM cha jantUnAmalpachetasAm . asmadarthe kR^ite kArye dR^ishyate prANadhAraNam .. 26..\\ bahUnapi hi sa~NkalpAnmatvA svapnAnupAsya cha . bubhukShayA pIDyamAno viShayAneva dhAvasi .. 27..\\ agAramadvAramiva pravishya sa~Nkalpabhogo viShayAnavindan . prANakShaye shAntimupaiti nityaM dAru kShaye.agnirjvalito yathaiva .. 28..\\ kAma.n tu naH sveShu guNeShu sa~NgaH kAmacha nAnyonya guNopalabdhiH . asmAnR^ite nAsti tavopalabdhis tvAmapyR^ite.asmAnna bhajeta harShaH .. 29..\\ \medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 23} br atrApyudAharantImamitihAsaM purAtanam . subhage pa~ncha hotR^INA.n vidhAnamiha yAdR^isham .. 1..\\ prANApAnAvudAnashcha samAno vyAna eva cha . pa~ncha hotR^InathaitAnvai paraM bhAva.n vidurbudhAH .. 2..\\ braahmanii svabhAvAtsapta hotAra iti te pUrvikA matiH . yathA vai pa~ncha hotAraH paro bhAvastathochyatAm .. 3..\\ br prANena sambhR^ito vAyurapAno jAyate tataH . apAne sambhR^ito vAyustato vyAnaH pravartate .. 4..\\ vyAnena sambhR^ito vAyustadodAnaH pravartate . udAne sambhR^ito vAyuH samAnaH sampravartate .. 5..\\ te.apR^ichchhanta purA gatvA pUrvajAtaM prajApatim . yo no jyeShThastamAchakShva sa naH shreShTho bhaviShyati .. 6..\\ brahmaa yasminpralIne pralaya.n vrajanti sarve prANAH prANabhR^itA.n sharIre . yasminprachIrNe cha punash charanti sa vai shreShTho gachchhata yatra kAmaH .. 7..\\ praana mayi pralIne pralaya.n vrajanti sarve prANAH prANabhR^itA.n sharIre . mayi prachIrNe cha punash charanti shreShTho hyahaM pashyata mAM pralInam .. 8..\\ braahmana prANaH pralIyata tataH punashcha prachachAra ha . samAnashchApyudAnashcha vacho.abrUtA.n tataH shubhe .. 9..\\ na tva.n sarvamidaM vyApya tiShThasIha yathA vayam . na tva.n shreShTho.asi naH prANa apAno hi vashe tava . prachachAra punaH prANastamapAno.abhyabhAShata .. 10..\\ mayi pralIne pralaya.n vrajanti sarve prANAH prANabhR^itA.n sharIre . mayi prachIrNe cha punash charanti shreShTho hyahaM pashyata mAM pralInam .. 11..\\ vyAnashcha tamudAnashcha bhAShamANamathochatuH . apAna na tva.n shreShTho.asi prANo hi vashagastava .. 12..\\ apAnaH prachachArAtha vyAnastaM punarabravIt . shreShTho.ahamasmi sarveShA.n shrUyatAM yena hetunA .. 13..\\ mayi pralIne pralaya.n vrajanti sarve prANAH prANabhR^itA.n sharIre . mayi prachIrNe cha punash charanti shreShTho hyahaM pashyata mAM pralInam .. 14..\\ prAlIyata tato vyAnaH punashcha prachachAra ha . prANApAnAvudAnashcha samAnash cha tamabruvan . na tva.n shreShTho.asi no vyAna samAno hi vashe tava .. 15..\\ prachachAra punarvyAnaH samAnaH punarabravIt . shreShTho.ahamasmi sarveShA.n shrUyatAM yena hetunA .. 16..\\ mayi pralIne pralaya.n vrajanti sarve prANAH prANabhR^itA.n sharIre . mayi prachIrNe cha punash charanti shreShTho hyahaM pashyata mAM pralInam .. 17..\\ tataH samAnaH prAlilye punashcha prachachAra ha . prANApAnAvudAnashcha vyAnash chaiva tamabruvan . samAnana tva.n shreShTho.asi vyAna eva vashe tava .. 18..\\ samAnaH prachachArAtha udAnastamuvAcha ha . shreShTho.ahamasmi sarveShA.n shrUyatAM yena hetunA .. 19..\\ mayi pralIne pralaya.n vrajanti sarve prANAH prANabhR^itA.n sharIre . mayi prachIrNe cha punash charanti shreShTho hyahaM pashyata mAM pralInam .. 20..\\ tataH prAlIyatodAnaH punashcha prachachAra ha . prANApAnau samAnashcha vyAnash chaiva tamabruvan . udAna na tva.n shreShTho.asi vyAna eva vashe tava .. 21..\\ tatastAnabravIdbrahmA samavetAnprajApatiH . sarve shreShThA na vA shreShThAH sarve chAnyonya dharmiNaH . sarve svaviShaye shreShThAH sarve chAnyonya rakShiNaH .. 22..\\ ekaH sthirashchAsthirashcha visheShAtpa~ncha vAyavaH . eka eva mamaivAtmA bahudhApyupachIyate .. 23..\\ parasparasya suhR^ido bhAvayantaH parasparam . svasti vrajata bhadra.n vo dhArayadhvaM parasparam .. 24..\\ \medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 24} braahmana atrApyudAharantImamitihAsaM purAtanam . nAradasya cha sa.nvAdamR^iSherdevamatasya cha .. 1..\\ devamata jantoH sa~njAyamAnasya kiM nu pUrvaM pravartate . prANo.apAnaH samAno vA vyAno vodAna eva cha .. 2..\\ naarada yenAya.n sR^ijyate jantustato.anyaH pUrvameti tam . prANadvandva.n cha viGYeyaM tiryagaM chordhvagaM cha yat .. 3..\\ d kenAya.n sR^ijyate jantuH kashchAnyaH pUrvameti tam . prANadvandva.n cha me brUhi tiryagUrdhvaM cha nishchayAt .. 4..\\ n sa~NkalpAjjAyate harShaH shabdAdapi cha jAyate . rasAtsa~njAyate chApi rUpAdapi cha jAyate .. 5..\\ sparshAtsa~njAyate chApi gandhAdapi cha jAyate . etadrUpamudAnasya harSho mithuna sambhavaH .. 6..\\ kAmAtsa~njAyate shukra.n kAmAtsa~njAyate rasaH . samAnavyAna janite sAmAnye shukrashoNite .. 7..\\ shukrAchchhoNita sa.nsR^iShTAtpUrvaM prANaH pravartate . prANena vikR^ite shukre tato.apAnaH pravartate .. 8..\\ prANApAnAvida.n dvandvamavAkchordhvaM cha gachchhataH . vyAnaH samAnashchaivobhau tiryagdvandvatvamuchyate .. 9..\\ agnirvai devatAH sarvA iti vedasya shAsanam . sa~njAyate brAhmaNeShu GYAnaM buddhisamanvitam .. 10..\\ tasya dhUmastamo rUpa.n rajo bhasma suretasaH . sattva.n sa~njAyate tasya yatra prakShipyate haviH .. 11..\\ AghArau samAno vyAnashcheti yaGYavido viduH . prANApAnAvAjyabhAgau tayormadhye hutAshanaH . etadrUpamudAnasya paramaM brAhmaNA viduH .. 12..\\ nirdvandvamiti yattvetattanme nigadataH shR^iNu .. 13..\\ ahorAtramida.n dvandvaM tayormadhye hutAshanaH . etadrUpamudAnasya paramaM brAhmaNA viduH .. 14..\\ ubhe chaivAyane dvandva.n tayormadhye hutAshanaH . etadrUpamudAnasya paramaM brAhmaNA viduH .. 15..\\ ubhe satyAnR^ite dvandva.n tayormadhye hutAshanaH . etadrUpamudAnasya paramaM brAhmaNA viduH .. 16..\\ ubhe shubhAshubhe dvandva.n tayormadhye hutAshanaH . etadrUpamudAnasya paramaM brAhmaNA viduH .. 17..\\ sachchAsachchaiva taddvandva.n tayormadhye hutAshanaH . etadrUpamudAnasya paramaM brAhmaNA viduH .. 18..\\ prathama.n samAno vyAno vyasyate karma tena tat . tR^itIya.n tu samAnena punareva vyavasyate .. 19..\\ shAntyartha.n vAmadeva.n cha shAntirbrahma sanAtanam . etadrUpamudAnasya paramaM brAhmaNA viduH .. 20..\\ \medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 25} braahmana atrApyudAharantImamitihAsaM purAtanam . chAturhotra vidhAnasya vidhAnamiha yAdR^isham .. 1..\\ tasya sarvasya vidhivadvidhAnamupadekShyate . shR^iNu me gadato bhadre rahasyamidamuttamam .. 2..\\ karaNa.n karma kartA cha mokSha ityeva bhAmini . chatvAra ete hotAro yairida.n jagadAvR^itam .. 3..\\ hotR^INA.n sAdhana.n chaiva shR^iNu sarvamasheShataH . ghrANa.n jihvA cha chakShushcha tvakcha shrotraM cha pa~nchamam . mano buddhishcha saptaite viGYeyA guNahetavaH .. 4..\\ gandho rasashcha rUpa.n cha shabdaH sparshashcha pa~nchamaH . mantavyamatha boddhavya.n saptaite karmahetavaH .. 5..\\ ghrAtA bhakShayitA draShTA spraShTA shrotA cha pa~nchamaH . mantA boddhA cha saptaite viGYeyAH kartR^ihetavaH .. 6..\\ svaguNaM bhakShayantyete guNavantaH shubhAshubham . aha.n cha nirguNo.atreti saptaite mokShahetavaH .. 7..\\ viduShAM budhyamAnAnA.n svaM svasthAnaM yathAvidhi . guNAste devatA bhUtAH satataM bhu~njate haviH .. 8..\\ adanhyavidvAnannAni mamatvenopapadyate . AtmArthaM pAchayannityaM mamatvenopahanyate .. 9..\\ abhakShya bhakShaNa.n chaiva madya pAnaM cha hanti tam . sa chAnna.n hanti tachchAnnaM sa hatvA hanyate budhaH .. 10..\\ attA hyannamida.n vidvAnpunarjanayatIshvaraH . sa chAnnAjjAyate tasminsUkShmo nAma vyatikramaH .. 11..\\ manasA gamyate yachcha yachcha vAchA nirudhyate . shrotreNa shrUyate yachcha chakShuShA yachcha dR^ishyate .. 12..\\ sparshena spR^ishyate yachcha ghrANena ghrAyate cha yat . manaHShaShThAni sa.nyamya havIMShyetAni sarvashaH .. 13..\\ guNavatpAvako mahya.n dIpyate havyavAhanaH . yogayaGYaH pravR^itto me GYAnabrahma manodbhavaH . prANastotro.apAna shastraH sarvatyAgasu dakShiNaH .. 14..\\ karmAnumantA brahmA me kartAdhvaryuH kR^itastutiH . kR^itaprashAstA tachchhAstramapavargo.asya dakShiNA .. 15..\\ R^ichashchApyatra sha.nsanti nArAyaNa vido janAH . nArAyaNAya devAya yadabadhnanpashUnpurA .. 16..\\ tatra sAmAni gAyanti tAni chAhurnidarshanam . devaM nArAyaNaM bhIru sarvAtmAnaM nibodha me .. 17..\\ \medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 26} br ekaH shAstA na dvitIyo.asti shAstA yathA niyukto.asmi tathA charAmi . hR^idyeSha tiShThanpuruShaH shAsti shAstA tenaiva yuktaH pravaNAdivodakam .. 1..\\ eko gururnAsti tato dvitIyo yo hR^ichchhayastamahamanubravImi . tenAnushiShTA guruNA sadaiva parAbhUtA dAnavAH sarva eva .. 2..\\ eko bandhurnAsti tato dvitIyo yo hR^ichchhayastamahamanubravImi . tenAnushiShTA bAndhavA bandhumantaH saptarShayaH sapta divi prabhAnti .. 3..\\ ekaH shrotA nAsti tato dvitIyo yo hR^ichchhayastamahamanubravImi . tasmingurau guru vAsaM niruShya shakro gataH sarvalokAmaratvam .. 4..\\ eko dveShTA nAsti tato dvitIyo yo hR^ichchhayastamahamanubravImi . tenAnushiShTA guruNA sadaiva lokadviShTAH pannagAH sarva eva .. 5..\\ atrApyudAharantImamitihAsaM purAtanam . prajApatau pannagAnA.n devarShINAM cha sa.nvidam .. 6..\\ devarShayashcha nAgAshcha asurAshcha prajApatim . paryapR^ichchhannupAsInAH shreyo naH prochyatAm iti .. 7..\\ teShAM provAcha bhagavA~nshreyaH samanupR^ichchhatAm . omityekAkSharaM brahma te shrutvA prAdravandishaH .. 8..\\ teShAM prAdravamANAnAmupadeshArthamAtmanaH . sarpANA.n dashane bhAvaH pravR^ittaH pUrvameva tu .. 9..\\ asurANAM pravR^ittastu dambhabhAvaH svabhAvajaH . dAna.n devA vyavasitA damameva maharShayaH .. 10..\\ eka.n shAstAramAsAdya shabdenaikena sa.nskR^itAH . nAnA vyavasitAH sarve sarpadevarShidAnavAH .. 11..\\ shR^iNotyayaM prochyamAna.n gR^ihNAti cha yathAtatham . pR^ichchhatastAvato bhUyo gururanyo.anumanyate .. 12..\\ tasya chAnumate karma tataH pashchAtpravartate . gururboddhA cha shatrushcha dveShTA cha hR^idi saMshritaH .. 13..\\ pApena vichara.Nlloke pApachArI bhavatyayam . shubhena vichara.Nlloke shubhachArI bhavatyuta .. 14..\\ kAmachArI tu kAmena ya indriyasukhe rataH . vratavArI sadaivaiSha ya indriyajaye rataH .. 15..\\ apetavratakarmA tu kevalaM brahmaNi shritaH . brahmabhUtashchara.Nlloke brahma chArI bhavatyayam .. 16..\\ brahmaiva samidhastasya brahmAgnirbrahma sa.nstaraH . Apo brahma gururbrahma sa brahmaNi samAhitaH .. 17..\\ etadetAdR^isha.n sUkShmaM brahmacharyaM vidurbudhAH . viditvA chAnvapadyanta kShetraGYenAnudarshinaH .. 18..\\ \medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 27} br sa~NkalpadaMsha mashaka.n shokaharShahimAtapam . mohAndha kAratimira.n lobhavyAla sarIsR^ipam .. 1..\\ viShayaikAtyayAdhvAna.n kAmakrodhavirodhakam . tadatItya mahAdurgaM praviShTo.asmi mahadvanam .. 2..\\ braahmanii kva tadvanaM mahAprAGYa ke vR^ikShAH saritashcha kAH . girayaH parvatAsh chaiva kiyatyadhvani tadvanam .. 3..\\ na tadasti pR^ithagbhAve ki.n chidanyattataH samam . na tadastyapR^ithagbhAve ki.n chiddUrataraM tataH .. 4..\\ tasmAddhrasvataraM nAsti na tato.asti bR^ihattaram . nAsti tasmAdduHkhataraM nAstyanyattatsama.n sukham .. 5..\\ na tatpravishya shochanti na prahR^iShyanti cha dvijAH . na cha bibhyati keShA.n chittebhyo bibhyati ke cha na .. 6..\\ tasminvane sapta mahAdrumAsh cha phalAni saptAtithayash cha sapta . saptAshramAH sapta samAdhayash cha dIkShAshcha saptaitadaraNyarUpam .. 7..\\ pa~ncha varNAni divyAni puShpANi cha phalAni cha . sR^ijantaH pAdapAstatra vyApya tiShThanti tadvanam .. 8..\\ suvarNAni dvivarNAni puShpANi cha phalAni cha . sR^ijantaH pAdapAstatra vyApya tiShThanti tadvanam .. 9..\\ chaturvarNANi divyAni puShpANi cha phalAni cha . sR^ijantaH pAdapAstatra vyApya tiShThanti tadvanam .. 10..\\ sha~NkarANitri varNAni puShpANi cha phalAni cha . sR^ijantaH pAdapAstatra vyApya tiShThanti tadvanam .. 11..\\ surabhINyekavarNAni puShpANi cha phalAnicha . sR^ijantaH pAdapAstatra vyApya tiShThanti tadvanam .. 12..\\ bahUnyavyaktavarNAni puShpANi cha phalAnicha . visR^ijantau mahAvR^ikShau tadvana.n vyApya tiShThataH .. 13..\\ eko hyagniH sumanA brAhmaNo.atra pa~nchendriyANi samidhashchAtra santi . tebhyo mokShAH sapta bhavanti dIkShA guNAH phalAnyatithayaH phalAshAH .. 14..\\ AtithyaM pratigR^ihNanti tatra saptamaharShayaH . architeShu pralIneShu teShvanyadrochate vanam .. 15..\\ pratiGYA vR^ikShamaphala.n shAntichchhAyA samanvitam . GYAnAshraya.n tR^iptitoyamantaH kShetraGYabhAskaram .. 16..\\ yo.adhigachchhanti tatsantasteShAM nAsti bhayaM punaH . Urdhva.n chAvAkcha tiryakcha tasya nAnto.adhigamyate .. 17..\\ sapta striyastatra vasanti sadyo avA~NmukhA bhAnumatyo janitryaH . Urdhva.n rasAnA.n dadate prajAbhyaH sarvAnyathA sarvamanityatA.n cha .. 18..\\ tatraiva pratitiShThanti punastatrodayanti cha . sapta saptarShayaH siddhA vasiShThapramukhAH saha .. 19..\\ yasho varcho bhagashchaiva vijayaH siddhitejasI . evamevAnuvartante sapta jyotIMShi bhAskaram .. 20..\\ girayaH parvatAshchaiva santi tatra samAsataH . nadyashcha sarito vArivahantyo brahma sambhavam .. 21..\\ nadInA.n sa~Ngamastatra vaitAnaH samupahvare . svAtma tR^iptA yato yAnti sAkShAddAntAH pitAmaham .. 22..\\ kR^ishAshAH suvratAshAshcha tapasA dagdhakilbiShAH . AtmanyAtmAnamAveshya brahmANa.n samupAsate .. 23..\\ R^ichamapyatra sha.nsanti vidyAraNyavido janAH . tadaraNyamabhipretya yathA dhIramajAyata .. 24..\\ etadetAdR^isha.n divyamaraNyaM brAhmaNA viduH . viditvA chAnvatiShThanta kShetraGYenAnudarshitam .. 25..\\ \medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 28} br gandhAnna jighrAmi rasAnna vedmi rUpaM na pashyAmi na cha spR^ishAmi . na chApi shabdAnvividhA~nshR^iNomi na chApi sa~Nkalpamupaimi ki.n chit .. 1..\\ arthAniShTAnkAmayate svabhAvaH sarvAndveShyAnpradviShate svabhAvaH . kAmadveShAvudbhavataH svabhAvAt prANApAnau jantu dehAnniveshya .. 2..\\ tebhyashchAnyA.nsteShvanityAMshcha bhAvAn bhUtAtmAna.n lakShayeyaM sharIre . tasmi.nstiShThannAsmi shakyaH katha.n chit kAmakrodhAbhyA.n jarayA mR^ityunA cha .. 3..\\ akAmayAnasya cha sarvakAmAn avidviShANasya cha sarvadoShAn . na me svabhAveShu bhavanti lepAs toyasya bindoriva puShkareShu .. 4..\\ nityasya chaitasya bhavanti nityA nirIkShamANasya bahUnsvabhAvAn . na sajjate karmasu bhogajAlaM divIva sUryasya mayUkhajAlam .. 5..\\ atrApyudAharantImamitihAsaM purAtanam . adhvaryu yati sa.nvAda.n taM nibodha yashasvini .. 6..\\ prokShyamANaM pashu.n dR^iShTvA yaGYakarmaNyathAbravIt . yatiradhvaryumAsIno hi.nseyamiti kutsayan .. 7..\\ tamadhvaryuH pratyuvAcha nAya.n chhAgo vinashyati . shreyasA yokShyate janturyadi shrutiriya.n tathA .. 8..\\ yo hyasya pArthivo bhAgaH pR^ithivI.n sa gamiShyati . yadasya vArija.n kiM chidapastatpratipadyate .. 9..\\ sUrya.n chakShurdishaH shrotre prANo.asya divameva cha . Agame vartamAnasya na me doSho.asti kash chana .. 10..\\ yati prANairviyoge chhAgasya yadi shreyaH prapashyasi . chhAgArthe vartate yaGYo bhavataH kiM prayojanam .. 11..\\ anu tvA manyatAM mAtA pitA bhrAtA sakhApi cha . mantrayasvainamunnIya paravanta.n visheShataH .. 12..\\ ya evamanumanyera.nstAnbhavAnpraShTumarhati . teShAmanumata.n shrutvA shakyA kartuM vichAraNA .. 13..\\ prANA apyasya chhAgasya prApitAste svayoniShu . sharIra.n kevala.n shiShTaM nishcheShTamiti me matiH .. 14..\\ indhanasya tu tulyena sharIreNa vichetasA . hi.nsA nirveShTu kAmAnAmindhanaM pashusa~nj~nitam .. 15..\\ ahi.nsA sarvadharmANAmiti vR^iddhAnushAsanam . yadahi.nsraM bhavetkarma tatkAryamiti vidmahe .. 16..\\ ahi.nseti pratiGYeya.n yadi vakShyAmyataH param . shakyaM bahuvidha.n vaktuM bhavataH kAryadUShaNam .. 17..\\ ahi.nsA sarvabhUtAnAM nityamasmAsu rochate . pratyakShataH sAdhayAmo na parokShamupAsmahe .. 18..\\ a bhUmergandhaguNAnbhu~NkShva pibasyApomayAnrasAn . jyotiShAM pashyase rUpa.n spR^ishasyanilajAnguNAn .. 19..\\ shR^iNoShyAkAshaja.n shabdaM manasA manyase matim . sarvANyetAni bhUtAni prANA iti cha manyase .. 20..\\ prANAdAne cha nityo.asi hi.nsAyA.n vartate bhavAn . nAsti cheShTA vinA hi.nsA.n ki.n vA tvaM manyase dvija .. 21..\\ y akShara.n cha kSharaM chaiva dvaidhI bhAvo.ayamAtmanaH . akShara.n tatra sadbhAvaH svabhAvaH kShara uchyate .. 22..\\ prANo jihvA manaH sattva.n svabhAvo rajasA saha . bhAvairetairvimuktasya nirdvandvasya nirAshiShaH .. 23..\\ samasya sarvabhUteShu nirmamasya jitAtmanaH . samantAtparimuktasya na bhaya.n vidyate kva chit .. 24..\\ a sadbhireveha sa.nvAsaH kAryo matimatA.n vara . bhavato hi mata.n shrutvA pratibhAti matirmama .. 25..\\ bhagavanbhagavadbuddhyA pratibuddho bravImyaham . mataM mantu.n kratuM kartuM nAparAdho.asti me dvija .. 26..\\ br upapattyA yatistUShNI.n vartamAnastataH param . adhvaryurapi nirmohaH prachachAra mahAmakhe .. 27..\\ evametAdR^ishaM mokSha.n susUkShmaM brAhmaNA viduH . viditvA chAnutiShThanti kShetraGYenAnudarshinA .. 28..\\ \medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 29} br atrApyudAharantImamitihAsaM purAtanam . kArtavIryasya sa.nvAda.n samudrasya cha bhAmini .. 1..\\ kArtavIryArjuno nAma rAjA bAhusahasravAn . yena sAgaraparyantA dhanuShA nirjitA mahI .. 2..\\ sa kadA chitsamudrAnte vicharanbaladarpitaH . avAkirachchharashataiH samudramiti naH shrutam .. 3..\\ ta.n samudro namaskR^itya kR^itA~njaliruvAcha ha . mA mu~ncha vIra nArAchAnbrUhi ki.n karavANi te .. 4..\\ madAshrayANi bhUtAni tvadvisR^iShTairmaheShubhiH . vadhyante rAjashArdUla tebhyo dehyabhaya.n vibho .. 5..\\ a matsamo yadi sa~NgrAme sharAsanadharaH kva chit . vidyate taM mamAchakShva yaH samAsIta mAM mR^idhe .. 6..\\ s maharShirjamadagniste yadi rAjanparishrutaH . tasya putrastavAtithya.n yathAvatkartumarhati .. 7..\\ tataH sa rAjA prayayau krodhena mahatA vR^itaH . sa tamAshramamAgamya ramamevAnvapadyata .. 8..\\ sa rAma pratikUlAni chakAra saha bandhubhiH . AyAsa.n janayAmAsa rAmasya cha mahAtmanaH .. 9..\\ tatastejaH prajajvAla rAjasyAmita tejasaH . pradahadripusainyAni tadA kamalalochane .. 10..\\ tataH parashumAdAya sa taM bAhusahasriNam . chichchheda sahasA rAmo bAhushAkhamiva drumam .. 11..\\ ta.n hataM patita.n dR^iShTvA sametAH sarvabAndhavAH . asInAdAya shaktIshcha bhArgavaM paryavArayan .. 12..\\ rAmo.api dhanurAdAya rathamAruhya sa tvaraH . visR^ija~nsharavarShANi vyadhamatpArthivaM balam .. 13..\\ tatastu kShatriyAH ke chijjamadagniM nihatya cha . vivishurgiridurgANi mR^igAH si.nhArditA iva .. 14..\\ teShA.n svavihita.n karma tadbhayAnnAnutiShThatAm . prajA vR^iShalatAM prAptA brAhmaNAnAmadarshanAt .. 15..\\ ta ete dramiDAH kAshAH puNDrAshcha shabaraiH saha . vR^iShalatvaM parigatA vyutthAnAtkShatradharmataH .. 16..\\ tatastu hatavIrAsu kShatriyAsu punaH punaH . dvijairutpAdita.n kShatraM jAmadagnyo nyakR^intata .. 17..\\ eva viMshatimedhAnte rAma.n vAgasharIriNI . divyA provAcha madhurA sarvalokaparishrutA .. 18..\\ rAma rAma nivartasva ka.n guNaM tAta pashyasi . kShatrabandhUnimAnprANairviprayojya punaH punaH .. 19..\\ tathaiva taM mahAtmAnamR^ichIkapramukhAstadA . pitAmahA mahAbhAga nivartasvetyathAbruvan .. 20..\\ piturvadhamamR^iShya.nstu rAmaH provAcha tAnR^iShIn . nArhantIha bhavanto mAM nivArayitumityuta .. 21..\\ pitarah nArhase kShatrabandhU.nstvaM nihantu.n jayatA.n vara . na hi yukta.n tvayA hantuM brAhmaNena satA nR^ipAn .. 22..\\ \medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 30} pitarah atrApyudAharantImamitihAsaM purAtanam . shrutvA cha tattathA kAryaM bhavatA dvijasattama .. 1..\\ alarko nAma rAjarShirabhavatsumahAtapAH . dharmaGYaH satyasandhashcha mahAtmA sumahAvrataH .. 2..\\ sa sAgarAntA.n dhanuShA vinirjitya mahImimAm . kR^itvA suduShkara.n karma manaH sUkShme samAdadhe .. 3..\\ sthitasya vR^ikShamUle.atha tasya chintA babhUva ha . utsR^ijya sumahadrAjya.n sUkShmaM prati mahAmate .. 4..\\ a manaso me bala.n jAtaM mano jitvA dhruvo jayaH . anyatra bANAnasyAmi shatrubhiH parivAritaH .. 5..\\ yadida.n chApalAnmUrteH sarvametachchikIrShati . manaH prati sutIkShNAgrAnahaM mokShyAmi sAyakAn .. 6..\\ manas neme bANAstariShyanti mAmalarka katha.n chana . tavaiva marma bhetsyanti bhinnamarmA mariShyasi .. 7..\\ anyAnbANAnsamIkShasva yaistvaM mA.n sUdayiShyasi . tachchhrutvA sa vichintyAtha tato vachanamabravIt .. 8..\\ a AghrAya subahUngandhA.nstAneva pratigR^idhyati . tasmAdghrANaM prati sharAnpratimokShyAmyaha.n shitAn .. 9..\\ ghraana neme bANAstariShyanti mAmalarka katha.n chana . tavaiva marma bhetsyanti bhinnamarmA mariShyasi .. 10..\\ anyAnbANAnsamIkShasva yaistvaM mA.n sUdayiShyasi . tachchhrutvA sa vichintyAtha tato vachanamabravIt .. 11..\\ a iya.n svAdUnrasAnbhuktvA tAneva pratigR^idhyati . tasmAjjihvAM prati sharAnpratimokShyAmyaha.n shitAn .. 12..\\ j neme bANAstariShyanti mAmalarka katha.n chana . tavaiva marma bhetsyanti bhinnamarmA mariShyasi .. 13..\\ anyAnbANAnsamIkShasva yaistvaM mA.n sUdayiShyasi . tachchhrutvA sa vichintyAtha tato vachanamabravIt .. 14..\\ a sR^iShTvA tvagvividhAnsparshA.nstAneva pratigR^idhyati . tasmAttvachaM pATayiShye vividhaiH ka~NkapatrabhiH .. 15..\\ tvach neme bANAstariShyanti mAmalarka katha.n chana . tavaiva marma bhetsyanti bhinnamarmA mariShyasi .. 16..\\ anyAnbANAnsamIkShasva yaistvaM mA.n sUdayiShyasi . tachchhrutvA sa vichintyAtha tato vachanamabravIt .. 17..\\ a shrutvA vai vividhA~nshabdA.nstAneva pratigR^idhyati . tasmAchchhrotraM prati sharAnpratimokShyAmyaha.n shitAn .. 18..\\ zrotra neme bANAstariShyanti mAmalarka katha.n chana . tavaiva marma bhetsyanti tato hAsyasi jIvitam .. 19..\\ anyAnbANAnsamIkShasva yaistvaM mA.n sUdayiShyasi . tachchhrutvA sa vichintyAtha tato vachanamabravIt .. 20..\\ a dR^iShTvA vai vividhAnbhAvA.nstAneva pratigR^idhyati . tasmAchchakShuH prati sharAnpratimokShyAmyaha.n shitAn .. 21..\\ ch neme bANAstariShyanti mAmAlarka katha.n chana . tavaiva marma bhetsyanti bhinnamarmA mariShyasi .. 22..\\ anyAnbANAnsamIkShasva yaistvaM mA.n sUdayiShyati . tachchhrutvA sa vichintyAtha tato vachanamabravIt .. 23..\\ a iyaM niShThA bahuvidhA praGYayA tvadhyavasyati . tasmAdbuddhiM prati sharAnpratimokShyAmyaha.n shitAn .. 24..\\ chaksus neme bANAstariShyanti mAmalarka katha.n chana . tavaiva marma bhetsyanti bhinnamarmA mariShyasi .. 25..\\ pitarah tato.alarkastapo ghoramAsthAyAtha suduShkaram . nAdhyagachchhatpara.n shaktyA bANameteShu saptasu . susamAhita chittAstu tato.achintayata prabhuH .. 26..\\ sa vichintya chira.n kAlamalarko dvijasattama . nAdhyagachchhatpara.n shreyo yogAnmatimatAM varaH .. 27..\\ sa ekAgraM manaH kR^itvA nishchalo yogamAsthitaH . indriyANi jaghAnAshu bANenaikena vIryavAn .. 28..\\ yogenAtmAnamAvishya sa.nsiddhiM paramA.n yayau . vismitashchApi rAjarShirimA.n gAthAM jagAda ha . aho kaShTa.n yadasmAbhiH pUrvaM rAjyamanuShThitam . iti pashchAnmayA GYAta.n yogAnnAsti paraM sukham .. 29..\\ iti tvamapi jAnIhi rAma mA kShatriyA~n jahi . tapo ghoramupAtiShTha tataH shreyo.abhipatsyase .. 30..\\ br ityuktaH sa tapo ghora.n jAmadagnyaH pitAmahaiH . AsthitaH sumahAbhAgo yayau siddhi.n cha durgamAm .. 31..\\ \medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 31} br trayo vai ripavo loke nava vai guNataH smR^itAH . harShaH stambho.abhimAnashcha trayaste sAttvikA guNAH .. 1..\\ shokaH krodho.atisa.nrambho rAjasAste guNAH smR^itAH . svapnastandrI cha mohashcha trayaste tAmasA guNAH .. 2..\\ etAnnikR^itya dhR^itimAnbANasandhairatandritaH . jetuM parAnutsahate prashAntAtmA jitendriyaH .. 3..\\ atra gAthAH kIrtayanti purAkalpavido janAH . ambarISheNa yA gItA rAGYA rAjyaM prashAsatA .. 4..\\ samudIrNeShu doSheShu vadhyamAneShu sAdhuShu . jagrAha tarasA rAjyamambarISha iti shrutiH .. 5..\\ sa nigR^ihya mahAdoShAnsAdhUnsamabhipUjya cha . jagAma mahatI.n siddhi.n gAthAM chemAM jagAda ha .. 6..\\ bhUyiShThaM me jitA doShA nihatAH sarvashatravaH . eko doSho.avashiShTastu vadhyaH sa na hato mayA .. 7..\\ yena yukto janturaya.n vaitR^iShNyaM nAdhigachchhati . tR^iShNArta iva nimnAni dhAvamAno na budhyate .. 8..\\ akAryamapi yeneha prayuktaH sevate naraH . ta.n lobhamasibhistIkShNairnikR^intantaM nikR^intata .. 9..\\ lobhAddhi jAyate tR^iShNA tatashchintA prasajyate . sa lipsamAno labhate bhUyiShTha.n rAjasAnguNAn .. 10..\\ sa tairguNaiH sa.nhatadehabandhanaH punaH punarjAyati karma chehate . janma kShaye bhinnavikIrNa dehaH punarmR^ityu.n gachchhati janmani sve .. 11..\\ tasmAdena.n samyagavekShya lobhaM nigR^ihya dhR^ityAtmani rAjyamichchhet . etadrAjyaM nAnyadastIti vidyAd yastvatra rAjA vijito mamaikaH .. 12..\\ iti rAGYAmbarISheNa gAthA gItA yashasvinA . AdhirAjyaM puraskR^itya lobhamekaM nikR^intatA .. 13..\\ \medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 32} br atrApyudAharantImamitihAsaM purAtanam . brAhmaNasya cha sa.nvAda.n janakasya cha bhAmini .. 1..\\ brAhmaNa.n janako rAjA sannaM kasmiMshchidAgame . viShaye me na vastavyamiti shiShTyarthamabravIt .. 2..\\ ityuktaH pratyuvAchAtha brAhmaNo rAjasattamam . AchakShva viShaya.n rAjanyAvA.nstava vashe sthitaH .. 3..\\ so.anyasya viShaye rAGYo vastumichchhAmyaha.n vibho . vachaste kartumichchhAmi yathAshAstraM mahIpate .. 4..\\ ityuktaH sa tadA rAjA brAhmaNena yashasvinA . muhuruShNa.n cha niHshvasya na sa taM pratyabhAShata .. 5..\\ tamAsIna.n dhyAyamAna.n rAjAnamamitaujasam . kashmala.n sahasAgachchhadbhAnumantamiva grahaH .. 6..\\ samAshvAsya tato rAjA vyapete kashmale tadA . tato muhUrtAdiva taM brAhmaNa.n vAkyamabravIt .. 7..\\ pitR^ipaitAmahe rAjye vashye janapade sati . viShayaM nAdhigachchhAmi vichinvanpR^ithivImimAm .. 8..\\ nAdhyagachchha.n yadA pR^ithvyAM mithilA mArgitA mayA . nAdhyagachchha.n yadA tasyAM svaprajA mArgitA mayA .. 9..\\ nAdhyagachchha.n yadA tAsu tadA me kashmalo.abhavat . tato me kashmalasyAnte matiH punarupasthitA .. 10..\\ tayA na viShayaM manye sarvo vA viShayo mama .. 11..\\ $ AtmApi chAyaM na mama sarvA vA pR^ithivI mama . uShyatA.n yAvadutsAho bhujyatAM yAvadiShyate .. 11..\\ pitR^ipaitAmahe rAjye vashye janapade sati . brUhi kAM buddhimAsthAya mamatva.n varjita.n tvayA .. 12..\\ kA.n vA buddhiM vinishchitya sarvo vai viShayastava . nAvaiShi viShaya.n yena sarvo vA viShayastava .. 13..\\ j antavanta ihArambhA viditA sarvakarmasu . nAdhyagachchhamaha.n yasmAnmamedamiti yadbhavet .. 14..\\ kasyedamiti kasya svamiti veda vachastathA . nAdhyagachchhamahaM buddhyA mamedamiti yadbhavet .. 15..\\ etAM buddhi.n vinishchitya mamatvaM varjitaM mayA . shR^iNu buddhi.n tu yA.n GYAtvA sarvatra viShayo mama .. 16..\\ nAhamAtmArthamichchhAmi gandhAnghrANagatAnapi . tasmAnme nirjitA bhUmirvashe tiShThati nityadA .. 17..\\ nAhamAtmArthamichchhAmi rasAnAsye.api vartataH . Apo me nirjitAstasmAdvashe tiShThanti nityadA .. 18..\\ nAhamAtmArthamichchhAmi rUpa.n jyotishcha chakShuShA . tasmAnme nirjita.n jyotirvashe tiShThati nityadA .. 19..\\ nAhamAtmArthamichchhAmi sparshA.nstvachi gatAsh cha ye . tasmAnme nirjito vAyurvashe tiShThati nityadA .. 20..\\ nAhamAtmArthamichchhAmi shabdA~nshrotragatAnapi . tasmAnme nirjitAH shabdA vashe tiShThanti nityadA .. 21..\\ nAhamAtmArthamichchhAmi mano nityaM mano.antare . mano me nirjita.n tasmAdvashe tiShThati nityadA .. 22..\\ devebhyashcha pitR^ibhyashcha bhUtebhyo.atithibhiH saha . ityartha.n sarva eveme samArambhA bhavanti vai .. 23..\\ tataH prahasya janakaM brAhmaNaH punarabravIt . tvajjiGYAsArthamadyeha viddhi mA.n dharmamAgatam .. 24..\\ tvamasya brahma nAbhasya buddhyArasyAnivartinaH . sattvanemi niruddhasya chakrasyaikaH pravartakaH .. 25..\\ \medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 33} br nAha.n tathA bhIru charAmi loke tathA tvaM mA.n tarkayase svabuddhyA . vipro.asmi mukto.asmi vanecharo.asmi gR^ihastha dharmA brahma chArI tathAsmi .. 1..\\ nAhamasmi yathA mA.n tvaM pashyase chakShuShA shubhe . mayA vyAptamida.n sarvaM yatki.n chijjagatI gatam .. 2..\\ ye ke chijjantavo loke ja~NgamAH sthAvarAsh cha ha . teShAM mAmantaka.n viddhi dArUNAmiva pAvakam .. 3..\\ rAjyaM pR^ithivyA.n sarvasyAmatha vApi triviShTape . tathA buddhiriya.n vetti buddhireva dhanaM mama .. 4..\\ ekaH panthA brAhmaNAnA.n yena gachchhanti tadvidaH . gR^iheShu vanavAseShu guru vAseShu bhikShuShu . li~NgairbahubhiravyagrairekA buddhirupAsyate .. 5..\\ nAnA li~NgAshramasthAnA.n yeShAM buddhiH shamAtmikA . te bhAvamekamAyAnti saritaH sAgara.n yathA .. 6..\\ buddhyAya.n gamyate mArgaH sharIreNa na gamyate . Adyantavanti karmANi sharIra.n karmabandhanam .. 7..\\ tasmAtte subhage nAsti paralokakR^itaM bhayam . madbhAvabhAvaniratA mamaivAtmAnameShyasi .. 8..\\ \medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 34} br nedamalpAtmanA shakya.n vedituM nAkR^itAtmanA . bahu chAlpa.n cha sa~NkShipta.n viplutaM cha mataM mama .. 1..\\ upAya.n tu mama brUhi yenaiShA labhyate matiH . tanmanye kAraNatama.n yata eShA pravartate .. 2..\\ br araNIM brAhmaNI.n viddhi gururasyottarAraNiH . tapaH shrute.abhimathnIto GYAnAgnirjAyate tataH .. 3..\\ braahmanii yadidaM brahmaNo li~Nga.n kShetraGYamiti sa~nj~nitam . grahItu.n yena tachchhakyaM lakShaNa.n tasya tatkva nu .. 4..\\ br ali~Ngo nirguNashchaiva kAraNaM nAsya vidyate . upAyameva vakShyAmi yena gR^ihyeta vA na vA .. 5..\\ samyagapyupadiShTashcha bhramarairiva lakShyate . karma buddhirabuddhitvAjGYAnali~NgairivAshritam .. 6..\\ ida.n kAryamidaM neti na mokSheShUpadishyate . pashyataH shR^iNvato buddhirAtmano yeShu jAyate .. 7..\\ yAvanta iha shakyera.nstAvato.aMshAnprakalpayet . vyaktAnavyaktarUpAMshcha shatasho.atha sahasrashaH .. 8..\\ sarvAnnAnAtva yuktAMshcha sarvAnpratyakShahetukAn . yataH paraM na vidyeta tato.abhyAse bhaviShyati .. 9..\\ vaa tatastu tasyA brAhmaNyA matiH kShetraGYasa~NkShaye . kShetraGYAdeva parataH kShetraGYo.anyaH pravartate .. 10..\\ arjuna kva nu sA brAhmaNI kR^iShNa kva chAsau brAhmaNarShabhaH . yAbhyA.n siddhiriyaM prAptA tAvubhau vada me.achyuta .. 11..\\ vaa mano me brAhmaNa.n viddhi buddhiM me viddhi brAhmaNIm . kShetraGYa iti yashchoktaH so.ahameva dhana~njaya .. 12..\\ \medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 35} arjuna brahma yatparama.n vedya.n tanme vyAkhyAtumarhasi . bhavato hi prasAdena sUkShme me ramate matiH .. 1..\\ vaa atrApyudAharantImamitihAsaM purAtanam . sa.nvAdaM mokShasa.nyukta.n shiShyasya guruNA saha .. 2..\\ kashchidbrAhmaNamAsInamAchArya.n saMshitavratam . shiShyaH paprachchha medhAvI kiMshchichchhreyaH parantapa .. 3..\\ bhagavantaM prapanno.ahaM niHshreyasaparAyaNaH . yAche tvA.n shirasA vipra yadbrUyA.n tadvichakShva me .. 4..\\ tameva.n vAdinaM pArtha shiShya.n gururuvAcha ha . kathayasva pravakShyAmi yatra te saMshayo dvija .. 5..\\ ityuktaH sa kurushreShTha guruNA guruvatsalaH . prA~njaliH paripaprachchha yattachchhR^iNu mahAmate .. 6..\\ zisya kutashchAha.n kutashcha tvaM tatsatyaM brUhi yatparam . kuto jAtAni bhUtAni sthAvarANi charANi cha .. 7..\\ kena jIvanti bhUtAni teShAmAyuH kimAtmakam . ki.n satya.n kiM tapo vipra ke guNAH sadbhirIritAH . ke panthAnaH shivAH santi ki.n sukha.n kiM cha duShkR^itam .. 8..\\ etAnme bhagavanprashnAnyAthAtathyena sattama . vaktumarhasi viprarShe yathAvadiha tattvataH .. 9..\\ vaa tasmai sampratipannAya yathAvatparipR^ichchhate . shiShyAya guNayuktAya shAntAya guruvartine . chhAyA bhUtAya dAntAya yataye brahmachAriNe .. 10..\\ tAnprashnAnabravItpArttha medhAvI sa dhR^itavrataH . guruH kuru kulashreShTha samyaksarvAnarindama .. 11..\\ brahma proktamida.n dharmamR^iShipravara sevitam . veda vidyA samAvApya.n tattvabhUtArtha bhAvanam .. 12..\\ bhUtabhavya bhaviShyAdi dharmakAmArtha nishchayam . siddhasa~Ngha pariGYAtaM purAkalpa.n sanAtanam .. 13..\\ pravakShye.ahaM mahAprAGYa padamuttamamadya te . buddhvA yadiha saMshiddhA bhavantIha manIShiNaH .. 14..\\ upagamyarShayaH pUrva.n jiGYAsantaH parasparam . bR^ihaspatibharadvAjau gautamo bhArgavastathA .. 15..\\ vasiShThaH kAshyapashchaiva vishvAmitro.atrireva cha . mArgAnsarvAnparikramya parishrAntAH svakarmabhiH .. 16..\\ R^iShimA~Ngirasa.n vR^iddhaM puraskR^itya tu te dvijAH . dadR^ishurbrahmabhavane brahmANa.n vItakalmaSham .. 17..\\ taM praNamya mahAtmAna.n sukhAsInaM maharShayaH . paprachchhurvinayopetA niHshreyasamidaM param .. 18..\\ katha.n karma kriyAtsAdhu kathaM muchyeta kilbiShAt . ke no mArgAH shivAshcha syuH ki.n satya.n kiM cha duShkR^itam .. 19..\\ kenobhau karma panthAnau mahattva.n kena vindati . pralaya.n chApavargaM cha bhUtAnAM prabhavApyayau .. 20..\\ ityuktaH sa munishreShThairyadAha prapitAmahaH . tatte.aha.n sampravakShyAmi shR^iNu shiShyayathAgamam .. 21..\\ brahmaa satyAdbhUtAni jAtAni sthAvarANi charANi cha . tapasA tAni jIvanti iti tadvittasu vratAH .. 22..\\ svA.n yoniM punarAgamya vartante svena karmaNA . satya.n hi guNasa.nyuktaM niyataM pa~ncha lakShaNam .. 23..\\ brahmasatya.n tapaH satya.n satyaM chaiva prajApatiH . satyAdbhUtAni jAtAni bhUta.n satyamayaM mahat .. 24..\\ tasmAtsatyAshrayA viprA nitya.n yogaparAyaNAH . atItakrodhasantApA niyatA dharmasetavaH .. 25..\\ anyonyaniyatAnvaidyAndharmasetu pravartakAn . tAnaha.n sampravakShyAmi shAshvatA.NllokabhAvanAn .. 26..\\ chAturvidya.n tathA varNAMshchaturashchAshramAnpR^ithak . dharmameka.n chatuShpAdaM nityamAhurmanIShiNaH .. 27..\\ panthAna.n vaH pravakShyAmi shiva.n kShemakaraM dvijAH . niyataM brahma bhAvAya yAtaM pUrvaM manIShibhiH .. 28..\\ gadatastaM mamAdyeha panthAna.n durvidaM param . nibodhata mahAbhAgA nikhilena paraM param .. 29..\\ brahma chArikamevAhurAshramaM prathamaM padam . gArhasthya.n tu dvitIya.n syAdvAnaprasthamataH param . tataH para.n tu viGYeyamadhyAtmaM paramaM padam .. 30..\\ jyotirAkAshamAdityo vAyurindraH prajApatiH . nopaiti yAvadadhyAtma.n tAvadetAnna pashyati . tasyopAyaM pravakShyAmi purastAttaM nibodhata .. 31..\\ phalamUlAnila bhujAM munInA.n vasatAM vane . vAnaprastha.n dvijAtInAM trayANAmupadishyate .. 32..\\ sarveShAmeva varNAnA.n gArhasthyaM tadvidhIyate . shraddhA lakShaNamityeva.n dharmaM dhIrAH prachakShate .. 33..\\ ityete deva yAnA vaH panthAnaH parikIrtitAH . sadbhiradhyAsitA dhIraiH karmabhirdharmasetavaH .. 34..\\ eteShAM pR^ithagadhyAste yo dharma.n saMshitavrataH . kAlAtpashyati bhUtAnA.n sadaiva prabhavApyayau .. 35..\\ atastattvAni vakShyAmi yAthAtathyena hetunA . viShayasthAni sarvANivvartamAnAni bhAgashaH .. 36..\\ mahAnAtmA tathAvyaktamaha.n kArastathaiva cha . indriyANi dashaika.n cha mahAbhUtAni pa~ncha cha .. 37..\\ visheShAH pa~ncha bhUtAnAmityeShA vaidikI shrutiH . chaturviMshatireShA vastattvAnA.n samprakIrtitA .. 38..\\ tattvAnAmatha yo veda sarveShAM prabhavApyayau . sa dhIraH sarvabhUteShu na mohamadhigachchhati .. 39..\\ tattvAni yo vedayate yathAtathaM guNAMshcha sarvAnakhilAshcha devatAH . vidhUtapApmA pravimuchya bandhanaM sa sarvalokAnamalAnsamashnute .. 40..\\ \medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 36} br tadavyaktamanudrikta.n sarvavyApi dhruvaM sthiram . navadvAraM pura.n vidyAttriguNaM pa~ncha dhAtukam .. 1..\\ ekAdasha parikShepaM mano vyAkaraNAtmakam . buddhisvAmikamityetatparamekAdashaM bhavet .. 2..\\ trINi srotA.nsi yAnyasminnApyAyante punaH punaH . praNADyastisra evaitAH pravartante guNAtmikAH .. 3..\\ tamo rajastathA sattva.n guNAnetAnprachakShate . anyonyamithunAH sarve tathAnyonyAnujIvinaH .. 4..\\ anyonyApAshrayAshchaiva tathAnyonyAnuvartinaH . anyonyavyatiShaktAshcha triguNAH pa~ncha dhAtavaH .. 5..\\ tamaso mithuna.n sattvaM sattvasya mithunaM rajaH . rajasashchApi sattva.n syAtsattvasya mithuna.n tamaH .. 6..\\ niyamyate tamo yatra rajastatra pravartate . niyamyate rajo yatra sattva.n tatra pravartate .. 7..\\ naishAtmaka.n tamo vidyAttriguNaM mohasa~nj~nitam . adharmalakShaNa.n chaiva niyataM pApakarmasu .. 8..\\ pravR^ittyAtmakamevAhU rajaH paryAya kArakam . pravR^itta.n sarvabhUteShu dR^ishyatotpattilakShaNam .. 9..\\ prakAsha.n sarvabhUteShu lAghavaM shraddadhAnatA . sAttvika.n rUpameva.n tu lAghavaM sAdhu saMmitam .. 10..\\ eteShA.n guNatattva.n hi vakShyate hetvahetubhiH . samAsa vyAsa yuktAni tattvatastAni vittame .. 11..\\ saMmoho.aGYAnamatyAgaH karmaNAmavinirNayaH . svapnaH stambho bhaya.n lobhaH shokaH sukR^itadUShaNam .. 12..\\ asmR^itishchAvipAkashcha nAstikyaM bhinnavR^ittitA . nirvisheShatvamandhatva.n jaghanyaguNavR^ittitA .. 13..\\ akR^ite kR^itamAnitvamaGYAne GYAnamAnitA . amaitrI vikR^ito bhAvo ashraddhA mUDha bhAvanA .. 14..\\ anArjavamasa~nj~natva.n karma pApamachetanA . gurutva.n sannabhAvatvamasitatvamavAggatiH .. 15..\\ sarva ete guNA viprAstAmasAH samprakIrtitAH . ye chAnye niyatA bhAvA loke.asminmohasa~nj~nitAH .. 16..\\ tatra tatra niyamyante sarve te tAmasA guNAH . parivAda kathA nitya.n deva brAhmaNa vaidikAH .. 17..\\ atyAgashchAbhimAnashcha moho manyustathAkShamA . matsarashchaiva bhUteShu tAmasa.n vR^ittamiShyate .. 18..\\ vR^ithArambhAshcha ye ke chidvR^ithA dAnAni yAni cha . vR^ithA bhakShaNamityetattAmasa.n vR^ittamiShyate .. 19..\\ ativAdo.atitikShA cha mAtsaryamatimAnitA . ashraddadhAnatA chaiva tAmasa.n vR^ittamiShyate .. 20..\\ eva.nvidhAstu ye ke chilloke.asminpApakarmiNaH . manuShyA bhinnamaryAdAH sarve te tAmasA janAH .. 21..\\ teShA.n yoniM pravakShyAmi niyatAM pApakarmaNAm . avA~NnirayabhAvAya tirya~NnirayagAminaH .. 22..\\ sthAvarANi cha bhUtAni pashavo vAhanAni cha . kravyAdA danda shUkAshcha kR^imikITa viha~NgamAH .. 23..\\ aNDajA jantavo ye cha sarve chApi chatuShpadAH . unmattA badhirA mUkA ye chAnye pAparogiNaH .. 24..\\ magnAstamasi durvR^ittAH svakarma kR^italakShaNAH . avAksrotasa ityete magnAstamasi tAmasAH .. 25..\\ teShAmutkarShamudreka.n vakShyAmyahamataH param . yathA te sukR^itA.NllokA.Nllabhante puNyakarmiNaH .. 26..\\ anyathA pratipannAstu vivR^iddhA ye cha karmasu . svakarmaniratAnA.n cha brAhmaNAnA.n shubhaiShiNAm .. 27..\\ sa.nskAreNordhvamAyAnti yatamAnAH sa lokatAm . svarga.n gachchhanti devAnAmityeShA vaidikI shrutiH .. 28..\\ anyathA pratipannAstu vivR^iddhAH sveShu karmasu . punarAvR^itti dharmANaste bhavantIha mAnuShAH .. 29..\\ pApayoni.n samApannAshchaNDAlA mUka chUchukAH . varNAnparyAyashashchApi prApnuvantyuttarottaram .. 30..\\ shUdrayonimatikramya ye chAnye tAmasA guNAH . sroto madhye samAgamya vartante tAmase guNe .. 31..\\ abhiSha~Ngastu kAmeShu mahAmoha iti smR^itaH . R^iShayo munayo devA muhyantyatra sukhepsavaH .. 32..\\ tamo moho mahAmohastAmisraH krodhasa~nj~nitaH . maraNa.n tvandhatAmisraM tAmisraM krodha uchyate .. 33..\\ bhAvato guNatashchaiva yonitashchaiva tattvataH . sarvametattamo viprAH kIrtita.n vo yathAvidhi .. 34..\\ ko nvetadbudhyate sAdhu ko nvetatsAdhu pashyati . atattve tattvadarshI yastamasastattvalakShaNam .. 35..\\ tamo guNA vo bahudhA prakIrtitA yathAvadukta.n cha tamaH parAvaram . naro hi yo veda guNAnimAnsadA sa tAmasaiH sarvaguNaiH pramuchyate .. 36..\\ \medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 37} br rajo.aha.n vaH pravakShyAmi yAthA tathyena sattamAH . nibodhata mahAbhAgA guNavR^itta.n cha sarvashaH .. 1..\\ sa~NghAto rUpamAyAsaH sukhaduHkhe himAtapau . aishvarya.n vigrahaH sandhirhetuvAdo.aratiH kShamA .. 2..\\ bala.n shauryaM mado roSho vyAyAmakalahAvapi . IrShyepsA paishuna.n yuddhaM mamatvaM paripAlanam .. 3..\\ vadhabandhaparikleshAH krayo vikraya eva cha . nikR^inta chhindhi bhindhIti paramarmAvakartanam .. 4..\\ ugra.n dAruNamAkroshaH paravittAnushAsanam . lokachintA vichintA cha matsaraH paribhAShaNam .. 5..\\ mR^iShAvAdo mR^iShA dAna.n vikalpaH paribhAShaNam . nindAstutiH prasha.nsA cha pratApaH paritarpaNam .. 6..\\ paricharyA cha shushrUShA sevA tR^iShNA vyapAshrayaH . vyUho.anayaH pramAdashcha paritApaH parigrahaH .. 7..\\ sa.nskArA ye cha loke.asminpravartante pR^ithakpR^ithak . nR^iShu nArIShu bhUteShu dravyeShu sharaNeShu cha .. 8..\\ santApo.apratyayashchaiva vratAni niyamAsh cha ye . pradAnamAshIryukta.n cha satataM me bhavatviti .. 9..\\ svadhA kAro namaH kAraH svAhAkAro vaShaTkriyA . yAjanAdhyApane chobhe tathaivAhuH parigraham .. 10..\\ idaM me syAdidaM me syAtsneho guNasamudbhavaH . abhidrohastathA mAyA nikR^itirmAna eva cha .. 11..\\ stainya.n hi.nsA parIvAdaH paritApaH prajAgaraH . stambho dambho.atha rAgashcha bhaktiH prItiH pramodanam .. 12..\\ dyUta.n cha janavAdashcha sambandhAH strIkR^itAsh cha ye . nR^ittavAditragItAni prasa~NgA ye cha ke chana . sarva ete guNA viprA rAjasAH samprakIrtitAH .. 13..\\ bhUtabhavya bhaviShyANAM bhAvAnAM bhuvi bhAvanAH . trivarganiratA nitya.n dharmo.arthaH kAma ityapi .. 14..\\ kAmavR^ittAH pramodante sarvakAmasamR^iddhibhiH . arvAksrotasa ityete taijasA rajasAvR^itAH .. 15..\\ asmi.Nlloke pramodante jAyamAnAH punaH punaH . pretya bhAvikamIhanta iha laukikameva cha . dadati pratigR^ihNanti japantyatha cha juhvati .. 16..\\ rajoguNA vo bahudhAnukIrtitA yathAvadukta.n guNavR^ittameva cha . naro hi yo veda guNAnimAnsadA sa rAjasaiH sarvaguNairvimuchyate .. 17..\\ \medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 38} br ataH paraM pravakShyAmi tR^itIya.n guNamuttamam . sarvabhUtahita.n loke satA.n dharmamaninditam .. 1..\\ AnandaH prItirudrekaH prAkAshya.n sukhameva cha . akArpaNyamasa.nrambhaH santoShaH shraddadhAnatA .. 2..\\ kShamA dhR^itirahi.nsA cha samatA satyamArjavam . akrodhashchAnasUyA cha shaucha.n dAkShyaM parAkramaH .. 3..\\ mudhA GYAnaM mudhA vR^ittaM mudhA sevA mudhA shramaH . eva.n yo yuktadharmaH syAtso.amutrAnantyamashnute .. 4..\\ nirmamo niraha~NkAro nirAshIH sarvataH samaH . akAma hata ityeSha satA.n dharmaH sanAtanaH .. 5..\\ vishrambho hrIstitikShA cha tyAgaH shauchamatandritA . AnR^isha.nsyamasaMmoho dayA bhUteShvapaishunam .. 6..\\ harShastuShTirvismayashcha vinayaH sAdhuvR^ittatA . shAnti karma vishuddhishcha shubhA buddhirvimochanam .. 7..\\ upekShA brahmacharya.n cha parityAgashcha sarvashaH . nirmamatvamanAshIstvamaparikrIta dharmatA .. 8..\\ mudhA dAnaM mudhA yaGYo mudhAdhItaM mudhA vratam . mudhA pratigrahashchaiva mudhA dharmo mudhA tapaH .. 9..\\ eva.nvR^ittAstu ye ke chilloke.asminsattvasaMshrayAH . brAhmaNA brahmayonisthAste dhIrAH sAdhu darshinaH .. 10..\\ hitvA sarvANi pApAni niHshokA hyajarAmarAH . divaM prApya tu te dhIrAH kurvate vai tatastataH .. 11..\\ Ishitva.n cha vashitvaM cha laghutvaM manasash cha te . vikurvate mahAtmAno devAstridivagA iva .. 12..\\ Urdhvasrotasa ityete devA vaikArikAH smR^itAH . vikurvate prakR^ityA vai divaM prAptAstatastataH . yadyadichchhanti tatsarvaM bhajante vibhajanti cha .. 13..\\ ityetatsAttvika.n vR^itta.n kathitaM vo dvijarShabhAH . etadviGYAya vidhivallabhate yadyadichchhati .. 14..\\ prakIrtitAH sattvaguNA visheShato yathAvadukta.n guNavR^ittameva cha . narastu yo veda guNAnimAnsadA guNAnsa bhu~Nkte na guNaiH sa bhujyate .. 15..\\ \medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 39} br naiva shakyA guNA vaktuM pR^ithaktveneha sarvashaH . avichchhinnAni dR^ishyante rajaH sattva.n tamastathA .. 1..\\ anyonyamanuShajjante anyonya.n chAnujIvinaH . anyonyApAshrayAH sarve tathAnyonyAnuvartinaH .. 2..\\ yAvatsattva.n tamastAvadvartate nAtra saMshayaH . yAvattamashcha sattva.n cha rajastAvadihochyate .. 3..\\ sa.nhatya kurvate yAtrA.n sahitAH sa~NghachAriNaH . sa~NghAtavR^ittayo hyete vartante hetvahetubhiH .. 4..\\ udreka vyatirekANA.n teShAmanyonyavartinAm . vartate tadyathA nyUna.n vyatirikta.n cha sarvashaH .. 5..\\ vyatirikta.n tamo yatra tiryagbhAvagataM bhavet . alpa.n tatra rajo GYeya.n sattvaM chAlpataraM tataH .. 6..\\ udrikta.n cha rajo yatra madhyasroto gataM bhavet . alpa.n tatra tamo GYeya.n sattvaM chAlpataraM tataH .. 7..\\ udrikta.n cha yadA sattvamUrdhvasroto gataM bhavet . alpa.n tatra rajo GYeyaM tamashchAlpataraM tataH .. 8..\\ sattva.n vaikArikaM yonirindriyANAM prakAshikA . na hi sattvAtparo bhAvaH kashchidanyo vidhIyate .. 9..\\ Urdhva.n gachchhanti sattvasthA madhye tiShThanti rAjasAH . jaghanyaguNasa.nyuktA yAntyadhastAmasA janAH .. 10..\\ tamaH shUdre rajaH kShatre brAhmaNe sattvamuttamam . ityeva.n triShu varNeShu vivartante guNAstrayaH .. 11..\\ dUrAdapi hi dR^ishyante sahitAH sa~NghachAriNaH . tamaH sattva.n rajashchaiva pR^ithaktvaM nAnushushruma .. 12..\\ dR^iShTvA chAdityamudyanta.n kuchorANAM bhayaM bhavet . adhvagAH paritapyera.nstR^iShNArtA duHkhabhAginaH .. 13..\\ AdityaH sattvamuddiShTa.n kuchorAstu yathA tamaH . paritApo.adhvagAnA.n cha rAjaso guNa uchyate .. 14..\\ prAkAshya.n sattvamAditye santApo rAjaso guNaH . upaplavastu viGYeyastAmasastasya parvasu .. 15..\\ eva.n jyotiHShu sarveShu vivartante guNAstrayaH . paryAyeNa cha vartante tatra tatra tathA tathA .. 16..\\ sthAvareShu cha bhUteShu tiryagbhAvagata.n tamaH . rAjasAstu vivartante snehabhAvastu sAttvikaH .. 17..\\ ahastridhA tu viGYeya.n tridhA rAtrirvidhIyate . mAsArdhamAsa varShANi R^itavaH sandhayastathA .. 18..\\ tridhA dAnAni dIyante tridhA yaGYaH pravartate . tridhA lokAstridhA vedAstridhA vidyAstridhA gatiH .. 19..\\ bhUtaM bhavyaM bhaviShyachcha dharmo.arthaH kAma ityapi . prANApAnAvudAnashchApyeta eva trayo guNAH .. 20..\\ yatki.n chidiha vai loke sarvameShveva tantriShu . trayo guNAH pravartante avyaktA nityameva tu . sattva.n rajastamashchaiva guNasargaH sanAtanaH .. 21..\\ tamo.avyakta.n shivaM nityamajaM yoniH sanAtanaH . prakR^itirvikAraH pralayaH pradhAnaM prabhavApyayau .. 22..\\ anudriktamanUna.n cha hyakampamachalaM dhruvam . sadasachchaiva tatsarvamavyakta.n triguNa.n smR^itam . GYeyAni nAmadheyAni narairadhyAtmachintakaiH .. 23..\\ avyaktanAmAni guNAMsh cha tattvato yo veda sarvANi gatIshcha kevalAH . vimuktadehaH pravibhAga tattvavit sa muchyate sara guNairnirAmayaH .. 24..\\ \medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 40} br avyaktAtpUrvamutpanno mahAnAtmA mahAmatiH . AdirguNAnA.n sarveShAM prathamaH sarga uchyate .. 1..\\ mahAnAtmA matirviShNurvishvaH shambhushcha vIryavAn . buddhiH praGYopalabdhishcha tathA khyAtirdhR^itiH smR^itiH .. 2..\\ paryAya vAchakaiH shabdairmahAnAtmA vibhAvyate . ta.n jAnanbrAhmaNo vidvAnna pramohaM nigachchhati .. 3..\\ sarvataH pANipAdashcha sarvato.akShishiromukhaH . sarvataH shrutimA.Nlloke sarva.n vyApya sa tiShThati .. 4..\\ mahAprabhArchiH puruShaH sarvasya hR^idi nishritaH . aNimA laghimA prAptirIshAno jyotiravyayaH .. 5..\\ tatra buddhimatA.n lokAH saMnyAsaniratAsh cha ye . dhyAnino nityayogAshcha satyasandhA jitendriyAH .. 6..\\ GYAnavantashcha ye ke chidalubdhA jitamanyavaH . prasannamanaso dhIrA nirmamA niraha~NkR^itAH . vimuktAH sarva evaite mahattvamupayAnti vai .. 7..\\ Atmano mahato veda yaH puNyA.n gatimuttamAm . sa dhIraH sarvalokeShu na mohamadhigachchhati . viShNurevAdi sargeShu svayambhUrbhavati prabhuH .. 8..\\ eva.n hi yo veda guhA shayaM prabhuM naraH purANaM puruSha.n vishvarUpam . hiraNmayaM buddhimatAM parA.n gatiM sa buddhimAnbuddhimatItya tiShThati .. 9..\\ \medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 41} br ya utpanno mahAnpUrvamaha~NkAraH sa uchyate . ahamityeva sambhUto dvitIyaH sarga uchyate .. 1..\\ aha~NkArashcha bhUtAdirvaikArika iti smR^itaH . tejasashchetanA dhAtuH prajA sargaH prajApatiH .. 2..\\ devAnAM prabhavo devo manasashcha trilokakR^it . ahamityeva tatsarvamabhimantA sa uchyate .. 3..\\ adhyAtmaGYAnanityAnAM munInAM bhAvitAtmanAm . svAdhyAyakratusiddhAnAmeSha lokaH sanAtanaH .. 4..\\ aha~NkAreNAharato guNAnimAn bhUtAdireva.n sR^ijate sa bhUtakR^it . vaikArikaH sarvamida.n vicheShTate svatejasA rajDjayate jagattathA .. 5..\\ \medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 42} br aha~NkArAtprasUtAni mahAbhUtAni pa~ncha vai . pR^ithivI vAyurAkAshamApo jyotishcha pa~nchamam .. 1..\\ teShu bhUtAni muhyante mahAbhUteShu pa~nchasu . shabdasparshana rUpeShu rasagandhakriyAsu cha .. 2..\\ mahAbhUtavinAshAnte pralaye pratyupasthite . sarvaprANabhR^itA.n dhIrA mahadutpadyate bhayam .. 3..\\ yadyasmAjjAyate bhUta.n tatra tatpravilIyate . lIyante pratilomAni jAyante chottarottaram .. 4..\\ tataH pralIne sarvasminbhUte sthAvaraja~Ngame . smR^itimantastadA dhIrA na lIyante kadA chana .. 5..\\ shabdaH sparshastathArUpa.n raso gandhashcha pa~nchamaH . kriyA kAraNayuktAH syuranityA mohasa~nj~nitAH .. 6..\\ lobhaprajana sa.nyuktA nirvisheShA hyaki~ncanAH . mA.nsashoNitasa~NghAtA anyonyasyopajIvinaH .. 7..\\ bahirAtmAna ityete dInAH kR^ipaNa vR^ittayaH . prANApAnAvudAnashcha samAno vyAna eva cha .. 8..\\ antarAtmeti chApyete niyatAH pa~ncha vAyavaH . vAnmano buddhirityebhirsArdhamaShTAtmaka.n jagat .. 9..\\ tvagghrANashrotrachakShUMShi rasana.n vAkcha sa.nyatA . vishuddha.n cha mano yasya buddhishchAvyabhichAriNI .. 10..\\ aShTau yasyAgnayo hyete na dahante manaH sadA . sa tadbrahma shubha.n yAti yasmAdbhUyo na vidyate .. 11..\\ ekAdasha cha yAnyAhurindriyANi visheShataH . aha~NkAraprasUtAni tAni vakShyAmyaha.n dvijAH .. 12..\\ shrotra.n tvakchakShuShI jihvA nAsikA chaiva pa~nchamI . pAdau pAyurupastha.n cha hastau vAgdashamI bhavet .. 13..\\ indriyagrAma ityeSha mana ekAdashaM bhavet . eta.n grAmaM jayetpUrvaM tato brahma prakAshate .. 14..\\ buddhIndriyANi pa~nchAhuH pa~ncha karmendriyANi cha . shrotrAdInyapi pa~nchAhurbuddhiyuktAni tattvataH .. 15..\\ avisheShANi chAnyAni karma yuktAni tAni tu . ubhayatra mano GYeyaM buddhirdvAdashamI bhavet .. 16..\\ ityuktAnIndriyANImAnyekAdasha mayA kramAt . manyante kR^itamityeva viditvaitAni paNDitAH .. 17..\\ trINi sthAnAni bhUtAnA.n chaturthaM nopapadyate . sthalamApastathAkAsha.n janma chApi chaturvidham .. 18..\\ aNDajodbhijja sa.nsveda jarAyujamathApi cha . chaturdhA janma ityetadbhUtagrAmasya lakShyate .. 19..\\ acharANyapi bhUtAni khecharANi tathaiva cha . aNDajAni vijAnIyAtsarvAMshchaiva sarIsR^ipAn .. 20..\\ sa.nsvedAH kR^imayaH proktA jantavashcha tathAvidhAH . janma dvitIyamityetajjaghanyataramuchyate .. 21..\\ bhittvA tu pR^ithivI.n yAni jAyante kAlaparyayAt . udbhijjAnIti tAnyAhurbhUtAni dvijasattamAH .. 22..\\ dvipAda bahupAdAni tiryaggatimatIni cha . jarAyujAni bhUtAni vittatAnyapi sattamAH .. 23..\\ dvividhApIha viGYeyA brahmayoniH sanAtanA . tapaH karma cha yatpuNyamityeSha viduShAM nayaH .. 24..\\ dvividha.n karma viGYeyamijyA dAnaM cha yanmakhe . jAtasyAdhyayanaM puNyamiti vR^iddhAnushAsanam .. 25..\\ etadyo veda vidhivatsa mukhaH syAddvijarShabhAH . vimuktaH sarvapApebhya iti chaiva nibodhata .. 26..\\ AkAshaM prathamaM bhUta.n shrotramadhyAtmamuchyate . adhibhUta.n tathA shabdo dishastatrAdhidaivatam .. 27..\\ dvitIyaM mAruto bhUta.n tvagadhyAtmaM cha vishrutam . spraShTavyamadhibhUta.n cha vidyuttatrAdhidaivatam .. 28..\\ tR^itIya.n jyotirityAhurchakShuradhyA